Prakarana 33

Verse 635 (दोहा/सोरठा)

ग्यान निधान सुजान सुचि धरम धीर नरपाल। तुम्ह बिनु असमंजस समन को समरथ एहि काल।।291।।

gyāna-nidhāna sujāna suci dharama dhīra narapāla | tumha binu asamañjasa samana ko samaratha ehi kāla ||291||

O König – Schatz der Weisheit, besonnen, rein, standhaft im Dharma – ohne dich, wer vermag in dieser Stunde die Verwirrung des Reiches zu besänftigen?

Verse 636 (चौपाई)

सुनि मुनि बचन जनक अनुरागे। लखि गति ग्यानु बिरागु बिरागे।। सिथिल सनेहँ गुनत मन माहीं। आए इहाँ कीन्ह भल नाही।। रामहि रायँ कहेउ बन जाना। कीन्ह आपु प्रिय प्रेम प्रवाना।। हम अब बन तें बनहि पठाई। प्रमुदित फिरब बिबेक बड़ाई।। तापस मुनि महिसुर सुनि देखी। भए प्रेम बस बिकल बिसेषी।। समउ समुझि धरि धीरजु राजा। चले भरत पहिं सहित समाजा।। भरत आइ आगें भइ लीन्हे। अवसर सरिस सुआसन दीन्हे।। तात भरत कह तेरहुति राऊ। तुम्हहि बिदित रघुबीर सुभाऊ।।

suni muni bacana janaka anurāge | lakhi gati gyānu birāgu birāge || sithila sanehaṁ gunata mana māhīṁ | āe ihā̃ kīnha bhala nāhī || rāmahi rāyã kaheu bana jānā | kīnha āpu priya prema pravānā || hama aba bana teṁ banahi paṭhāī | pramudita phiraba bibeka baṛāī || tāpasa muni mahisura suni dekhī | bhae prema basa bikala biseṣī || samau samujhi dhari dhīraju rājā | cale bharata paiṁ sahita samājā || bharata āi āgeṁ bhai līnhe | avasara sarisa su-āsana dīnhe || tāta bharata kaha terahuti rāū | tumhahi bidita raghubīra subhāū ||

Als er die Worte der Weisen hörte, wurde Janaka von Liebe bewegt; den Lauf der Ereignisse erkennend, reifte sein Wissen zur Loslösung. Seine familiäre Zuneigung ließ nach, während er nachdachte: 'Ist es gut gewesen, hierher zu kommen oder nicht? Der König hat Rama in den Wald gesandt; er hat seinen eigenen Willen als "lieb" besiegelt und die Liebe zu seinem Auftrag gemacht. Nun will ich den Wald wieder in den Wald zurückschicken: Ich werde meine Tochter zu Rama schicken und mit erweitertem Unterscheidungsvermögen freudig zurückkehren.' Als sie dies sahen und hörten, wurden Asketen, Weise und Brahmanen von Liebe überwältigt und wurden besonders sanftmütig. Der König, die Zeit verstehend und fest in Geduld, ging mit seinem Gefolge zu Bharata. Bharata kam herbei, um ihn zu empfangen, und bot ihm einen ehrenvollen Sitz an, der dem Augenblick entsprach. 'Lieber Bharata', sagte der König, 'du kennst wohl das Wesen des Helden von Raghu.'

Verse 637 (दोहा/सोरठा)

राम सत्यब्रत धरम रत सब कर सीलु सनेहु। संकट सहत सकोच बस कहिअ जो आयसु देहु।।292।।

rāma satya-brata dharama-rata saba kara sīlu sanehu | saṅkaṭa sahata sakoca basa kahi-a jo āyasu dehu ||292||

Rama ist der Wahrheit gelobt, dem Dharma ergeben, sanft und voll Liebe zu allen. Doch, durch Scham gebunden und diese Not tragend, sprich – welchen Befehl du auch geben würdest.

Verse 638 (चौपाई)

सुनि तन पुलकि नयन भरि बारी। बोले भरतु धीर धरि भारी।। प्रभु प्रिय पूज्य पिता सम आपू। कुलगुरु सम हित माय न बापू।। कौसिकादि मुनि सचिव समाजू। ग्यान अंबुनिधि आपुनु आजू।। सिसु सेवक आयसु अनुगामी। जानि मोहि सिख देइअ स्वामी।। एहिं समाज थल बूझब राउर। मौन मलिन मैं बोलब बाउर।। छोटे बदन कहउँ बड़ि बाता। छमब तात लखि बाम बिधाता।। आगम निगम प्रसिद्ध पुराना। सेवाधरमु कठिन जगु जाना।। स्वामि धरम स्वारथहि बिरोधू। बैरु अंध प्रेमहि न प्रबोधू।।

suni tana pulaki nayana bhari bārī | bole bharatu dhīra dhari bhārī || prabhu priya pūjya pitā sama āpū | kula-guru sama hita māya na bāpū || kausika-ādi muni saciva samājū | gyāna ambu-nidhi āpuna ājū || sisu sevaka āyasu anugāmī | jāni mohi sikha dei-a svāmī || ehiṁ samāja thala būjhaba rāura | mauna malina maiṁ bolaba bāura || choṭe badana kahauṁ baṛi bātā | chamaba tāta lakhi bāma bidhātā || āgama nigama prasiddha purānā | sevā-dharamu kaṭhina jagu jānā || svāmi dharama svārathahi birodhū | bairu aṁdha premahi na prabodhū ||

Als er dies hörte, durchzuckte es seinen Körper und seine Augen füllten sich mit Tränen; Bharata sprach und sammelte eine gewichtige Fassung. 'Für mich bist du Herr, Geliebter und Verehrungswürdiger wie ein Vater; ein Wohltäter wie der Familienlehrer, hilfreicher als Mutter oder Vater. Hier sind Vishvamitra und die anderen Weisen, Minister und die ganze Versammlung, heute alle Ozeane der Weisheit. Da ihr wisst, dass ich ein Kind-Knecht bin, der dem Befehl folgt, unterweist mich, meine Meister. In einer solchen Ratsversammlung sollte ich euch fragen; wenn ich schweige, ist es Trübsinn, wenn ich spreche, ist es Torheit. Mit einer kleinen Person äußere ich eine große Sache; vergib mir, Herr, da das Schicksal sich ungünstig gewendet hat. Schrift und Überlieferung und die berühmten Puranas erklären den Dienst-Dharma für die Welt als schwer. Der Dharma des Herrn steht dem Eigeninteresse entgegen; blinde Feindschaft ist kein Erwachen der Liebe.'

