Adhyaya 94: The Birth of Mahiṣāsura and the Goddess’s Victory as Mahīṣamardinī

Verse 1

श्रीवराह उवाच । अथ विद्युत्प्रभो दैत्यस्तथा दूतः विसर्जितः । देव्याः सकाशं गत्वाऽसौ तामुवाच सुमध्यमाम् ॥

শ্ৰী বৰাহ ক’লে: তাৰ পাছত দূত ৰূপে প্ৰেৰণ কৰা দৈত্য বিদ্যুৎপ্ৰভা দেৱীৰ সন্মুখলৈ গৈ, সু-মধ্যমা সেই দেৱীক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 2

एवं सञ्चिन्त्य सा देवी महीषी सम्बभूव ह । सखीभिः सह विश्वेशि तीक्ष्णशृङ्गाग्रधारिणी ॥

এইদৰে চিন্তা কৰি সেই দেৱী মহীষী (মহিষ-গাই) ৰূপে পৰিণত হ’ল। হে বিশ্বেশী, সখীসকলৰ সৈতে তেওঁ তীক্ষ্ণ শৃংগাগ্ৰ ধাৰণ কৰিছিল।

Verse 3

तमृषिं भीषितुं ताभिः सह गत्वा वरानना । असौ बिभीषितस्ताभिस्तां ज्ञात्वा ज्ञानचक्षुषा । आसुरीं क्रोधसम्पन्नः शशाप शुभलोचनाम् ॥

তেওঁলোকৰ সৈতে গৈ সেই ঋষিক ভয় দেখাবলৈ সুশ্ৰী মুখাৱয়বধাৰী (ৱৰাননা) আগবাঢ়িল। ঋষিজন তেওঁলোকৰ দ্বাৰা ভীত হৈ, জ্ঞানচক্ষুৰে তাইক আসুৰী স্বভাৱৰ বুলি চিনিলে; ক্ৰোধে পৰিপূৰ্ণ হৈ শুভনয়না তাইক শাপ দিলে।

Verse 4

यस्माद्भीषयसे मां त्वं महिषीरूपधारिणी । अतो भव महिष्येव पापकर्मे शतं समाः ॥

যিহেতু তুমি মহিষীৰূপ ধৰি মোক ভয় দেখুৱাইছা, সেয়ে এই পাপকর্মৰ ফলত তুমি শত বছৰলৈ সত্যই মহিষী হৈ থাক।

Verse 5

एवमुक्ता ततः सा तु सखीभिः सह वेपती । पादयोर्न्यपतत्तस्य शापान्तं कुरु जल्पती ॥

এইদৰে কোৱা হ’লে তাই সখীসকলৰ সৈতে কঁপিবলৈ ধৰিলে আৰু তেওঁৰ চৰণত পৰি ক’লে, “শাপৰ অন্ত কৰক।”

Verse 6

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स मुनिः करुणान्वितः । शापान्तमकरोत्तस्या वाक्यं छेदमुवाच ह ॥

তাইৰ কথা শুনি মুনিজন কৰুণাৰে অভিভূত হ’ল; তেওঁ তাইৰ শাপৰ অন্ত ব্যৱস্থা কৰিলে আৰু তাৰপিছত শর্তযুক্ত বাক্য ক’লে।

Verse 7

अनेनैव स्वरूपेण पुत्रमेकं प्रसूय वै । शापान्तो भविता भद्रे मद्वाक्यं न मृषा भवेत् ॥

“এই একে ৰূপতেই তুমি এটা পুত্ৰ প্ৰসৱ কৰি, হে ভদ্ৰে, শাপৰ অন্ত পাবা; মোৰ বাক্য মিছা নহ’ব।”

Verse 8

एवमुक्ता गता सा तु नर्मदातीरमुत्तमम् । यत्र तेपे तपो घोरं सिन्धुद्वीपो महातपाः ॥

এইদৰে উপদেশ পাই তাই নর্মদাৰ উত্তম তীৰলৈ গ’ল, য’ত মহাতপস্বী সিন্ধুদ্বীপে ঘোৰ তপস্যা কৰিছিল।

Verse 9

तत्र चेन्दुमती नाम दैत्यकन्या अतिरूपिणी । सा दृष्टा तेन मुनिना विवस्त्रा मज्जती जले ॥

