Adhyaya 128: Rites for the comb, collyrium, and mirror; initiations for the four social orders; and the Gaṇāntikā vow/insignia

Verse 1

अथ कङ्कटाञ्जनदर्पणम्॥ श्रीवराह उवाच॥ क्षत्रियस्य प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ त्यक्त्वा प्रहरणान्सर्वान्यत्किञ्चित्पूर्वशिक्षितम्॥

এতিয়া ‘কঙ্কটাঞ্জনদৰ্পণ’ নামৰ প্ৰকৰণ আৰম্ভ। শ্ৰী বৰাহ ক’লে: “হে বসুন্ধৰা, ক্ষত্ৰিয়ৰ বাবে বিধি বৰ্ণনা কৰিম; শুনা। সকলো অস্ত্ৰ আৰু পূৰ্বে শিকোৱা যি-কিছু (যুদ্ধ-শিক্ষা) ত্যাগ কৰি…”

Verse 2

पूर्वमन्त्रेण मे भूमे तस्य दीक्षां च कारयेत्॥ मया च पूर्वमुक्तानि यानि संसारकाणि च॥

“হে ভূমি, পূৰ্বৰ মন্ত্রেৰে তাৰ দীক্ষা কৰাব লাগে; আৰু সংসাৰ-জীৱন সম্পৰ্কে মই আগতে কোৱা উপদেশসমূহো আচৰণত আনিব লাগে।”

Verse 3

तानि सर्वाणि चानीय एकं वर्ज्यं यशस्विनि॥ न दद्यत्कृष्णसारस्य चर्म तत्र कदाचन॥

“সেই সকলো বস্তু আনি, হে যশস্বিনী, এটা ব্যতিক্ৰম কৰি: তাত কেতিয়াও কৃষ্ণসাৰ (ক’লা হৰিণ)ৰ চামৰা দিয়া বা ব্যৱহাৰ কৰা নালাগে।”

Verse 4

पालाशं दण्डकाष्ठं च दीक्षायां न तु कारयेत्॥ छागस्य चैव कृष्णस्य चर्म तत्र प्रदापयेत्॥

দীক্ষাৰ সময়ত পালাশ-কাঠৰ দণ্ড নকৰাব। তাত ছাগলীৰ চামৰা আৰু ক’লা (ছাগলীৰ) চামৰাও দান কৰিব।

Verse 5

अश्वत्थं दण्डकाष्ठं तु दीक्षायां तदनन्तरम्॥ कृत्वा द्वादशहस्तां तु वेदिं तत्रोपलेपयेत्॥

তাৰ পাছত দীক্ষাৰ বাবে অশ্বত্থ-কাঠৰ দণ্ড ব্যৱহাৰ কৰিব। বাৰ হাত দীঘল বেদী সাজি, তাত বিধিমতে লেপন/প্লাষ্টাৰ কৰিব।

Verse 6

सर्वं ममोक्तं कर्त्तव्यं यच्च मे पूर्वभाषितम्॥ एवं क्षत्रियदीक्षायां सर्वं सम्पाद्य यत्नतः॥

মই কোৱা সকলো আৰু মই পূৰ্বে যি ঘোষণা কৰিছিলোঁ, সেই সকলো কৰণীয়। এইদৰে ক্ষত্ৰিয়ৰ দীক্ষাত সকলো বস্তু যত্নেৰে সম্পাদন কৰি…

Verse 7

चरणौ मम संगृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥

মোৰ চৰণ দুটা ধৰি এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 8

मन्त्रः—त्यक्तानि विष्णो शस्त्राणि त्यक्तं सर्वं क्षत्रियकर्म सर्वम्॥ त्यक्त्वा देवं विष्णुं प्रपन्नोऽथ संसाराद्वै जन्मनां तारयस्व॥

মন্ত্ৰঃ হে বিষ্ণু! অস্ত্ৰসমূহ ত্যাগ কৰা হ’ল; ক্ষত্ৰিয়ৰ সকলো কৰ্তব্যও ত্যাগ কৰা হ’ল। দেৱ বিষ্ণুৰ শৰণ লৈ, এতিয়া মোক সংসাৰ—জন্মজন্মান্তৰৰ চক্ৰৰ পৰা—উদ্ধাৰ কৰা।

Verse 9

एवं ततो वचश्चोक्त्वा क्षत्रियो मम पार्श्वतः ॥ उभौ च चरणौ गृहीय इमं मन्त्रमुदीरयेत्

এইদৰে সেই বাক্য কৈ, মোৰ কাষত থকা ক্ষত্ৰিয়জনে মোৰ দুয়োটা চৰণ ধৰি তাৰ পিছত এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 10

तत एवं वचो ब्रूते सर्वं चैवात्र पूजयेत् ॥ विविधैर्गन्धपत्रैश्च धूपैश्चैव यथोदितम्

