Prakarana 12
यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ का द्वार है—राज्य, सुख, और लोक-प्रतिष्ठा का स्वेच्छा-परित्याग करके ‘राम-आज्ञा’ को परम सत्य मानना। अयोध्या काण्ड में भक्ति का परिपाक करुण-रस के द्वारा होता है: वियोग, पछितावा, और लोक-हृदय का द्रवण—ये सब साधक को ‘गृह-आसक्ति’ से ‘वन-मार्ग’ (अन्तर्मार्ग) की ओर मोड़ते हैं। यहाँ राम का बनगमन केवल कथा-घटना नहीं; यह जीव का अहं-त्याग और ईश्वर-आदेश-स्वीकृति है—सीढ़ी का वह चरण जहाँ श्रद्धा ‘अनुभव-भक्ति’ बनती है।
Das Rasa-Zentrum des Ayodhyā-Kāṇḍa ist Karuṇā, doch diese Karuṇā ist keine Hoffnungslosigkeit – sie ist Karuṇā, die Vairāgya gebiert. In diesem Abschnitt (um Dohā 110–119) ist die „Volksgemeinschaft“ beim Darśan von Rāma–Sītā–Lakṣmaṇ von Schauderfreude ergriffen; es ist ein Aufwallen gemeinschaftlicher Bhakti, in dem Hausarbeiten liegen bleiben und die Augen „Frucht der Augen“ empfangen. Dann kommt die Wendung: Die Menschen geben Königin/König die Schuld und nennen das Geschick hart – eine menschliche Reaktion, die Tulasīs feine Psychologie zeigt. Doch aus diesem Ungleichgewicht tritt das Prinzip hervor: Rāmas Gang in den Wald ist das Ideal von Ājñā-pālan und dharma-sthitaprajñatā. Hier sind die Schönheits-Līlā der Saguna-Gestalt (rūpa-mādhurī) und die Nirguṇa-Wahrheit (Gehorsam, Maryādā, Vairāgya) an derselben Achse verbunden. Auf dieser Stufe lernt der Sādhaka: Die höchste Form der Liebe ist „auch im Viraha das Sich-Fügen in die Anordnung“.
In this prakarana
People
Verses
Chaupai 110.1-4
सुनत तीरवासी नर नारी।धाए निज निज काज बिसारी।।
लखन राम सिय सुन्दरताई।देखि करहिं निज भाग्य बड़ाई।।
अति लालसा बसहिं मन माहीं।नाउँ गाउँ बूझत सकुचाहीं।।
जे तिन्ह महुँ बयबिरिध सयाने।तिन्ह करि जुगुति रामु पहिचाने।।
सकल कथा तिन्ह सबहि सुनाई।बनहि चले पितु आयसु पाई।।
सुनि सबिषाद सकल पछिताहीं।रानी रायँ कीन्ह भल नाहीं।।
तेहि अवसर एक तापसु आवा।तेजपुंज लघुबयस सुहावा।।
कवि अलखित गति बेषु बिरागी।मन क्रम बचन राम अनुरागी।।
sunata tīravāsī nara nārī |dhāe nija nija kāja bisārī ||
lakhana rāma siya sundaratāī |dekhi karahiṁ nija bhāgya baṛāī ||
ati lālasā basahiṁ mana māhīṁ |nāũ gāũ būjhata sakucāhīṁ ||
je tinha mahũ bayabiridha sayāne |tinha kari juguti rāmu pahicāne ||
sakala kathā tinha sabahi sunāī |banahi cale pitu āyasu pāī ||
suni sabiṣāda sakala pachitāhīṁ |rānī rāyã kīnha bhala nāhīṁ ||
tehi avasara eka tāpasu āvā |tejapuṁja laghubayasa suhāvā ||
kavi alakhita gati beṣu birāgī |mana krama bacana rāma anurāgī ||
Als sie von ihrem Kommen hörten, vergaßen die Männer und Frauen, die am Flussufer lebten, ihre eigenen Aufgaben und liefen herbei, um sie zu sehen. Beim Anblick der Schönheit von Lakshmana, Rama und Sita priesen sie ihr eigenes gutes Geschick. Eine große Sehnsucht wohnte in ihren Herzen, doch scheuten sie sich, nach den Namen und der Heimat der Reisenden zu fragen. Diejenigen unter ihnen, die alt und weise waren, erkannten durch ihren Scharfsinn Rama. Sie erzählten allen die ganze Geschichte: wie Rama auf Geheiß seines Vaters in den Wald aufgebrochen war. Als sie es hörten, waren alle betrübt und klagten: «Die Königin und der König haben nicht recht gehandelt.» In jenem Augenblick kam ein Asket dorthin, ein Glanzbündel, jung an Jahren und lieblich anzusehen. Sein Zustand und seine Bewegungen entzogen sich der Schilderung des Dichters; er trug das Gewand eines Entsagenden und war in Gedanken, Taten und Worten Rama ergeben.
