Ayodhya KandaPrakarana 1220 Verses

Prakarana 12

यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ का द्वार है—राज्य, सुख, और लोक-प्रतिष्ठा का स्वेच्छा-परित्याग करके ‘राम-आज्ञा’ को परम सत्य मानना। अयोध्या काण्ड में भक्ति का परिपाक करुण-रस के द्वारा होता है: वियोग, पछितावा, और लोक-हृदय का द्रवण—ये सब साधक को ‘गृह-आसक्ति’ से ‘वन-मार्ग’ (अन्तर्मार्ग) की ओर मोड़ते हैं। यहाँ राम का बनगमन केवल कथा-घटना नहीं; यह जीव का अहं-त्याग और ईश्वर-आदेश-स्वीकृति है—सीढ़ी का वह चरण जहाँ श्रद्धा ‘अनुभव-भक्ति’ बनती है।

ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ರಸ-ಕೇಂದ್ರ ಕರುಣ; ಆದರೆ ಈ ಕರುಣೆ ನಿರಾಶೆಯಲ್ಲ—ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಸವಿಸುವ ಕರುಣೆ. ಈ ಖಂಡದಲ್ಲಿ (ದೋಹಾ 110–119ರ ಸುತ್ತ) ‘ಲೋಕ-ಸಮುದಾಯ’ ರಾಮ-ಸೀತಾ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ದರ್ಶನದಿಂದ ಪುಳಕಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಸಮೂಹ-ಭಕ್ತಿಯ ಉಕ್ಕು, ಮನೆಕೆಲಸಗಳೆಲ್ಲ ಮರೆತು ಕಣ್ಣುಗಳು ‘ನಯನ-ಫಲ’ ಪಡೆಯುವ ಕ್ಷಣ. ಬಳಿಕ ಕಥೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ: ಜನರು ರಾಣಿ/ರಾಜರ ಮೇಲೆ ದೋಷಾರೋಪ ಮಾಡಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಿಷ್ಠುರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಇದು ತುಲಸಿಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ-ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯ ಮಾನವೀಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ಅಸಮತೋಲನದಿಂದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ: ರಾಮನ ವನಗಮನ ‘ಆಜ್ಞಾಪಾಲನ’ ಮತ್ತು ‘ಧರ್ಮ-ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞತೆ’ಯ ಆದರ್ಶ. ಇಲ್ಲಿ ಸಗುಣ-ರೂಪದ ಸೌಂದರ್ಯ-ಲೀಲೆ (ರೂಪ-ಮಾಧುರ್ಯ) ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣ-ಸತ್ಯ (ಆಜ್ಞೆ, ಮರ್ಯಾದೆ, ವೈರಾಗ್ಯ) ಒಂದೇ ಧುರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಈ ಸೋಪಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಧಕನು ಕಲಿಯುವುದು: ಪ್ರೇಮದ ಪರಮ ರೂಪ ‘ವಿಯೋಗದಲ್ಲಿಯೂ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಸಮರ್ಪಣೆ’.

Spoken translationRamcharitmanas Ayodhya Kanda, Prakarana 12

In this prakarana

People

  • RamaRāma
  • SitaSītā
  • LakshmanaLakṣmaṇa
  • DasharathaDaśaratha
  • KaikeyiKaikeyī
  • NishadaNiṣāda
  • KakabhushundiSpeaksKākabhuśuṇḍi
  • GarudaListensGaruḍa

Verses

ಚೌಪಾಯಿ 110.1-4

सुनत तीरवासी नर नारी।धाए निज निज काज बिसारी।।

लखन राम सिय सुन्दरताई।देखि करहिं निज भाग्य बड़ाई।।

अति लालसा बसहिं मन माहीं।नाउँ गाउँ बूझत सकुचाहीं।।

जे तिन्ह महुँ बयबिरिध सयाने।तिन्ह करि जुगुति रामु पहिचाने।।

सकल कथा तिन्ह सबहि सुनाई।बनहि चले पितु आयसु पाई।।

सुनि सबिषाद सकल पछिताहीं।रानी रायँ कीन्ह भल नाहीं।।

तेहि अवसर एक तापसु आवा।तेजपुंज लघुबयस सुहावा।।

कवि अलखित गति बेषु बिरागी।मन क्रम बचन राम अनुरागी।।

sunata tīravāsī nara nārī |dhāe nija nija kāja bisārī ||

lakhana rāma siya sundaratāī |dekhi karahiṁ nija bhāgya baṛāī ||

ati lālasā basahiṁ mana māhīṁ |nāũ gāũ būjhata sakucāhīṁ ||

je tinha mahũ bayabiridha sayāne |tinha kari juguti rāmu pahicāne ||

sakala kathā tinha sabahi sunāī |banahi cale pitu āyasu pāī ||

suni sabiṣāda sakala pachitāhīṁ |rānī rāyã kīnha bhala nāhīṁ ||

tehi avasara eka tāpasu āvā |tejapuṁja laghubayasa suhāvā ||

kavi alakhita gati beṣu birāgī |mana krama bacana rāma anurāgī ||

ಅವರು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಕೇಳಿ, ನದಿದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಅವರನ್ನು ನೋಡಲು ಓಡಿದರು. ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ರಾಮ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ತಮ್ಮ ಒಳ್ಳೆಯ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಹೊಗಳಿದರು. ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಬಯಕೆ ಇತ್ತು, ಆದರೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಊರನ್ನು ಕೇಳಲು ಸಂಕೋಚಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸು ಮುತಿದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ರಾಮನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಅವರು ಉಳಿದೆಲ್ಲರಿಗೂ ಇಡೀ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದರು: ರಾಮನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೊರಟನು ಎಂದು. ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲರೂ ವಿಷಾದಿಸಿ, "ರಾಣಿಯೂ ರಾಜನೂ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ತಪಸ್ವಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು, ತೇಜಸ್ಸಿನ ರಾಶಿ, ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸು, ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುವವನಾಗಿ. ಅವನ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರವನ್ನು ಕವಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗದು; ಅವನು ಸನ್ಯಾಸಿಯ ವೇಷದಲ್ಲಿ, ಮನ, ಕರ್ಮ, ವಾಚನಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಬಗ್ಗೆ ಅನುರಾಗಿಯಾಗಿದ್ದನು.