তাৰ পিছত তেনে বাক্য কৈ, তাত সম্পূৰ্ণ পূজা কৰিব; আগতে কোৱা মতে নানাবিধ সুগন্ধি দ্ৰব্য, পাত আৰু ধূপেৰে।

Verse 11

यथोक्तेनैव तान्भूमे भोजयेत् तदनन्तरम् ॥ शुद्धान्भागवतांश्चैव एवमेतन्न संशयः

তাৰ পাছত, হে ভূমি, যিদৰে কোৱা হৈছে তেনেদৰে সিহঁতক ভোজন কৰাব; অৰ্থাৎ শুদ্ধ ভগৱানৰ ভক্তসকলক—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 12

एषा वै क्षत्रिये दीक्षा देवि संसारमोक्षणम् ॥ मत्प्रसादेन कर्तव्यं यदीच्छेत्सिद्धिमुत्तमाम्

হে দেবি, এইয়েই ক্ষত্ৰিয়ৰ দীক্ষা, যি সংসাৰ-মোচনৰ উপায়। যদি কোনোবাই উত্তম সিদ্ধি ইচ্ছা কৰে, তেন্তে মোৰ প্ৰসাদেৰে ই কৰণীয়।

Verse 13

वैश्यस्य चैव वक्ष्यामि शृणु तत्त्वेन सुन्दरि ॥ दीक्षा च यादृशी तस्य यथा भवति सुन्दरि

আৰু এতিয়া মই বৈশ্যৰ বিধি ক’ম; হে সুন্দৰি, তত্ত্ব অনুসাৰে মনোযোগেৰে শুনা—তাৰ দীক্ষা কেনেকুৱা আৰু কেনেদৰে সম্পন্ন হয়।

Verse 14

त्यक्त्वा तु वैश्यकर्माणि मम कर्मपरायणः ॥ यथा च लभते सिद्धिं तृतीया वर्णसंस्थितिः

বৈশ্য-কৰ্মসমূহ ত্যাগ কৰি, মোৰ বিধানিত কৰ্মত পৰায়ণ হৈ, তৃতীয় বৰ্ণ-স্থিতি এই সাধনাত কেনেকৈ সিদ্ধি লাভ কৰে, সেয়া মই বৰ্ণনা কৰোঁ।

Verse 15

सर्वं तत्र समानीय यन्मया पूर्वभाषितम् ॥ दशहस्तां ततः कृत्वा वेदिं वेदविचेतितः

মই পূৰ্বতে যি সকলো কথা কৈছিলোঁ, সেয়া সকলো তাত একত্ৰ কৰি, বেদ-বিজ্ঞ ব্যক্তি এপৰতে দহ হস্ত মাপৰ এক বেদী নিৰ্মাণ কৰিব লাগে।

Verse 16

लेपयेद्गोमयेनादौ पूर्वन्यायेन तत्र वै ॥ चर्मणापि तु छागस्य स्वगात्रं परिवेष्टयेत्

আৰম্ভতে, পূৰ্বৰ নিয়ম অনুসৰি তাত গোবৰ লেপন কৰিব লাগে; আৰু ছাগলীৰ চামৰাৰে নিজৰ দেহো আৱৰণ কৰিব লাগে।

Verse 17

उदुम्बरं दन्तकाष्ठं गृहीत्वा दक्षिणे करे ॥ शुद्धभागवतानां च कृत्वा त्रिः परिवर्त्तनम्

সোঁহাতত উদুম্বৰ দন্তকাষ্ঠ লৈ, আৰু ভগৱানৰ শুদ্ধ ভক্তসকলৰ চাৰিওফালে তিনিবাৰ প্ৰদক্ষিণা কৰি, (তাৰপৰা) বিধিত আগবাঢ়িব লাগে।

Verse 18

जानुभ्यामवनिङ्गत्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत्

হাঁটুতে ভৰ দি মাটিত নত হৈ, এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব লাগে।

Verse 19

मामेवं सोऽपि चोक्त्वा वै मम कर्मप्रसादवान् ॥ गुरोश्च चरणौ गृही इमं मन्त्रं मुदाहरेत् ॥

এইদৰে মোক কৈ, মোৰ সেৱা-কৃত কৰ্মৰ পুণ্য-প্ৰসাদে অনুগৃহীত হৈ সিও গুৰুৰ চৰণ ধৰি এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 20

त्यक्त्वा वै कृषिगोरक्षावाणिज्यक्रयविक्रयम् ॥ लब्धा च त्वत्प्रसादेन विष्णुदीक्षा मयाऽधुना ॥

কৃষি, গোৰক্ষা, বাণিজ্য আৰু ক্ৰয়-বিক্ৰয় ত্যাগ কৰি, তোমাৰ প্ৰসাদে মই এতিয়া বিষ্ণু-দীক্ষা লাভ কৰিলোঁ।

