Prakarana 11
त्याग-दीक्षा का सोपान: राजधर्म, गृहधर्म और व्यक्तिगत आसक्ति का परित्याग करके ‘वन-मार्ग’ को ‘अंतर-मार्ग’ बनाना। इस काण्ड में राम का निष्कासन केवल कथा-घटना नहीं, साधक-चित्त का संस्कार है—जहाँ विरह, करुणा, और शरणागति मिलकर ‘भवसागर-तरन’ की तैयारी कराते हैं।
Dieser Abschnitt des Ayodhyā‑Kāṇḍa (um do. 100–109) verwandelt den „viraha‑karuṇ“‑rasa in „bhakti‑ānanda“. Der Schmerz der Verbannung wird hier zur Lehre von tīrtha‑yātrā und śaraṇāgati: Rāmas Ankunft am Gaṅgā‑Ufer ist das Verlassen des Ufers des Ego durch den sādhaka. In der Kevat‑Episode liegt in der Gewitztheit der Volkssprache ein tiefes Prinzip—die Furcht vor „pada‑raj“ ist in Wahrheit die Vorsicht der Liebe, und das Verbot von „utarāī“ ist das Ideal niṣkāma‑dāsya. In der Prayāg‑Schilderung wendet sich die äußere Größe des tīrtha nach innen durch Rāma‑darśan: Die Frucht des „tīrthapati“ ist „Rāma‑samāgam“. Im Bharadvāja‑Āśrama erweist sich der Sinn von tapas, japa und tyāga durch den Gewinn des darśan—dieser Kāṇḍa‑sopāna führt den Suchenden aus dem Halt am Ritual (karmakāṇḍa‑āśraya) heraus in den Halt am nāma und die Festigkeit ananya‑bhakti.
Verses
Chaupai 100.1-4
जासु बियोग बिकल पसु ऐसे।प्रजा मातु पितु जिइहहिं कैसें।।
बरबस राम सुमंत्रु पठाए।सुरसरि तीर आपु तब आए।।
मागी नाव न केवटु आना।कहइ तुम्हार मरमु मैं जाना।।
चरन कमल रज कहुँ सबु कहई।मानुष करनि मूरि कछु अहई।।
छुअत सिला भइ नारि सुहाई।पाहन तें न काठ कठिनाई।।
तरनिउ मुनि घरिनि होइ जाई।बाट परइ मोरि नाव उड़ाई।।
एहिं प्रतिपालउँ सबु परिवारू।नहिं जानउँ कछु अउर कबारू।।
जौ प्रभु पार अवसि गा चहहू।मोहि पद पदुम पखारन कहहू।।
jāsu biyoga bikala pasu aise |prajā mātu pitu jiihahiṁ kaiseṁ ||
barabasa rāma sumaṁtru paṭhāe |surasari tīra āpu taba āe ||
māgī nāva na kevaṭu ānā |kahai tumhāra maramu maiṁ jānā ||
carana kamala raja kahũ sabu kahaī |mānuṣa karani mūri kachu ahaī ||
chuata silā bhai nāri suhāī |pāhana teṁ na kāṭha kaṭhināī ||
taraniu muni gharini hoi jāī |bāṭa parai mori nāva uṛāī ||
ehiṁ pratipālaũ sabu parivārū |nahiṁ jānaũ kachu aura kabārū ||
jau prabhu pāra avasi gā cahahū |mohi pada paduma pakhārana kahahū ||
„Wenn die Tiere beim Abschied von ihm so bestürzt sind, wie werden dann seine Untertanen und seine Mutter und sein Vater weiterleben?" Rama schickte Sumantra fort, obwohl gegen seinen Willen, und kam dann allein ans Ufer des himmlischen Flusses. Er bat um ein Boot, aber der Fährmann wollte es nicht bringen. Er sagte: „Ich kenne dein Geheimnis. Alle sagen, dass der Staub deiner Lotusfüße eine Wurzel ist, die auf Menschen wirkt, eine Art Zauber. Bei ihrer Berührung wurde ein Stein zu einer schönen Frau. Holz ist nicht härter als Stein. Mein Boot wird auch zur Frau eines Weisen werden, und es wird davonfliegen, und ich werde am Weg stranden. Mit diesem Boot ernähre ich meine ganze Familie; ich kenne kein anderes Gewerbe und kein anderes Geschäft. Wenn, mein Herr, du fest entschlossen bist hinüberzukommen, dann befiehl mir, deine Lotusfüße zu waschen."