ದೋಹಾ 110

सजल नयन तन पुलकि निज इष्टदेउ पहिचानि।परेउ दंड जिमि धरनितल दसा न जाइ बखानि।।⁠110।।

sajala nayana tana pulaki nija iṣṭadeu pahicāni |pareu daṁḍa jimi dharanitala dasā na jāi bakhāni ||⁠110||

ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಆನಂದದಿಂದ ನಡುಗುವ ದೇಹ, ತನ್ನ ಇಷ್ಟದೇವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ದಂಡದಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು. ಆತನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಚೌಪಾಯಿ 111.1-4

राम सप्रेम पुलकि उर लावा।परम रंक जनु पारसु पावा।।

मनहुँ प्रेमु परमारथु दोऊ।मिलत धरे तन कह सबु कोऊ।।

बहुरि लखन पायन्ह सोइ लागा।लीन्ह उठाइ उमगि अनुरागा।।

पुनि सिय चरन धूरि धरि सीसा।जननि जानि सिसु दीन्हि असीसा।।

कीन्ह निषाद दंडवत तेही।मिलेउ मुदित लखि राम सनेही।।

पिअत नयन पुट रूपु पियूषा।मुदित सुअसनु पाइ जिमि भूखा।।

ते पितु मातु कहहु सखि कैसे।जिन्ह पठए बन बालक ऐसे।।

राम लखन सिय रूपु निहारी।होहिं सनेह बिकल नर नारी।।

rāma saprema pulaki ura lāvā |parama raṁka janu pārasu pāvā ||

manahũ premu paramārathu doū |milata dhare tana kaha sabu koū ||

bahuri lakhana pāyanha soi lāgā |līnha uṭhāi umagi anurāgā ||

puni siya carana dhūri dhari sīsā |janani jāni sisu dīnhi asīsā ||

kīnha niṣāda daṁḍavata tehī |mileu mudita lakhi rāma sanehī ||

piata nayana puṭa rūpu piyūṣā |mudita suasanu pāi jimi bhūkhā ||

te pitu mātu kahahu sakhi kaise |jinha paṭhae bana bālaka aise ||

rāma lakhana siya rūpu nihārī |hohiṁ saneha bikala nara nārī ||

ರಾಮನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಉಬ್ಬಿ ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು, ಅತ್ಯಂತ ಬಡವನು ಪಾರಸಶಿಲೆಯನ್ನು ಪಡೆದಂತೆ. ಪ್ರೀತಿಯು ಪರಮಾರ್ಥವು ಇಬ್ಬರೂ ದೇಹ ಧರಿಸಿ ಸಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾಸಿಸಿತು, ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಹೇಳಿದರು. ನಂತರ ನಿಷಾದನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದನು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅನುರಾಗದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಿದನು. ನಂತರ ಸೀತೆಯ ಪಾದದ ಧೂಳಿಯನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡನು, ಅವಳು ತಾಯಿಯಂತೆ ಅವನನ್ನು ಮಗುವೆಂದು ತಿಳಿದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದಳು. ನಿಷಾದನು ಅವನಿಗೆ ದಂಡವತ್ ಮಾಡಿದನು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ರಾಮನ ಪ್ರಿಯ ಮಿತ್ರನೆಂದು ನೋಡಿ ಆನಂದದಿಂದ ಸಂಧಿಸಿದನು. ಕಣ್ಣುಗಳ ಬಟ್ಟಲಿನಿಂದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಅಮೃತದಂತೆ ಕುಡಿದು, ನಿಷಾದನು ಹಸಿವಿನವನು ಒಳ್ಳೆಯ ಊಟ ಪಡೆದಂತೆ ಆನಂದಿಸಿದನು. "ಹೇಳು, ಸ್ನೇಹಿತೆ, ಇಂತಹ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದವರು ಹೇಗಿರುವ ತಂದೆತಾಯಿಯರು?" ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸೀತೆಯರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ಪುರುಷರೂ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾದರು.

ದೋಹಾ 111

तब रघुबीर अनेक बिधि सखहि सिखावनु दीन्ह।राम रजायसु सीस धरि भवन गवनु तेंइँ कीन्ह।।⁠111।।

taba raghubīra aneka bidhi sakhahi sikhāvanu dīnha |rāma rajāyasu sīsa dhari bhavana gavanu teṁĩ kīnha ||⁠111||

ಆಗ ರಘುವೀರನು ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ನಿಷಾದನು ರಾಮನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ತಲೆಯಿಂದ ಹೊತ್ತು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು.