Verse 21

देवाभिवादनं कृत्वा पुरो भागवतेषु च ॥ पश्चात्तु भोजनं दद्यादपराधबहिष्कृतम् ॥

দেৱতাক প্ৰণাম কৰি, আৰু ভগৱানৰ ভক্তসকলৰ মাজত প্ৰথমে যথোচিত সন্মান দেখুৱাই, তাৰ পাছত অপৰাধে দুষিত বস্তু বর্জিত আহাৰ দান কৰিব।

Verse 22

एवं दीक्षा तु वैश्यानां मम मार्गानुसारिणाम् ॥ येन मुच्यन्ति सुश्रोणि घोरसंसारसागरात् ॥

এইদৰে মোৰ পথ অনুসৰণ কৰা বৈশ্যসকলৰ বাবে দীক্ষা; ইয়াৰ দ্বাৰা, হে সুন্দৰ-কটিযুক্তে, তেওঁলোকে ভয়ংকৰ সংসাৰ-সাগৰৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 23

शूद्रस्यापि प्रवक्ष्यामि मद्भक्तस्य वराङ्गने ॥ यस्तु दीक्षां समासाद्य मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥

হে সুশোভিত অঙ্গধাৰিণী নাৰী, মোৰ ভক্ত শূদ্ৰৰ বাবেও মই (দীক্ষা) বৰ্ণনা কৰিম; যি দীক্ষা লাভ কৰি সকলো কিল্বিষ—দোষ আৰু পাপ—ৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 24

सर्वसंस्कारद्रव्याणि मया पूर्वोदितानि च ॥ दीक्षाकामस्य शूद्रस्य शीघ्रं तानि प्रकल्पयेत् ॥

মই পূৰ্বতে যি সকলো সংস্কাৰ-দ্ৰব্য কৈছিলোঁ, দীক্ষা কামনা কৰা শূদ্ৰৰ বাবে সেয়া শীঘ্ৰে প্ৰস্তুত কৰিব লাগে।

Verse 25

अष्टहस्तां ततो देवि संलिप्य नीयतां ततः ॥ चर्म नीलस्य छागस्य कल्पयेच्छूद्रयोनये ॥

তাৰ পিছত, হে দেবী, অষ্টহস্ত পৰিমাণ স্থান/উপকৰণ লেপি তাৰ পাছত আগবঢ়াই নিব; আৰু শূদ্ৰযোনিৰ বাবে গাঢ় ৰঙৰ ছাগলীৰ চামৰা সাজি দিব।

Verse 26

दण्डं च वैष्णवं दद्यात् नीलं वस्त्रं च तस्य वै ॥ एवं गृहीत्वा शूद्रोऽपि दीक्षायाः कारणं परम् ॥

তেওঁক বৈষ্ণৱ দণ্ড দিব লাগে আৰু গাঢ় নীলা বস্ত্ৰো। এইদৰে গ্ৰহণ কৰিলে শূদ্ৰো দীক্ষাৰ পৰম কাৰণ, অৰ্থাৎ সম্পূৰ্ণ যোগ্যতা লাভ কৰে।

Verse 27

विमुक्तः सर्वपापेभ्यो लब्धसंज्ञो गतस्पृहः ॥ उभौ तौ चरणौ गृही गुरोर्वै तदनन्तरम् ॥

সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ, (দীক্ষাৰ) সঞ্জ্ঞা লাভ কৰি আৰু স্পৃহাহীন হৈ, তাৰ পাছতেই তেওঁ গুৰুৰ দুয়োটা চৰণ ধৰি ল’ব লাগে।

Verse 28

गुरोः प्रसादनार्थाय इमं मन्त्रं मुदाहरेत् ॥

গুৰুক প্ৰসন্ন কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব লাগে।

Verse 29

मन्त्रः—विष्णुप्रसादे गुह्यं प्रसन्नात्पूर्ववच्च लब्धा चैव संसारमोक्षणाय करोमि कर्म प्रसीद

মন্ত্ৰঃ “বিষ্ণুৰ প্ৰসাদে এই গুহ্য উপদেশ, পূৰ্বৰ দৰে, প্ৰসন্নজনৰ পৰা লাভ হ’ল। সংসাৰ-বন্ধনৰ মোক্ষৰ বাবে মই এই কৰ্ম কৰোঁ—প্ৰসন্ন হওক।”

Verse 30

एतन्मन्त्रं समुच्चार्य कुर्यात्तत्र प्रदक्षिणम् ॥ चतुरश्च यथान्यायं पुनश्चैवाभिवादयेत् ॥

এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি তাত প্ৰদক্ষিণা কৰিব। বিধি অনুসাৰে চাৰিবাৰ, আৰু তাৰ পাছত পুনৰ সন্মানজনক প্ৰণাম কৰিব।

