Adhyaya 129: Initiation for the Four Social Orders, Sandhyā Mantra Procedure, and the Merit of Offering Water in a Copper Vessel

Verse 1

अथ चतुर्वर्णदीक्षा ॥ श्रीवराह उवाच ॥ भूषितालङ्कृतं कृत्वा मम कर्मपरायणः ॥ शुक्लं यज्ञोपवीतं च देयं नवगुणं तथा ॥

তাৰ পাছত চতুৰ্বৰ্ণ-দীক্ষা। শ্ৰী বৰাহ ক’লে: “নিজকে ভূষিত-অলংকৃত কৰি, মোৰ কৰ্মবিধিত পৰায়ণ হৈ, শুভ্ৰ যজ্ঞোপৱীত দিয়া উচিত, আৰু সেয়া নৱগুণ (ন’টা সূতা)যুক্ত হওক।”

Verse 2

शिरसा चाञ्जलिं कृत्वा वसुधा पुनरब्रवीत् ॥ धरण्युवाच ॥ एतन्मां परमं गुह्यं तद्भक्तां वक्तुमर्हसि ॥ सन्ध्यां वै केन मन्त्रेण तव कर्मपरायणाम् ॥ वद भागवतीं शुद्धां तव कर्मविनिश्चिताम् ॥ ततॊ भूमिवचः श्रुत्वा भूतानां प्रभवोऽव्ययः ॥ वराहरूपो भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ माधवि तत्त्वेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ कथयिष्यामि ते भद्रे प्रवरं गुह्यमुत्तमम् ॥ यथावद्विदितं भूपैः पुण्या भागवताः शुभाः ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि शुचिसंसारमोक्षणीम् ॥ कुर्वीतैव परां सन्ध्यां यथावदिति निश्चितम् ॥ जलाञ्जलिं ततो गृह्य मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥ मुहूर्तध्यानमास्थाय इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥ मन्त्रः— भवोद्भवमादिव्यक्तरूपमात्रं सर्वे देवा ब्रह्मा रुद्रस्त्वादृक्सममासीद्ध्यानयोगस्थिताः ते सन्ध्यासंस्था वासुदेवं नमति वयं देवमादिव्यक्तरूपमात्मसप्तदिवसं तथापि संसारार्थं कर्म तत्करणमेव सन्ध्यासंस्था वासुदेव नमोऽस्तु ते ॥ मन्त्राणां परमो मन्त्रस्तपतां परमं तपः ॥ आचारं कुरुते ह्येवं मम लोकं स गच्छति ॥ गुह्यानां परमं गुह्यं रहस्यं परमुत्तमम् ॥ य एवं पठते नित्यं न स पापेन लिप्यते ॥ नादीक्षिताय दातव्यं नोपवीते कथंचन ॥ दीक्षितायैव दातव्यमुपपन्ने तथैव च ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि देवि तत्त्वेन मे शृणु ॥ न दीपमपि गृह्णाति दत्तं भागवतैः शुभैः ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि गृह्य दीपकमुत्तमम् ॥ जानुसंस्थां ततः कृत्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत ॥ मन्त्रः— ॐ नमो भगवतेऽनुग्रह तेजसे विष्णो सर्वदेवास्त्वाग्निसंस्थाः प्रविष्टा एवं चाग्निस्तव तेजसा भविष्यति स्वतेजसा मामाशु मन्त्रस्य तेजसा संसारार्थं देव गृह्यं दीपकं मन्त्रं मूर्त्तिमन्त्रं श्वो भूत्वा इमं कर्म निष्फलम् ॥ तत्करोति यथान्याय्यं दीपकं ददते नरः ॥ तारिताः पितरस्तेन निष्कलाश्च पितामहाः ॥ गन्धेन तिलकं दद्याल्ललाटे मम सुन्दरी ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि कर्म लोकसुखावहम्

