Sukta 39
Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution for AV 4.39; commonly Atharvan/Angiras-type seer lists—edition-dependent).
Devata: Antarikṣa as dhenu (cosmic source) with Vāyu as operative deity (calf/extractor).
Chandas: Mixed/prose-like anuṣṭubh cadence (Atharvanic style; not strictly metrical throughout).
AV 4.39 સમૃદ્ધિ અને પ્રાણશક્તિ માટેનું મંત્રાત્મક ચર્મ છે. તેમાં અંતરિક્ષને વિશ્વધેનુ (દૂધ આપતી ગાય) તરીકે કલ્પાય છે અને વાયુને તેનું વાછરડું—પોષણને ખેંચી કાઢનાર કાર્યકારી દેવતા—રૂપે દર્શાવાય છે. સામાજિક અને વૈશ્વિક શક્તિઓને સંનતિ (સામંજસ્ય)માં ગોઠવી, અગ્નિ જાતવેદસ દ્વારા વિધિને ‘મુદ્રિત’ કરીને, કર્તાને જીવન, બળ, ઇચ્છાપૂર્તિ, સંતાન, સમૃદ્ધિ અને ધન ‘દૂધ દોહ્યા’ જેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય એવી આ સૂક્તની પ્રાર્થના છે.
Mantras
Mantra 1
संनति पृ॒थि॒व्याम॒ग्नये॒ सम॑नम॒न्त्स आ॑र्ध्नोत्। यथा॑ पृथि॒व्याम॒ग्नये॑ स॒मन॑मन्ने॒वा मह्यं॑ सं॒नमः॒ सं न॑मन्तु
પૃથ્વી પર અગ્નિ માટે ‘સંનતિ’ (એકત્ર નમન) એકસાથે નમી; તેથી તેને સિદ્ધિ મળી. જેમ પૃથ્વી પર અગ્નિ માટે તેઓ એકસાથે નમ્યા, તેમ જ મારા માટે સર્વ સંનતિઓ એકમત થઈ નમે.
Mantra 2
पृ॒थि॒वी धे॒नुस्तस्या॑ अ॒ग्निर्व॒त्सः । सा मे॒ऽग्निना॑ व॒त्सेनेष॒मूर्जं॒ कामं॑ दुहाम्। आयुः॑ प्रथ॒मं प्र॒जां पोषं॑ र॒यिं स्वाहा॑
પૃથ્વી દૂધ આપતી ધેનુ છે; તેનો વાછરડો અગ્નિ છે. અગ્નિને વાછરડો બનાવી તે મારા માટે ઇષા (પોષક આહાર), ઊર્જા અને પૂર્ણ થયેલી કામના દોહે—પ્રથમ આયુષ્ય, પછી પ્રજા (સંતાન), પોષણ અને રયિ (ધન)—સ્વાહા।
Mantra 3
अ॒न्तरि॑क्षे वा॒यवे॒ सम॑नम॒न्त्स आ॑र्ध्नोत्। यथा॒न्तरि॑क्षे वा॒यवे॑ स॒मन॑मन्ने॒वा मह्यं॑ सं॒नमः॒ सं न॑मन्तु
અંતરિક્ષમાં વાયુ માટે તેઓ એકસાથે નમ્યા; તેથી તેણે સિદ્ધિ મેળવી. જેમ અંતરિક્ષમાં વાયુ માટે તેઓ એકસાથે નમ્યા, તેમ જ મારા માટે સર્વ સંયોગો/મેળાપો એકમત થઈ નમે, સંનમન કરે।
Mantra 4
अ॒न्तरि॑क्षं धे॒नुस्तस्या॑ वा॒युर्व॒त्सः । सा मे॑ वा॒युना॑ व॒त्सेनेष॒मूर्जं॒ कामं॑ दुहाम्। आयुः॑ प्रथ॒मं प्र॒जां पोषं॑ र॒यिं स्वाहा॑
અંતરિક્ષ દૂધ આપતી ધેનુ છે; તેનો વાછરડો વાયુ છે. તે ધેનુ મને માટે, વાયુને વાછરડો બનાવી, ઇષા (પોષક આહાર), ઊર્જા (રસ/બળ) અને કામ (ઇચ્છા) દોહી આપે—પ્રથમ આયુષ્ય, પછી પ્રજા (સંતાન), પોષ (વૃદ્ધિ) અને રયિ (ધન): સ્વાહા।
Mantra 5
दि॒व्याऽदि॒त्याय॒ सम॑नम॒न्त्स आ॑र्ध्नोत्। यथा॑ दि॒व्याऽदि॒त्याय॑ स॒मन॑मन्ने॒वा मह्यं॑ सं॒नमः॒ सं न॑मन्तु
દિવ્ય જનોએ આદિત્યને એકસાથે નમન કર્યું; તેથી તે સફળ થયો. જેમ દિવ્ય જનોએ આદિત્યને એકમનથી નમન કર્યું, તેમ જ મારા માટે પણ નમસ્કારનાં કર્મો એકસાથે વળી આવે, એકસાથે નમે।
Mantra 6