Verse 31

अनन्तरं ततः कुर्याद्गन्धमाल्येन चार्चनम् ॥ भोजयेच्च यथान्यायमपराधविवर्जितः

তাৰ পাছত গন্ধ আৰু মাল্যৰে অৰ্চনা কৰিব। আৰু বিধি অনুসাৰে ভোজন কৰাব, আচাৰগত অপৰাধৰ পৰা মুক্ত হৈ।

Verse 32

दीक्षा एषा च शूद्राणामुपचारश्च ईदृशः ॥ चतुर्णामपि वर्णानां दुःखसंसारमोक्षणम्

এইটো শূদ্ৰসকলৰ বাবেও দীক্ষা, আৰু এইধৰণৰ উপচাৰ (আচাৰ)। চাৰিওটা বৰ্ণৰ বাবে দুখময় সংসাৰ-চক্ৰৰ পৰা মোক্ষ লাভৰ উপায়।

Verse 33

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ चतुर्णामपि वर्णानां यथा छत्रं प्रदीयते

আৰু মই তোমাক আন কথাও ক’ম; শুনা, হে বসুন্ধৰা: চাৰিওটা বৰ্ণৰ বাবে ছত্ৰ (ছাতি) কেনেকৈ দান দিয়া হয়।

Verse 34

ब्राह्मणे पाण्डुरं छत्रं क्षत्रिये रक्तमेव च ॥ वैश्याय पीतं वै दद्याद्नीलं शूद्राय दापयेत्

ব্ৰাহ্মণৰ বাবে পাণ্ডুৰ/শ্বেত ছত্ৰ দিব লাগে; ক্ষত্ৰিয়ৰ বাবে ৰক্তবৰ্ণ; বৈশ্যৰ বাবে নিশ্চয় পীতবৰ্ণ; আৰু শূদ্ৰৰ বাবে নীল ছত্ৰ দিবলৈ কোৱা হয়।

Verse 35

सूत उवाच ॥ चातुर्वर्ण्यस्य श्रुत्वा वै सा मही संहितव्रता ॥ वराहं पुनरप्याह नत्वा सा धरणी तदा

সূতে ক’লে: চাৰিবৰ্ণৰ বিষয়ে এই বৃত্তান্ত শুনি, সংযমব্ৰত পালনকাৰী পৃথিৱীয়ে পুনৰায় বৰাহক সম্বোধন কৰিলে; তেতিয়া ধৰণীয়ে নমস্কাৰ কৰি ক’লে।

Verse 36

ततो महीवचः श्रुत्वा मेघदुन्दुभिनिःस्वनः ॥ वराहरूपी भगवानुवाच स महाद्युतिः

তেতিয়া পৃথিৱীৰ বাক্য শুনি, মেঘ-দুন্দুভিৰ দৰে গম্ভীৰ ধ্বনি-সম্পন্ন, মহাদ্যুতি বৰাহ-ৰূপী ভগৱানে ক’লে।

Verse 37

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन कल्याणि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ सर्वत्र चिन्तनीयोऽहं गुह्यमेव गणान्तिकम्

শ্ৰী বৰাহ ক’লে: হে কল্যাণী, তত্ত্ব অনুসাৰে শুনা—তুমি মোক যি সুধিছা। মই সৰ্বত্ৰ ধ্যানযোগ্য; তথাপি মই গোপন, অন্তৰঙ্গ গণৰ নিকটৱৰ্তী।

Verse 38

नारायणवचः श्रुत्वा धरणी शंसितव्रता ॥ हृष्टतुष्टमनास्तत्र श्रुत्वा तच्च महौजसम्

নাৰায়ণৰ বাক্য শুনি, প্ৰশংসিত ব্ৰতধাৰী ধৰণী তাত মনত হৃষ্ট আৰু তৃপ্ত হ’ল, সেই মহৌজস্বী উপদেশ শুনি।

Verse 39

शुचिर्भागवतश्रेष्ठा तव कर्मणि नित्यशः ॥ ततः कमलपत्राक्षी भक्ता भक्तेषु वत्सला

সেয়া শুচি, ভক্তসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠা, তোমাৰ কৰ্ম-সেৱাত সদায় নিত্য স্থিৰ। তেতিয়া কমল-পত্ৰ-নয়না সেইজনী—ভক্তিময়ী আৰু ভক্তসকলৰ প্ৰতি বৎসলা—আৰু আগবাঢ়ি ক’লে/কৰিলে।

Verse 40

कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा नारायणमथाब्रवीत्

দুয়োটা হাতে অঞ্জলি কৰি, তেতিয়া সেয়া নাৰায়ণক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 41

धरण्युवाच ॥ त्वद्भक्तेन महाभाग विधिना दीक्षितेन च ॥ तव चिन्तापरेणात्र किं कर्त्तव्यं च माधव

ধৰণীয়ে ক’লে: “হে মহাভাগ! তোমাৰ ভক্তে বিধি অনুসাৰে দীক্ষিত হৈ, ইয়াত তোমাৰ চিন্তনত নিমগ্ন—হে মাধৱ! কি কৰ্তব্য?”