হাত জোৰ কৰি আৰু মূৰ নোৱাই ধৰণীয়ে পুনৰ ক’লে: “এইটো পৰম গুহ্য; আপোনাৰ ভক্তক ক’বলৈ আপুনি যোগ্য। আপোনাৰ কৰ্মত পৰায়ণ সংধ্যা-আচাৰ কোন মন্ত্ৰেৰে কৰিব লাগে? আপুনি নিৰ্ণীত কৰা শুদ্ধ ভাগৱতী বিধি কওক।” ধৰণীৰ বাক্য শুনি, ভূতসমূহৰ অব্যয় আদিকাৰণ, বৰাহ-ৰূপ ভগৱানে উত্তৰ দিলে: “হে মাধৱী, তুমি তত্ত্বতঃ যি সুধিছা, মই তোমাক উত্তম আৰু শ্ৰেষ্ঠ গুহ্য ক’ম—যি ৰজাসকলে যথাযথ জানিছিল, শুভ আৰু পুণ্যদায়ক। মোৰ আচাৰ-কর্ম সম্পন্ন কৰি, যি শুচিতা দিয়ে আৰু সংসাৰ-বন্ধনৰ পৰা মুক্তি কৰে, বিধি অনুসাৰে পৰম সংধ্যা কৰাই নিশ্চিত। তাৰ পাছত অঞ্জলিত জল লৈ, মোৰ ভক্তিত স্থিৰ হৈ, ক্ষণিক ধ্যান কৰি এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব…” ইয়াত কোৱা হৈছে যে ই মন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত পৰম মন্ত্ৰ আৰু তপস্বীৰ পৰম তপ; যিয়ে নিত্য পাঠ কৰে সি পাপত লিপ্ত নহয়। অদীক্ষিতক দিব নালাগে, কেৱল দীক্ষিতকহে দিব লাগে। তাৰ পাছত বিষ্ণুক উদ্দেশ্য কৰি দীপ-অৰ্পণৰ বিধি দ্বিতীয় মন্ত্ৰেৰে দিয়া হৈছে, দীপক দিৱ্য তেজৰ সৈতে সংযোগ কৰি; আৰু শেষত ললাটত সুগন্ধি তিলক লগাবলৈ আদেশ, তাৰ পিছত লোক-সুখদায়ক আন আচাৰ বৰ্ণিত।

Verse 3

येन मन्त्रेण दातव्यं ललाटे तिलकं मम ।

“মোৰ তিলক ললাটত কোন মন্ত্ৰেৰে লগাব লাগে?”

Verse 4

मन्त्रः— मुखमण्डनं चिन्तय वासुदेव त्वया प्रयुक्तं च मयोपनीतम् ॥ एतेन चित्रं कुरु वासुदेव मम चैवं कुरु संसारमोक्षम् ॥

মন্ত্ৰ: “হে বাসুদেৱ, মুখমণ্ডনৰ শোভা চিন্তা কৰা—যি তোমাৰ দ্বাৰা প্ৰয়োগিত আৰু মোৰ বাবে দান কৰা। এইদ্বাৰা, হে বাসুদেৱ, ইয়াক মঙ্গলময়/সুন্দৰ কৰা; আৰু এইদৰে মোক সংসাৰ-বন্ধনৰ পৰা মুক্তি দিয়া।”

Verse 5

एतेन मन्त्रेण चित्रकं मे दद्याल्ललाटे तिलकं धरित्री ॥ ततः सुमनसो गृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

এই মন্ত্ৰেৰে, হে ধৰণী, মোৰ বাবে ললাটত চিত্ৰক—তিলক—লগাব লাগে। তাৰ পাছত সুগন্ধি ফুল লৈ এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব লাগে।

Verse 6

मन्त्रः— इमाः सुमनसः सौमनस्याय भगवन् सर्वं सुमनसं कुरु त्वयैते सौमनस्याय निर्मिता गृहीताः स्वाहा ।

মন্ত্ৰ: “হে ভগৱন, এই ফুলসমূহ সৌমনস্য (সু-চিত্ততা)ৰ বাবে; সকলোকে সু-চিত্ত কৰাঁ। এইবোৰ তোমাৰ দ্বাৰাই সৌমনস্যৰ বাবে সৃষ্টি; (আমি) গ্ৰহণ কৰিলোঁ—স্বাহা।”

Verse 7

एवं सुमनसो दत्त्वा धूपं चैव निवेदयेत् ॥ ततो गृहीत्वा धूपं तु सुगन्धं सुमनोहरम् ॥

এইদৰে সুগন্ধি ফুল অৰ্পণ কৰি ধূপো নিবেদন কৰিব। তাৰ পাছত সুগন্ধিময়, মনোহৰ ধূপ হাতত লৈ অৰ্পণ-ক্ৰিয়া আগবঢ়াব।

Verse 8

नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ मन्त्रः— सुगन्धानि तवाङ्गानि स्वभावेनैव केशव ॥