ಚೌಪಾಯಿ 112.1-4

पुनि सियँ राम लखन कर जोरी।जमुनहि कीन्ह प्रनामु बहोरी।।

चले ससीय मुदित दोउ भाई।रबितनुजा कइ करत बड़ाई।।

पथिक अनेक मिलहिं मग जाता।कहहिं सप्रेम देखि दोउ भ्राता।।

राज लखन सब अंग तुम्हारें।देखि सोचु अति हृदय हमारें।।

मारग चलहु पयादेहि पाएँ।ज्योतिषु झूठ हमारें भाएँ।।

अगमु पंथ गिरि कानन भारी।तेहि महँ साथ नारि सुकुमारी।।

करि केहरि बन जाइ न जोई।हम सँग चलहि जो आयसु होई।।

जाब जहाँ लगि तहँ पहुँचाई।फिरब बहोरि तुम्हहि सिरु नाई।।

puni siyã rāma lakhana kara jorī |jamunahi kīnha pranāmu bahorī ||

cale sasīya mudita dou bhāī |rabitanujā kai karata baṛāī ||

pathika aneka milahiṁ maga jātā |kahahiṁ saprema dekhi dou bhrātā ||

rāja lakhana saba aṁga tumhāreṁ |dekhi socu ati hṛdaya hamāreṁ ||

māraga calahu payādehi pāẽ |jyotiṣu jhūṭha hamāreṁ bhāẽ ||

agamu paṁtha giri kānana bhārī |tehi mahã sātha nāri sukumārī ||

kari kehari bana jāi na joī |hama sãga calahi jo āyasu hoī ||

jāba jahā̃ lagi tahã pahũcāī |phiraba bahori tumhahi siru nāī ||

ಆಮೇಲೆ ಸೀತೆ, ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಯಮುನೆಗೆ ಮತ್ತೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೊರಟರು, ಹೋಗುತ್ತಾ ಸೂರ್ಯನ ಮಗಳನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಅನೇಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು, ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದರು. "ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿ ಅಂಗದಲ್ಲೂ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರದ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ನಮ್ಮ ಹೃದಯ ಬಹಳ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದೆ." "ನೀವು ಬರಿಗಾಲಿನಿಂದ ನಡೆದು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಿರಿ. ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೇಳುವ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಸುಳ್ಳು." "ದಾರಿ ಕ್ರಮಿಸಲು ಕಷ್ಟ, ದೊಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮೃದುವಾದ ತರುಣ ಸ್ತ್ರೀಯೂ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ." "ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಂಹಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಾಡು ನೋಡಲು ಭಯಂಕರ. ನೀವು ಅನುಮತಿಸಿದರೆ, ನಾವು ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತೇವೆ." "ನೀವು ಹೋಗುವವರೆಗೆ ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಬಂದು, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಿ, ನಂತರ ನಿಮಗೆ ತಲೆಬಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತೇವೆ."

ದೋಹಾ 112

एहि बिधि पूँछहिं प्रेम बस पुलक गात जलु नैन।कृपासिंधु फेरहि तिन्हहि कहि बिनीत मृदु बैन।।⁠112।।

ehi bidhi pū̃chahiṁ prema basa pulaka gāta jalu naina |kṛpāsiṁdhu pherahi tinhahi kahi binīta mṛdu baina ||⁠112||

ಹೀಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ವಶವಾಗಿ, ದೇಹ ನಳುಕಿ, ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿ ಅವರು ಕೇಳಿದರು; ಕೃಪಾಸಿಂಧುವಾದ ಆತ ಮೃದುವಾದ ವಿನಯಪೂರ್ವಕವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು.