Doha 110
सजल नयन तन पुलकि निज इष्टदेउ पहिचानि।परेउ दंड जिमि धरनितल दसा न जाइ बखानि।।110।।
sajala nayana tana pulaki nija iṣṭadeu pahicāni |pareu daṁḍa jimi dharanitala dasā na jāi bakhāni ||110||
Mit tränenfeuchten Augen, sein Körper vor Entzücken schauernd, erkannte er seinen erwählten Gott; und er fiel wie ein Stab zur Erde, sein Zustand über alle Beschreibung erhaben.
Chaupai 111.1-4
राम सप्रेम पुलकि उर लावा।परम रंक जनु पारसु पावा।।
मनहुँ प्रेमु परमारथु दोऊ।मिलत धरे तन कह सबु कोऊ।।
बहुरि लखन पायन्ह सोइ लागा।लीन्ह उठाइ उमगि अनुरागा।।
पुनि सिय चरन धूरि धरि सीसा।जननि जानि सिसु दीन्हि असीसा।।
कीन्ह निषाद दंडवत तेही।मिलेउ मुदित लखि राम सनेही।।
पिअत नयन पुट रूपु पियूषा।मुदित सुअसनु पाइ जिमि भूखा।।
ते पितु मातु कहहु सखि कैसे।जिन्ह पठए बन बालक ऐसे।।
राम लखन सिय रूपु निहारी।होहिं सनेह बिकल नर नारी।।
rāma saprema pulaki ura lāvā |parama raṁka janu pārasu pāvā ||
manahũ premu paramārathu doū |milata dhare tana kaha sabu koū ||
bahuri lakhana pāyanha soi lāgā |līnha uṭhāi umagi anurāgā ||
puni siya carana dhūri dhari sīsā |janani jāni sisu dīnhi asīsā ||
kīnha niṣāda daṁḍavata tehī |mileu mudita lakhi rāma sanehī ||
piata nayana puṭa rūpu piyūṣā |mudita suasanu pāi jimi bhūkhā ||
te pitu mātu kahahu sakhi kaise |jinha paṭhae bana bālaka aise ||
rāma lakhana siya rūpu nihārī |hohiṁ saneha bikala nara nārī ||
Rama, das Herz vor Liebe bebend, umarmte ihn, wie ein völlig mittelloser Mann, der den Stein der Weisen gefunden hätte. Es war, als hätten Liebe und das Höchste Gut beide körperliche Gestalt angenommen und träfen sich, so sagte jedermann. Da fiel der Nishada Lakshmana zu Füßen, und Lakshmana, überströmend vor Zuneigung, hob ihn empor. Dann legte er den Staub von Sitas Füßen auf sein Haupt, und sie, ihn wie eine Mutter ihr Kind betrachtend, erteilte ihm ihren Segen. Der Nishada warf sich vor ihm nieder, und Lakshmana begegnete ihm freudig, ihn als Rama liebenden Freund erkennend. Diese Schönheit wie Nektar mit den Kelchen seiner Augen trinkend, freute sich der Nishada, wie ein hungriger Mann, der eine gute Mahlzeit gefunden hat. "Sag mir, Freundin, was für Eltern müssen das sein, die solche Kinder in den Wald geschickt haben?" Die Schönheit von Rama, Lakshmana und Sita betrachtend, wurden die Männer und Frauen von zarter Rührung überwältigt.
Doha 111
तब रघुबीर अनेक बिधि सखहि सिखावनु दीन्ह।राम रजायसु सीस धरि भवन गवनु तेंइँ कीन्ह।।111।।
taba raghubīra aneka bidhi sakhahi sikhāvanu dīnha |rāma rajāyasu sīsa dhari bhavana gavanu teṁĩ kīnha ||111||
Da lehrte der Herr der Raghus seinen Freund auf vielerlei Weise; und Ramas Befehl auf seinem Haupt tragend, machte er sich auf den Weg nach Hause.