“নমো নারায়ণ” বুলি কৈ এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব: “হে কেশৱ! তোমাৰ অঙ্গসমূহ স্বভাৱতেই সুগন্ধিময়।”

Verse 9

अमुना चैव धूपेन धूपितानि तवाऽनघ ॥ तवाङ्गानां सुगन्धेन सर्वं सौगन्धिकं कुरु ॥

“এই ধূপেৰে, হে নিৰ্দোষ প্ৰভু, তোমাৰ অঙ্গসমূহ ধূপিত হ’ল; তোমাৰ অঙ্গৰ সুগন্ধে সকলোকে সম্পূৰ্ণৰূপে সুগন্ধিময় কৰি দিয়া।”

Verse 10

यथावृत्तं तु गृह्णामि मम भक्तैः सुखावहम् ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि गृह्य दीपमनुत्तमम् ॥

“যিদৰে বিধিমতে কৰা হৈছে, তেনেদৰেই মই (অৰ্পণ) গ্ৰহণ কৰোঁ, যি মোৰ ভক্তসকলৰ দ্বাৰা সুখদায়ক। মোৰ বাবে কৰ্ম-কাণ্ড সম্পন্ন কৰি, এতিয়া অনুত্তম দীপ গ্ৰহণ কৰা।”

Verse 11

जानुसंस्थं ततः कृत्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥

তাৰ পাছত তাক হাঁটুৰ সমান স্তৰত স্থাপন কৰি এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 12

मन्त्रः— नमो भगवते तेजते विष्णो सर्वे देवास्त्वग्निसंस्थाः प्रतिष्ठा ॥ एवं चाग्निस्तव तेजसा प्रतिष्ठितो तेजश्चात्मा स्वयमेव ॥

মন্ত্ৰঃ “ভগৱান বিষ্ণুৰ তেজোময় দীপ্তিলৈ নমস্কাৰ। সকলো দেৱতা অগ্নিতেই আধাৰ-ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত। এইদৰে তোমাৰ তেজে অগ্নি প্ৰতিষ্ঠিত, আৰু তেজ নিজেই আত্মা—স্বভাৱত স্বয়ং।”

Verse 13

मन्त्रश्च— तेजः संसारान्मोचयितुं देव गृह्णीष्व दीपं द्युतिमन्तश्च ॥ मूर्तिश्च भूत्वा इदं कर्म निष्कलम् ॥

আৰু (এই) মন্ত্ৰঃ “হে দেৱ, সংসাৰৰ পৰা মুক্তি দিবলৈ দীপ্তিময় দীপ গ্ৰহণ কৰা। আৰু মূৰ্তি ধৰি প্ৰকাশিত হৈ এই কৰ্ম নি:শক্ল—অর্থাৎ কোনো ঘাটতি নথকা—কৰা।”

Verse 14

मां करोति यथान्यायं दीपकं ददते नरः ॥ तारिताः पितरस्तेन निष्कलाश्च पितामहाः ॥

যি নৰ বিধি অনুসাৰে মোক দীপ দান কৰে, সেই কৰ্মে তাৰ পিতৃলোক উদ্ধাৰ পায়; আৰু পিতামহসকলেও নি:শক্ল—ঘাটতি-ৰহিত—হয়।

Verse 15

नारायणवचः श्रुत्वा विस्मिता च वसुन्धरा ॥ वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥

নাৰায়ণৰ বচন শুনি বসুন্ধৰা (পৃথিৱী) বিস্মিত হ’ল; আৰু বসুন্ধৰাই বৰাহ-ৰূপধাৰী দেৱক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।

Verse 16

श्रुता मया भागवतास्तव कर्मपरायणाः ॥ शेषसंश्रवणार्थाय मनो धावति सत्पथे ॥

(বসুন্ধৰা কয়:) “মই তোমাৰ ভাগৱত ভক্তসকলৰ কথা শুনিছোঁ, যিসকল তোমাৰ কৰ্মত পৰায়ণ। বাকী যি আছে সেয়া শুনিবলৈ মোৰ মন সৎপথে, সত্য পথত, ধাৱিত হয়।”

Verse 17

तव प्रापणकं कृत्यं केषु पात्रेषु कारयेत् ॥ एतदाचक्ष्व तत्त्वेन येन तुष्यति माधवः ॥

