Sukta 39
Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution for AV 4.39; commonly Atharvan/Angiras-type seer lists—edition-dependent).
Devata: Antarikṣa as dhenu (cosmic source) with Vāyu as operative deity (calf/extractor).
Chandas: Mixed/prose-like anuṣṭubh cadence (Atharvanic style; not strictly metrical throughout).
AV 4.39 ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ (ਮੱਧ-ਆਕਾਸ਼) ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਵਜੋਂ ਕਲਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਯੂ (ਹਵਾ/ਪ੍ਰਾਣ) ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਵੱਛਾ, ਜੋ ਪੋਸ਼ਣ-ਰਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੱਢਦਾ ਹੈ, ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਕੋਸਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿਮਤੀ/ਸਮਰਸਤਾ (ਸੰਨਤੀ) ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮ ਨੂੰ ਮੋਹਰਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਕਰਤਾ ਲਈ ਆਯੁ, ਬਲ, ਇੱਛਾ-ਪੂਰਤੀ, ਸੰਤਾਨ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਧਨ ਨੂੰ ‘ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਕੱਢ ਕੇ’ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
संनति पृ॒थि॒व्याम॒ग्नये॒ सम॑नम॒न्त्स आ॑र्ध्नोत्। यथा॑ पृथि॒व्याम॒ग्नये॑ स॒मन॑मन्ने॒वा मह्यं॑ सं॒नमः॒ सं न॑मन्तु
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਉੱਤੇ ਅਗਨੀ ਲਈ ‘ਸੰਨਤੀ’ (ਇਕੱਠਾ ਨਮਨ) ਇਕਸਾਥ ਨਮੀ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਉੱਤੇ ਅਗਨੀ ਲਈ ਉਹ ਇਕਸਾਥ ਨਮੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਸੰਨਤੀਆਂ ਇਕਮਤ ਹੋ ਕੇ ਨਮਣ।
Mantra 2
पृ॒थि॒वी धे॒नुस्तस्या॑ अ॒ग्निर्व॒त्सः । सा मे॒ऽग्निना॑ व॒त्सेनेष॒मूर्जं॒ कामं॑ दुहाम्। आयुः॑ प्रथ॒मं प्र॒जां पोषं॑ र॒यिं स्वाहा॑
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਧੇਨੁ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਵੱਛਾ ਅਗਨੀ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ਼ਾ (ਪੋਸ਼ਕ ਆਹਾਰ), ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਕਾਮ (ਇੱਛਾ-ਸਿੱਧੀ) ਦੋਹੇ—ਪਹਿਲਾਂ ਆਯੁ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾ (ਸੰਤਾਨ), ਪੋਸ਼ (ਵਧੋਤਰੀ) ਅਤੇ ਰਯਿ (ਧਨ)—ਸ੍ਵਾਹਾ।
Mantra 3
अ॒न्तरि॑क्षे वा॒यवे॒ सम॑नम॒न्त्स आ॑र्ध्नोत्। यथा॒न्तरि॑क्षे वा॒यवे॑ स॒मन॑मन्ने॒वा मह्यं॑ सं॒नमः॒ सं न॑मन्तु
ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਲਈ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਨਮੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਲਈ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਨਮੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਮਿਲਾਪ/ਸੰਯੋਗ ਇਕਮਨ ਹੋ ਕੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨਮਣ, ਸੰਨਮਣ।
Mantra 4
अ॒न्तरि॑क्षं धे॒नुस्तस्या॑ वा॒युर्व॒त्सः । सा मे॑ वा॒युना॑ व॒त्सेनेष॒मूर्जं॒ कामं॑ दुहाम्। आयुः॑ प्रथ॒मं प्र॒जां पोषं॑ र॒यिं स्वाहा॑
ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਧੇਨੂ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਵੱਛਾ ਵਾਯੂ ਹੈ। ਉਹ ਧੇਨੂ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਇਸ਼ (ਪੋਸ਼ਕ ਆਹਾਰ), ਊਰਜ (ਰਸ/ਬਲ) ਅਤੇ ਕਾਮ (ਇੱਛਾ) ਦੋਹ ਦੇਵੇ—ਪਹਿਲਾਂ ਆਯੁ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾ (ਸੰਤਾਨ), ਪੋਸ਼ (ਵਾਧਾ) ਅਤੇ ਰਯਿ (ਧਨ): ਸ੍ਵਾਹਾ।
Mantra 5
दि॒व्याऽदि॒त्याय॒ सम॑नम॒न्त्स आ॑र्ध्नोत्। यथा॑ दि॒व्याऽदि॒त्याय॑ स॒मन॑मन्ने॒वा मह्यं॑ सं॒नमः॒ सं न॑मन्तु
ਦਿਵ੍ਯ ਜਨਾਂ ਨੇ ਆਦਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਦਿਵ੍ਯ ਜਨਾਂ ਨੇ ਆਦਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਇਕ ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਨਮਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਦੇ ਕਰਮ ਇਕੱਠੇ ਝੁਕ ਕੇ ਆਉਣ, ਇਕੱਠੇ ਨਮਣ।