Chaupai 112.1-4
पुनि सियँ राम लखन कर जोरी।जमुनहि कीन्ह प्रनामु बहोरी।।
चले ससीय मुदित दोउ भाई।रबितनुजा कइ करत बड़ाई।।
पथिक अनेक मिलहिं मग जाता।कहहिं सप्रेम देखि दोउ भ्राता।।
राज लखन सब अंग तुम्हारें।देखि सोचु अति हृदय हमारें।।
मारग चलहु पयादेहि पाएँ।ज्योतिषु झूठ हमारें भाएँ।।
अगमु पंथ गिरि कानन भारी।तेहि महँ साथ नारि सुकुमारी।।
करि केहरि बन जाइ न जोई।हम सँग चलहि जो आयसु होई।।
जाब जहाँ लगि तहँ पहुँचाई।फिरब बहोरि तुम्हहि सिरु नाई।।
puni siyã rāma lakhana kara jorī |jamunahi kīnha pranāmu bahorī ||
cale sasīya mudita dou bhāī |rabitanujā kai karata baṛāī ||
pathika aneka milahiṁ maga jātā |kahahiṁ saprema dekhi dou bhrātā ||
rāja lakhana saba aṁga tumhāreṁ |dekhi socu ati hṛdaya hamāreṁ ||
māraga calahu payādehi pāẽ |jyotiṣu jhūṭha hamāreṁ bhāẽ ||
agamu paṁtha giri kānana bhārī |tehi mahã sātha nāri sukumārī ||
kari kehari bana jāi na joī |hama sãga calahi jo āyasu hoī ||
jāba jahā̃ lagi tahã pahũcāī |phiraba bahori tumhahi siru nāī ||
Dann falteten Sita, Rama und Lakshmana die Hände und verneigten sich erneut vor der Yamuna. Die beiden Brüder brachen freudig mit Sita auf und priesen die Tochter der Sonne auf ihrem Weg. Viele Wanderer begegneten ihnen auf der Straße unterwegs, und als sie die beiden Brüder sahen, sprachen sie voller Zuneigung. Die Zeichen des Königtums sind an allen euren Gliedern, und wenn wir sie sehen, ist unser Herz tief beunruhigt. Ihr geht zu Fuß auf dem Weg, barfuß. Nach unserem Dafürhalten ist die Astrologie, die das Königtum vorhersagt, falsch. Der Pfad ist schwer zu begehen, mit großen Bergen und Wäldern, und an eurer Seite geht eine zarte junge Frau. Der Wald mit seinen Elefanten und Löwen ist schrecklich anzusehen. Wenn ihr es gestattet, wollen wir mit euch gehen. Wir wollen mit euch gehen, soweit ihr geht, euch sicher an euer Ziel bringen und dann unsere Häupter vor euch neigen und zurückkehren.
Doha 112
एहि बिधि पूँछहिं प्रेम बस पुलक गात जलु नैन।कृपासिंधु फेरहि तिन्हहि कहि बिनीत मृदु बैन।।112।।
ehi bidhi pū̃chahiṁ prema basa pulaka gāta jalu naina |kṛpāsiṁdhu pherahi tinhahi kahi binīta mṛdu baina ||112||
So fragten sie, überwältigt von Liebe, ihre Körper schauernd und ihre Augen voll Tränen; und der Ozean des Erbarmens ließ sie zurückkehren, indem er mit demütigen, sanften Worten zu ihnen sprach.
Chaupai 113.1-4
जे पुर गाँव बसहिं मग माहीं।तिन्हहि नाग सुर नगर सिहाहीं।।
केहि सुकृतीं केहि घरीं बसाए।धन्य पुन्यमय परम सुहाए।।
जहँ जहँ राम चरन चलि जाहीं।तिन्ह समान अमरावति नाहीं।।
पुन्यपुंज मग निकट निवासी।तिन्हहि सराहहिं सुरपुरबासी।।
जे भरि नयन बिलोकहिं रामहि।सीता लखन सहित घनस्यामहि।।
जे सर सरित राम अवगाहहिं।तिन्हहि देव सर सरित सराहहिं।।
जेहि तरु तर प्रभु बैठहिं जाई।करहिं कलपतरु तासु बड़ाई।।
परसि राम पद पदुम परागा।मानति भूमि भूरि निज भागा।।
je pura gā̃va basahiṁ maga māhīṁ |tinhahi nāga sura nagara sihāhīṁ ||
kehi sukṛtīṁ kehi gharīṁ basāe |dhanya punyamaya parama suhāe ||
jahã jahã rāma carana cali jāhīṁ |tinha samāna amarāvati nāhīṁ ||
punyapuṁja maga nikaṭa nivāsī |tinhahi sarāhahiṁ surapurabāsī ||
je bhari nayana bilokahiṁ rāmahi |sītā lakhana sahita ghanasyāmahi ||
je sara sarita rāma avagāhahiṁ |tinhahi deva sara sarita sarāhahiṁ ||
jehi taru tara prabhu baiṭhahiṁ jāī |karahiṁ kalapataru tāsu baṛāī ||
parasi rāma pada paduma parāgā |mānati bhūmi bhūri nija bhāgā ||
Die Städte und Dörfer, die am Wege liegen, werden von den Städten der Nagas und der Götter beneidet. Sie sagen: „Welcher tugendhafte Mann, und zu welcher Stunde, hat sie besiedelt? Gesegnet, voll von Verdienst und höchst schön sind sie.“ Wohin auch immer Ramas Füße schreiten, nicht einmal Amaravati kann mit jenen Orten verglichen werden. Die am Wege nahe wohnen, sind Anhäufungen von Verdienst, und die Bewohner der Götterstadt preisen sie. Die Rama, den Wolken Dunklen, zusammen mit Sita und Lakshmana mit vollen Augen betrachten, werden von den Bewohnern der Götterstadt gepriesen. Die Teiche und Flüsse, in denen Rama badet, die Teiche und Flüsse der Götter preisen sie. Der Baum, unter den der Herr geht und sich setzt, der wunscherfüllende Himmelsbaum rühmt seine Größe. Berührt vom Staub von Ramas Lotusfüßen, erachtet die Erde ihr Glück als unermesslich.