ಚೌಪಾಯಿ 113.1-4

जे पुर गाँव बसहिं मग माहीं।तिन्हहि नाग सुर नगर सिहाहीं।।

केहि सुकृतीं केहि घरीं बसाए।धन्य पुन्यमय परम सुहाए।।

जहँ जहँ राम चरन चलि जाहीं।तिन्ह समान अमरावति नाहीं।।

पुन्यपुंज मग निकट निवासी।तिन्हहि सराहहिं सुरपुरबासी।।

जे भरि नयन बिलोकहिं रामहि।सीता लखन सहित घनस्यामहि।।

जे सर सरित राम अवगाहहिं।तिन्हहि देव सर सरित सराहहिं।।

जेहि तरु तर प्रभु बैठहिं जाई।करहिं कलपतरु तासु बड़ाई।।

परसि राम पद पदुम परागा।मानति भूमि भूरि निज भागा।।

je pura gā̃va basahiṁ maga māhīṁ |tinhahi nāga sura nagara sihāhīṁ ||

kehi sukṛtīṁ kehi gharīṁ basāe |dhanya punyamaya parama suhāe ||

jahã jahã rāma carana cali jāhīṁ |tinha samāna amarāvati nāhīṁ ||

punyapuṁja maga nikaṭa nivāsī |tinhahi sarāhahiṁ surapurabāsī ||

je bhari nayana bilokahiṁ rāmahi |sītā lakhana sahita ghanasyāmahi ||

je sara sarita rāma avagāhahiṁ |tinhahi deva sara sarita sarāhahiṁ ||

jehi taru tara prabhu baiṭhahiṁ jāī |karahiṁ kalapataru tāsu baṛāī ||

parasi rāma pada paduma parāgā |mānati bhūmi bhūri nija bhāgā ||

ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು ನಾಗರ ನಗರಗಳಿಗೂ ದೇವರ ನಗರಗಳಿಗೂ ಅಸೂಯೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. "ಯಾವ ಪುಣ್ಯಶೀಲಿಯಿಂದ, ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇವು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು? ಧನ್ಯವಾದವು, ಪುಣ್ಯಮಯವಾದವು, ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದವು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ರಾಮನ ಪಾದಗಳು ನಡೆದು ಹೋಗುವ ಕಡೆಗಳಿಗೆ, ಅಮರಾವತಿ ನಗರವೂ ಸಮಾನವಲ್ಲ. ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರ ವಾಸಿಸುವವರು ಪುಣ್ಯದ ರಾಶಿಗಳು; ದೇವರ ನಗರದ ವಾಸಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ. ರಾಮನನ್ನು, ಮೇಘಶ್ಯಾಮನನ್ನು, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದವನನ್ನು ಕಣ್ಣು ತುಂಬ ನೋಡುವವರನ್ನು ದೇವರ ನಗರದ ವಾಸಿಗಳು ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ. ರಾಮ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಕೆರೆಗಳು ನದಿಗಳು, ದೇವರ ಕೆರೆಗಳು ನದಿಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತವೆ. ಸ್ವಾಮಿ ಹೋಗಿ ಕುಳಿಯುವ ಮರವನ್ನು, ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷವು ಅದರ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತದೆ. ರಾಮನ ಪದ್ಮ ಪಾದಗಳ ಧೂಳಿ ಸೋಕಿ, ಭೂಮಿ ತನ್ನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ದೊಡ್ಡದೆಂದು ಎಣಿಸುತ್ತದೆ.

ದೋಹಾ 113

छाँह करहि घन बिबुधगन बरषहि सुमन सिहाहिं।देखत गिरि बन बिहग मृग रामु चले मग जाहिं।।⁠113।।

chā̃ha karahi ghana bibudhagana baraṣahi sumana sihāhiṁ |dekhata giri bana bihaga mṛga rāmu cale maga jāhiṁ ||⁠113||

ಮೋಡಗಳು ನೆರಳನ್ನು ನೀಡಿದವು, ದೇವತೆಯರ ಗುಂಪು ಆನಂದದಿಂದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿತು. ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು, ಕಾಡುಗಳನ್ನು, ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು, ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ರಾಮನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಹೋದನು.

ಚೌಪಾಯಿ 114.1-4

सीता लखन सहित रघुराई।गाँव निकट जब निकसहिं जाई।।

सुनि सब बाल बृद्ध नर नारी।चलहिं तुरत गृहकाजु बिसारी।।

राम लखन सिय रूप निहारी।पाइ नयनफलु होहिं सुखारी।।

सजल बिलोचन पुलक सरीरा।सब भए मगन देखि दोउ बीरा।।

बरनि न जाइ दसा तिन्ह केरी।लहि जनु रंकन्ह सुरमनि ढेरी।।

एकन्ह एक बोलि सिख देहीं।लोचन लाहु लेहु छन एहीं।।

रामहि देखि एक अनुरागे।चितवत चले जाहिं सँग लागे।।

एक नयन मग छबि उर आनी।होहिं सिथिल तन मन बर बानी।।

sītā lakhana sahita raghurāī |gā̃va nikaṭa jaba nikasahiṁ jāī ||

suni saba bāla bṛddha nara nārī |calahiṁ turata gṛhakāju bisārī ||

rāma lakhana siya rūpa nihārī |pāi nayanaphalu hohiṁ sukhārī ||

sajala bilocana pulaka sarīrā |saba bhae magana dekhi dou bīrā ||

barani na jāi dasā tinha kerī |lahi janu raṁkanha suramani ḍherī ||

ekanha eka boli sikha dehīṁ |locana lāhu lehu chana ehīṁ ||

rāmahi dekhi eka anurāge |citavata cale jāhiṁ sãga lāge ||

eka nayana maga chabi ura ānī |hohiṁ sithila tana mana bara bānī ||

ಸೀತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ರಘುರಾಯ, ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ ಹೋದಾಗ, ಕೇಳಿ, ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳು, ವೃದ್ಧರು, ಪುರುಷರು, ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಮನೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮರೆತು ತಕ್ಷಣ ಹೊರಟರು. ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸೀತೆಯರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ಕಣ್ಣುಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಪುಳಕಿತ ಶರೀರಗಳು, ಇಬ್ಬರು ವೀರರನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲರೂ ಮೈಮರೆತರು. ಅವರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಬಡವರಿಗೆ ದಿವ್ಯ ಮಣಿಗಳ ರಾಶಿ ಸಿಕ್ಕಿದಂತೆ. ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಕರೆದು, "ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಕಣ್ಣುಗಳ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ" ಎಂದು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಕೆಲವರು, ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ನೋಡುತ್ತಾ ಅವನೊಂದಿಗೆ ನಡೆದರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು, ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತಂದು, ದೇಹ, ಮನಸು, ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಸೋರ್ವಿದರು.

ದೋಹಾ 114

एक देखिं बट छाँह भलि डासि मृदुल तृन पात।कहहिं गवाँइअ छिनुकु श्रमु गवनब अबहिं कि प्रात।।⁠114।।

eka dekhiṁ baṭa chā̃ha bhali ḍāsi mṛdula tṛna pāta |kahahiṁ gavā̃ia chinuku śramu gavanaba abahiṁ ki prāta ||⁠114||

ಒಬ್ಬ ಆಲದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ನೆರಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾದ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದು ನಿನ್ನ ಆಯಾಸವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳು; ನಂತರ ನೀನು ಹೋಗಬಹುದು, ಈಗಲೇ ಅಥವಾ ಬೆಳಗಿನಲ್ಲಿ.