Verse 639 (दोहा/सोरठा)

राखि राम रुख धरमु ब्रतु पराधीन मोहि जानि। सब कें संमत सर्ब हित करिअ पेमु पहिचानि।।293।।

rākhi rāma rukha dharamu bratu parādhīna mohi jāni | saba keṁ sammata sarba hita kari-a pemu pahicāni ||293||

Halte Ramas Absicht, Dharma und Gelübde vor Augen – und wisse mich der Autorität unterstellt –; tu, was alle billigen, was allen nützt, und erkenne, worin wahre Liebe besteht.

Verse 640 (चौपाई)

भरत बचन सुनि देखि सुभाऊ। सहित समाज सराहत राऊ।। सुगम अगम मृदु मंजु कठोरे। अरथु अमित अति आखर थोरे।। ज्यौ मुख मुकुर मुकुरु निज पानी। गहि न जाइ अस अदभुत बानी।। भूप भरत मुनि सहित समाजू। गे जहँ बिबुध कुमुद द्विजराजू।। सुनि सुधि सोच बिकल सब लोगा। मनहुँ मीनगन नव जल जोगा।। देवँ प्रथम कुलगुर गति देखी। निरखि बिदेह सनेह बिसेषी।। राम भगतिमय भरतु निहारे। सुर स्वारथी हहरि हियँ हारे।। सब कोउ राम पेममय पेखा। भउ अलेख सोच बस लेखा।।

bharata bacana suni dekhi subhāū | sahita samāja sarāhata rāū || sugama agama mṛdu mañju kaṭhore | arathu amita ati ākhara thore || jyau mukha mukura mukuru nija pānī | gahi na jāi asa adabhuta bānī || bhūpa bharata muni sahita samājū | ge jahã bibudha kumuda dvija-rājū || suni sudhi soca bikala saba logā | manahũ mīna-gana nava jala jogā || devã prathama kula-guru gati dekhī | nirakhi videha saneha biseṣī || rāma bhakti-maya bharatu nihāre | sura svārathī hahari hiyã hāre || saba kou rāma pema-maya pekhā | bhau alekha soca basa lekhā ||

Als sie Bharatas Worte hörten und seine edle Natur sahen, pries ihn der König zusammen mit der ganzen Versammlung. Seine Rede war zugleich leicht zugänglich und unerreichbar, sanft, süß und doch fest; ihre Bedeutung war grenzenlos, obwohl die Worte wenige waren. Wie das Gesicht in einem Spiegel oder ein Spiegel in klarem Wasser, konnte solche wunderbare Rede nicht vollständig erfasst werden. König Bharata, mit Weisen und dem versammelten Hof, ging dorthin, wo die Götter wie Lilien und der Herr der Zweimalgeborenen anwesend waren. Als sie die wahren Nachrichten hörten, wurden alle von besorgten Gedanken erschüttert, wie ein Fischschwarm, der auf Süßwasser trifft. Die Götter beobachteten zuerst die Bewegung des königlichen Lehrers; und als sie Janaka sahen, wuchs ihre Zuneigung noch mehr. Als sie Bharata sahen, der in Hingabe an Rama getaucht war, wurden die eigennützigen Götter erschreckt und verloren den Mut. Sie sahen alle in Liebe zu Rama getaucht; ihre Furcht wurde jenseits aller Messung, und die Sorge selbst schien zu einem Schuldbuch des Schreckens zu werden.

Verse 641 (दोहा/सोरठा)

रामु सनेह सकोच बस कह ससोच सुरराज। रचहु प्रपंचहि पंच मिलि नाहिं त भयउ अकाजु।।294।।

rāmu saneha sakoca basa kaha sasoca surarāja | racahu prapañcahi pañca mili nāhi ta bhayau akāju ||294||

Von Rāmas Liebe gebunden und durch ihre eigene unruhige Selbstzucht gehemmt, sprach der König der Götter in ängstlicher Sorge: »Schließt euch zusammen—wir fünf—und webt eine List; sonst wird unser Vorhaben zunichte.«

Verse 642 (चौपाई)

सुरन्ह सुमिरि सारदा सराही। देबि देव सरनागत पाही।। फेरि भरत मति करि निज माया। पालु बिबुध कुल करि छल छाया।। बिबुध बिनय सुनि देबि सयानी। बोली सुर स्वारथ जड़ जानी।। मो सन कहहु भरत मति फेरू। लोचन सहस न सूझ सुमेरू।। बिधि हरि हर माया बड़ि भारी। सोउ न भरत मति सकइ निहारी।। सो मति मोहि कहत करु भोरी। चंदिनि कर कि चंडकर चोरी।। भरत हृदयँ सिय राम निवासू। तहँ कि तिमिर जहँ तरनि प्रकासू।। अस कहि सारद गइ बिधि लोका। बिबुध बिकल निसि मानहुँ कोका।।

suranha sumiri sāradā sarāhī | debi deva saranāgata pāhī || pheri bharata mati kari nija māyā | pālu bibudha kula kari chala chāyā || bibudha binaya suni debi sayānī | bolī sura svāratha jaṛa jānī || mo sana kahahu bharata mati pherū | locana sahasa na sūjha sumerū || bidhi hari hara māyā baṛi bhārī | sou na bharata mati sakai nihārī || so mati mohi kahata karu bhorī | caṁdinī kara ki caṇḍakara corī || bharata hṛdayã siya rāma nivāsū | tahã ki timira jahã tarani prakāsū || asa kahi sāradā gai bidhi lokā | bibudha bikala nisi mānahũ kokā ||