তাত চেন্দুমতী নাম দৈত্যকন্যা অতি ৰূপিণী আছিল। সেই মুনিয়ে তাইক বস্ত্ৰহীন অৱস্থাত জলে স্নান কৰোঁতে দেখিলে।

Verse 10

चस्कन्द स मुनिः शुक्रं शिलाद्रोण्यां महातपाः । तच्च माहिष्मती दृष्ट्वा दिव्यगन्धि सुगन्धि च । ततः सखीरुवाचेदं पिबामीदं जलं शुभम् ॥

সেই মহাতপস্বী মুনিয়ে শিলাৰ দ্ৰোণীত শুক্ৰ স্খলিত কৰিলে। তাক দেখি—যি দিব্য গন্ধযুক্ত আৰু সুগন্ধিময় আছিল—মাহিষ্মতী তেতিয়া সখীসকলক ক’লে: “মই এই শুভ জল পান কৰিম।”

Verse 11

एवमुक्त्वा तु सा पीत्वा तच्छुक्रं मुनिसंभवम् । प्राप्ता गर्भं मुनेर्बीजात् सुषाव च तदा सतः ॥

এইদৰে কৈ তাই মুনিৰ পৰা উৎপন্ন সেই শুক্ৰ পান কৰিলে। মুনিৰ বীজৰ পৰা তাই গৰ্ভধাৰণ কৰিলে আৰু তেতিয়াই এক সৎ সন্তান প্ৰসৱ কৰিলে।

Verse 12

प्रणम्य प्रयतो भूत्वा कुमारिशतसंकुलाम् । आस्थाने विनयापन्नस्ततो वचनमब्रवीत् ॥

প্ৰণাম কৰি আৰু সংযত হৈ, বিনয় অৱলম্বন কৰি, শত শত কুমাৰীৰে ভৰা আস্থান-সভাত সি তেতিয়া বাক্য ক’লে।

Verse 13

तस्याः पुत्रोऽभवद् धीमान् महाबलपराक्रमः । महिषेति स्मृतो नाम्ना ब्रह्मवंशविवर्धनः । स त्वां वरयते देवि देवसैन्यविमर्दनः ॥

তাইৰ পুত্ৰ জন্মিল—ধীমান, মহাবল আৰু পৰাক্ৰমী। সি “মহিষ” নামে স্মৃত, ব্ৰহ্মবংশ বৃদ্ধি কৰোঁতা। হে দেবী, দেবসেনা মর্দনকাৰী সেইজন তোমাক বিবাহৰ বাবে বাছি লয়।

Verse 14

स सुरानपि जित्वाजौ त्रैलोक्यं च तवानघे । दास्यते देवि सुप्रोतस्तव सर्वं महासुरः ॥ तस्यात्मोपप्रदानेन कुरु देवि महत्कृतम् ॥

ৰণত সুৰসকলকো জয় কৰি আৰু ত্ৰিলোক লাভ কৰি, হে অনঘা দেৱী! এই মহাসুৰ সুপ্ৰোতাই তোমাক সকলো দান কৰিব। নিজৰ আত্মা অৰ্ঘ্যস্বৰূপে সমৰ্পণ কৰি, হে দেৱী, সি তোমাৰ পৰা এক মহৎ কাৰ্য (অৰ্থাৎ তাৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ) কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে।

Verse 15

एवमुक्ता तदा देवी तेन दूतेन शोभना । जहास परमा देवी वाक्यं नोवाच किञ्चन ॥

দূতে এইদৰে কোৱাত সেই সময়ত শোভনা দেৱী মাত্ৰ হাঁহিলে। পৰমা দেৱীয়ে একো বাক্য নক’লে।

Verse 16

तस्या हसन्त्या दूतोऽसौ त्रैलोक्यं सचराचरम् । ददर्श कुक्षौ संभ्रान्तस्तत्क्षणात् समपद्यत ॥

তাই হাঁহোতে সেই দূতে ত্ৰিলোক—চৰাচৰসহ—তাইৰ উদৰত দেখিলে। বিভ্ৰান্ত হৈ সি সেই ক্ষণতে ঢলি পৰিল।

Verse 17

ततो देव्याः प्रतीहारी जया नामातितेजना । देव्याः हृदि स्थितं वाक्यमुवाच तनुमध्यमा ॥