মোক কোৱা—তোমাৰ অৰ্পণ-ক্ৰিয়া কোন কোন পাত্ৰত কৰাব লাগে? এই তত্ত্ব সত্যকৈ বুজোৱা, যাতে মাধৱ সন্তুষ্ট হয়।

Verse 18

ततो भूमेर्वचः श्रुत्वा लोकनाथोऽब्रवीदिदम् ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि यानि पात्राणि रोचते ॥

তাৰ পাছত ভূমিৰ বাক্য শুনি লোকনাথে ক’লে: “শুনা, হে দেবী, মোৰ কথা তত্ত্বসহ—এইবোৰেই সেই পাত্ৰ যিবোৰ মোৰ ৰুচি।”

Verse 19

सर्वाणि तानि त्यक्त्वेह ताम्रं च मम रोचते ॥ एतन्नारायणाच्छ्रुत्वा धर्मकामा वसुन्धरा ॥

“ইয়াত সেই সকলো (অন্য) পাত্ৰ ত্যাগ কৰি, কেৱল তাম্ৰই মোৰ ৰুচি।” নাৰায়ণৰ পৰা এই কথা শুনি ধৰ্মকামী বসুন্ধৰাই (উত্তৰ দিলে/আগবাঢ়িল)।

Verse 20

उवाच मधुरं वाक्यं लोकनाथं जनार्द्दनम् ॥ एतन्मे परमं गुह्यं ताम्रं ते रोचते कथम् ॥

তাই তেওঁ লোকনাথ জনাৰ্দ্দনক মধুৰ বাক্য ক’লে: “এইটো মোৰ বাবে পৰম গুহ্য—আপোনাৰ তাম্ৰ কেনেকৈ ৰুচে?”

Verse 21

ततो भूमेर्वचः श्रुत्वा अनादिरपराजितः ॥ लोकानां प्रवरः श्रेष्ठः प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

তাৰ পাছত ভূমিৰ বাক্য শুনি অনাদি অপৰাজিত—লোকানাং প্ৰৱৰ, শ্ৰেষ্ঠ—বসুন্ধৰাক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।

Verse 22

शृणु तत्त्वेन मे भूमे कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ एकाग्रं चित्तमाधाय येन ताम्रं मम प्रियम् ॥

হে ভূমি, অনঘে! মই যি ক’বলৈ ধৰিছোঁ তাক তত্ত্বসহ শুনা। চিত্ত একাগ্ৰ কৰি ধৰা, যাতে মই কিয় তাম্ৰ মোৰ প্ৰিয় সেয়া ক’ব পাৰোঁ।

Verse 23

सप्तयुगसहस्राणि आदिकालेऽथ माधवि ॥ यथा ताम्रं समुत्पन्नं यथैव प्रियदर्शनम् ॥

হে মাধৱী! আদিকালত—সপ্ত সহস্ৰ যুগ জুৰি—যেনেকৈ তাম্ৰ উৎপন্ন হ’ল আৰু যেনেকৈ সি দৰ্শনসুখদ, অৰ্থাৎ মান্য বস্তু হ’ল, সেয়া মই ক’ব।

Verse 24

पूर्वं कमलपत्राक्षि गुडाकेशो महासुरः ॥ ताम्ररूपं समादाय ममैवाराधने रतः ॥

হে কমলপত্ৰাক্ষি! পূৰ্বে গুডাকেশ নামৰ মহাসুৰে তাম্ৰৰূপ ধাৰণ কৰি কেৱল মোৰেই আৰাধনাত ৰত আছিল।

Verse 25

तत आराधितस्तेन वर्षाणां तु चतुर्दश ॥ सहस्राणि विशालाक्षि धर्मकामेन निश्चलम् ॥

হে বিশালাক্ষি! সি ধৰ্মসঙ্গত কামনাৰে অচল হৈ চৌদহ সহস্ৰ বছৰ ধৰি মোৰ আৰাধনা কৰিলে; তেতিয়া মই তাত সন্তুষ্ট হ’লোঁ।

Verse 26

अहं तु तपसा तुष्टस्तीव्रेण कृतनिश्चयात् ॥ ततस्ताम्रमये रम्ये यत्र ताम्रसमुद्भवः ॥

তাৰ তীব্ৰ তপস্যা আৰু দৃঢ় সংকল্পে মই সন্তুষ্ট হ’লোঁ। তাৰপিছত এক মনোৰম তাম্ৰময় ধাম প্ৰকাশ পালে, য’ত তাম্ৰৰ সমুদ্ভৱ, অৰ্থাৎ উৎপত্তিস্থান আছে।