Chhand 100
पद कमल धोइ चढ़ाइ नाव न नाथ उतराई चहौं।मोहि राम राउरि आन दसरथ सपथ सब साची कहौं।।
बरु तीर मारहुँ लखनु पै जब लगि न पाय पखारिहौं।तब लगि न तुलसीदास नाथ कृपाल पारु उतारिहौं।।
pada kamala dhoi caṛhāi nāva na nātha utarāī cahauṁ |mohi rāma rāuri āna dasaratha sapatha saba sācī kahauṁ ||
baru tīra mārahũ lakhanu pai jaba lagi na pāya pakhārihauṁ |taba lagi na tulasīdāsa nātha kṛpāla pāru utārihauṁ ||
Nachdem ich Ihre Lotosfüße gewaschen habe, werde Sie an Bord des Bootes nehmen, und ich verlange keinen Lohn für die Überfahrt, mein Herr. O Rama, ich schwöre bei Ihnen und bei Dasharatha, und ich sage Ihnen die ganze Wahrheit. Lakshmana mag mich mit seinen Pfeilen beschießen, wenn er will, aber bis ich Ihre Füße gewaschen habe, o barmherziger Herr, werde Sie nicht übersetzen. So spricht Tulsidas.
Soratha 100
सुनि केबट के बैन प्रेम लपेटे अटपटे।बिहसे करुनाऐन चितइ जानकी लखन तन।।100।।
suni kebaṭa ke baina prema lapeṭe aṭapaṭe |bihase karunāaina citai jānakī lakhana tana ||100||
Als er die Worte des Fährmanns hörte, arglos und verworren, doch in Liebe gehüllt, lächelte die Wohnstätte des Mitgefühls, und blickte auf Janaki und Lakshmana.
Chaupai 101.1-4
कृपासिंधु बोले मुसुकाई।सोइ करु जेंहि तव नाव न जाई।।
वेगि आनु जल पाय पखारू।होत बिलंबु उतारहि पारू।।
जासु नाम सुमरत एक बारा।उतरहिं नर भवसिंधु अपारा।।
सोइ कृपालु केवटहि निहोरा।जेहिं जगु किय तिहु पगहु ते थोरा।।
पद नख निरखि देवसरि हरषी।सुनि प्रभु बचन मोहँ मति करषी।।
केवट राम रजायसु पावा।पानि कठवता भरि लेइ आवा।।
अति आनंद उमगि अनुरागा।चरन सरोज पखारन लागा।।
बरषि सुमन सुर सकल सिहाहीं।एहि सम पुन्यपुंज कोउ नाहीं।।
kṛpāsiṁdhu bole musukāī |soi karu jeṁhi tava nāva na jāī ||
vegi ānu jala pāya pakhārū |hota bilaṁbu utārahi pārū ||
jāsu nāma sumarata eka bārā |utarahiṁ nara bhavasiṁdhu apārā ||
soi kṛpālu kevaṭahi nihorā |jehiṁ jagu kiya tihu pagahu te thorā ||
pada nakha nirakhi devasari haraṣī |suni prabhu bacana mohã mati karaṣī ||
kevaṭa rāma rajāyasu pāvā |pāni kaṭhavatā bhari lei āvā ||
ati ānaṁda umagi anurāgā |carana saroja pakhārana lāgā ||
baraṣi sumana sura sakala sihāhīṁ |ehi sama punyapuṁja kou nāhīṁ ||
Der Ozean des Erbarmens sprach lächelnd: «Tu das, wodurch dein Boot nicht untergeht.» «Bring schnell Wasser und wasche meine Füße. Es vergeht Zeit; setze mich hinüber.» Er, dessen Name, nur einmal in Erinnerung gerufen, die Menschen den grenzenlosen Ozean der weltlichen Existenz überqueren lässt, derselbe barmherzige Herr flehte nun den Fährmann an, er, durch den die Welt kleiner gemacht wurde als seine drei Schritte. Als sie die Nägel seiner Füße sah, freute sich der göttliche Fluss Ganga; und als sie die Worte des Herrn hörte, wurde ihr Geist in Verzauberung gezogen. Der Fährmann empfing Ramas Befehl und kam zurück, ein hölzernes Gefäß mit Wasser gefüllt bringend. Überströmend vor großer Freude und Liebe begann er, die Lotusfüße des Herrn zu waschen. Alle Götter regneten Blumen herab und schauten mit Sehnsucht zu; niemand ist ihm gleich im Schatz der Verdienste.
Doha 101
पद पखारि जलु पान करि आपु सहित परिवार।पितर पारु करि प्रभुहि पुनि मुदित गयउ लेइ पार।।101।।
pada pakhāri jalu pāna kari āpu sahita parivāra |pitara pāru kari prabhuhi puni mudita gayau lei pāra ||101||
Nachdem er die Füße des Herrn gewaschen und das Wasser getrunken hatte, er mit seiner ganzen Familie, und nachdem er so seine Vorfahren über den Ozean der Existenz hinübergebracht hatte, brachte der Fährmann dann den Herrn voller Freude ans andere Ufer des Flusses.