Doha 113
छाँह करहि घन बिबुधगन बरषहि सुमन सिहाहिं।देखत गिरि बन बिहग मृग रामु चले मग जाहिं।।113।।
chā̃ha karahi ghana bibudhagana baraṣahi sumana sihāhiṁ |dekhata giri bana bihaga mṛga rāmu cale maga jāhiṁ ||113||
Die Wolken spendeten Schatten, und die Scharen der Götter ließen Blumen regnen, voller sehnsüchtiger Freude. Rama schritt den Weg entlang und betrachtete die Hügel, die Wälder, die Vögel und die Hirsche.
Chaupai 114.1-4
सीता लखन सहित रघुराई।गाँव निकट जब निकसहिं जाई।।
सुनि सब बाल बृद्ध नर नारी।चलहिं तुरत गृहकाजु बिसारी।।
राम लखन सिय रूप निहारी।पाइ नयनफलु होहिं सुखारी।।
सजल बिलोचन पुलक सरीरा।सब भए मगन देखि दोउ बीरा।।
बरनि न जाइ दसा तिन्ह केरी।लहि जनु रंकन्ह सुरमनि ढेरी।।
एकन्ह एक बोलि सिख देहीं।लोचन लाहु लेहु छन एहीं।।
रामहि देखि एक अनुरागे।चितवत चले जाहिं सँग लागे।।
एक नयन मग छबि उर आनी।होहिं सिथिल तन मन बर बानी।।
sītā lakhana sahita raghurāī |gā̃va nikaṭa jaba nikasahiṁ jāī ||
suni saba bāla bṛddha nara nārī |calahiṁ turata gṛhakāju bisārī ||
rāma lakhana siya rūpa nihārī |pāi nayanaphalu hohiṁ sukhārī ||
sajala bilocana pulaka sarīrā |saba bhae magana dekhi dou bīrā ||
barani na jāi dasā tinha kerī |lahi janu raṁkanha suramani ḍherī ||
ekanha eka boli sikha dehīṁ |locana lāhu lehu chana ehīṁ ||
rāmahi dekhi eka anurāge |citavata cale jāhiṁ sãga lāge ||
eka nayana maga chabi ura ānī |hohiṁ sithila tana mana bara bānī ||
Als der Herr der Raghus mit Sita und Lakshmana in der Nähe eines Dorfes vorüberzog, eilten alle, die es hörten, jung und alt, Männer und Frauen, sogleich hinaus und vergaßen ihre häuslichen Pflichten. Die Schönheit von Rama, Lakshmana und Sita betrachtend, erlangten sie den Lohn ihrer Augen und wurden glücklich. Mit tränenden Augen und vor Freude schauernden Körpern waren alle versunken beim Anblick der beiden Helden. Ihr Zustand lässt sich nicht beschreiben; es war, als ob Bettler auf einen Haufen himmlischer Edelsteine stießen. Sie riefen einander zu und ermahnten sich: "Nehmt in diesem Augenblick den vollen Gewinn eurer Augen." Einige, Rama sehend, erfüllte Liebe, gingen schauend mit ihm und folgten ihm. Andere, seine Schönheit durch den Weg der Augen ins Herz holend, wurden schlaff an Körper, Geist und Rede.