Verse 27

दृष्ट्वाश्रमं महादेवि किञ्चिदेव सुभाषितम् ॥ ततो जानुस्थितो भूत्वा मम एष विचिन्तयेत् ॥

হে মহাদেৱী, আশ্ৰম দেখা আৰু কিছুমান সুভাষিত বাক্য শুনি, তাৰ পাছত হাঁটু গাঁঠি মোৰ বিষয়ে ধ্যান কৰিব।

Verse 28

गुडाकेश महाभाग ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ तुषितोऽस्म्यनया भक्त्या दुराराध्योऽपि सुव्रत ॥

হে গুডাকেশ, হে মহাভাগ, কোৱা—মই তোমাৰ বাবে কি কৰোঁ? হে সুৱ্ৰত, তোমাৰ এই ভক্তিত মই সন্তুষ্ট; যদিও মই দুঃসাধ্য আৰাধ্য।

Verse 29

यत्त्वया चिन्तितं सौम्य कर्मणा मनसा गिरा ॥ वरं ब्रूहि महाभाग तुभ्यं यद्रोचतेऽनघ ॥

হে সৌম্য, কৰ্মে, মনে বা বাক্যে তুমি যি চিন্তা কৰিছা, হে মহাভাগ, সেই বৰ কোৱা; হে অনঘ, যি তোমাক ৰুচে তাক মই তোমাক দিওঁ।

Verse 30

एवं मम वचः श्रुत्वा गुडाकेशोऽब्रवीदिदम् ॥ कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा विशुद्धेनान्तरात्मना ॥

এইদৰে মোৰ বাক্য শুনি গুডাকেশে এই কথা ক’লে; দুহাত জোৰ কৰি অঞ্জলি ধৰি, অন্তৰাত্মা বিশুদ্ধ কৰি।

Verse 31

यदि तुष्टोऽसि मे देव समस्तेनान्तरात्मना ॥ जन्मनां तु सहस्राणि त्वयि भक्तिर्दृढा अस्तु मे ॥

হে দেৱ, যদি তুমি মোৰ ওপৰত সমগ্ৰ অন্তৰাত্মাৰে সন্তুষ্ট হোৱা, তেন্তে সহস্ৰ জন্মলৈকে তোমাত মোৰ ভক্তি দৃঢ় হওক।

Verse 32

चक्रेण वधमिच्छामि त्वया मुक्तेन केशव ॥

হে কেশৱ, তোমাৰ মুক্ত চক্ৰেৰে মোৰ বধ হোৱাটো মই কামনা কৰোঁ।

Verse 33

चक्रेण पातितस्यैतद्वसामांसानि किं चन ॥ ताम्रं नाम भवेदेव पवित्रीकरणं शुभम् ॥

চক্ৰেৰে পতিত জনৰ এই চৰ্বি-মাংস আদি যি কিবা হওক, ‘তাম্ৰ’ নামে পৰিণত হয়; সেয়া নিশ্চয়েই শুভ পবিত্ৰীকৰণৰ উপায় হয়।

Verse 34

तेन पात्रं ततः कृत्वा शुभधर्मविनिश्चितः ॥ तस्मिन् प्रापणकं कृत्वा शुद्धे वै ताम्रभाजने ॥

তাৰ পৰা পাত্ৰ সাজি, শুভ ধৰ্মত দৃঢ় সংকল্প কৰি, সেই শুদ্ধ তাম্ৰভাজনত তেওঁ অৰ্পণ-পাত্ৰ প্ৰস্তুত কৰিলে।

Verse 35

निवेदिते परा प्रीतिर्भवत्‍वेतन्मनोगतम् ॥ प्रसन्नो यदि मे देव ह्येष मे दीयतां वरः ॥

নিবেদন সম্পন্ন হ’লে পৰম তৃপ্তি হওক—এইয়াই মোৰ মনৰ অভিপ্ৰায়। হে দেৱ, যদি তুমি মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওঁ, তেন্তে এই বৰ মোক দিয়া হওক।

Verse 36

यच्चिन्तितोऽसि देवेश उग्रे तपति तिष्ठता ॥ बाढमित्येव सोऽप्युक्तो यावल्लोकस्थितिर्मया ॥