Chaupai 102.1-4
उतरि ठाड़ भए सुरसरि रेता।सीयराम गुह लखन समेता।।
केवट उतरि दंडवत कीन्हा।प्रभुहि सकुच एहि नहिं कछु दीन्हा।।
पिय हिय की सिय जाननिहारी।मनि मुदरी मन मुदित उतारी।।
कहेउ कृपाल लेहि उतराई।केवट चरन गहे अकुलाई।।
नाथ आजु मैं काह न पावा।मिटे दोष दुख दारिद दावा।।
बहुत काल मैं कीन्हि मजूरी।आजु दीन्ह बिधि बनि भलि भूरी।।
अब कछु नाथ न चाहिअ मोरें।दीनदयाल अनुग्रह तोरें।।
फिरती बार मोहि जे देबा।सो प्रसादु मैं सिर धरि लेबा।।
utari ṭhāṛa bhae surasari retā |sīyarāma guha lakhana sametā ||
kevaṭa utari daṁḍavata kīnhā |prabhuhi sakuca ehi nahiṁ kachu dīnhā ||
piya hiya kī siya jānanihārī |mani mudarī mana mudita utārī ||
kaheu kṛpāla lehi utarāī |kevaṭa carana gahe akulāī ||
nātha āju maiṁ kāha na pāvā |miṭe doṣa dukha dārida dāvā ||
bahuta kāla maiṁ kīnhi majūrī |āju dīnha bidhi bani bhali bhūrī ||
aba kachu nātha na cāhia moreṁ |dīnadayāla anugraha toreṁ ||
phiratī bāra mohi je debā |so prasādu maiṁ sira dhari lebā ||
Nachdem sie gelandet waren, standen sie auf dem Sand des Ganges, Sita und Rama zusammen mit Guha und Lakshmana. Der Fährmann stieg ebenfalls aus und warf sich vor dem Herrn nieder. Der Herr fühlte sich beschämt, dass er ihm nichts gegeben hatte. Sita, die das Herz ihres Geliebten lesen konnte, nahm freudig ihren juwelenbesetzten Ring ab. Der Barmherzige sprach: «Nimm deinen Lohn für die Überfahrt.» Der Fährmann, in Bedrängnis, ergriff seine Füße. «Herr, was habe ich heute nicht empfangen? Das Feuer meiner Fehler, Leiden und Armut ist gelöscht.» «Lange Zeit habe ich als Tagelöhner gearbeitet. Heute hat die Vorsehung mir einen schönen und reichlichen Lohn gegeben.» «Nun, Herr, brauche ich nichts mehr. O Freund der Niedrigen, ich habe deine Gnade.» «Wenn du zurückkehrst, was immer du mir gibst, das werde ich als Prasad annehmen, mein Haupt verneigend.»
Doha 102
बहुत कीन्ह प्रभु लखन सियँ नहिं कछु केवटु लेइ।बिदा कीन्ह करुनायतन भगति बिमल बरु देइ।।102।।
bahuta kīnha prabhu lakhana siyã nahiṁ kachu kevaṭu lei |bidā kīnha karunāyatana bhagati bimala baru dei ||102||
Der Herr, Lakshmana und Sita drängten ihn sehr, aber der Fährmann wollte nichts annehmen. Dann entließ ihn die Wohnstatt des Mitgefühls und gewährte ihm die Gabe reiner Hingabe.