ಚೌಪಾಯಿ 115.1-4

एक कलस भरि आनहिं पानी।अँचइअ नाथ कहहिं मृदु बानी।।

सुनि प्रिय बचन प्रीति अति देखी।राम कृपाल सुसील बिसेषी।।

जानी श्रमित सीय मन माहीं।घरिक बिलंबु कीन्ह बट छाहीं।।

मुदित नारि नर देखहिं सोभा।रूप अनूप नयन मनु लोभा।।

एकटक सब सोहहिं चहुँ ओरा।रामचंद्र मुख चंद चकोरा।।

तरुन तमाल बरन तनु सोहा।देखत कोटि मदन मनु मोहा।।

दामिनि बरन लखन सुठि नीके।नख सिख सुभग भावते जी के।।

मुनिपट कटिन्ह कसें तूनीरा।सोहहिं कर कमलिनि धनु तीरा।।

eka kalasa bhari ānahiṁ pānī |ãcaia nātha kahahiṁ mṛdu bānī ||

suni priya bacana prīti ati dekhī |rāma kṛpāla susīla biseṣī ||

jānī śramita sīya mana māhīṁ |gharika bilaṁbu kīnha baṭa chāhīṁ ||

mudita nāri nara dekhahiṁ sobhā |rūpa anūpa nayana manu lobhā ||

ekaṭaka saba sohahiṁ cahũ orā |rāmacaṁdra mukha caṁda cakorā ||

taruna tamāla barana tanu sohā |dekhata koṭi madana manu mohā ||

dāmini barana lakhana suṭhi nīke |nakha sikha subhaga bhāvate jī ke ||

munipaṭa kaṭinha kaseṁ tūnīrā |sohahiṁ kara kamalini dhanu tīrā ||

ಒಬ್ಬರು ನೀರು ತುಂಬಿದ ಮಡಕೆಯನ್ನು ತರಿಸಿ, ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ, "ಬಾಯಿ ತೊಳೆಯಿರಿ, ನನ್ನ ಒಡೆಯ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವರ ಮಹತ್ತಾದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಕರುಣೆಯುಳ್ಳ, ಅತ್ಯಂತ ಮೃದು ಸ್ವಭಾವದ ರಾಮ ಕರುಣೆ ಹೊಂದಿದರು. ಸೀತೆ ಆಯಾಸಗೊಂಡಿದ್ದಾಳೆಂದು ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿದು, ಆಲದ ಮರದ ನೆರಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದರು. ಹೆಂಗಸರು ಗಂಡಸರು ಆತನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆನಂದದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಆತನ ಅಪೂರ್ವ ರೂಪದಿಂದ ಅವರ ಕಣ್ಣು, ಮನಸು ಮೋಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಎಲ್ಲರೂ ನಾಲ್ಕೂ ಕಡೆ ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸದೆ ನೋಡುತ್ತಾ, ರಾಮಚಂದ್ರನ ಮುಖ ಎಂಬ ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಚಕೋರ ಪಕ್ಷಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಎಳೆಯ ತಮಾಲ ಮರದಂತಹ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣದ ಆತನ ದೇಹ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಕೋಟಿ ಮನ್ಮಥರ ಮನಸು ಮೋಹಿಸಿತು. ಮಿಂಚಿನಂತ ವರ್ಣದ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ; ತಲೆಯಿಂದ ಪಾದದವರೆಗೆ ಸುಂದರನಾಗಿ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದವನು. ಮರದ ತೊಗಟೆಯ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅವರ ಸೊಂಟದಲ್ಲಿ ಬಾಣದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿ, ಬಿಲ್ಲು ಬಾಣಗಳು ಅವರ ಕಮಲ ಹಸ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತವೆ.

ದೋಹಾ 115

जटा मुकुट सीसनि सुभग उर भुज नयन बिसाल।सरद परब बिधु बदन बर लसत स्वेद कन जाल।।⁠115।।

jaṭā mukuṭa sīsani subhaga ura bhuja nayana bisāla |sarada paraba bidhu badana bara lasata sveda kana jāla ||⁠115||

ಅವರ ತಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಜಟಾಮುಡಿಗಳು ಸುಂದರ ಕಿರೀಟಗಳಂತೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು, ಎದೆ, ಭುಜಗಳು, ಕಣ್ಣುಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದವು. ಶರದ್ ಹಬ್ಬದ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಚಂದ್ರನಂತಹ ಸುಂದರ ಮುಖಗಳು, ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಬೆವರಿನ ಹನಿಗಳ ಜಾಲದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