Doha 114
एक देखिं बट छाँह भलि डासि मृदुल तृन पात।कहहिं गवाँइअ छिनुकु श्रमु गवनब अबहिं कि प्रात।।114।।
eka dekhiṁ baṭa chā̃ha bhali ḍāsi mṛdula tṛna pāta |kahahiṁ gavā̃ia chinuku śramu gavanaba abahiṁ ki prāta ||114||
Einer, der guten Schatten unter einem Banyanbaum sieht, breitet dort weiches Gras und Blätter und spricht: "Ruhet hier einen Augenblick aus und schüttelt eure Müdigkeit ab; dann könnt ihr weitergehen, entweder jetzt oder am Morgen."
Chaupai 115.1-4
एक कलस भरि आनहिं पानी।अँचइअ नाथ कहहिं मृदु बानी।।
सुनि प्रिय बचन प्रीति अति देखी।राम कृपाल सुसील बिसेषी।।
जानी श्रमित सीय मन माहीं।घरिक बिलंबु कीन्ह बट छाहीं।।
मुदित नारि नर देखहिं सोभा।रूप अनूप नयन मनु लोभा।।
एकटक सब सोहहिं चहुँ ओरा।रामचंद्र मुख चंद चकोरा।।
तरुन तमाल बरन तनु सोहा।देखत कोटि मदन मनु मोहा।।
दामिनि बरन लखन सुठि नीके।नख सिख सुभग भावते जी के।।
मुनिपट कटिन्ह कसें तूनीरा।सोहहिं कर कमलिनि धनु तीरा।।
eka kalasa bhari ānahiṁ pānī |ãcaia nātha kahahiṁ mṛdu bānī ||
suni priya bacana prīti ati dekhī |rāma kṛpāla susīla biseṣī ||
jānī śramita sīya mana māhīṁ |gharika bilaṁbu kīnha baṭa chāhīṁ ||
mudita nāri nara dekhahiṁ sobhā |rūpa anūpa nayana manu lobhā ||
ekaṭaka saba sohahiṁ cahũ orā |rāmacaṁdra mukha caṁda cakorā ||
taruna tamāla barana tanu sohā |dekhata koṭi madana manu mohā ||
dāmini barana lakhana suṭhi nīke |nakha sikha subhaga bhāvate jī ke ||
munipaṭa kaṭinha kaseṁ tūnīrā |sohahiṁ kara kamalini dhanu tīrā ||
Einer bringt einen mit Wasser gefüllten Krug und sagt mit sanften Worten: "Spüle deinen Mund, Herr." Als er ihre liebevollen Worte hörte und ihre große Zuneigung sah, war Rama, der Barmherzige, von überaus sanftem Wesen, gerührt. Da er in seinem Geist erkannte, dass Sita erschöpft war, ruhte er einen kurzen Moment im Schatten des Banyanbaums. Die Frauen und Männer betrachten mit Entzücken seine Schönheit; ihre Augen und Sinne sind bezaubert von seiner unvergleichlichen Gestalt. Alle, die mit unblinkenden Augen nach allen Seiten blicken, gleichen Rebhühnern um den Mond, der das Antlitz Ramachandras ist. Sein Körper, dunkel wie ein junger Tamalabaum, erstrahlt in Schönheit; bei seinem Anblick werden die Sinne von Millionen Liebesgöttern verwirrt. Lakshmana, mit einem Teint wie der Blitz, ist überaus schön; vom Haupt bis zum Fuß ist er schön und dem Herzen lieb. Mit Rindenkleidern und eng an der Taille gebundenen Köchern glänzen Bögen und Pfeile in ihren Lotus-Händen.
Doha 115
जटा मुकुट सीसनि सुभग उर भुज नयन बिसाल।सरद परब बिधु बदन बर लसत स्वेद कन जाल।।115।।
jaṭā mukuṭa sīsani subhaga ura bhuja nayana bisāla |sarada paraba bidhu badana bara lasata sveda kana jāla ||115||
Auf ihren Häuptern waren die verfilzten Locken wie anmutige Kronen gebunden, und ihre Brüste, Arme und Augen waren breit und groß. Ihre lieblichen Gesichter, gleich dem Vollmond des Herbstfestes, erstrahlten in einem Netz aus schimmernden Schweißtropfen.