Chaupai 103.1-4
तब मज्जनु करि रघुकुलनाथा।पूजि पारथिव नायउ माथा।।
सियँ सुरसरिहि कहेउ कर जोरी।मातु मनोरथ पुरउबि मोरी।।
पति देवर संग कुसल बहोरी।आइ करौं जेहिं पूजा तोरी।।
सुनि सिय बिनय प्रेम रस सानी।भइ तब बिमल बारि बर बानी।।
सुनु रघुबीर प्रिया बैदेही।तव प्रभाउ जग बिदित न केही।।
लोकप होहिं बिलोकत तोरें।तोहि सेवहिं सब सिधि कर जोरें।।
तुम्ह जो हमहि बड़ि बिनय सुनाई।कृपा कीन्हि मोहि दीन्हि बड़ाई।।
तदपि देबि मैं देबि असीसा।सफल होपन हित निज बागीसा।।
taba majjanu kari raghukulanāthā |pūji pārathiva nāyau māthā ||
siyã surasarihi kaheu kara jorī |mātu manoratha puraubi morī ||
pati devara saṁga kusala bahorī |āi karauṁ jehiṁ pūjā torī ||
suni siya binaya prema rasa sānī |bhai taba bimala bāri bara bānī ||
sunu raghubīra priyā baidehī |tava prabhāu jaga bidita na kehī ||
lokapa hohiṁ bilokata toreṁ |tohi sevahiṁ saba sidhi kara joreṁ ||
tumha jo hamahi baṛi binaya sunāī |kṛpā kīnhi mohi dīnhi baṛāī ||
tadapi debi maiṁ debi asīsā |saphala hopana hita nija bāgīsā ||
Da badete der Herr des Raghu-Geschlechts, verehrte den irdenen Shiva-Linga und neigte das Haupt. Sita faltete die Hände und sprach zur himmlischen Strömung: "O Mutter, erfülle meinen Wunsch. Möge ich wohlbehalten mit meinem Gemahl und seinem Bruder zurückkehren und dir erneut Verehrung erweisen." Als Sitas Gebet vernommen ward, durchdrungen von der Süße der Liebe, da erhob sich eine reine Stimme aus den Gewässern des Flusses. "Höre, Sita, die Geliebte Ramas, des Helden der Raghus: Wem in der Welt ist deine Macht unbekannt? Durch deinen bloßen Blick werden Menschen zu Wächtern der Welten, und alle Zauberkräfte dienen dir mit gefalteten Händen. Indem du mir diese demütige Bitte vorgetragen hast, hast du mir Gnade erwiesen und mir Ehre erwiesen. Dennoch, o Göttin, erteile ich dir meinen Segen, auf dass meine eigenen Worte sich erfüllen."
Doha 103
प्राननाथ देवर सहित कुसल कोसला आइ।पूजहि सब मनकामना सुजसु रहिहि जग छाइ।।103।।
prānanātha devara sahita kusala kosalā āi |pūjahi saba manakāmanā sujasu rahihi jaga chāi ||103||
Wenn du wohlbehalten nach Kosala zurückkehrst mit deinem Herrn, dem Herrn deines Lebens, und seinem Bruder, werden alle Wünsche deines Herzens erfüllt sein, und dein guter Ruf wird in der Welt verbreitet bleiben.
Chaupai 104.1-4
गंग बचन सुनि मंगल मूला।मुदित सीय सुरसरि अनुकुला।।
तब प्रभु गुहहि कहेउ घर जाहू।सुनत सूख मुखु भा उर दाहू।।
दीन बचन गुह कह कर जोरी।बिनय सुनहु रघुकुलमनि मोरी।।
नाथ साथ रहि पंथु देखाई।करि दिन चारि चरन सेवकाई।।
जेहिं बन जाइ रहब रघुराई।परनकुटी मैं करबि सुहाई।।
तब मोहि कहँ जसि देब रजाई।सोइ करिहउँ रघुबीर दोहाई।।
सहज सनेह राम लखि तासु।संग लीन्ह गुह हृदय हुलासू।।
पुनि गुहँ ग्याति बोलि सब लीन्हे।करि परितोषु बिदा तब कीन्हे।।
gaṁga bacana suni maṁgala mūlā |mudita sīya surasari anukulā ||
taba prabhu guhahi kaheu ghara jāhū |sunata sūkha mukhu bhā ura dāhū ||
dīna bacana guha kaha kara jorī |binaya sunahu raghukulamani morī ||
nātha sātha rahi paṁthu dekhāī |kari dina cāri carana sevakāī ||
jehiṁ bana jāi rahaba raghurāī |paranakuṭī maiṁ karabi suhāī ||
taba mohi kahã jasi deba rajāī |soi karihaũ raghubīra dohāī ||
sahaja saneha rāma lakhi tāsu |saṁga līnha guha hṛdaya hulāsū ||
puni guhã gyāti boli saba līnhe |kari paritoṣu bidā taba kīnhe ||
Als Sita die Worte der Ganga hörte, der Wurzel allen Segens, freute sie sich, dass der himmlische Fluss so gewogen war. Da sagte der Herr zu Guha: «Geh nach Hause.» Als Guha dies hörte, trocknete sein Gesicht aus und sein Herz brannte. Mit gefalteten Händen sprach Guha in demütigen Worten: «Höre mein Flehen, du Juwel der Raghu-Dynastie.» «Herr, lass mich bei dir bleiben und dir den Weg zeigen und deine Füße dienen für etwa vier Tage.» «In welchen Wald du auch gehst zu wohnen, o Herr der Raghus, will ich dir eine schöne Blätterhütte bauen.» «Danach, welchen Befehl du mir auch gibst, den werde ich ausführen, ich schwöre es bei Raghubir.» Als Rama Guhas natürliche, ungeheuchelte Liebe sah, nahm er ihn mit, und Guhas Herz erfüllte sich mit Freude. Dann rief Guha all seine Verwandten zusammen und, nachdem er sie zufriedengestellt hatte, nahm er Abschied von ihnen.