তাৰ পাছত দেৱীৰ প্ৰতীহাৰী জয়া নামৰ অতিতেজনা, তনুমধ্যমা, দেৱীৰ হৃদয়ত স্থিত বাক্য উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 18

जया उवाच । कन्यार्थी वदते यद्धि तत्त्वया समुदीरितम् । यदि नाम व्रतं चास्याः कौमारं सार्वकालिकम् । अपि चान्याः कुमार्योऽत्र सन्ति देव्याः पदानुगाः ॥

জয়া ক’লে: তুমি যি কৈছা, সেয়া নিশ্চয় কন্যা প্ৰাৰ্থী জনে কোৱা কথাই। কিন্তু যদি সঁচাকৈয়ে এই দেৱীৰ কৌমাৰ-ব্ৰত সৰ্বকালিক হয়, তথাপি ইয়াত দেৱীৰ পদানুগা আন কুমাৰীসকল আছে।

Verse 19

तासामेकापि नो लभ्या किमु देवी स्वयं शुभा । याहि दूत त्वरण् मा ते किञ्चिदन्यद् भविष्यति ॥

সেই কন্যাসকলৰ মাজৰ এজনীকো আমি লাভ কৰিব নোৱাৰোঁ—তেনে হলে স্বয়ং শুভস্বৰূপা দেৱী কিদৰে লাভ্য হ’ব? হে দূত, শীঘ্ৰে যোৱা; তোমাৰ বাবে ইয়াৰ বাহিৰে আন একো নহ’ব।

Verse 20

एवमुक्तो गतो दूतस्तावद् व्योम्नि महामुनिः । आयातो नारदस्तूर्णं नृत्यन्नुच्चैर्महातपाः ॥

এইদৰে কোৱা হোৱাত দূত গুচি গ’ল। তেতিয়াই আকাশত মহামুনি নাৰদ তুৰন্ত আহিল, নাচি নাচি আৰু উচ্চস্বৰে আহ্বান কৰি—সেই মহাতপস্বী।

Verse 21

दिष्ट्या दिष्ट्येति वदतस्तां देवीं शुभलोचनाम् । उपविष्टो जगादाथ आसने परमेऽर्चितः ॥

“ধন্য, ধন্য!” বুলি ক’তে ক’তে তেওঁ শুভনয়না দেৱীক সম্বোধন কৰিলে। তাৰ পাছত উত্তম আসনত বহি, সন্মানিত হৈ, তেওঁ কথা ক’লে।

Verse 22

प्रणम्य देवीं सर्वेशीमुवाच च महातपाः । देवि देवैरहं प्रीतैः प्रेषितोऽस्मि तवान्तिकम् ॥

সৰ্বেশ্বৰী দেৱীক প্ৰণাম কৰি মহাতপস্বীয়ে ক’লে: “হে দেৱি, সন্তুষ্ট দেৱতাসকলে মোক তোমাৰ ওচৰলৈ প্ৰেৰণ কৰিছে।”

Verse 23

विद्युत्प्रभा उवाच । देवि पूर्वमृषिस्त्वासीदादिसर्गे कसंभवः । सखा सारस्वतो जातः सुपार्श्वो नाम वै विभुः ॥

বিদ্যুৎপ্ৰভাই ক’লে: “হে দেৱি, পূৰ্বে আদিসৃষ্টিত কসম্ভৱ নামৰ এজন ঋষি আছিল। তেওঁৰ সখা, সৰস্বতীৰ সংযোগত জন্ম লোৱা, সুপাৰ্শ্ব নামৰ শক্তিমান বিভূ আছিল।”

Verse 24

विजिता देवि दैत्येन महिषाख्येन निर्जराः । त्वां गृहीतुं प्रयत्नं स कृतवान् देवि दैत्यराट् ॥

হে দেবী, মহিষা নামে দানৱে অমৰ দেৱতাসকলক পৰাজিত কৰিলে; সেই দানৱ-ৰাজে, হে দেবী, তোমাক গ্ৰহণ কৰিবলৈ প্ৰচেষ্টা কৰিলে।

Verse 25

एवमुक्तोऽस्मि देवैस्त्वां बोधयामि वरानने । स्थिरीभूता महादेवि तं दैत्यं प्रतिघातय ॥