ಚೌಪಾಯಿ 116.1-4

बरनि न जाइ मनोहर जोरी।सोभा बहुत थोरि मति मोरी।।

राम लखन सिय सुंदरताई।सब चितवहिं चित मन मति लाई।।

थके नारि नर प्रेम पिआसे।मनहुँ मृगी मृग देखि दिआ से।।

सीय समीप ग्रामतिय जाहीं।पूँछत अति सनेहँ सकुचाहीं।।

बार बार सब लागहिं पाएँ।कहहिं बचन मृदु सरल सुभाएँ।।

राजकुमारि बिनय हम करहीं।तिय सुभायँ कछु पूँछत डरहीं।।

स्वामिनि अबिनय छमबि हमारी।बिलगु न मानब जानि गवाँरी।।

राजकुअँर दोउ सहज सलोने।इन्ह तें लही दुति मरकत सोने।।

barani na jāi manohara jorī |sobhā bahuta thori mati morī ||

rāma lakhana siya suṁdaratāī |saba citavahiṁ cita mana mati lāī ||

thake nāri nara prema piāse |manahũ mṛgī mṛga dekhi diā se ||

sīya samīpa grāmatiya jāhīṁ |pū̃chata ati sanehã sakucāhīṁ ||

bāra bāra saba lāgahiṁ pāẽ |kahahiṁ bacana mṛdu sarala subhāẽ ||

rājakumāri binaya hama karahīṁ |tiya subhāyã kachu pū̃chata ḍarahīṁ ||

svāmini abinaya chamabi hamārī |bilagu na mānaba jāni gavā̃rī ||

rājakuãra dou sahaja salone |inha teṁ lahī duti marakata sone ||

ಮನೋಹರವಾದ ಆ ಜೋಡಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅವರ ಸೊಬಗು ಮಹತ್ತಾದುದು, ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಸ್ವಲ್ಪ. ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸೀತೆಯರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಚಿತ್ತ, ಮನಸು, ಬುದ್ಧಿ ಲಗ್ನಗೊಳಿಸಿ ನೋಡಿದರು. ಸ್ತ್ರೀ ಪುರುಷರು ಪ್ರೇಮದ ಬಾಸೆಯಿಂದ ಬಳಲಿ, ದೀಪವನ್ನು ನೋಡುವ ಜಿಂಕೆಗಳಂತೆ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ನಿಂತರು. ಗ್ರಾಮದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸೀತೆಯ ಹತ್ತಿರ ಹೋದರು, ಆದರೆ ಅಧಿಕ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ನಾಚಿದರು. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲರೂ ಅವಳ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಸರಳ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು. "ರಾಜಕುಮಾರಿ, ನಾವು ಒಂದು ವಿನಂತಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದಿದ್ದೇವೆ; ಆದರೆ ಸ್ತ್ರೀಯರಾದ ನಾವು, ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಏನಾದರೂ ಕೇಳಲು ಹೆದರುತ್ತಿದ್ದೇವೆ." "ಸ್ವಾಮಿನಿ, ನಮ್ಮ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ; ನಾವು ಗ್ರಾಮದ ಸ್ತ್ರೀಯರೆಂದು ತಿಳಿದು, ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ತಗೊಳ್ಳಬೇಡಿ." "ಈ ಇಬ್ಬರು ರಾಜಕುಮಾರರು ಸಹಜವಾಗಿ ಸುಂದರರು ಮನೋಹರರು; ಮರಕತವು ಚಿನ್ನವು ಇವರಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆದವು."

ದೋಹಾ 116

स्यामल गौर किसोर बर सुंदर सुषमा ऐन।सरद सर्बरीनाथ मुखु सरद सरोरुह नैन।।⁠116।।

syāmala gaura kisora bara suṁdara suṣamā aina |sarada sarbarīnātha mukhu sarada saroruha naina ||⁠116||

ಒಬ್ಬರು ಕಪ್ಪು ಮೈಯವರು, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಬಿಳಿಯ ಮೈಯವರು, ಇಬ್ಬರೂ ಉತ್ತಮ ಯುವಕರು, ಸುಂದರರು, ಸೌಂದರ್ಯದ ಗಣಿಗಳು; ಅವರ ಮುಖಗಳು ಶರದೃತುವಿನ ಚಂದ್ರನಂತೆಯೂ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಶರದೃತುವಿನ ಕಮಲಗಳಂತೆಯೂ ಇವೆ.