তুমি যিদৰে কামনা কৰিলা, হে দেৱেশ—তুমি উগ্ৰ তপস্যাত স্থিত হৈ থকাৰ সময়ত—তাকো মোৰ তৰফৰ পৰা ‘তথাস্তु’ বুলি কোৱা হ’ল, যিমান দিন জগত স্থিত থাকে।

Verse 37

तत्ताम्रभाजने मह्यं दीयते यत्सुपुष्कलम् ॥ अतुला तेन मे प्रीतिर्भूमे जानीहि सुव्रते ॥

তাম্ৰপাত্ৰত মোক যি অতি প্ৰচুৰ দান দিয়া হয়, তাত মোৰ সন্তুষ্টি অতুল; হে ভূমি, হে সুৱ্ৰতে, এই কথা জানিবা।

Verse 38

माङ्गल्यं च पवित्रं च ताम्रं तेन प्रियं मम ॥ त्वं च द्रक्ष्यसि तच्चक्रं मध्यसंस्थे दिवाकरे ॥

তাম্ৰ মঙ্গলময় আৰু পবিত্ৰকাৰী; সেয়ে ই মোৰ প্ৰিয়। আৰু সূৰ্য মধ্যাকাশত স্থিত থাকোঁতে তুমি সেই চক্ৰ দেখিবা।

Verse 39

वैशाखस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥ मम तेजोमयं चक्रं त्वां वधिष्यत्यसंशयम् ॥

বৈশাখ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশীত, মোৰ তেজোময় চক্ৰে নিঃসন্দেহে তোমাক বধ কৰিব।

Verse 40

एष्यसे मम लोकाय एवमेतन्न संशयः ॥ एवमुक्त्वा गुडाकेशं तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥

“তুমি মোৰ লোকলৈ আহিবা—এইদৰে হ’বই; কোনো সন্দেহ নাই।” গুডাকেশক এইদৰে কৈ মই তাতেই অন্তৰ্ধান হ’লোঁ।

Verse 41

चक्राद्वधमभीप्सन्वै सोऽपि मत्कर्मणि स्थितः ॥ दिने दिने विशिष्टं तु शुभं कुर्वंस्तपस्यति ॥

চক্ৰদ্বাৰা মৃত্যু কামনা কৰি সিও মোৰ কৰ্মব্ৰতত স্থিত থাকিল; দিনে দিনে বিশেষ শুভ কৰ্ম কৰি তপস্যা কৰে।

Verse 42

विष्णुसंस्थो भविष्यामि कदाहमिति चिन्तयन् ॥ एवं स्थितस्य तस्याथ वैशाखस्य तु द्वादशी ॥

“মই কেতিয়া বিষ্ণুত প্ৰতিষ্ঠিত হ’ম?” বুলি চিন্তা কৰি সি তেনেদৰেই স্থিত আছিল; তেতিয়াই বৈশাখৰ দ্বাদশী আহিল।

Verse 43

शुक्लपक्षस्य सम्प्राप्ता तस्यां धर्मविनिश्चितः ॥ विष्णुपूजां ततः कृत्वा प्रार्थयामास मां प्रतिम् ॥

শুক্লপক্ষৰ সেই তিথি আহি পোৱাত, ধৰ্মত দৃঢ়নিশ্চয় হৈ তেওঁ প্ৰথমে বিষ্ণুৰ পূজা কৰিলে, তাৰ পিছত মোৰ প্ৰতিমাৰ সন্মুখত মোক প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 44

मुञ्च मुञ्च प्रभो चक्रमपि वह्निसमप्रभम् ॥ आत्मा मे नीयतां शीघ्रं निकृत्त्याङ्गानि सर्वशः ॥

“এৰি দিয়া, এৰি দিয়া, হে প্ৰভু, অগ্নিসদৃশ দীপ্ত চক্র! মোৰ অঙ্গসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে ছেদন কৰি মোৰ আত্মাক শীঘ্ৰ লৈ যোৱা।”

Verse 45

तदैव चक्रेण विपाटितोऽसौ प्राप्तोऽपि मां भागवतप्रधानः ॥ ताम्रं तु तन्मांसमसृक् सुवर्णमस्थीनि रूप्यं बहुधातवश्च ॥ रङ्गं च सीसं त्रपुधातुसंस्थं कांस्यं च रीतिश्च मलस्तु तेषाम् ॥