Verse 42

केन चिन्तयितव्यस्त्वमचिन्त्यो मानुषैः परः ॥ किंच भागवतैः कार्यं यथावित्तं न शक्यते

“কোনে (আৰু কেনেকৈ) তোমাক চিন্তন কৰিব পাৰে—তুমি মানুহৰ বাবে অচিন্ত্য আৰু পৰাত্পৰ? আৰু ভাগৱত ভক্তসকলে কি কৰিব লাগে, যেতিয়া নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে কৰাও সম্ভৱ নহয়?”

Verse 43

ततो भूम्या वचः श्रुत्वा आदिरव्यक्तसम्भवः ॥ मधुरं स्वरमादाय प्रत्युवाच वसुन्धराम्

তেতিয়া ভূমিৰ বাক্য শুনি, আদিজন—অব্যক্তৰ পৰা উদ্ভূত—মধুৰ স্বৰ ধৰি বসুন্ধৰাক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।

Verse 44

श्रीवराह उवाच ॥ देवि तत्त्वेन वक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ येन चिन्तयसि चिन्तां मम कर्मपरायणा

শ্ৰীৱৰাহ ক’লে: “হে দেবী, তত্ত্বৰ অনুসাৰে তুমি যি মোক সুধিছা, সেই কথাই মই ব্যাখ্যা কৰিম; কিয়নো তুমি চিন্তাৰে মনন কৰিছা আৰু মোৰ কৰ্ম-ধাৰণাত পৰায়ণা।”

Verse 45

दीक्षितेन तु शुद्धेन मम निश्चितकर्मणा ॥ गृहीतव्यं विशालाक्षि मन्त्रेण विधिनात्र वै

“কিন্তু, হে বিশালাক্ষী, ইহা গ্ৰহণ কৰা উচিত শুদ্ধ দীক্ষিতৰ দ্বাৰা—যি মোৰ নিশ্চিত কৰ্মত দৃঢ়—মন্ত্ৰৰ সহায়ত আৰু বিধি অনুসাৰে।”

Verse 46

यस्तु भागवतो भूत्वा तद्गृह्णाति गणान्तिकाम् ॥ जनस्य दर्शनस्पर्शसंयुक्तां वामसंयुताम्

“কিন্তু যি কোনোবাই ভাগৱত হৈও সেই গণান্তিকা গ্ৰহণ কৰে, যি জনসাধাৰণৰ দৰ্শন-স্পৰ্শৰ সৈতে যুক্ত আৰু বাম (বিপৰীত/অশুদ্ধ) আচাৰৰ সৈতে সংযুক্ত—সেয়া ভুল কৰ্ম।”

Verse 47

तस्य धर्मो न विद्येत दीक्षा तस्य महाफला ॥ यस्तु गृह्णाति सुश्रोणि मन्त्रपूतां गणान्तिकाम्

“তাৰ বাবে ধৰ্ম নাথাকে; (তথাপি) তাৰ দীক্ষাক মহাফলদায়িনী বুলি কোৱা হয়। কিন্তু, হে সুশ্ৰোণি, যি মন্ত্ৰে পবিত্ৰ কৰা গণান্তিকা গ্ৰহণ কৰে—সেয়াই যথোচিত।”

Verse 48

आसुरी नाम सा दीक्षा यया धर्मः प्रवर्त्तते ॥ यस्माद्गणान्तिकां गुह्यां चिन्तयेच्छुद्धमानसः

“সেই দীক্ষাক ‘আসুৰী’ নামে কোৱা হয়, যাৰ দ্বাৰা ধৰ্ম সেই ধৰণে প্ৰৱৰ্ত্তিত হয়। সেয়ে শুদ্ধ মনৰ ব্যক্তি গুহ্য গণান্তিকাৰ চিন্তন কৰিব (বিধিমতে)।”

Verse 49

गुह्यां गणान्तिकां यो मां चिन्तयेत्स बुधोत्तमः ॥ जन्मान्तरसहस्राणि चिन्तिता तेन तेन सः

যি উত্তম জ্ঞানী গুহ্য ‘গণান্তিকা’ বিধিৰে মোক ধ্যান কৰে, সি সহস্ৰ সহস্ৰ জন্মান্তৰ জুৰি সেই দিৱ্য শক্তিৰ দ্বাৰা পুনঃ পুনঃ স্মৃতিত ৰখা হয়।

Verse 50

ग्रहणस्य प्रवक्ष्यामि यथा शिष्याय दीयते ॥ मन्त्रं लोकसुखार्थाय तच्छृणुष्व वसुन्धरे

মই ইয়াৰ ‘গ্ৰহণ’ অৰ্থাৎ গ্ৰহণ-প্ৰদানৰ বিধি ক’ম, যেনেকৈ শিষ্যক দিয়া হয়। হে বসুন্ধৰা, লোকসুখ-কল্যাণৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট সেই মন্ত্ৰ শুনা।