ಚೌಪಾಯಿ 117.1-4

कोटि मनोज लजावनिहारे।सुमुखि कहहु को आहिं तुम्हारे।।

सुनि सनेहमय मंजुल बानी।सकुची सिय मन महुँ मुसुकानी।।

तिन्हहि बिलोकि बिलोकति धरनी।दुहुँ सकोच सकुचित बरबरनी।।

सकुचि सप्रेम बाल मृग नयनी।बोली मधुर बचन पिकबयनी।।

सहज सुभाय सुभग तन गोरे।नामु लखनु लघु देवर मोरे।।

बहुरि बदनु बिधु अंचल ढाँकी।पिय तन चितइ भौंह करि बाँकी।।

खंजन मंजु तिरीछे नयननि।निज पति कहेउ तिन्हहि सियँ सयननि।।

भइ मुदित सब ग्रामबधूटीं।रंकन्ह राय रासि जनु लूटीं।।

koṭi manoja lajāvanihāre |sumukhi kahahu ko āhiṁ tumhāre ||

suni sanehamaya maṁjula bānī |sakucī siya mana mahũ musukānī ||

tinhahi biloki bilokati dharanī |duhũ sakoca sakucita barabaranī ||

sakuci saprema bāla mṛga nayanī |bolī madhura bacana pikabayanī ||

sahaja subhāya subhaga tana gore |nāmu lakhanu laghu devara more ||

bahuri badanu bidhu aṁcala ḍhā̃kī |piya tana citai bhauṁha kari bā̃kī ||

khaṁjana maṁju tirīche nayanani |nija pati kaheu tinhahi siyã sayanani ||

bhai mudita saba grāmabadhūṭīṁ |raṁkanha rāya rāsi janu lūṭīṁ ||

"ಕೋಟಿ ಮನ್ಮಥರನ್ನೂ ನಾಚಿಸುವವಳೇ, ಸುಂದರ ಮುಖವುಳ್ಳವಳೇ, ಹೇಳು, ಇವರಿಬ್ಬರೂ ನಿನಗೆ ಯಾರು?" ಅವರ ಪ್ರೀತಿಯುಕ್ತ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸೀತೆ ನಾಚಿಕೆಯಾದಳು, ಆದರೂ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ನೋಡಿದಳು, ನಂತರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಳು; ಗೋರಿ ವರ್ಣದ ಆ ಸ್ತ್ರೀ ಎರಡು ಬಗೆಯ ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ನಾಚಿಕೆಪಟ್ಟಳು. ನಾಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಮೃಗ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ, ಕೋಗಿಲೆ ಧ್ವನಿಯುಳ್ಳ ಸೀತೆ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದಳು. "ಸಹಜವಾಗಿ ಸುಂದರನಾಗಿರುವ, ಗೋರಿ ಸುಂದರ ದೇಹವುಳ್ಳವನು, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವನು; ಅವನು ನನ್ನ ಕಿರಿಯ ಬಾವ." ನಂತರ ತನ್ನ ಚಂದ್ರನಂತಹ ಮುಖವನ್ನು ಆಚಾದನದ ಅಂಚಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಹುಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಬಾಗಿಸಿದಳು. ಖಂಜನ ಪಕ್ಷಿಯಂತಹ ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಓರೆಯಾಗಿ ನೋಡಿ, ಅವನು ತನ್ನ ಪತಿ ಎಂದು ಸೀತೆ ಅವರಿಗೆ ಸಂಕೇತದಿಂದ ತಿಳಿಸಿದಳು. ಎಲ್ಲಾ ಹಳ್ಳಿಯ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದರು, ಒಬ್ಬ ರಾಜನ ನಿಧಿ ರಾಶಿಯನ್ನು ಬಡವರು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದಂತೆ.

ದೋಹಾ 117

अति सप्रेम सिय पायँ परि बहुबिधि देहिं असीस।सदा सोहागिनि होहु तुम्ह जब लगि महि अहि सीस।।⁠117।।

ati saprema siya pāyã pari bahubidhi dehiṁ asīsa |sadā sohāgini hohu tumha jaba lagi mahi ahi sīsa ||⁠117||

ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸೀತೆಯ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು, ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿದರು: "ಭೂಮಿ ಸರ್ಪದ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇರುವವರೆಗೆ, ನೀನು ಎಂದಿಗೂ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿಯಾಗಿರು."

ಚೌಪಾಯಿ 118.1-4

पारबती सम पतिप्रिय होहू।देबि न हम पर छाड़ब छोहू।।

पुनि पुनि बिनय करिअ कर जोरी।जौं एहि मारग फिरिअ बहोरी।।

दरसनु देब जानि निज दासी।लखीं सीयँ सब प्रेम पिआसी।।

मधुर बचन कहि कहि परितोषीं।जनु कुमुदिनीं कौमुदीं पोषीं।।

तबहिं लखन रघुबर रुख जानी।पूँछेउ मगु लोगन्हि मृदु बानी।।

सुनत नारि नर भए दुखारी।पुलकित गात बिलोचन बारी।।

मिटा मोदु मन भए मलीने।बिधि निधि दीन्ह लेत जनु छीने।।

समुझि करम गति धीरजु कीन्हा।सोधि सुगम मगु तिन्ह कहि दीन्हा।।

pārabatī sama patipriya hohū |debi na hama para chāṛaba chohū ||

puni puni binaya karia kara jorī |jauṁ ehi māraga phiria bahorī ||

darasanu deba jāni nija dāsī |lakhīṁ sīyã saba prema piāsī ||

madhura bacana kahi kahi paritoṣīṁ |janu kumudinīṁ kaumudīṁ poṣīṁ ||

tabahiṁ lakhana raghubara rukha jānī |pū̃cheu magu loganhi mṛdu bānī ||

sunata nāri nara bhae dukhārī |pulakita gāta bilocana bārī ||

miṭā modu mana bhae malīne |bidhi nidhi dīnha leta janu chīne ||

samujhi karama gati dhīraju kīnhā |sodhi sugama magu tinha kahi dīnhā ||

"ಪಾರ್ವತಿಯು ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾಗಿರುವಂತೆ ನೀನು ನಿನ್ನ ಪತಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾಗು. ದೇವಿ, ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಮೃದುತ್ವವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಡ. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇವೆ: ಈ ದಾರಿಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದರೆ, ನಮ್ಮನ್ನು ನಿನ್ನ ದಾಸಿಯರೆಂದು ತಿಳಿದು ನಮಗೆ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಕೊಡು." ಸೀತೆ ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಬಾಯಾರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ನೋಡಿದಳು. ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಹೇಳಿ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿದಳು, ಚಂದ್ರಕಾಂತಿಯು ಕುಮುದಿನಿ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವಂತೆ. ಆಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರಾಮನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಮೃದುವಾದ ನುಡಿಯಿಂದ ಜನರನ್ನು ದಾರಿ ಕೇಳಿದನು. ಕೇಳಿ ಹೆಂಗರು ಗಂಡಸರು ದುಃಖಿತರಾದರು; ದೇಹ ನವಿರಿಸಿತು, ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವು. ಸಂತೋಷ ಮಾಸಿ ಹೃದಯ ಕತ್ತಲಾಯಿತು, ವಿಧಿಯು ಒಂದು ನಿಧಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ. ವಿಧಿಯ ಗತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತಾಳಿದರು; ದಾರಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಸುಲಭವಾದ ದಾರಿಯನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

ದೋಹಾ 118

लखन जानकी सहित तब गवनु कीन्ह रघुनाथ।फेरे सब प्रिय बचन कहि लिए लाइ मन साथ।।⁠118।।

lakhana jānakī sahita taba gavanu kīnha raghunātha |phere saba priya bacana kahi lie lāi mana sātha ||⁠118||

ಆಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಜಾನಕಿಯೊಂದಿಗೆ ರಘುನಾಥನು ಪಯಣ ಹೊರಟನು. ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡನು.