Sarasvati erinnernd, priesen die Götter sie: 'Göttin, beschütze uns, die wir Zuflucht genommen haben.' 'Wende Bharatas Geist durch deine eigene Kraft zurück; rette das Geschlecht der Götter, indem du einen Schatten des Trugs wirfst.' Ihr Flehen hörend, sprach die weise Göttin, wissend, dass die Götter aus Eigennutz stumpf sind: 'Sagt mir, wie soll ich Bharatas Entschluss umkehren? Selbst mit tausend Augen kann man den Sumeru nicht richtig sehen. Die Maya von Brahma, Vishnu und Shiva ist überaus gewichtig; selbst sie können Bharatas Geist nicht wahrnehmen. Mich danach zu fragen ist reine Torheit, wie Mondlicht mit der Hand stehlen oder die lodernde Sonne berauben. In Bharatas Herzen wohnen Sita und Rama; wo die Sonne scheint, wie kann dort Dunkelheit sein?' So sprach Sarasvati und ging in Brahmas Reich; und die Götter, erschüttert, verbrachten die Nacht wie klagende Vögel.

Verse 643 (दोहा/सोरठा)

सुर स्वारथी मलीन मन कीन्ह कुमंत्र कुठाटु। रचि प्रपंच माया प्रबल भय भ्रम अरति उचाटु।।295।।

sura svārathī malīna mana kīnha kumantra kuṭhāṭu | raci prapañca māyā prabala bhaya bhrama arati ucāṭu ||295||

Die eigennützigen Götter, deren Geist unrein geworden war, ersannen krummen und bösen Rat. Sie webten ein Machwerk—Māyā, mächtig erstarkt—das Furcht, Verwirrung, Bedrängnis und ruheloses Unbehagen gebar.

Verse 644 (चौपाई)

करि कुचालि सोचत सुरराजू। भरत हाथ सबु काजु अकाजू।। गए जनकु रघुनाथ समीपा। सनमाने सब रबिकुल दीपा।। समय समाज धरम अबिरोधा। बोले तब रघुबंस पुरोधा।। जनक भरत संबादु सुनाई। भरत कहाउति कही सुहाई।। तात राम जस आयसु देहू। सो सबु करै मोर मत एहू।। सुनि रघुनाथ जोरि जुग पानी। बोले सत्य सरल मृदु बानी।। बिद्यमान आपुनि मिथिलेसू। मोर कहब सब भाँति भदेसू।। राउर राय रजायसु होई। राउरि सपथ सही सिर सोई।।

kari kucāli socata surarājū | bharata hātha sabu kāju akāju || gae janaku raghunātha samīpā | sanamāne saba rabikula dīpā || samaya samāja dharama abirodhā | bole taba raghubaṁsa purodhā || janaka bharata saṁbādu sunāī | bharata kahāuti kahī suhāī || tāta rāma jasa āyasu dehū | so sabu karai mora mata ehū || suni raghunātha jori juga pānī | bole satya sarala mṛdu bānī || bidyamāna āpuni mithilesū | mora kahaba saba bhā̃ti bhadesū || rāura rāya rajāyasu hoī | rāuri sapatha sahī sira soī ||

Nachdem der König der Götter einen krummen Zug getan hatte, grübelte er unablässig: In Bharatas Hand lag jedes Ergebnis—recht oder unrecht, Gelingen oder Scheitern. Janaka trat zu Raghunātha, und die Leuchte des Sonnengeschlechts erwies allen die gebührende Ehre. Als Zeit, Versammlung und Dharma ungehindert standen, sprach darauf der Priester des Raghu-Geschlechts. Er berichtete das Gespräch mit Bharata und wiederholte Bharatas angemessene Botschaft: »Vater, erteile den Befehl, den du für recht hältst; mein Sinn ist dieser—ich werde alles ausführen.« Als Raghunātha dies hörte, faltete er die Hände und sprach Worte, wahrhaftig, schlicht und sanft: »Solange euer eigener Herr von Mithilā zugegen ist, wäre es für mich in jeder Weise unziemlich zu reden. Euer Rat selbst sei der Befehl; bei eurem Schwur—auf meinem Haupt—so soll es sein.«

Verse 645 (छंद)

रघुराउ सिथिल सनेहँ साधु समाज मुनि मिथिला धनी। मन महुँ सराहत भरत भायप भगति की महिमा घनी।। भरतहि प्रसंसत बिबुध बरषत सुमन मानस मलिन से। तुलसी बिकल सब लोग सुनि सकुचे निसागम नलिन से।।

raghurāu sithila sanehã sādhu-samāja muni mithilā-dhanī | mana mahũ sarāhata bharata bhāyapa bhagati kī mahimā ghanī || bharatahi prasaṃsata bibudha baraṣata sumana mānasa malina se | tulasī bikala saba loga suni sakuce nisā-gama nalina se ||

Rāmas zarte Liebe lockerte ihren Griff, während die Versammlung der Heiligen—Weisen und Janaka, der Herr von Mithilā—im Innern fortwährend die dichte Erhabenheit von Bharatas brüderlicher Hingabe pries. Als alle Bharata rühmten, ließen die Götter Blüten herabregnen; doch Herzen, von Kummer umwölkt, blieben lichtlos. Als dies alles erklang, sagt Tulsī, erbebte und erschauerte die ganze Stadt—wie Lotosblumen beim Aufgang des Mondes.