Doha 104
तब गनपति सिव सुमिरि प्रभु नाइ सुरसरिहि माथ।सखा अनुज सिया सहित बन गवनु कीन्ह रधुनाथ।।104।।
taba ganapati siva sumiri prabhu nāi surasarihi mātha |sakhā anuja siyā sahita bana gavanu kīnha radhunātha ||104||
Da gedachte der Herr der Raghus an Ganapati und Shiva, neigte sein Haupt vor dem Ganges, und machte sich mit seinem Freund, seinem jüngeren Bruder und Sita auf den Weg in den Wald.
Chaupai 105.1-4
तेहि दिन भयउ बिटप तर बासू।लखन सखाँ सब कीन्ह सुपासू।।
प्रात प्रातकृत करि रधुसाई।तीरथराजु दीख प्रभु जाई।।
सचिव सत्य श्रद्धा प्रिय नारी।माधव सरिस मीतु हितकारी।।
चारि पदारथ भरा भँडारु।पुन्य प्रदेस देस अति चारु।।
छेत्र अगम गढ़ु गाढ़ सुहावा।सपनेहुँ नहिं प्रतिपच्छिन्ह पावा।।
सेन सकल तीरथ बर बीरा।कलुष अनीक दलन रनधीरा।।
संगमु सिंहासनु सुठि सोहा।छत्रु अखयबटु मुनि मनु मोहा।।
चवँर जमुन अरु गंग तरंगा।देखि होहिं दुख दारिद भंगा।।
tehi dina bhayau biṭapa tara bāsū |lakhana sakhā̃ saba kīnha supāsū ||
prāta prātakṛta kari radhusāī |tīratharāju dīkha prabhu jāī ||
saciva satya śraddhā priya nārī |mādhava sarisa mītu hitakārī ||
cāri padāratha bharā bhãḍāru |punya pradesa desa ati cāru ||
chetra agama gaṛhu gāṛha suhāvā |sapanehũ nahiṁ pratipacchinha pāvā ||
sena sakala tīratha bara bīrā |kaluṣa anīka dalana ranadhīrā ||
saṁgamu siṁhāsanu suṭhi sohā |chatru akhayabaṭu muni manu mohā ||
cavãra jamuna aru gaṁga taraṁgā |dekhi hohiṁ dukha dārida bhaṁgā ||
An jenem Tag weilte er unter einem Baum, und Lakshmana und sein Freund trafen jede bequeme Einrichtung. Bei Morgengrauen, nachdem er seine Morgengebete verrichtet hatte, ging der Herr der Raghus und sah Prayaga, den König aller heiligen Stätten. Die Wahrheit ist sein Minister und der Glaube seine geliebte Königin, und Madhava, ihm gleich, ist sein Freund und Wohltäter. Seine Schatzkammer ist erfüllt mit den vier großen Gütern des Lebens, und sein Reich ist eine heilige Region, ein überaus schönes Land. Sein heiliger Boden ist unzugänglich, eine feste und schöne Festung, die seine Feinde selbst im Traum nie erreicht haben. Alle heiligen Stätten sind sein Heer, vortreffliche Krieger, standhaft in der Schlacht, die die Schar der Sünden zermalmen. Der Zusammenfluss der Flüsse ist sein Thron, höchst prachtvoll, und der unsterbliche Banyan-Baum ist sein Baldachin, der die Sinne der Weisen bezaubert. Die Wellen der Yamuna und des Ganga sind seine Wedel, und beim Anblick werden Leid und Armut vernichtet.
Doha 105
सेवहिं सुकृति साधु सुचि पावहिं सब मनकाम।बंदी बेद पुरान गन कहहिं बिमल गुन ग्राम।।105।।
sevahiṁ sukṛti sādhu suci pāvahiṁ saba manakāma |baṁdī beda purāna gana kahahiṁ bimala guna grāma ||105||
Die tugendhaften und reinherzigen Heiligen dienen ihm, und sie erlangen alle Herzenswünsche. Die Veden und Puranas wie Barden verkünden die Schar seiner makellosen Tugenden.