Chaupai 116.1-4
बरनि न जाइ मनोहर जोरी।सोभा बहुत थोरि मति मोरी।।
राम लखन सिय सुंदरताई।सब चितवहिं चित मन मति लाई।।
थके नारि नर प्रेम पिआसे।मनहुँ मृगी मृग देखि दिआ से।।
सीय समीप ग्रामतिय जाहीं।पूँछत अति सनेहँ सकुचाहीं।।
बार बार सब लागहिं पाएँ।कहहिं बचन मृदु सरल सुभाएँ।।
राजकुमारि बिनय हम करहीं।तिय सुभायँ कछु पूँछत डरहीं।।
स्वामिनि अबिनय छमबि हमारी।बिलगु न मानब जानि गवाँरी।।
राजकुअँर दोउ सहज सलोने।इन्ह तें लही दुति मरकत सोने।।
barani na jāi manohara jorī |sobhā bahuta thori mati morī ||
rāma lakhana siya suṁdaratāī |saba citavahiṁ cita mana mati lāī ||
thake nāri nara prema piāse |manahũ mṛgī mṛga dekhi diā se ||
sīya samīpa grāmatiya jāhīṁ |pū̃chata ati sanehã sakucāhīṁ ||
bāra bāra saba lāgahiṁ pāẽ |kahahiṁ bacana mṛdu sarala subhāẽ ||
rājakumāri binaya hama karahīṁ |tiya subhāyã kachu pū̃chata ḍarahīṁ ||
svāmini abinaya chamabi hamārī |bilagu na mānaba jāni gavā̃rī ||
rājakuãra dou sahaja salone |inha teṁ lahī duti marakata sone ||
Das liebliche Paar lässt sich nicht beschreiben; ihre Schönheit ist groß, und mein Verstand ist gering. Alle schauten auf die Schönheit von Rama, Lakshmana und Sita und richteten ganzen Sinn, Herz und Verstand darauf. Männer und Frauen standen gebannt, dürstend nach Liebe, wie Hirsche und Hirschkühe, die eine Lampe anstarren. Die Dorffrauen gingen in Sitas Nähe, doch als sie sie befragten, schämten sie sich vor lauter Zuneigung. Immer wieder berührten alle ihre Füße und sprachen sanfte Worte in ihrer schlichten, natürlichen Art. "Prinzessin, wir haben eine Bitte vorzubringen; aber als Frauen, die wir sind, fürchten wir uns, dich etwas zu fragen." "Herrin, vergib unsere Dreistigkeit, und nimm es nicht übel, da du weißt, dass wir einfache Landfrauen sind." "Diese beiden Prinzen sind von Natur aus anmutig und reizend; von ihnen haben Smaragd und Gold ihren Glanz erhalten."
Doha 116
स्यामल गौर किसोर बर सुंदर सुषमा ऐन।सरद सर्बरीनाथ मुखु सरद सरोरुह नैन।।116।।
syāmala gaura kisora bara suṁdara suṣamā aina |sarada sarbarīnātha mukhu sarada saroruha naina ||116||
Der eine ist dunkel und der andere hell, zwei vortreffliche Jünglinge, schön, eine wahre Mine der Anmut; ihre Gesichter sind wie der Herbstmond, und ihre Augen wie die Herbstlotus.
Chaupai 117.1-4
कोटि मनोज लजावनिहारे।सुमुखि कहहु को आहिं तुम्हारे।।
सुनि सनेहमय मंजुल बानी।सकुची सिय मन महुँ मुसुकानी।।
तिन्हहि बिलोकि बिलोकति धरनी।दुहुँ सकोच सकुचित बरबरनी।।
सकुचि सप्रेम बाल मृग नयनी।बोली मधुर बचन पिकबयनी।।
सहज सुभाय सुभग तन गोरे।नामु लखनु लघु देवर मोरे।।
बहुरि बदनु बिधु अंचल ढाँकी।पिय तन चितइ भौंह करि बाँकी।।
खंजन मंजु तिरीछे नयननि।निज पति कहेउ तिन्हहि सियँ सयननि।।
भइ मुदित सब ग्रामबधूटीं।रंकन्ह राय रासि जनु लूटीं।।
koṭi manoja lajāvanihāre |sumukhi kahahu ko āhiṁ tumhāre ||
suni sanehamaya maṁjula bānī |sakucī siya mana mahũ musukānī ||
tinhahi biloki bilokati dharanī |duhũ sakoca sakucita barabaranī ||
sakuci saprema bāla mṛga nayanī |bolī madhura bacana pikabayanī ||
sahaja subhāya subhaga tana gore |nāmu lakhanu laghu devara more ||
bahuri badanu bidhu aṁcala ḍhā̃kī |piya tana citai bhauṁha kari bā̃kī ||
khaṁjana maṁju tirīche nayanani |nija pati kaheu tinhahi siyã sayanani ||
bhai mudita saba grāmabadhūṭīṁ |raṁkanha rāya rāsi janu lūṭīṁ ||
«Du, die Millionen Kamas beschämt, sag uns, schönangesichtige Frau, wer sind diese beiden für dich?» Ihre liebevollen und reizenden Worte hörend, wurde Sita schüchtern, und doch lächelte sie in ihrem Herzen. Sie blickte auf die Frauen, dann blickte sie auf die Erde; die hellhäutige Dame errötete aus zweifacher Schüchternheit. Schüchtern, doch voller Liebe, sprach Sita, die rehäugige, deren Stimme wie die des Kuckucks war, süße Worte. «Der von Natur aus anmutige, mit schönem und hellem Körper, heißt Lakshmana; er ist mein jüngerer Schwager.» Dann bedeckte sie ihr mondgleiches Gesicht mit dem Saum ihres Schleiers, blickte auf ihren Geliebten und bog ihre Brauen. Mit ihren schönen Augen, schief blickend wie Bachstelzen, deutete Sita ihnen durch Zeichen, dass er ihr eigener Gemahl sei. Alle Dorffrauen wurden von Freude erfüllt, wie Bettler, die einen königlichen Schatzhaufen geplündert haben.