Verse 646 (दोहा/सोरठा)

देखि दुखारी दीन दुहु समाज नर नारि सब। मघवा महा मलीन मुए मारि मंगल चहत।।301।।

dekhi dukhārī dīna duhu samāja nara nāri saba | maghavā mahā malīna mue māri maṅgala cahata ||301||

Als Indra sah, wie Männer und Frauen in allen Kreisen elend und zermalmt waren, suchte er—tief befleckt—noch immer ein »glückverheißendes« Ende, wie einer, der auf einen Toten einschlägt.

Verse 647 (चौपाई)

कपट कुचालि सीवँ सुरराजू। पर अकाज प्रिय आपन काजू।। काक समान पाकरिपु रीती। छली मलीन कतहुँ न प्रतीती।। प्रथम कुमत करि कपटु सँकेला। सो उचाटु सब कें सिर मेला।। सुरमायाँ सब लोग बिमोहे। राम प्रेम अतिसय न बिछोहे।। भय उचाट बस मन थिर नाहीं। छन बन रुचि छन सदन सोहाहीं।। दुबिध मनोगति प्रजा दुखारी। सरित सिंधु संगम जनु बारी।। दुचित कतहुँ परितोषु न लहहीं। एक एक सन मरमु न कहहीं।। लखि हियँ हँसि कह कृपानिधानू। सरिस स्वान मघवान जुबानू।।

kapaṭa kucāli sīvã surarājū | para akāja priya āpana kājū || kāka samāna pākari-pu rītī | chalī malīna katahũ na pratītī || prathama kumata kari kapaṭu sãkelā | so ucāṭu saba kẽ sira melā || sura-māyā̃ saba loga bimohe | rāma prema atisaya na bichohe || bhaya ucāṭa basa mana thira nāhī̃ | chana bana ruci chana sadana sohāhī̃ || dubidha manogati prajā dukhārī | sarita siṃdhu saṅgama janu bārī || ducita katahũ paritoṣu na lahahī̃ | eka eka sana maramu na kahahī̃ || lakhi hiyã hãsi kaha kṛpānidhānū | sarisa svāna maghavāna jubānū ||

Indra, krumm vor Trug, unter Shivas wissendem Blick, liebte den Schaden eines anderen und seinen eigenen Vorteil. Wie eine Krähe in der Gewohnheit war die Weise des Schlangentöters trügerisch; befleckt und betrügerisch wurde er nirgends vertraut. Zuerst sammelte er Trug mit verkehrtem Rat und warf Unruhe auf jedermanns Haupt. Durch himmlische Verblendung wurden alle Menschen verwirrt, doch ihre Liebe zu Rama wurde nicht ganz abgeschnitten. Furcht und Unruhe hielten den Geist von Beständigkeit fern: bald schien der Wald reizvoll, bald das Heim. Die Menschen, hin- und hergerissen und kummervoll, waren wie Wasser an der Mündung von Fluss und Meer. In solcher Verwirrung fanden sie nirgends Zufriedenheit; noch konnten sie ihr Herz einander offenbaren. Als er dies sah, lächelte der barmherzige Herr in seinem Herzen und sprach: 'Indras Zunge ist wie die eines Hundes.'

Verse 648 (दोहा/सोरठा)

भरतु जनकु मुनिजन सचिव साधु सचेत बिहाइ। लागि देवमाया सबहि जथाजोगु जनु पाइ।।302।।

bharatu janaku munijana saciva sādhu saceta bihāi | lāgi deva-māyā sabahi jathājogu janu pāi ||302||

Bharata, Janaka, die Weisen, die Minister, die Heiligen—als sie ihre Wachsamkeit beiseitelegten—wurden alle von göttlicher Verblendung ergriffen, als empfinge ein jeder sie nach seinem Maß.

Verse 649 (चौपाई)

कृपासिंधु लखि लोग दुखारे। निज सनेहँ सुरपति छल भारे।। सभा राउ गुर महिसुर मंत्री। भरत भगति सब कै मति जंत्री।। रामहि चितवत चित्र लिखे से। सकुचत बोलत बचन सिखे से।। भरत प्रीति नति बिनय बड़ाई। सुनत सुखद बरनत कठिनाई।। जासु बिलोकि भगति लवलेसू। प्रेम मगन मुनिगन मिथिलेसू।। महिमा तासु कहै किमि तुलसी। भगति सुभायँ सुमति हियँ हुलसी।। आपु छोटि महिमा बड़ि जानी। कबिकुल कानि मानि सकुचानी।। कहि न सकति गुन रुचि अधिकाई। मति गति बाल बचन की नाई।।

kṛpāsiṃdhu lakhi loga dukhāre | nija sanehã surapati chala bhāre || sabhā rāu guru mahisura maṃtrī | bharata bhagati saba kai mati jaṃtrī || rāmahi citavata citra likhe se | sakucata bolata bacana sikhe se || bharata prīti nati binaya baṛāī | sunata sukhada baranata kaṭhināī || jāsu biloki bhagati lava-lesū | prema magana muni-gana mithileśū || mahimā tāsu kahai kimi tulasī | bhagati subhāyã sumati hiyã hulāsī || āpu choṭi mahimā baṛi jānī | kabikula kāni māni sakucānī || kahi na sakati guna ruci adhikāī | mati gati bāla bacana kī nāī ||

Der Ozean der Barmherzigkeit, das Volk in Not sehend, nahm wahr, wie schwer Indras Trug auf seiner eigenen Zuneigung lastete. Im Hof, König, Lehrer, Brahmanen, Minister, wurde Bharatas Hingabe zum Instrument, das jeden Geist festigte. Alle blickten auf Rama, als wäre er in einem Bild gemalt; sie sprachen mit geübten Worten, doch mit bescheidener Zurückhaltung. Bharatas Liebe, Demut und ehrerbietige Bitte, süß zu hören, waren schwer zu beschreiben. Beim bloßen Anblick einer Spur solcher Hingabe wurden Weise und Janaka, der Herr von Mithila, in Liebe versenkt. Wie kann Tulsi diese Größe erzählen? Von Natur aus lässt Hingabe gesundes Verständnis im Herzen erblühen. Sich selbst klein wissend und die Größe als gewaltig erkennend, hält sich der Dichter aus Skrupel vor der Kunst zurück; er kann jene geliebten Vorzüglichkeiten nicht aussprechen, sein Verstand wie die Rede eines Kindes.