সেই মুহূর্ততে চক্রৰ আঘাতে বিদীৰ্ণ হৈ সেই শ্ৰেষ্ঠ ভাগৱত মোক প্ৰাপ্ত হ’ল। তাৰ মাংস তাম্ৰ, ৰক্ত স্বৰ্ণ, অস্থি ৰূপ্য আৰু নানা ধাতু হৈ পৰিল। টিন আৰু সীসা ধাতুৰূপে স্থাপিত হ’ল; লগতে কাঁসা আৰু পিতলও—আৰু সিহঁতৰ মাজত মলৰূপ অশুদ্ধিও থাকে।

Verse 46

एतद्भागवतैः कार्यं मम प्रियकरैः सदा ॥ एवं ताम्रं समुत्पन्नमिति मे रोचते हि तत् ॥

এই কাৰ্য সদায় মোৰ প্ৰিয় ভাগৱত ভক্তসকলে কৰিব লাগে। এইদৰে তাম্ৰ উৎপন্ন হ’ল—এই কথাই মোৰ দৃষ্টিত যথাযথ আৰু গ্ৰহণীয়।

Verse 47

दीक्षितैर्वै भागवतैः पाद्यार्घ्यादौ च दीयते ॥ एवं दीक्षाविधिः प्रोक्त एवं ताम्रसमुद्भवः ॥

দীক্ষিত ভাগৱত ভক্তসকলে পাদ্য (পদধৌত জল) আৰু অৰ্ঘ্য আদি নিবেদন কৰে। এইদৰে দীক্ষা-বিধি ঘোষণা কৰা হ’ল; তাম্ৰ-পাত্ৰ-সম্বন্ধীয় বিধানও তেনেদৰে বৰ্ণিত হ’ল।

Verse 48

देवि तत्त्वेन कथितः किमन्यत् परिपृच्छसि ॥ भूमिरुवाच ॥ देवदेव कथं सन्ध्यां दीक्षितः कुरुते वद ॥

“দেৱি, তত্ত্ব অনুসাৰে কোৱা হ’ল; আৰু কি সুধিব খোজা?” ভূমিয়ে ক’লে: “হে দেৱদেৱ, কোৱা—দীক্ষিত জনে সন্ধ্যা-ক্ৰিয়া কেনেকৈ কৰে?”

Verse 49

केन मन्त्रेण वा भक्तस्तव कर्मपरायणः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु माधवि तत्त्वेन सन्ध्यामन्त्रमनुत्तमम् ॥

“অথবা কোন মন্ত্ৰে তোমাৰ ভক্ত—কৰ্মত পৰায়ণ—ইয়াক কৰে?” শ্ৰী বৰাহ ক’লে: “শুনা, হে মাধৱী, তত্ত্ব অনুসাৰে অনুত্তম সন্ধ্যা-মন্ত্ৰ।”

Verse 50

यथा वदन्ति वै सूर्यं सन्ध्यां पूर्वां परां तथा ॥ जलाञ्जलिं गृहीत्वा तु मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥

যেনেকৈ তেওঁলোকে পূৰ্ব আৰু পৰ সন্ধ্যা (উষা-সন্ধ্যা আৰু সায়ং-সন্ধ্যা)ৰ সৈতে সূৰ্যক উল্লেখ কৰে, তেনেকৈ সাধকে জলাঞ্জলি লৈ মোৰ ভক্তিত স্থিৰ হৈ থিয় হয়।

Verse 51

मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ सिक्थानि तत्र यावन्ति ताम्रप्रापणके धरे ॥

এটা মুহূৰ্ত ধ্যান কৰি এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব। তাম্ৰ-জল-পাত্ৰ থোৱা স্থানত ভূমিত যিমান বোঁটা-কণা আছে, সিমানেই (ফল) মহৎ হয়।

Verse 52

तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके स मोदते ॥

সিমান সংখ্যক সহস্ৰ বছৰৰ বাবে সি মোৰ লোকত আনন্দেৰে বাস কৰে।

Verse 53

मन्त्रः — भवोद्भवमादिव्यक्तरूपमादित्यं सर्वे देवा ब्रह्मरुद्रेन्द्रास्त्वां च ॥ कृष्णे यथासीद्ध्यानयोगस्थितास्ते सन्ध्यासंस्था वासुदेवं नमन्ति ॥