Doha 117
अति सप्रेम सिय पायँ परि बहुबिधि देहिं असीस।सदा सोहागिनि होहु तुम्ह जब लगि महि अहि सीस।।117।।
ati saprema siya pāyã pari bahubidhi dehiṁ asīsa |sadā sohāgini hohu tumha jaba lagi mahi ahi sīsa ||117||
Voller tiefer Liebe fielen die Dorffrauen Sita zu Füßen und segneten sie auf vielerlei Weise: «Mögest du stets eine glückliche Ehefrau bleiben, die Gattin deines Gemahls, solange die Erde auf dem Kopf der Schlange ruht».
Chaupai 118.1-4
पारबती सम पतिप्रिय होहू।देबि न हम पर छाड़ब छोहू।।
पुनि पुनि बिनय करिअ कर जोरी।जौं एहि मारग फिरिअ बहोरी।।
दरसनु देब जानि निज दासी।लखीं सीयँ सब प्रेम पिआसी।।
मधुर बचन कहि कहि परितोषीं।जनु कुमुदिनीं कौमुदीं पोषीं।।
तबहिं लखन रघुबर रुख जानी।पूँछेउ मगु लोगन्हि मृदु बानी।।
सुनत नारि नर भए दुखारी।पुलकित गात बिलोचन बारी।।
मिटा मोदु मन भए मलीने।बिधि निधि दीन्ह लेत जनु छीने।।
समुझि करम गति धीरजु कीन्हा।सोधि सुगम मगु तिन्ह कहि दीन्हा।।
pārabatī sama patipriya hohū |debi na hama para chāṛaba chohū ||
puni puni binaya karia kara jorī |jauṁ ehi māraga phiria bahorī ||
darasanu deba jāni nija dāsī |lakhīṁ sīyã saba prema piāsī ||
madhura bacana kahi kahi paritoṣīṁ |janu kumudinīṁ kaumudīṁ poṣīṁ ||
tabahiṁ lakhana raghubara rukha jānī |pū̃cheu magu loganhi mṛdu bānī ||
sunata nāri nara bhae dukhārī |pulakita gāta bilocana bārī ||
miṭā modu mana bhae malīne |bidhi nidhi dīnha leta janu chīne ||
samujhi karama gati dhīraju kīnhā |sodhi sugama magu tinha kahi dīnhā ||
Sei deinem Gatten so lieb wie Parvati dem Shiva ist. O Göttin, entzieh uns nicht deine Zärtlichkeit. Immer wieder flehen wir dich mit gefalteten Händen an: kehrst du auf diesem Weg zurück, betrachte uns als deine eigenen Mägde und gewähre uns deinen Anblick. Sita sah, dass sie alle nach Liebe dürsteten. Sie tröstete sie mit vielen süßen Worten, wie das Mondlicht die Seerosen nährt. Da Lakshmana den Wunsch Ramas erkannte, fragte er die Leute nach dem Weg mit sanfter Stimme. Als sie dies hörten, wurden Frauen und Männer von Kummer ergriffen; ihre Körper schauerten und ihre Augen füllten sich mit Tränen. Ihre Freude schwand und ihre Herzen verdüsterten sich, als habe das Schicksal ihnen einen Schatz gegeben und nähme ihn wieder.
Doha 118
लखन जानकी सहित तब गवनु कीन्ह रघुनाथ।फेरे सब प्रिय बचन कहि लिए लाइ मन साथ।।118।।
lakhana jānakī sahita taba gavanu kīnha raghunātha |phere saba priya bacana kahi lie lāi mana sātha ||118||
Da machte sich Rama, der Herr der Raghus, auf den Weg zusammen mit Lakshmana und Janaki. Nach liebevollen Worten schickte er alle zurück, nahm sie aber mit sich in seinem Herzen.