Verse 650 (दोहा/सोरठा)

भरत बिमल जसु बिमल बिधु सुमति चकोरकुमारि। उदित बिमल जन हृदय नभ एकटक रही निहारि।।303।।

bharata bimala jasū bimala bidhū sumati cakorakumāri | udita bimala jana hṛdaya nabha ekaṭaka rahī nihāri ||303||

Bharatas makelloser Ruhm ist wie der fleckenlose Mond; und Rechte Erkenntnis, wie ein junges Cakor-Mädchen, heftet den Blick unblinzelnd darauf, wie er am klaren Himmel der Herzen der Bhaktas emporsteigt.

Verse 651 (चौपाई)

भरत सुभाउ न सुगम निगमहूँ। लघु मति चापलता कबि छमहूँ।। कहत सुनत सति भाउ भरत को। सीय राम पद होइ न रत को।। सुमिरत भरतहि प्रेमु राम को। जेहि न सुलभ तेहि सरिस बाम को।। देखि दयाल दसा सबही की। राम सुजान जानि जन जी की।। धरम धुरीन धीर नय नागर। सत्य सनेह सील सुख सागर।। देसु काल लखि समउ समाजू। नीति प्रीति पालक रघुराजू।। बोले बचन बानि सरबसु से। हित परिनाम सुनत ससि रसु से।। तात भरत तुम्ह धरम धुरीना। लोक बेद बिद प्रेम प्रबीना।।

bharata subhāu na sugama nigama-hū̃ | laghu mati cāpalatā kabi chamahū̃ || kahata sunata sati bhāu bharata ko | sīya rāma pada hoi na rata ko || sumirata bharatahi premu rāma ko | jehi na sulabha tehi sarisa bāma ko || dekhi dayāla dasā sabahī kī | rāma sujāna jāni jana jī kī || dharama dhurīna dhīra naya nāgara | satya saneha sīla sukha sāgara || desu kāla lakhi samau samājū | nīti prīti pālaka raghurājū || bole bacana bāni sarabasu se | hita parināma sunata sasi rasu se || tāta bharata tumha dharama dhurīnā | loka beda bida prema prabīnā ||

Bharatas Wesen ist selbst für die Veden nicht leicht zu erfassen; wie könnte ein Dichter von geringem Verstand und unstetem Gemüt ihm gerecht werden? Wer von ihm spricht oder von ihm hört, dem erwacht unvermeidlich wahre Hingabe zu Sitas und Ramas Lotosfüßen. Bharatas gedenkend, wächst Ramas Liebe: ein solcher ist selten, und keiner könnte ihm gleich sein. Der barmherzige Rama, der die Herzen Seiner Menschen kennt, sah die Lage aller. Standhaft, die Last des Dharma tragend, bewandert in weiser Führung, ein Ozean der Wahrheit, der Zuneigung, der Sanftmut und der Freude, Raghu-raja, der Land, Zeit, Anlass und Versammlung zu erkennen wusste, sprach Worte wie sein ganzes Eigen: ihr Ergebnis war Wohlfahrt, ihr Hören kühl wie Mondschein-Nektar. 'Lieber Bharata, du bist eine wahre Säule des Dharma, bewandert in Brauch und Veda und vollendet in der Liebe.'

Verse 652 (दोहा/सोरठा)

करम बचन मानस बिमल तुम्ह समान तुम्ह तात। गुर समाज लघु बंधु गुन कुसमयँ किमि कहि जात।।304।।

karama bacana mānasa bimala tumha samāna tumha tāta | gura samāja laghu bandhu guna kusamayã kimi kahi jāta ||304||

In Tat, in Wort und im Geist bist du rein, mein Lieber – dir selbst gleich, ganz in dir stimmig. Doch wie ließen sich in solcher Unzeit die Vorzüge des Rates der Ältesten und eines jüngeren Bruders hinreichend aussprechen?

Verse 653 (चौपाई)

जानहु तात तरनि कुल रीती। सत्यसंध पितु कीरति प्रीती।। समउ समाजु लाज गुरुजन की। उदासीन हित अनहित मन की।। तुम्हहि बिदित सबही कर करमू। आपन मोर परम हित धरमू।। मोहि सब भाँति भरोस तुम्हारा। तदपि कहउँ अवसर अनुसारा।। तात तात बिनु बात हमारी। केवल गुरुकुल कृपाँ सँभारी।। नतरु प्रजा परिजन परिवारू। हमहि सहित सबु होत खुआरू।। जौं बिनु अवसर अथवँ दिनेसू। जग केहि कहहु न होइ कलेसू।। तस उतपातु तात बिधि कीन्हा। मुनि मिथिलेस राखि सबु लीन्हा।।

jānahu tāta tarani kula rītī | satya-sandha pitu kīrati prītī || samau samāju lāja gurujana kī | udāsīna hita anhita mana kī || tumhahi bidita sabahī kara karamū | āpana mora parama hita dharamū || mohi saba bhाँti bharosa tumhārā | tadapi kahaũ avasara anusārā || tāta tāta binu bāta hamārī | kevala gurukula kṛpā̃ sãbhārī || nataru prajā parijana parivārū | hamahi sahita sabu hota khuārū || jaũ binu avasara athavā̃ dinesū | jaga kehi kahahu na hoi kalesū || tasa utapātu tāta bidhi kīnhā | muni mithilesa rākhi sabu līnhā ||

Wisse, lieber Bharata, die Satzung des Sonnengeschlechts: Dein Vater war der Wahrheit verpflichtet und liebte seinen guten Namen. Achte auf Zeit und Versammlung; wahre die Ehre der Ältesten; halte den Geist unparteiisch, wenn du Nutzen und Schaden erwägst. Du kennst eines jeden Taten; dein höchstes Heil ist Dharma – auch das meine. In allem vertraue ich dir; und doch spreche ich, wie es der Anlass verlangt. Ohne dich, lieber Bruder, stünde unsere Stellung nur durch die Gnade des Hauses des Guru; sonst würden Volk, Verwandtschaft und alle Häuser – samt mir – zugrunde gehen. Handelt man ohne rechten Anlass, gerät selbst die Sonne ins Wanken – wer in der Welt entgeht der Unruhe? Ein solches Beben hat die Vorsehung heraufgeführt; doch die Weisen und König Janaka hielten alles im Zaum.