দেৱতাসকলৰ এইদৰে আদেশ পাই মই তোমাক জাগ্ৰত কৰোঁ, হে সুন্দৰ-মুখী; হে মহাদেৱী, স্থিৰ হৈ সেই দানৱক আঘাত কৰা।

Verse 26

उक्त्वैवान्तरहितः सद्यो नारदः स्वेच्छया ययौ । देवी च कन्यास्ताः सर्वाः सन्नह्यन्तामुवाच ह ॥

এইদৰে কৈ নাৰদ তৎক্ষণাৎ অন্তৰ্ধান হৈ স্বেচ্ছাই গ’ল। আৰু দেবীয়ে সেই সকলো কন্যাক ক’লে: “অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ ধৰি সাজু হওক।”

Verse 27

ततः कन्या महाभागाः सर्वास्ता देविशासनात् । बभूवुर्घोररूपिण्यः खङ्गचर्मधनुर्धराः । सङ्ग्रामहेतोः सन्तस्थुर्दैत्यविध्वंसनाय ताः ॥

তাৰ পাছত সেই সকলো মহাভাগ কন্যা, দেবীৰ আদেশ অনুসৰি, ভয়ংকৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে, খড়্গ-ঢাল আৰু ধনু ধৰি। যুদ্ধৰ কাৰণে সিহঁতে থিয় হ’ল, দানৱ-বিধ্বংসৰ সংকল্পে।

Verse 28

तावद् दैत्यबलं सर्वं मुक्त्वा देवचमूं द्रुतम् । आययौ यत्र तद् देव्याः सन्नद्धं स्त्रीबलं महत् ॥

ইফালে, সমগ্ৰ দানৱ-সেনা দেৱচমূ ত্যাগ কৰি দ্ৰুতগতিতে আহিল য’ত দেবীৰ বৃহৎ, সম্পূৰ্ণ সজ্জিত নাৰী-সেনা সাজু হৈ আছিল।

Verse 29

ततस्ताः युयुधुः कन्या दानवैः सह दर्पिताः । क्षणेन तद् बलं ताभिश्चतुरङ्गं निपातितम् ॥

তাৰপিছত সেই কন্যাসকলে যুদ্ধদৰ্পে দানৱসকলৰ সৈতে যুঁজিলে। ক্ষণমাত্ৰতে তেওঁলোকৰ দ্বাৰা সেই চতুৰঙ্গিনী সেনা পতিত হ’ল।

Verse 30

शिरांसि तत्र केषाञ्चिच्छिन्नानि पतितानि च । अपरेषां विदार्योरः क्रव्यादाः पान्ति शोणितम् ॥

There, some heads were severed and had fallen; for others, their chests having been torn open, flesh-eaters drank the blood.

Verse 31

अन्ये कबन्धभूतास्तु ननृतुर्दैत्यनायकाः । एवं क्षणेन ते सर्वे विध्वस्ताः पापचेतसः । अपरे विद्रुताः सर्वे यत्रासौ महिषासुरः ॥

Others—becoming headless trunks—danced about, those leaders of demons. Thus, in a moment, all of them, evil-minded, were destroyed; and the rest all fled to where that Mahiṣāsura was.

Verse 32

ततो हाहाकृतं सर्वं यथा दैत्यबलं महत् । एवं तदाकुलं दृष्ट्वा महिषो वाक्यमब्रवीत् । सेनापते किमेतद्धि बलं भग्नं ममाग्रतः ॥

Then the great demon host raised a cry of lamentation. Seeing it thus thrown into confusion, Mahiṣa spoke: “Commander, what is this—my army shattered before my very eyes?”

Verse 33

ततो यज्ञहनुर्नामा दैत्यो हस्तिस्वरूपवान् । उवाच भग्नमेतद्धि कुमारिभिः समन्ततः ॥

Then the demon named Yajñahanu, of elephant-like form, said: “Indeed, this has been shattered on all sides by the maidens.”