Verse 51

कौमुदस्य तु मासस्य मार्गशीर्षस्य वाप्यथ ॥ वैशाखस्यापि मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी

কৌমুদ নামৰ মাহ—অর্থাৎ মাৰ্গশীৰ্ষ—তেও; অথবা পুনৰ বৈশাখ মাহত: শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশী তিথিত।

Verse 52

कुर्यान्निरामिषं तत्र दिनानि त्रीणि निश्चितः ॥ तस्मिङ्गणान्तिकं ग्राह्यं मम धर्मविनिश्चयात्

তাত দৃঢ় সংকল্পে তিনিদিন নিৰামিষ—অর্থাৎ মাংসহীন—আচাৰ/আহাৰ পালন কৰিব। তাৰ পাছত মোৰ ধৰ্ম-নির্ণয় অনুসাৰে গণান্তিকা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।

Verse 53

ममाग्रतो वरारोहे प्रज्वाल्य च हुताशनम् ॥ कुशैरास्तरणं कृत्वा स्थापयित्वा गणान्तिकम्

হে সুশ্ৰীকটিযুক্তা, মোৰ আগত অগ্নি প্ৰজ্বালিত কৰি, কুশাঘাসে আসন বিছাই, গণান্তিকাক স্থাপন কৰিব।

Verse 54

मन्त्रः— या धारिता पूर्वपितामहेन ब्रह्मण्यदेवेन भवोद्भवेन ॥ नारायणाद्दक्षिणगात्रजातां हे शिष्य गृह्णीष्व स वै त्वमेव

মন্ত্ৰঃ ‘যি শক্তি পূৰ্ব পিতামহ ব্ৰহ্মাই, ব্ৰহ্মনিষ্ঠ দেৱতাই, ভৱ (শিৱ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা জনাই ধাৰণ কৰিছিল—যি নাৰায়ণৰ দক্ষিণ অঙ্গৰ পৰা জন্ম লৈছে—হে শিষ্য, ইয়াক গ্ৰহণ কৰা। সেয়াই তুমিয়েই।’

Verse 55

तत एतेन मन्त्रेण गुरुर्गृह्य गणान्तिकम् ॥ शिष्याय दत्त्वा स्निग्धाय इमं मन्त्रमुदीरयेत्

তাৰ পাছত এই মন্ত্ৰেৰে গুৰুৱে গণান্তিকাক লৈ, স্নেহভাজন (ভক্ত) শিষ্যক দান কৰি, তলৰ মন্ত্ৰটো উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 56

मन्त्रः— नारायणस्य दक्षिणगात्रजातां स्वशिष्य गृह्णीष्व समयेन देवीम् ॥ एतद्विचिन्त्यापर एव भूत्वा भवे पुनर्भावनमेति नैव

মন্ত্ৰঃ ‘হে মোৰ শিষ্য, বিধিমতে নাৰায়ণৰ দক্ষিণ অঙ্গৰ পৰা জন্ম লোৱা দেৱীক গ্ৰহণ কৰা। ইয়াক চিন্তা কৰি, একান্তভাৱে তাতেই নিবিষ্ট হৈ, সংসাৰত পুনৰ্ভৱ (পুনর্জন্ম) কেতিয়াও নাপায়।’

Verse 57

अकर्मण्येन मुच्येत तव कर्मपरायणः ॥ ततो भूम्या वचः श्रुत्वा लोकनाथो जनार्द्दनः

‘তোমাৰ বিধেয় কৰ্মত পৰায়ণ হোৱা জন অকৰ্মণ্যতা (অকৰ্ম) আৰু তাৰ দোষৰ পৰা মুক্ত হ’ব।’ তাৰ পাছত ভূমীৰ বাক্য শুনি লোকনাথ জনাৰ্দন (উত্তৰ দিলে)।

Verse 58

धर्मसंयुक्तवाक्येन प्रत्युवाच वसुन्धराम्

তেওঁ ধৰ্মসংযুক্ত বাক্যৰে বসুন্ধৰাক (পৃথিৱীক) প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।

Verse 59

श्रीवराह उवाच ॥ देवी तत्त्वेन वक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ स्नानस्यैवोपचाराणि यानि कुर्वन्ति कर्मिणः ॥

শ্ৰী বৰাহ ক’লে: হে দেবী, তুমি যি মোক সুধিছা, তাৰ তত্ত্ব অনুসাৰে মই ব্যাখ্যা কৰিম—অৰ্থাৎ স্নান-সম্পৰ্কীয় উপচাৰ আৰু আচাৰ-নিয়ম, যিবোৰ কৰ্মকাণ্ডীসকলে পালন কৰে।