Verse 654 (दोहा/सोरठा)

राज काज सब लाज पति धरम धरनि धन धाम। गुर प्रभाउ पालिहि सबहि भल होइहि परिनाम।।305।।

rāja kāja saba lāja pati dharama dharani dhana dhāma | gura prabhāu pālihi sabahi bhala hoi hi parināma ||305||

Die Angelegenheiten des Reiches, alle Ehre, die königliche Stütze des Dharma, die Festigkeit der Erde, Reichtum und Heim – durch die tragende Kraft des Guru wird alles bewahrt, und der Ausgang wird gut sein.

Verse 655 (चौपाई)

राजधरम सरबसु एतनोई। जिमि मन माहँ मनोरथ गोई।। बंधु प्रबोधु कीन्ह बहु भाँती। बिनु अधार मन तोषु न साँती।। भरत सील गुर सचिव समाजू। सकुच सनेह बिबस रघुराजू।। प्रभु करि कृपा पाँवरीं दीन्हीं। सादर भरत सीस धरि लीन्हीं।। चरनपीठ करुनानिधान के। जनु जुग जामिक प्रजा प्रान के।। संपुट भरत सनेह रतन के। आखर जुग जुन जीव जतन के।। कुल कपाट कर कुसल करम के। बिमल नयन सेवा सुधरम के।। भरत मुदित अवलंब लहे तें। अस सुख जस सिय रामु रहे तें।।

rājadharma sarbasu etanoī | jimi mana māhā̃ manoratha goī || bandhu prabodhu kīnha bahu bhā̃tī | binu adhāra mana toṣu na sā̃tī || bharata sīla guru saciva samājū | sakuca saneha bibasa raghurājū || prabhu kari kṛpā pā̃varī̃ dīnhī̃ | sādara bharata sīsa dhari līnhī̃ || caraṇapīṭha karuṇānidhāna ke | janu juga jāmika prajā prāna ke || saṃpuṭa bharata saneha ratana ke | ākhara juga juna jīva jatana ke || kula kapāṭa kara kusala karama ke | bimala nayana sevā sudharama ke || bharata mudita avalaṃba lahe tẽ | asa sukha jasa siya rāmu rahe tẽ ||

Der ganze Sinn des Königtums ist nur dieser: dass eines Herrschers innerer Zweck sein soll wie ein wohlgeordnetes Gemüt. Rama erteilte seinem Bruder in vielerlei Weise Rat; denn ohne wahre Stütze findet das Herz weder Zufriedenheit noch Frieden. Bharatas Wesen, die Ältesten und die Minister sehend, wurde Raghu-raja von schüchterner, zärtlicher Liebe überwältigt. Dann schenkte der Herr in Seinem Erbarmen ihm Seine Füße; und Bharata hob sie ehrfurchtsvoll auf sein Haupt. Jene Füße des Schatzes der Barmherzigkeit wurden gleichsam die stützende Last der Welt und das eigentliche Leben des Volkes. Sie waren der Juwelenkasten von Bharatas Liebe und die zwei Silben, durch die die Lebewesen vorwärts streben. Sie waren das schützende Portal der Familie für heilsames Handeln und der dienst mit reinen Augen makelloser Pflicht. Bharata freute sich, eine solche Zuflucht zu finden, solches Glück und solchen Ruhm, wie Sita und Rama selbst ihn besitzen.

Verse 656 (दोहा/सोरठा)

मागेउ बिदा प्रनामु करि राम लिए उर लाइ। लोग उचाटे अमरपति कुटिल कुअवसरु पाइ।।316।।

māgeu bidā pranāmu kari rāma liye ura lāi | loga ucāṭe amarapati kuṭila kuavasaru pāi ||316||

Er bat um Erlaubnis, verneigte sich, und Rama zog ihn an Seine Brust. Das Volk blieb in Unruhe, während der Herr der Götter – verschlagen – eine unzeitige Öffnung fand.

Verse 657 (चौपाई)

सो कुचालि सब कहँ भइ नीकी। अवधि आस सम जीवनि जी की।। नतरु लखन सिय सम बियोगा। हहरि मरत सब लोग कुरोगा।। रामकृपाँ अवरेब सुधारी। बिबुध धारि भइ गुनद गोहारी।। भेंटत भुज भरि भाइ भरत सो। राम प्रेम रसु कहि न परत सो।। तन मन बचन उमग अनुरागा। धीर धुरंधर धीरजु त्यागा।। बारिज लोचन मोचत बारी। देखि दसा सुर सभा दुखारी।। मुनिगन गुर धुर धीर जनक से। ग्यान अनल मन कसें कनक से।। जे बिरंचि निरलेप उपाए। पदुम पत्र जिमि जग जल जाए।।

so kucāli saba kahã bhai nīkī | avadhi āsa sama jīvani jī kī || nataru lakhana siya sama biyogā | hahari marata saba loga kurogā || rāmakṛpā̃ avareba sudhārī | bibudha dhāri bhai guṇada gohārī || bhẽṭata bhuja bhari bhāi bharata so | rāma prema rasu kahi na parata so || tana mana bacana umaga anurāgā | dhīra dhuraṃdhara dhīraju tyāgā || bārija locana mocata bārī | dekhi dasā sura sabhā dukhārī || munigana guru dhura dhīra janaka se | gyāna anala mana kasẽ kanaka se || je birañci nirlepa upāe | paduma patra jimi jaga jala jāe ||