द्यैर्धे॒नुस्तस्या॑ आदि॒त्यो व॒त्सः । सा म॑ आदि॒त्येन॑ व॒त्सेने॑ष॒मूर्जं॒ कामं॑ दुहाम्। आयुः॑ प्रथ॒मं प्र॒जां पोषं॑ र॒यिं स्वाहा॑
દ્યુ (સ્વર્ગ) દૂધ આપતી ધેનુ છે; તેનો વાછરડો આદિત્ય છે. તે ધેનુ મને માટે, આદિત્યને વાછરડો બનાવી, ઇષા (પોષક આહાર), ઊર્જા (રસ/બળ) અને કામ (ઇચ્છા) દોહી આપે—પ્રથમ આયુષ્ય, પછી પ્રજા (સંતાન), પોષ (વૃદ્ધિ) અને રયિ (ધન): સ્વાહા।
Mantra 7
दि॒क्षु च॒न्द्राय॒ सम॑नम॒न्त्स आ॑र्ध्नोत्। यथा॑ दि॒क्षु च॒न्द्राय॑ स॒मन॑मन्ने॒वा मह्यं॑ सं॒नमः॒ सं न॑मन्तु
દિશાઓમાં ચન્દ્રને એકસાથે નમન કર્યું; તેથી તે સફળતા પામ્યો. જેમ દિશાઓમાં ચન્દ્રને નમન કર્યું, તેમ જ એ રીતે મારા માટે પણ નમસ્કારનાં કર્મો એકસાથે નમી પડે—મને સર્વત્ર સંનમન થાય.
Mantra 8
दिशो॑ धे॒नव॒स्तासां॑ च॒न्द्रो व॒त्सः । ता मे॑ च॒न्द्रेण॑ व॒त्सेनेष॒मूर्जं॒ कामं॑ दुहाम् । आयुः॑ प्रथ॒मं प्र॒जां पोषं॑ र॒यिं स्वाहा॑
દિશાઓ ધેનુઓ છે; તેમનો વત્સ ચન્દ્ર છે. ચન્દ્રને વત્સ બનાવી તે ધેનુઓ મારા માટે ઇષા (પોષક આહાર), ઊર્જા, અને કામના દોહે—પ્રથમ આયુષ્ય, પછી પ્રજા, પોષણ, અને રયિ (ધન): સ્વાહા.
Mantra 9
अ॒ग्नाव॒ग्निश्च॑रति॒ प्रवि॑ष्ट॒ ऋषी॑णां पु॒त्रो अ॑भिशस्ति॒पा उ॑ । न॒म॒स्का॒रेण॒ नम॑सा ते जुहोमि॒ मा दे॒वानां॑ मिथु॒या क॑र्म भा॒गम्
અગ્નિમાં જ અગ્નિ પ્રવેશે છે અને તેમાં ગતિ કરે છે—ઋષિઓનો પુત્ર, અભિશાપનો નિવારક. નમસ્કારથી, નમ્ર વંદનથી, તને હું આહુતિ અર્પું છું; યજ્ઞકર્મમાં દેવોના ભાગને ખોટી રીતથી કોઈ ન લઈ જાય.
Mantra 10
हृ॒दा पू॒तं मन॑सा जातवेदो॒ विश्वा॑नि देव व॒युना॑नि वि॒द्वान्। स॒प्तास्या॑नि॒ तव॑ जातवेद॒स्तेभ्यो॑ जुहोमि॒ स जु॑षस्व ह॒व्यम्
હૃદયથી શુદ્ધ અને મનથી (શુદ્ધ) હે જાતવેદસ્—હે દેવ, સર્વ વયુનાઓ (વિધિઓ/જ્ઞાની વ્યવસ્થાઓ) જાણનાર! હે જાતવેદસ્, તારા સાત મુખ છે; તેમને હું આહુતિ અર્પું છું—તું આ હવ્યને પ્રસન્નતાથી સ્વીકાર.
Frequently Asked Questions
It is a ritual image for hidden abundance: the atmospheric realm holds life-supporting powers (rain, breath, vitality). The hymn treats these as milk to be Ǎrawn out for the performer.
A calf makes the cow let down milk; likewise Vāyuwind and breathis the activating force that releases nourishment and vigor. Practically, it also points to breath-control and life-force as part of the rites efficacy.
Agni is the receiver and validator of the offering. By addressing Agni as knowing all ordinances and having seven mouths, the performer asks that the oblation be fully accepted so the prosperity request is firmly established.
Ask anything about Sukta 39 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.