Chaupai 106.1-4
को कहि सकइ प्रयाग प्रभाऊ।कलुष पुंज कुंजर मृगराऊ।।
अस तीरथपति देखि सुहावा।सुख सागर रघुबर सुखु पावा।।
कहि सिय लखनहि सखहि सुनाई।श्रीमुख तीरथराज बड़ाई।।
करि प्रनामु देखत बन बागा।कहत महातम अति अनुरागा।।
एहि बिधि आइ बिलोकी बेनी।सुमिरत सकल सुमंगल देनी।।
मुदित नहाइ कीन्हि सिव सेवा।पुजि जथाबिधि तीरथ देवा।।
तब प्रभु भरद्वाज पहिं आए।करत दंडवत मुनि उर लाए।।
मुनि मन मोद न कछु कहि जाइ।ब्रह्मानंद रासि जनु पाई।।
ko kahi sakai prayāga prabhāū |kaluṣa puṁja kuṁjara mṛgarāū ||
asa tīrathapati dekhi suhāvā |sukha sāgara raghubara sukhu pāvā ||
kahi siya lakhanahi sakhahi sunāī |śrīmukha tīratharāja baṛāī ||
kari pranāmu dekhata bana bāgā |kahata mahātama ati anurāgā ||
ehi bidhi āi bilokī benī |sumirata sakala sumaṁgala denī ||
mudita nahāi kīnhi siva sevā |puji jathābidhi tīratha devā ||
taba prabhu bharadvāja pahiṁ āe |karata daṁḍavata muni ura lāe ||
muni mana moda na kachu kahi jāi |brahmānaṁda rāsi janu pāī ||
Wer kann den Ruhm von Prayaga beschreiben, das ein Löwe für den Elefanten des Sündenberges ist? Als er einen so lieblichen Herrn der Tirthas schaute, erlangte der Herr der Raghus, der ein Ozean der Seligkeit ist, Freude. Er sprach zu Sita und Lakshmana und erzählte seinen Gefährten die Größe des Königs der Tirthas, wie sie der Herr selbst verkündet hatte. Er erwies seine Ehrerbietung und schaute die schönen Gärten des Waldes; er sprach von seiner Größe mit tiefer Liebe. Auf diese Weise kam er und schaute die Vereinigung der Flüsse, die allen, die ihrer gedenken, alles Segensvolle gewährt. Freudig badete er und vollzog die Verehrung Shivas, indem er die Gottheit des Tirtha gemäß den vorgeschriebenen Riten anbetete. Darauf kam der Herr zu Bharadvaja; als er sich ehrerbietig niederwarf, umarmte der Weise ihn an sein Herz. Die Freude im Herzen des Weisen lässt sich nicht in Worte fassen; es war, als hätte er die eigentliche Stätte des Brahmananda erlangt.
Doha 106
दीन्हि असीस मुनीस उर अति अनंदु अस जानि।लोचन गोचर सुकृत फल मनहुँ किए बिधि आनि।।106।।
dīnhi asīsa munīsa ura ati anaṁdu asa jāni |locana gocara sukṛta phala manahũ kie bidhi āni ||106||
Der Herr der Weisen erteilte seinen Segen, sein Herz erfüllt von überaus großer Freude, wissend, dass die Frucht seines Verdienstes vor seine Augen gebracht worden war, gleichsam von Brahma selbst.
Chaupai 107.1-4
कुसल प्रस्न करि आसन दीन्हे।पूजि प्रेम परिपूरन कीन्हे।।
कंद मूल फल अंकुर नीके।दिए आनि मुनि मनहुँ अमी के।।
सीय लखन जन सहित सुहाए।अति रुचि राम मूल फल खाए।।
भए बिगतश्रम रामु सुखारे।भरव्दाज मृदु बचन उचारे।।
आजु सुफल तपु तीरथ त्यागू।आजु सुफल जप जोग बिरागू।।
सफल सकल सुभ साधन साजू।राम तुम्हहि अवलोकत आजू।।
लाभ अवधि सुख अवधि न दूजी।तुम्हारें दरस आस सब पूजी।।
अब करि कृपा देहु बर एहू।निज पद सरसिज सहज सनेहू।।
kusala prasna kari āsana dīnhe |pūji prema paripūrana kīnhe ||
kaṁda mūla phala aṁkura nīke |die āni muni manahũ amī ke ||
sīya lakhana jana sahita suhāe |ati ruci rāma mūla phala khāe ||
bhae bigataśrama rāmu sukhāre |bharavdāja mṛdu bacana ucāre ||
āju suphala tapu tīratha tyāgū |āju suphala japa joga birāgū ||
saphala sakala subha sādhana sājū |rāma tumhahi avalokata ājū ||
lābha avadhi sukha avadhi na dūjī |tumhāreṁ darasa āsa saba pūjī ||
aba kari kṛpā dehu bara ehū |nija pada sarasija sahaja sanehū ||
Der Weise erkundigte sich nach ihrem Wohlergehen und gab ihnen Sitze; er ehrte sie mit Verehrung und erfüllte sie mit seiner Liebe. Er brachte und bot Knollen, Wurzeln, Früchte und frische Sprossen der besten Art dar, die wie Nektar erschienen. Rama, zusammen mit Sita, Lakshmana und seinem Diener, erstrahlte in Schönheit und aß die Wurzeln und Früchte mit großer Freude. Rama war glücklich und seine Müdigkeit war vergangen; da sprach Bharadvaja sanfte Worte. Heute haben meine Buße, meine Pilgerfahrten und meine Entsagung Frucht getragen; heute haben mein Gebet, mein Yoga und meine Loslösung Frucht getragen. All mein Schatz an heiligen Übungen hat Frucht getragen, o Rama, da ich dich heute erblicke. Dies ist die Grenze allen Gewinns, und es gibt keine andere Grenze des Glücks darüber hinaus; durch deinen Darshan sind all meine Hoffnungen erfüllt. Gewähre mir nun aus deinem Erbarmen diese Gnade: eine natürliche, spontane Liebe zu deinen Lotusfüßen.