Jener widrige Wendepunkt erwies sich für alle als gut, Hoffnung selbst ist die Grenze, durch die das Leben gelebt wird. Andernfalls wären bei der Trennung von Lakshman und Sita alle Menschen jammernd gestorben an einer schrecklichen Krankheit. Durch Ramas Gnade wurde die Unordnung geheilt; selbst die Götter nahmen Gestalt an und priesen den Berg der Tugenden. Als Bharata seinen Bruder traf und Ihn in seine Arme schloss, Ramas Nektar der Liebe lässt sich nicht in Worte fassen. Liebe wallte durch Leib, Gemüt und Rede; selbst der Vorderste der Standhaften ließ die Fassung fahren. Der lotusäugige Herr vergoss Tränen; dies sehend, wurde die Versammlung der Götten von Kummer erfüllt. Weisen, Ältesten und dem höchst standhaften Janaka, vom Feuer des Wissens geprüft, erging es wie Gold auf dem Probierstein. Selbst jene, die Brahma als unbefleckt geschaffen hatte, blieben wie Lotosblätter inmitten der Wasser der Welt.

Verse 658 (दोहा/सोरठा)

तेउ बिलोकि रघुबर भरत प्रीति अनूप अपार। भए मगन मन तन बचन सहित बिराग बिचार।।317।।

teu biloki raghubara bharata prīti anūpa apāra | bhae magana mana tana bacana sahita birāga bicāra ||317||

Auch sie, als sie die unvergleichliche, grenzenlose Liebe zwischen Raghubara und Bharata sahen, versanken – in Geist, Leib und Rede – in Gedanken an Entsagung und unterscheidende Betrachtung.

Verse 659 (चौपाई)

जहाँ जनक गुर मति भोरी। प्राकृत प्रीति कहत बड़ि खोरी।। बरनत रघुबर भरत बियोगू। सुनि कठोर कबि जानिहि लोगू।। सो सकोच रसु अकथ सुबानी। समउ सनेहु सुमिरि सकुचानी।। भेंटि भरत रघुबर समुझाए। पुनि रिपुदवनु हरषि हियँ लाए।। सेवक सचिव भरत रुख पाई। निज निज काज लगे सब जाई।। सुनि दारुन दुखु दुहूँ समाजा। लगे चलन के साजन साजा।। प्रभु पद पदुम बंदि दोउ भाई। चले सीस धरि राम रजाई।। मुनि तापस बनदेव निहोरी। सब सनमानि बहोरि बहोरी।।

jahā̃ janaka guru mati bhorī | prākṛta prīti kahata baṛi khorī || baranata raghubara bharata biyogū | suni kaṭhora kabi jānihi logū || so sakoca rasu akatha subānī | samau sanehu sumiri sakucānī || bhẽṭi bharata raghubara samujhāe | puni ripudavanu haraṣi hiyã lāe || sevaka saciva bharata rukha pāī | nija nija kāja lage saba jāī || suni dārun dukhu duhū̃ samājā | lage calana ke sājana sājā || prabhu pada paduma bandi dou bhāī | cale sīsa dhari rāma rajāī || muni tāpasa banadeva nihorī | saba sanamāni bahori bahorī ||

'Wo ich, Janakas Lehrer, so einfältig bin, ist es ein großer Fehler, von bloß weltlicher Zuneigung zu sprechen.' Die Trennung von Raghubara und Bharata zu beschreiben, die Menschen werden den Dichter für hartherzig halten, der es anhört. Jener Rasa der bescheidenen Zurückhaltung ist jenseits der Sprache; jener Zeit und jener Liebe gedenkend, werden die Worte selbst schüchtern. Nachdem er Bharata getroffen hatte, belehrte ihn Raghubara, und dann nahm der Bezwinger der Feinde ihn wieder voll Freude an Sein Herz. Die Diener und Minister, Bharatas Absicht erkennend, gingen jeder seiner eigenen Pflicht nach. Die schreckliche Trauer auf beiden Seiten vernehmend, begannen die Vorbereitungen zur Abreise. Die zwei Brüder verneigten sich vor den Lotosfüßen des Herrn und machten sich auf, Ramas Befehl auf ihren Häuptern tragend. Sie grüßten Weisen, Asketen und die Waldbewohner und ehrten alle immer wieder.

Verse 660 (दोहा/सोरठा)

लखनहि भेंटि प्रनामु करि सिर धरि सिय पद धूरि। चले सप्रेम असीस सुनि सकल सुमंगल मूरि।।318।।

lakhanahi bheṇṭi pranāmu kari sir dhari siya pada dhūri | cale sa-prema asīsa suni sakala su-maṅgala mūri ||318||

Als er Lakshmana begegnete, verneigte er sich; und den Staub von Sitas Füßen auf sein Haupt legend, zog er weiter. Liebende Segensworte hörend, ging er voran – er, die leibhaftige Gestalt alles glückverheißenden Heils.