Verse 60

वृत्तेष्वेवोपचारेषु जलप्राधानिकेषु च ॥ कङ्कतीं चाञ्जनं चैव दर्पणं चैव सुन्दरी ॥

প্ৰতিষ্ঠিত উপচাৰসমূহৰ ভিতৰত—বিশেষকৈ য’ত জল প্ৰধান—হে সুন্দৰী, কঁকতী (চিৰুনি), অঞ্জন আৰু দৰ্পণো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

Verse 61

यथा मन्त्रेण दातव्यं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ स्पृष्ट्वा तु मम गात्राणि क्षौमवस्त्रेण संवृतः ॥

মন্ত্ৰসহ কেনেকৈ অৰ্পণ কৰিব লাগে, সেয়া শুনা, হে বসুন্ধৰা। মোৰ অঙ্গসমূহ স্পৰ্শ কৰি, ক্ষৌম (লিনেন) বস্ত্ৰে আৱৃত হৈ…

Verse 62

अञ्जलौ कङ्कतीं गृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

অঞ্জলিত কঁকতী ধৰি, এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব লাগে।

Verse 63

मन्त्रः — एतां कङ्कतीमञ्जलिस्थां प्रगृह्य प्रसीद नारायण शिरः प्रसाधि हि ॥

মন্ত্ৰ: ‘অঞ্জলিত স্থাপিত এই কঁকতী গ্ৰহণ কৰি প্ৰসন্ন হওক, হে নাৰায়ণ; কৃপা কৰি শিৰ সজাই-সঁজাই দিয়া।’

Verse 64

महानुभाव विश्वनेत्रे स्वनेत्रे याभ्यां पश्यसे त्वं त्रिलोकीम् ॥ लोकप्रभो सर्वलोकप्रधान एषो जनमञ्जनं लोकनाथ ॥

হে মহানুভাৱ! হে বিশ্ব-নেত্ৰ! তোমাৰ নিজ নেত্ৰদ্বাৰাই তুমি ত্ৰিলোকক দৰ্শন কৰা। হে লোকপ্ৰভু, সকলো লোকৰ মাজত প্ৰধান! হে লোকনাথ, এইটো জীৱসমূহৰ বাবে অঞ্জন (পবিত্ৰ কলিৰিয়াম) স্বৰূপ।

Verse 65

ततः संस्नापयेद्देवं मन्त्रेणानेन सुव्रतम् ॥

তাৰ পিছত, এই মন্ত্ৰেৰে, সুব্ৰত (উত্তম আচৰণধাৰী) দেৱতাক স্নান কৰাব লাগে।

Verse 66

मन्त्रः — एषा मया माधव त्वत्प्रसादाद्गुरुप्रसादाच्च हि मन्त्रपूजा ॥ प्राप्ता ममैषा वै गणान्तिका च भवेदधर्मो न च मे कदाचित् ॥

মন্ত্ৰ: হে মাধৱ! তোমাৰ কৃপা আৰু গুৰুৰ কৃপাৰ দ্বাৰাই মই এই মন্ত্ৰ-পূজা লাভ কৰিলোঁ; আৰু এই আচাৰ গণা-সঙ্গীসকলৰ সৈতে সংযুক্ত। মোৰ বাবে কেতিয়াও অধৰ্ম নঘটক।

Verse 67

मन्त्रः — देवदेव स्नानीयमिदं मम कल्पितं सुवर्णकलशं गृहाण प्रसीद एषोऽञ्जलिर्मया परिकल्पितः स्नाहि स्नाहीति ॥

মন্ত্ৰ: হে দেবদেব! এই স্নানীয় অৰ্পণ মই সাজি থৈছোঁ; এই সুবৰ্ণ কলশ গ্ৰহণ কৰি প্ৰসন্ন হওক। এই অঞ্জলি (যোৰা হাতৰ অৰ্পণ) মই পৰিকল্পনা কৰিলোঁ; স্নান কৰা, স্নান কৰা।

Verse 68

नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥

‘নমো নারায়ণ’ বুলি কৈ, এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব লাগে।

Verse 69

य एतेन विधानॆन मम कर्मणि दीक्षितः ॥ गुरोर्गृहीत्वा महतो मम लोकाय गच्छति ॥ कुशिष्याय न दातव्या पिशुनाय शठाय च

যি এই বিধান অনুসাৰে মোৰ কৰ্মত দীক্ষিত হয় আৰু মহৎ গুৰুৰ পৰা গ্ৰহণ কৰে, সি মোৰ লোকলৈ গমন কৰে। কুশিষ্য, নিন্দুক আৰু ছলনাকাৰীলৈ এই দান কৰিব নালাগে।

Verse 70

एषा चैव वरारोहे गृहीत्वा गणनान्तिका ॥ सुशिष्याय च दातव्या हस्ते चैव गणान्तिका

হে সুন্দৰ কটিভাগিনী, এই গাণনান্তিকা—যি তুমি গ্ৰহণ কৰিছা—সু-শিষ্যক দান কৰিব লাগে; আৰু গাণান্তিকাখন সেই শিষ্যৰ হাতত স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 71