Verse 34

तस्याभवन्महातेजाः सिन्धुद्वीपः प्रतापवान् । स हि तीव्रं तपस्तेपे माहिष्मत्यां पुरोत्तमे ॥

তেওঁৰ পৰা মহাতেজস্বী আৰু প্ৰতাপৱান সিন্ধুদ্বীপ জন্মিল। সি উত্তম নগৰী মাহিষ্মতীত তীব্ৰ তপস্যা কৰিলে।

Verse 35

ततो दुद्राव महिषस्ताः कन्याः शुभलोचनाः । गदामादाय तरसा कन्या दुद्राव वेगवान् ॥

তেতিয়া মহিষ (অসুৰ) শুভনয়না কন্যাসকলৰ ফালে দৌৰিলে। গদা হাতত লৈ, সেই কন্যাও বেগেৰে আগবাঢ়ি দৌৰিলে।

Verse 36

यत्र तिष्ठति सा देवी देवगन्धर्वपूजिता । तत्रैव सोऽसुरः प्रायाद् यत्र देवी व्यवस्थिताः । सा च दृष्ट्वा तमायान्तं विंशद्धस्ता बभूव ह ॥

য’তেই সেই দেৱী, দেৱতা আৰু গন্ধৰ্বসকলৰ দ্বাৰা পূজিতা, থিয় হৈ আছিল—সেই ঠাইতেই সেই অসুৰো গ’ল, য’ত দেৱী অৱস্থিত আছিল। তাক আহি থকা দেখি, দেৱী বিশ হাতীয়া হৈ উঠিল।

Verse 37

धनुः खङ्गं तथा शक्तिं शरान् शूलं गदां तथा । परशुं डमरुं चैव तथा घण्टां विशालिनीम् । शतघ्नीं मुद्गरं घोरं भुशुण्डीं कुन्तमेव च ॥

ধনু, খড়্গ, শক্তি, শৰ, শূল আৰু গদা; পৰশু, ডমৰু আৰু বৃহৎ ঘণ্টা; শতঘ্নী, ভয়ংকৰ মুদ্গৰ, ভুশুণ্ডী আৰু কুন্ত—এই সকলো অস্ত্ৰ তেওঁৰ হাতে আছিল।

Verse 38

मुसलं च तथा चक्रं भिन्दिपालं तथैव च । दण्डं पाशं ध्वजं चैव पद्मं चेति च विंशतिः ॥

আৰু মুসল, চক্ৰ, ভিন্দিপালও; দণ্ড, পাশ, ধ্বজ আৰু পদ্ম—এইদৰে মুঠ বিশ (অস্ত্ৰ-উপকৰণ) হ’ল।

Verse 39

भूत्वा विंशभुजा देवी सिंहमास्थाय दंशिता । सस्मार रुद्रं देवेशं रौद्रं संहारकारणम् ॥

বিশ ভুজা ধাৰণ কৰি দেবী সিংহ আৰূঢ় হৈ যুদ্ধৰ বাবে সজ্জিত হ’ল; তেতিয়া তেওঁ দেৱেশ ৰুদ্ৰক—ৰৌদ্ৰ, সংহাৰৰ কাৰণ—স্মৰণ কৰিলে।

Verse 40

ततो वृषध्वजः साक्षाद् रुद्रस्तत्रैव आययौ । तया प्रणम्य विज्ञप्तः सर्वान् दैत्यान् जयाम्यहम् ॥

তেতিয়া বৃষধ্বজ—সাক্ষাৎ ৰুদ্ৰ—সেই ঠাইতে আহিল। দেবীয়ে প্ৰণাম কৰি নিবেদন কৰিলে: “মই সকলো দৈত্যক জয় কৰিম।”

Verse 41

त्वयि सन्निधिमात्रे तु देवदेव सनातन । एवमुक्त्वाऽसुरान् सर्वान् जिगाय परमेश्वरी ॥

“হে দেৱদেৱ সনাতন! কেৱল তোমাৰ সন্নিধি-মাত্ৰেই।” এইদৰে কৈ পৰমেশ্বৰীয়ে সকলো অসুৰক জয় কৰিলে।

Verse 42

मुक्तवा तमेेकं महिषं शेषं हत्वा तमभ्ययात् । यावद् देवी ततः साऽपि तां दृष्ट्वा सोऽपि दुद्रुवे ॥

সেই এক মহিষক মুক্ত কৰি, বাকীসকলক বধ কৰি, দেবী তাৰ ফালে আগবাঢ়িল। দেবী আগবাঢ়োতেই, তাক দেখি সিও দৌৰি পলাই গ’ল।

Verse 43

क्वचिद् युध्यति दैत्येन्द्रः क्वचिच्चैव पलायति । क्वचित् पुनर्मृधं चक्रे क्वचित् पुनरुपारमत् ॥