Verse 661 (चौपाई)

सानुज राम नृपहि सिर नाई। कीन्हि बहुत बिधि बिनय बड़ाई।। देव दया बस बड़ दुखु पायउ। सहित समाज काननहिं आयउ।। पुर पगु धारिअ देइ असीसा। कीन्ह धीर धरि गवनु महीसा।। मुनि महिदेव साधु सनमाने। बिदा किए हरि हर सम जाने।। सासु समीप गए दोउ भाई। फिरे बंदि पग आसिष पाई।। कौसिक बामदेव जाबाली। पुरजन परिजन सचिव सुचाली।। जथा जोगु करि बिनय प्रनामा। बिदा किए सब सानुज रामा।। नारि पुरुष लघु मध्य बड़ेरे। सब सनमानि कृपानिधि फेरे।।

s-anuja rāma nṛpahi sir nāī | kīnhi bahuta bidhi binaya baṛāī || deva dayā basa baṛa dukhu pāyu | sahita samāja kānanahiṃ āyu || pura pagu dhāri-a dei asīsā | kīnha dhīra dhari gavanu mahīsā || muni mahideva sādhu sanamāne | bidā kiye hari hara sama jāne || sāsu samīpa gae dou bhāī | phire bandi paga āsiṣa pāī || kausika bāmadeva jāvālī | purajana parijana saciva sucālī || jathā jogu kari binaya pranāmā | bidā kiye saba s-anuja rāmā || nāri puruṣa laghu madhya baṛere | saba sanamāni kṛpānidhi phere ||

Rama neigte mit seinem jüngeren Bruder sein Haupt vor dem König und bat in vielerlei Weise demütig. Durch die Fügung göttlicher Gnade war er auf großes Leid gestoßen und machte sich mit seiner Gemeinschaft auf in den Wald. Als er den Fuß vor die Stadt setzte, empfing er Segen; der Herr der Menschen, sein Herz festigend, begann seine Reise. Weisen, ehrwürdige heilige Männer und Heilige ehrte er und entließ sie mit Urlaub, sie als Hari und Hara würdig erkennend. Die zwei Brüder gingen zu den Königinnenmüttern und kehrten zurück, nachdem sie sich zu Füßen verneigt und Segen empfangen hatten. Kaushika, Vamadeva, Jabali, Bürger, Verwandte, Minister von gutem Wandel, jeden grüßte er, wie es sich gehörte, mit Demut; und alle wurden von Rama mit seinem Bruder zurückgeschickt. Frauen und Männer, die Jungen, die Mittleren und die Großen, alle ehrnd, wandte sich der Ozean der Barmherzigkeit zurück, um weiterzuziehen.

Verse 662 (दोहा/सोरठा)

भरत मातु पद बंदि प्रभु सुचि सनेहँ मिलि भेंटि। बिदा कीन्ह सजि पालकी सकुच सोच सब मेटि।।319।।

bharata mātu pada bandi prabhu suci sanehaṃ mili bheṇṭi | bidā kīnha saji pālakī sakuca soca saba meṭi ||319||

Sich zu den Füßen von Bharatas Mutter neigend, begegnete der Herr ihr in reiner Liebe. Er nahm Abschied, die Sänfte wurde bereitgemacht, und all ihre Scham und ängstlichen Gedanken verflogen.

Verse 663 (चौपाई)

परिजन मातु पितहि मिलि सीता। फिरी प्रानप्रिय प्रेम पुनीता।। करि प्रनामु भेंटी सब सासू। प्रीति कहत कबि हियँ न हुलासू।। सुनि सिख अभिमत आसिष पाई। रही सीय दुहु प्रीति समाई।। रघुपति पटु पालकीं मगाईं। करि प्रबोधु सब मातु चढ़ाई।। बार बार हिलि मिलि दुहु भाई। सम सनेहँ जननी पहुँचाई।। साजि बाजि गज बाहन नाना। भरत भूप दल कीन्ह पयाना।। हृदयँ रामु सिय लखन समेता। चले जाहिं सब लोग अचेता।। बसह बाजि गज पसु हियँ हारें। चले जाहिं परबस मन मारें।।

parijana mātu pitahi mili sītā | phirī prānapriya prema punītā || kari pranāmu bheṇṭī saba sāsū | prīti kahata kavi hiyaṃ na hulāsū || suni sikha abhimata āsiṣa pāī | rahī sīya duhu prīti samāī || raghupati paṭu pālakīṃ magāīṃ | kari prabodhu saba mātu caṛhāī || bāra bāra hili mili duhu bhāī | sama sanehaṃ jananī pahuṃcāī || sāji bāji gaja bāhana nānā | bharata bhūpa dala kīnha payānā || hṛdayaṃ rāmu siya lakhana sametā | cale jāhiṃ saba loga acetā || basaha bāji gaja pasu hiyaṃ hāre | cale jāhiṃ parabasa mana māre ||

Sītā begegnete ihren Verwandten, Müttern und Vätern, und erwiderte—teurer als das Leben—ihre Liebe, geheiligt durch Reinheit. Sich verneigend, grüßte sie alle Königin-Mütter; von dieser Liebe zu sprechen—des Dichters Herz findet darin kein Ende der Wonne. Rat vernehmend und geliebte Segensworte empfangend, blieb Sītā in Liebe zu beiden Familien versunken. Raghupati ließ Sänften bereiten und, nachdem er sie sanft getröstet hatte, setzte er alle Mütter hinein. Immer wieder begegneten sich die beiden Brüder, umarmten einander und geleiteten die Mütter mit gleicher Zuneigung. Mit Prunk, Musik, Elefanten und mancherlei Reittieren zog König Bharata mit seinem Heer aus. Rāma, Sītā und Lakṣmaṇa im Herzen tragend, gingen die Menschen wie betäubt dahin; selbst die Tiere—Pferde und Elefanten—wurden mutlos, schritten wie hilflos weiter, der Geist niedergedrückt.

Verse 664 (दोहा/सोरठा)

गुर गुरतिय पद बंदि प्रभु सीता लखन समेत। फिरे हरष बिसमय सहित आए परन निकेत।।320।।

guru guratiya pada bandi prabhu sītā lakhana sameta | phire haraṣa bisamaya sahita āe parana niketa ||320||

Sich zu den Füßen des Guru und der Gemahlin des Guru neigend, kehrte der Herr—mit Sītā und Lakṣmaṇa—wieder um; und in Freude, mit Staunen vermischt, gelangten sie zur Hütte aus Blättern.