Mantra 6
द्यैर्धे॒नुस्तस्या॑ आदि॒त्यो व॒त्सः । सा म॑ आदि॒त्येन॑ व॒त्सेने॑ष॒मूर्जं॒ कामं॑ दुहाम्। आयुः॑ प्रथ॒मं प्र॒जां पोषं॑ र॒यिं स्वाहा॑
ਦ੍ਯੌ (ਸਵਰਗ) ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਧੇਨੂ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਵੱਛਾ ਆਦਿਤ੍ਯ ਹੈ। ਉਹ ਧੇਨੂ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਆਦਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਇਸ਼ (ਪੋਸ਼ਕ ਆਹਾਰ), ਊਰਜ (ਰਸ/ਬਲ) ਅਤੇ ਕਾਮ (ਇੱਛਾ) ਦੋਹ ਦੇਵੇ—ਪਹਿਲਾਂ ਆਯੁ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾ (ਸੰਤਾਨ), ਪੋਸ਼ (ਵਾਧਾ) ਅਤੇ ਰਯਿ (ਧਨ): ਸ੍ਵਾਹਾ।
Mantra 7
दि॒क्षु च॒न्द्राय॒ सम॑नम॒न्त्स आ॑र्ध्नोत्। यथा॑ दि॒क्षु च॒न्द्राय॑ स॒मन॑मन्ने॒वा मह्यं॑ सं॒नमः॒ सं न॑मन्तु
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਨਮਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਦੇ ਕਰਮ ਇਕੱਠੇ ਝੁਕਣ—ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਸੰਨਮਨ ਹੋਵੇ।
Mantra 8
दिशो॑ धे॒नव॒स्तासां॑ च॒न्द्रो व॒त्सः । ता मे॑ च॒न्द्रेण॑ व॒त्सेनेष॒मूर्जं॒ कामं॑ दुहाम् । आयुः॑ प्रथ॒मं प्र॒जां पोषं॑ र॒यिं स्वाहा॑
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧੇਨੂਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਛਾ ਚੰਦਰ ਹੈ। ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਧੇਨੂਆਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ਼ (ਪੋਸ਼ਕ ਆਹਾਰ), ਊਰਜ, ਅਤੇ ਕਾਮ (ਇੱਛਾ) ਨੂੰ ਦੁਹਣ—ਪਹਿਲਾਂ ਆਯੁ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾ, ਪੋਸ਼, ਅਤੇ ਰਯਿ (ਧਨ): ਸ੍ਵਾਹਾ।
Mantra 9
अ॒ग्नाव॒ग्निश्च॑रति॒ प्रवि॑ष्ट॒ ऋषी॑णां पु॒त्रो अ॑भिशस्ति॒पा उ॑ । न॒म॒स्का॒रेण॒ नम॑सा ते जुहोमि॒ मा दे॒वानां॑ मिथु॒या क॑र्म भा॒गम्
ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਚਲਦਾ ਹੈ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਭਿਸ਼ਾਪ-ਨਿਵਾਰਕ। ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ, ਨਿਮਰ ਵੰਦਨਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਭਾਗ ਝੂਠੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨ ਲੈ ਜਾਵੇ।
Mantra 10
हृ॒दा पू॒तं मन॑सा जातवेदो॒ विश्वा॑नि देव व॒युना॑नि वि॒द्वान्। स॒प्तास्या॑नि॒ तव॑ जातवेद॒स्तेभ्यो॑ जुहोमि॒ स जु॑षस्व ह॒व्यम्
ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਨਾਲ (ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ), ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ—ਹੇ ਦੇਵ, ਸਭ ਵਯੁਨਾਂ (ਵਿਧੀਆਂ/ਜਾਣਕਾਰ ਨਿਯਮਾਂ) ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਤੇਰੇ ਸੱਤ ਮੁਖ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਵਿ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਇਸ ਹਵ੍ਯ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।
Frequently Asked Questions
It is a ritual image for hidden abundance: the atmospheric realm holds life-supporting powers (rain, breath, vitality). The hymn treats these as milk to be Ǎrawn out for the performer.
A calf makes the cow let down milk; likewise Vāyuwind and breathis the activating force that releases nourishment and vigor. Practically, it also points to breath-control and life-force as part of the rites efficacy.
Agni is the receiver and validator of the offering. By addressing Agni as knowing all ordinances and having seven mouths, the performer asks that the oblation be fully accepted so the prosperity request is firmly established.
Ask anything about Sukta 39 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.