কেতিয়াবা দৈত্যেন্দ্ৰ যুদ্ধ কৰে, কেতিয়াবা পলাই যায়; কেতিয়াবা পুনৰ ৰণ আৰম্ভ কৰে, কেতিয়াবা আকৌ থমকি যায়।

Verse 44

एवं वर्षसहस्राणि दश तस्य तया सह । दिव्यानि विगतानि स्युर्युध्यतस्तस्य शोभने । बभ्राम सकलं त्वाजौ ब्रह्माण्डं भीतमानसम् ॥

হে সুন্দৰী, তাইৰ সৈতে যুদ্ধ কৰি তেওঁৰ দহ হাজাৰ দিব্য বছৰ অতিবাহিত হ’ল; সেই ৰণত ভীতচিত্তে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ড কঁপিবলৈ ধৰিলে।

Verse 45

कुर्वतस्तु तपो घोरं निराहारस्य शोभने । आद्या तु विप्रचित्तेस्तु सुता सुरसुतोपमा । माहिष्मतीति विख्याता रूपेणासदृशी भुवि ॥

হে সুন্দৰী, তেওঁ নিৰাহাৰে ঘোৰ তপস্যা কৰি থাকোঁতে, বিপ্ৰচিত্তিৰ প্ৰথম কন্যা—দেৱকন্যাৰ সদৃশ—‘মাহিষ্মতী’ নামে খ্যাত আছিল, আৰু ৰূপে পৃথিৱীত অতুলনীয়।

Verse 46

ततः कालेन महता शतशृङ्गे महागिरौ । पद्भ्यामाक्रम्य शूलेन निहतो दैत्यसत्तमः ॥

তাৰ পাছত বহু কাল গ’ল, ‘শতশৃংগ’ নামৰ মহাগিৰিত দৈত্যসত্তমজন পদতলত দমি আৰু ত্ৰিশূলে আঘাত কৰি নিধন কৰা হ’ল।

Verse 47

शिरश्चिच्छेद खङ्गेन तत्र चान्तःस्थितः पुमान् । निर्गत्य विगतः स्वर्गं देव्याः शस्त्रनिपातनात् ॥

তাত দেৱীয়ে খড়্গেৰে মূৰ ছেদন কৰিলে; আৰু তাৰ ভিতৰত অৱস্থিত পুৰুষজন বাহিৰ ওলাই, দেৱীৰ অস্ত্ৰপাতৰ ফলত স্বৰ্গলৈ গ’ল।

Verse 48

ततो देवगणाः सर्वे महिषं वीक्ष्य निर्जितम् । सब्रह्मका स्तुतिं चक्रुर्देव्यास्तुष्टेन चेतसा ॥

তাৰ পাছত মহিষ পৰাজিত হোৱা দেখি, ব্ৰহ্মাসহ সকলো দেৱগণে সন্তুষ্টচিত্তে দেৱীৰ স্তৱ-স্তোত্ৰ কৰিলে।

Verse 49

देवा ऊचुः । नमो देवि महाभागे गम्भीरे भीमदर्शने । जयस्ते स्थितिसिद्धान्ते त्रिनेत्रे विश्वतोमुखि ॥

দেৱাসকলে ক’লে: নমস্কাৰ হে দেবী মহাভাগে, গভীৰা, ভয়ংকৰ দৰ্শনযুক্তা। জয় হৌক তোমাৰ, স্থিতিৰ সিদ্ধান্তে স্থিতা; হে ত্ৰিনেত্ৰী, হে বিশ্বতো-মুখী।

Verse 50

विद्याविद्ये जये याज्ये महिषासुरमर्दिनि । सर्वगे सर्वदेवेशि विश्वरूपिणि वैष्णवि ॥

হে বিদ্যা-অবিদ্যা, হে জয়া, হে যাজ্য, হে মহিষাসুৰমৰ্দিনী। হে সৰ্বগা, হে সৰ্বদেৱেশী, হে বিশ্বৰূপিণী, হে বৈষ্ণৱী।

Verse 51

वीतशोके ध्रुवे देवि पद्मपत्रशुभेक्षणे । शुद्धसत्त्वव्रतस्थे च चण्डरूपे विभावरि ॥

হে দেবী, শোকমুক্তা, ধ্ৰুৱা আৰু অচল। হে পদ্মপত্ৰ সদৃশ শুভ দৃষ্টিযুক্তা। হে শুদ্ধ সত্ত্বৰ ব্ৰতত স্থিতা, তথাপি হে চণ্ডৰূপা, হে দীপ্তিময়ী।