ಚೌಪಾಯಿ 119.1-4

फिरत नारि नर अति पछिताहीं।देअहि दोषु देहिं मन माहीं।।

सहित बिषाद परसपर कहहीं।बिधि करतब उलटे सब अहहीं।।

निपट निरंकुस निठुर निसंकू।जेहिं ससि कीन्ह सरुज सकलंकू।।

रूख कलपतरु सागरु खारा।तेहिं पठए बन राजकुमारा।।

जौं पे इन्हहि दीन्ह बनबासू।कीन्ह बादि बिधि भोग बिलासू।।

ए बिचरहिं मग बिनु पदत्राना।रचे बादि बिधि बाहन नाना।।

ए महि परहिं डासि कुस पाता।सुभग सेज कत सृजत बिधाता।।

तरुबर बास इन्हहि बिधि दीन्हा।धवल धाम रचि रचि श्रमु कीन्हा।।

phirata nāri nara ati pachitāhīṁ |deahi doṣu dehiṁ mana māhīṁ ||

sahita biṣāda parasapara kahahīṁ |bidhi karataba ulaṭe saba ahahīṁ ||

nipaṭa niraṁkusa niṭhura nisaṁkū |jehiṁ sasi kīnha saruja sakalaṁkū ||

rūkha kalapataru sāgaru khārā |tehiṁ paṭhae bana rājakumārā ||

jauṁ pe inhahi dīnha banabāsū |kīnha bādi bidhi bhoga bilāsū ||

e bicarahiṁ maga binu padatrānā |race bādi bidhi bāhana nānā ||

e mahi parahiṁ ḍāsi kusa pātā |subhaga seja kata sṛjata bidhātā ||

tarubara bāsa inhahi bidhi dīnhā |dhavala dhāma raci raci śramu kīnhā ||

ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಹೋದ ಹೆಂಗರು ಮತ್ತು ಗಂಡಸರು ಮಿಕ್ಕಿಲು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ದೂಷಿಸಿದರು. ದುಃಖದೊಂದಿಗೆ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು, "ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಕೆಲಸಗಳೆಲ್ಲವೂ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿವೆ." ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರಂಕುಶ, ಕ್ರೂರ, ಭಯರಹಿತ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಕಲೆಯುಕ್ತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದವನು. ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷವನ್ನು ಕೇವಲ ಮರವಾಗಿಯೂ, ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಉಪ್ಪಾಗಿಯೂ ಮಾಡಿದವನು; ಅವನೇ ಈ ರಾಜಕುಮಾರರನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಇವರಿಗೆ ಅವನು ವನವಾಸವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು ಎಂದರೆ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಭೋಗಗಳನ್ನು ವಿಲಾಸಗಳನ್ನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ಇವರು ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿದರೆ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಅನೇಕ ವಾಹನಗಳನ್ನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ಇವರು ದರ್ಭೆ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹರಡಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದರೆ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಸುಂದರ ಹಾಸಿಗೆಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು? ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಇವರಿಗೆ ಮರಗಳ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು ಎಂದರೆ, ಬಿಳಿಯ ಅರಮನೆಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕಟ್ಟಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಶ್ರಮ ಪಟ್ಟನು.

ದೋಹಾ 119

जौं ए मुनि पट धर जटिल सुंदर सुठि सुकुमार।बिबिध भाँति भूषन बसन बादि किए करतार।।⁠119।।

jauṁ e muni paṭa dhara jaṭila suṁdara suṭhi sukumāra |bibidha bhā̃ti bhūṣana basana bādi kie karatāra ||⁠119||

ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಇಷ್ಟು ಸುಂದರರೂ ಅತ್ಯಂತ ಸುಕುಮಾರರೂ ಆಗಿದ್ದು, ಮುನಿಗಳ ತೊಗಟೆ ವಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ಜಡೆಯನ್ನೂ ಧರಿಸಬೇಕು ಎಂದರೆ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಆಭರಣಗಳನ್ನೂ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Frequently Asked Questions

परम्परा में इस खंड का फल ‘दर्शन-लालसा से भक्ति-वृद्धि’ माना जाता है: राम-सीता-लखन के रूप-स्मरण से चित्त शीतल होता है, गृहासक्ति ढीली पड़ती है, और ‘आज्ञा-पालन’ की दृढ़ता आती है। विशेषतः दोहा 111–113 के भाव (प्रेम, विनय, चरण-पराग) का पाठ ‘सत्संग-रस’ और करुणा-परिष्कार का साधन कहा जाता है।

सामान्य राम-नाम सम्पुट: “श्रीराम जय राम जय जय राम” (या “राम राम” नाम-जप) का प्रयोग अनेक पाठ-परम्पराओं में किया जाता है। वनगमन-प्रसंग में ‘आज्ञा-समर्पण’ भाव बढ़ाने हेतु “रघुपति राघव राजा राम” भजन-धुन भी कुछ सत्संगों में जोड़ी जाती है (स्थानीय परम्परा-आधारित)।

Ask anything about Prakarana 12 of the Ramcharitmanas

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Ramcharitmanas in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play