Doha 107
करम बचन मन छाड़ि छलु जब लगि जनु न तुम्हार।तब लगि सुखु सपनेहुँ नहीं किएँ कोटि उपचार।।107।।
karama bacana mana chāṛi chalu jaba lagi janu na tumhāra |taba lagi sukhu sapanehũ nahīṁ kiẽ koṭi upacāra ||107||
Bis ein Mensch in Tat, Wort und Gedanken allen Trug aufgibt und dein Diener wird, bis dahin hat er kein Glück selbst im Traum, auch wenn er zehn Millionen Heilmittel versucht.
Chaupai 108.1-4
सुनि मुनि बचन रामु सकुचाने।भाव भगति आनंद अघाने।।
तब रघुबर मुनि सुजसु सुहावा।कोटि भाँति कहि सबहि सुनावा।।
सो बड सो सब गुन गन गेहू।जेहि मुनीस तुम्ह आदर देहू।।
मुनि रघुबीर परसपर नवहीं।बचन अगोचर सुखु अनुभवहीं।।
यह सुधि पाइ प्रयाग निवासी।बटु तापस मुनि सिद्ध उदासी।।
भरद्वाज आश्रम सब आए।देखन दसरथ सुअन सुहाए।।
राम प्रनाम कीन्ह सब काहू।मुदित भए लहि लोयन लाहू।।
देहिं असीस परम सुखु पाई।फिरे सराहत सुंदरताई।।
suni muni bacana rāmu sakucāne |bhāva bhagati ānaṁda aghāne ||
taba raghubara muni sujasu suhāvā |koṭi bhā̃ti kahi sabahi sunāvā ||
so baḍa so saba guna gana gehū |jehi munīsa tumha ādara dehū ||
muni raghubīra parasapara navahīṁ |bacana agocara sukhu anubhavahīṁ ||
yaha sudhi pāi prayāga nivāsī |baṭu tāpasa muni siddha udāsī ||
bharadvāja āśrama saba āe |dekhana dasaratha suana suhāe ||
rāma pranāma kīnha saba kāhū |mudita bhae lahi loyana lāhū ||
dehiṁ asīsa parama sukhu pāī |phire sarāhata suṁdaratāī ||
Als Rama die Worte des Weisen hörte, wurde er schamhaft, und er war erfüllt von Emotion, Hingabe und Freude. Da erzählte Rama, der Beste der Raghus, allen vom schönen Ruhm des Weisen und pries ihn auf millionenfache Weise. Er sprach: «Groß ist er, die Wohnstätte aller Tugenden, den du, o Herr der Weisen, ehrst.» Der Weise und Rama verneigten sich voreinander und empfanden eine Freude, die mit Worten nicht zu fassen ist. Als die Bewohner von Prayaga diese Nachricht vernahmen, die Schüler, Asketen, Weisen, Siddhas und Entsagenden, kamen alle zur Einsiedelei von Bharadvaja, um die schönen Söhne Dasharathas zu sehen. Rama verneigte sich vor ihnen allen, und sie freuten sich, nachdem sie den vollen Lohn ihrer Augen empfangen hatten. Sie erteilten ihren Segen, nachdem sie die höchste Freude gefunden hatten, und kehrten zurück, seine Schönheit preisend.