Verse 52

ऋद्धिसिद्धिप्रदे देवि विद्याविद्येऽमृते शिवे । शांकरी वैष्णवी ब्राह्मी सर्वदेवनमस्कृते ॥

হে দেবী, ঋদ্ধি-সিদ্ধি প্ৰদায়িনী; হে বিদ্যা-অবিদ্যা, হে অমৃতে, হে শিৱে। হে শাঙ্কৰী, হে বৈষ্ণৱী, হে ব্ৰাহ্মী—হে সৰ্বদেৱে নমস্কৃতা।

Verse 53

घण्टाहस्ते त्रिशूलास्त्रे महामहिषमर्दिनि । उग्ररूपे विरूपाक्षि महामायेऽमृतस्त्रवे ॥

হে ঘণ্টাহস্তা, হে ত্ৰিশূলাস্ত্ৰধাৰিণী, হে মহামহিষমৰ্দিনী। হে উগ্ৰৰূপা, হে বিরূপাক্ষী, হে মহামায়ে, হে অমৃতস্ৰবা।

Verse 54

सर्वसत्त्वहिते देवि सर्वसत्त्वमये ध्रुवे । विद्यापुराणशिल्पानां जननी भूतधारिणी ॥

হে দেবী, সকলো সত্ত্বৰ হিতত নিবিষ্টা, সকলো সত্ত্বময়ী ধ্ৰুৱা; বিদ্যা, পুৰাণ আৰু শিল্পকলাৰ জননী, সৃষ্ট ভूतসমূহক ধাৰণকাৰিণী।

Verse 55

सर्वदेवरहस्यानां सर्वसत्त्ववतां शुभे । त्वमेव शरणं देवि विद्येऽविद्ये श्रियेऽम्बिके । विरूपाक्षि तथा क्षान्ति क्षोभितान्तरजलेऽविले ॥

হে শুভে, তুমি সকলো দেৱৰ ৰহস্য আৰু সকলো সত্ত্বৱন্তৰ মর্ম। হে দেবী, তুমিয়েই একমাত্ৰ শৰণ—বিদ্যা আৰু অবিদ্যা, শ্ৰী-সমৃদ্ধি, অম্বিকা মাতৃ; বৃহৎনেত্ৰী আৰু ক্ষান্তিস্বৰূপা—অন্তৰ্জল ক্ষুব্ধ হ’লেও অবিচল।

Verse 56

सा सखीभिः परिवृता विहरन्ती यदृच्छया । आगता मन्दरद्रोणीं तत्रापश्यत्तपोवनम् । मुनेरम्बरसंज्ञस्य विविधद्रुममालिनम् ॥

সখীসকলৰে পৰিবৃতা হৈ, ইচ্ছামতে বিচৰণ কৰি, তাই মন্দৰ পৰ্বতৰ দ্ৰোণীত আহিল। তাতে তাই অম্বৰ নামৰ মুনিৰ তপোবন দেখিলে, যি নানাবিধ বৃক্ষৰ মালাৰে সুসজ্জিত আছিল।

Verse 57

नमोऽस्तु ते महादेवि नमोऽस्तु परमेश्वरि । नमस्ते सर्वदेवानां भावनित्येऽक्षयेऽव्यये ॥

নমস্কাৰ তোমাক, হে মহাদেৱী; নমস্কাৰ তোমাক, হে পৰমেশ্বৰী। নমস্কাৰ তোমাক—সকলো দেৱতাৰ ভাব-উৎপত্তিৰ নিত্য উৎস—অক্ষয়, অবিনাশী আৰু অব্যয়।

Verse 58

शरणं त्वां प्रपद्यन्ते ये देवि परमेश्वरि । न तेषां जायते किञ्चिदशुभं रणसङ्कटे ॥

হে দেবী, হে পৰমেশ্বৰী, যিসকলে তোমাৰ শৰণ গ্ৰহণ কৰে, ৰণসঙ্কটত তেওঁলোকৰ কোনো অশুভ নঘটে।