Chaupai 119.1-4
फिरत नारि नर अति पछिताहीं।देअहि दोषु देहिं मन माहीं।।
सहित बिषाद परसपर कहहीं।बिधि करतब उलटे सब अहहीं।।
निपट निरंकुस निठुर निसंकू।जेहिं ससि कीन्ह सरुज सकलंकू।।
रूख कलपतरु सागरु खारा।तेहिं पठए बन राजकुमारा।।
जौं पे इन्हहि दीन्ह बनबासू।कीन्ह बादि बिधि भोग बिलासू।।
ए बिचरहिं मग बिनु पदत्राना।रचे बादि बिधि बाहन नाना।।
ए महि परहिं डासि कुस पाता।सुभग सेज कत सृजत बिधाता।।
तरुबर बास इन्हहि बिधि दीन्हा।धवल धाम रचि रचि श्रमु कीन्हा।।
phirata nāri nara ati pachitāhīṁ |deahi doṣu dehiṁ mana māhīṁ ||
sahita biṣāda parasapara kahahīṁ |bidhi karataba ulaṭe saba ahahīṁ ||
nipaṭa niraṁkusa niṭhura nisaṁkū |jehiṁ sasi kīnha saruja sakalaṁkū ||
rūkha kalapataru sāgaru khārā |tehiṁ paṭhae bana rājakumārā ||
jauṁ pe inhahi dīnha banabāsū |kīnha bādi bidhi bhoga bilāsū ||
e bicarahiṁ maga binu padatrānā |race bādi bidhi bāhana nānā ||
e mahi parahiṁ ḍāsi kusa pātā |subhaga seja kata sṛjata bidhātā ||
tarubara bāsa inhahi bidhi dīnhā |dhavala dhāma raci raci śramu kīnhā ||
Auf dem Rückweg bereuten die Männer und Frauen bitterlich, und in ihren Herzen tadelten sie das Schicksal und gaben ihm die Schuld. In Trauer sagten sie zueinander: "Die Taten des Schöpfers sind alle verkehrt." Er ist völlig zügellos, grausam und furchtlos, derjenige, der den Mond krank und fleckig machte. Er machte den Wunschbaum zu einem bloßen Baum und den Ozean zu salzigem Wasser; und er ist es, der diese Prinzen in den Wald geschickt hat. Wenn er diesen beiden ein Leben im Wald gegeben hat, dann hat der Schöpfer Vergnügen und Luxus umsonst geschaffen. Wenn sie auf der Straße wandern ohne Schuhe an den Füßen, dann hat der Schöpfer Fahrzeuge vieler Arten umsonst geschaffen. Wenn sie auf der Erde liegen, Kusha-Gras und Blätter ausbreitend, warum hat der Schöpfer dann schöne Betten geschaffen? Wenn der Schöpfer ihnen die Zuflucht großer Bäume zum Wohnen gegeben hat, dann hat er sich umsonst die Mühe gemacht, ein weißes Schloss nach dem anderen zu bauen.
Doha 119
जौं ए मुनि पट धर जटिल सुंदर सुठि सुकुमार।बिबिध भाँति भूषन बसन बादि किए करतार।।119।।
jauṁ e muni paṭa dhara jaṭila suṁdara suṭhi sukumāra |bibidha bhā̃ti bhūṣana basana bādi kie karatāra ||119||
Wenn diese beiden, so schön und von so außerordentlicher Zartheit, die Rindengewänder der Weisen und die verfilzten Locken tragen sollen, dann hat der Schöpfer Kleider und Schmuck von so vielerlei Arten umsonst gemacht.
Frequently Asked Questions
परम्परा में इस खंड का फल ‘दर्शन-लालसा से भक्ति-वृद्धि’ माना जाता है: राम-सीता-लखन के रूप-स्मरण से चित्त शीतल होता है, गृहासक्ति ढीली पड़ती है, और ‘आज्ञा-पालन’ की दृढ़ता आती है। विशेषतः दोहा 111–113 के भाव (प्रेम, विनय, चरण-पराग) का पाठ ‘सत्संग-रस’ और करुणा-परिष्कार का साधन कहा जाता है।
सामान्य राम-नाम सम्पुट: “श्रीराम जय राम जय जय राम” (या “राम राम” नाम-जप) का प्रयोग अनेक पाठ-परम्पराओं में किया जाता है। वनगमन-प्रसंग में ‘आज्ञा-समर्पण’ भाव बढ़ाने हेतु “रघुपति राघव राजा राम” भजन-धुन भी कुछ सत्संगों में जोड़ी जाती है (स्थानीय परम्परा-आधारित)।
Ask anything about Prakarana 12 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