Doha 108
राम कीन्ह बिश्राम निसि प्रात प्रयाग नहाइ।चले सहित सिय लखन जन मुददित मुनिहि सिरु नाइ।।108।।
rāma kīnha biśrāma nisi prāta prayāga nahāi |cale sahita siya lakhana jana mudadita munihi siru nāi ||108||
Rama ruhte in der Nacht, und im Morgengrauen, nachdem er in Prayaga gebadet hatte, verneigte er sein Haupt vor dem Weisen und brach freudig auf mit Sita, Lakshmana und seinem Diener.
Chaupai 109.1-4
राम सप्रेम कहेउ मुनि पाहीं।नाथ कहिअ हम केहि मग जाहीं।।
मुनि मन बिहसि राम सन कहहीं।सुगम सकल मग तुम्ह कहुँ अहहीं।।
साथ लागि मुनि सिष्य बोलाए।सुनि मन मुदित पचासक आए।।
सबन्हि राम पर प्रेम अपारा।सकल कहहि मगु दीख हमारा।।
मुनि बटु चारि संग तब दीन्हे।जिन्ह बहु जनम सुकृत सब कीन्हे।।
करि प्रनामु रिषि आयसु पाई।प्रमुदित हृदयँ चले रघुराई।।
ग्राम निकट जब निकसहि जाई।देखहि दरसु नारि नर धाई।।
होहि सनाथ जनम फलु पाई।फिरहि दुखित मनु संग पठाई।।
rāma saprema kaheu muni pāhīṁ |nātha kahia hama kehi maga jāhīṁ ||
muni mana bihasi rāma sana kahahīṁ |sugama sakala maga tumha kahũ ahahīṁ ||
sātha lāgi muni siṣya bolāe |suni mana mudita pacāsaka āe ||
sabanhi rāma para prema apārā |sakala kahahi magu dīkha hamārā ||
muni baṭu cāri saṁga taba dīnhe |jinha bahu janama sukṛta saba kīnhe ||
kari pranāmu riṣi āyasu pāī |pramudita hṛdayã cale raghurāī ||
grāma nikaṭa jaba nikasahi jāī |dekhahi darasu nāri nara dhāī ||
hohi sanātha janama phalu pāī |phirahi dukhita manu saṁga paṭhāī ||
Rama sagte liebevoll zum Weisen: «Herr, sage uns, welchen Weg wir gehen sollen.» Der Weise lächelte in seinem Herzen und sagte zu Rama: «Alle Wege sind dir leicht.» Der Weise rief seine Schüler, um sie zu begleiten; als sie seinen Ruf hörten, kamen sie freudig, etwa fünfzig an der Zahl. Alle empfingen grenzenlose Liebe für Rama, und jeder sagte: «Wir kennen den Weg; wir haben ihn gesehen.» Dann gab der Weise vier junge Schüler mit auf den Weg, die in vielen Leben allerlei gute Taten vollbracht hatten. Nachdem er sich vor dem Weisen verbeugt und seine Erlaubnis erhalten hatte, machte sich der Herr der Raghus mit freudigem Herzen auf den Weg. Als Rama und seine Gefährten nahe an einem Dorf vorbeikamen, liefen die Männer und Frauen hinaus, um ihn zu erblicken. Sie fühlten sich gesegnet mit einem Beschützer, da sie die Frucht ihrer Geburt erlangt hatten; dann kehrten sie betrübt um und sandten ihre Herzen mit ihm.
Doha 109
बिदा किए बटु बिनय करि फिरे पाइ मन काम।उतरि नहाए जमुन जल जो सरीर सम स्याम।।109।।
bidā kie baṭu binaya kari phire pāi mana kāma |utari nahāe jamuna jala jo sarīra sama syāma ||109||
Rama entließ die jungen Schüler mit höflichen Worten, und sie kehrten zurück, mit dem Wunsch ihres Herzens erfüllt. Dann stieg er hinab und badete im Wasser der Yamuna, das so dunkel war wie sein eigener Körper.
Frequently Asked Questions
परम्परा में केवट-प्रसंग का पाठ ‘दास्य-भाव’ दृढ़ करता है और ‘भवसागर-तरण’ का स्मरण कराता है—विशेषतः नाम-स्मरण के साथ पढ़ने से शरणागति, निष्काम सेवा, और तीर्थ-भाव (अन्तःकरण-शुद्धि) की वृद्धि मानी जाती है।
सामान्य वैष्णव-परम्परा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-सम्पुट, अथवा ‘राम’ नाम का जप-सम्पुट (प्रत्येक दोहा/चौपाई के पूर्व/पश्चात) प्रचलित है; कुछ पाठ-परम्पराएँ ‘सियाराममय सब जग जानी’ भाव-स्मरण को भी सम्पुट-रूप में रखती हैं।
Ask anything about Prakarana 11 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