Verse 59

यश्च व्याघ्रभये घोरे चौरराजभये तथा । स्तबवमेनं सदा देवि पठिष्यति यतात्मवान् ॥

হে দেবী! যি কোনো ব্যক্তি ভয়ংকৰ ব্যাঘ্ৰ-ভয়ত, অথবা চোৰ-ভয়ত, তথা ৰজা/শাসকৰ ভয়ত, আত্মসংযমী হৈ সদায় এই স্তৱ-স্তোত্ৰ পাঠ কৰে, সি সুৰক্ষিত হয়।

Verse 60

निगडस्थोऽपि यो देवि त्वां स्मरिष्यति मानवः । सोऽपि बन्धैर्विमुक्तस्ते सुसुखं वसते सुखी ॥

হে দেবী! শৃঙ্খলাবদ্ধ মানুহেও যদি তোমাক স্মৰণ কৰে, তেন্তে সিও বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হৈ অতি সুখে, সন্তুষ্টচিত্তে বাস কৰে।

Verse 61

श्रीवराह उवाच । एवं स्तुता तदा देवी देवैः प्रणतिपूर्वकम् । उवाच देवान् सुश्रोणी वृणुध्वं वरमुत्तमम् ॥

শ্ৰী বৰাহ ক’লে: তেতিয়া দেৱতাসকলে প্ৰণাম-পূৰ্বক দেৱীক স্তৱ কৰিলে। তেতিয়া সুশ্ৰোণী দেৱীয়ে দেৱতাসকলক ক’লে, “তোমালোকে উত্তম বৰ বাছি লোৱা।”

Verse 62

देवा ऊचुः । देवि स्तोत्रमिदं ये हि पठिष्यन्ति तवानघे । सर्वकामसमापन्नान् कुरु देवि स नो वरः ॥

দেৱতাসকলে ক’লে: হে দেবী, হে অনঘে! যিসকলে তোমাৰ এই স্তোত্ৰ পাঠ কৰিব, তেওঁলোকক সকলো কামনা-সিদ্ধিৰে সম্পন্ন কৰা। হে দেবী, আমাৰ বাবে এইয়েই বৰ হওক।

Verse 63

एवमस्त्विति तान् देवानुक्त्वा देवी पराऽपरा । विससर्ज ततो देवान् स्वयं तत्रैव संस्थिता ॥

“এৱমস্ত্ব,” বুলি কৈ পৰাঽপৰা দেৱীয়ে সেই দেৱতাসকলক বিদায় দিলে; আৰু নিজে তাতেই অৱস্থিত থাকিল।

Verse 64

एतद्द्वितीयं यो जन्म वेद देव्याः धराधरे । स वीतशोको विरजाः पदं गच्छत्यनामयम् ॥

যি ধৰাধৰ পৰ্ব্বতত দেৱীৰ এই দ্বিতীয় জন্ম জানে, সি শোক আৰু মলিনতা-মুক্ত হৈ নিৰাময় পদ লাভ কৰে।

Verse 65

लतागृहैस्तु विविधैर्वकुलैर्लकुचैस्तथा । चन्दनैः स्पन्दनैः शालैः सरलैरुपशोभितम् । विचित्रवनखण्डैश्च भूषितं तु महात्मनः ॥

সেই মহাত্মাৰ আশ্ৰমটি নানাবিধ লতাগৃহে, বকুল আৰু লকুচ গছত, চন্দন, স্পন্দন, শাল আৰু সরল বৃক্ষত সুসজ্জিত আছিল; আৰু বিচিত্ৰ বনখণ্ডেৰে অধিক শোভিত হৈছিল।

Verse 66

दृष्ट्वाश्रमपदं रम्यं सासुरी कन्यका शुभम् । माहिष्मती वरारोहा चिन्तयामास भामिनी ॥

ৰমণীয় আশ্ৰমস্থান দেখি, অসুৰ বংশৰ শুভ কন্যা—মাহিষ্মতী, সুশ্ৰী অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গযুক্তা ভামিনী—চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 67

भीषयित्वाहमेनं तु तापसं त्वाश्रमे स्वयम् । तिष्ठामि क्रीडती सार्धं सखीभिः परमर्चिता ॥

মই নিজে এই আশ্ৰমত এই তপস্বীক ভয় দেখাই, সখীসকলৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰি ইয়াতেই থাকিম, আৰু অতি সন্মানে পূজিতা হ’ম।