মন্ত্ৰঃ “তুমি ভৱোদ্ভৱৰ উৎস, আদ্য প্ৰকাশিত ৰূপ—সূৰ্য। সকলো দেৱতা, ব্ৰহ্মা, ৰুদ্ৰ আৰু ইন্দ্ৰসহ, আৰু তুমিও (সৰ্বত্ৰ) বিদ্যমান। যিদৰে তেওঁলোক কৃষ্ণত ধ্যান-যোগত স্থিত আছিল, তেনেদৰে সন্ধ্যা-অনুষ্ঠানত স্থিতসকলে বাসুদেৱক নমস্কাৰ কৰে।”

Verse 54

वयं देवमादिमव्यक्तरूपं कृत्वा चात्मनि देव संस्थास्तथापि ॥ संसारार्थं कर्म तत्करणमेव सन्ध्यासंस्था वासुदेव नमो नमः ॥

“হে দেৱ! আমি অদৃশ্য (অব্যক্ত) ৰূপৰ আদ্য দেৱক আত্মাত স্থাপন কৰিও, তথাপি সংসাৰৰ হিতৰ বাবে কৰ্ম আৰু তাৰ উপকৰণসমূহ সম্পাদন কৰোঁ। সন্ধ্যা-অনুষ্ঠানত স্থিতসকলে কয়: ‘হে বাসুদেৱ, নমো নমঃ।’”

Verse 55

गृहाणेमं च मे धूपं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि यथा दीपं निवेदयेत् ॥

“মোৰ এই ধূপ-অৰ্পণ গ্ৰহণ কৰক, যি সমগ্ৰ সংসাৰৰ পৰা মোক্ষৰ উপায়। পুনৰ মই ক’ম, কেনেকৈ দীপ নিবেদন কৰিব লাগে।”

Verse 56

तानि ते कथयिष्यामि त्वया मे पूर्वपृच्छितम् ॥ सौवर्णं राजतं कांस्यं येषु दद्यात्प्रपाणकम् ॥

সেই বিষয়সমূহ—তুমি আগতে যি সুধিছিলা—মই তোমাক ক’ম। সোন, ৰূপা আৰু কাঁহ/কাঁসাত, য’ত প্ৰপাণক (জল-পাত্ৰ/জল-বিতৰণ) দান কৰিব লাগে।

Verse 57

चतुर्बाहुं च मां दृष्ट्वा मम कर्मपरायणः ॥ प्रणतः प्राञ्जलिः प्राह शिरो भूमौ निधाप्य सः ॥ तं च दृष्ट्वा मया प्रोक्तं प्रसन्नेनान्तरात्मना ॥

মোক চাৰিভুজ ৰূপে দেখি, মোৰ কৰ্ম-বিধানত পৰায়ণ সেইজন প্ৰণাম কৰি, অঞ্জলি বদ্ধ কৰি ক’লে আৰু মাটিত মূৰ থৈ দিলে। তাক তেনেদৰে দেখি মই অন্তৰাত্মা প্ৰসন্ন হৈ কথা ক’লোঁ।

Verse 58

तावत्ताम्रस्थितो भूत्वा मम संस्थो भविष्यसि ॥ ततः प्रभृति ताम्रात्मा गुडाकेशो व्यवस्थितः ॥

‘সেই সময়খিনি তাম্ৰত স্থিত হৈ (তাম্ৰ-সম্পৰ্কযুক্ত হৈ) তুমি মোৰ অনুশাসনত থাকিবা। তেতিয়াৰ পৰা গুডাকেশ তাম্ৰ-স্বভাৱ, অৰ্থাৎ তাম্ৰ-সংযুক্ত স্বভাৱৰূপে দৃঢ়ভাৱে স্থিত হ’ল।’

Verse 59

ताम्रपात्रेण वै भूमे प्रापणं यत्प्रदीयते ॥ सिक्थे सिक्थे फलं तस्य शृणुष्व गदतो मम ॥

‘হে ভূমি, তাম্ৰপাত্ৰৰ দ্বাৰা ভূমিত যি দান-অৰ্পণ দিয়া হয়, তাৰ ফল শুনা; মই যি কওঁ—মৌমাছিৰ মোমৰ প্ৰতিটো মাপৰ বাবে তেনেই অনুৰূপ ফল লাভ হয়।’

Verse 60

अनेनैव हि मन्त्रेण सन्ध्यां कुर्यात्तु दीक्षितः ॥

নিশ্চয়, এই একে মন্ত্ৰেই দীক্ষিত ব্যক্তিয়ে সন্ধ্যা-কৰ্ম সম্পাদন কৰা উচিত।