रुद्राक्षैरुत्तमा सा तु मध्यमा पुत्रजीवकैः ॥ ज्ञेया कनिष्ठा पद्माक्षैर्देवि ते कथिता मया

ৰুদ্ৰাক্ষ দানাৰে গঠিত মালা উত্তম বুলি গণ্য; পুত্ৰজীৱ বীজেৰে মধ্যম; আৰু পদ্মাক্ষ দানাৰে কনিষ্ঠ বুলি জানিবা। হে দেবী, এই কথা মই তোমাক কৈছোঁ।

Verse 72

एतत्कश्चिन्न जानाति जन्मान्तरशतैरपि ॥ सर्वलोकहितां शुद्धां मोक्षकामां गणान्तिकाम्

শত শত জন্মান্তৰতো কোনোবাই বিৰলেই এই কথা জানে—এই গাণান্তিকাক, যি শুদ্ধ, মোক্ষকামনাৰ বাবে, আৰু সকলো লোকৰ হিতকাৰী বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 73

नोच्छिष्टः संस्पृशेत् तां तु स्त्रीणां हस्ते न कारयेत् ॥ आकाशे स्थापनं कुर्यान्न च वामेन संस्पृशेत्

ভোজনোত্তৰ অশুচি অৱস্থাত তাক স্পৰ্শ নকৰিবা; আৰু স্ত্ৰীলোকৰ হাতত ধৰাব নালাগে। তাক মাটিৰ ওপৰত উঁচা ঠাইত স্থাপন কৰিবা, আৰু বাঁও হাতৰে স্পৰ্শ নকৰিবা।

Verse 74

न दर्शयेच्च कस्यापि चिन्तयित्वा तु पूजयेत् ॥ एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातं मोक्षदायकम्

ইয়াক কাকো নেদেখুৱাব; মনত ধ্যান ধৰি অন্তৰ্মুখে পূজা কৰিব। এই পৰম গোপন তত্ত্ব তোমাক কোৱা হ’ল, যি মোক্ষদায়ক।

Verse 75

एवं हि विधिपूर्वेण पालयेत गणान्तिकाम् ॥ विशुद्धो मम भक्तश्च मम लोकं स गच्छति

এইদৰে বিধি অনুসাৰে গণান্তিকা পালন কৰিব। বিশুদ্ধ হৈ মোৰ ভক্ত হ’লে, সি মোৰ লোকলৈ গমন কৰে।

Verse 76

एवं विष्णोर्वचः श्रुत्वा धरणी संहितव्रता ॥ प्रत्युवाच परं श्रेष्ठं लोकनाथं महौजसम्

এইদৰে বিষ্ণুৰ বচন শুনি, ধৰণী—নিজ ব্ৰতত স্থিৰ—মহাতেজস্বী লোকনাথ, পৰম শ্ৰেষ্ঠজনক উত্তৰ দিলে।

Verse 77

दर्पणं ते कथं देयं तन्ममाख्याहि माधव ॥ येन तुष्टो निजं रूपं पश्यसे चिन्तितः प्रभो

হে মাধৱ, তোমাক দৰ্পণ কেনেকৈ অৰ্পণ কৰিব লাগে, সেয়া মোক কোৱা। যাৰ দ্বাৰা সন্তুষ্ট হৈ, হে প্ৰভু, ধ্যান কৰিলে তুমি নিজৰ ৰূপ প্ৰকাশ কৰা।

Verse 78

धरण्यास्तद्वचः श्रुत्वा वराहः पुनरब्रवीत् ॥ शृणु मे दर्पणविधिं यथावद्देवि सुव्रते

ধৰণীৰ সেই বচন শুনি, বৰাহে পুনৰ ক’লে—“হে সুৱ্ৰতা দেবী, মোৰ পৰা দৰ্পণ-বিধি শুনা, যিদৰে যথাযথ হওঁক।”

Verse 79

नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ।

“নমো নারায়ণ” বুলি কৈ, তাৰ পাছত এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 80

य एतेन विधानॆन मम कर्मपरायणः ॥ करोति मम कर्माणि तारितं कुलसप्तकम् ।

যি এই বিধান অনুসাৰে মোৰ নিৰ্দেশিত কৰ্মত পৰায়ণ হৈ মোৰ ক্ৰিয়াকাণ্ড সম্পন্ন কৰে—তাৰ সাত পুৰুষৰ কুল তৰাই দিয়া হয় (নিরাপত্তা/মুক্তিলাভলৈ)।

Verse 81

एतेन मन्त्रेण वै भूमे उपचारस्तु ईदृशः॥ हृष्टतुष्टेन कर्तव्यॊ यदीच्छेत्परमां गतिम् ।

হে ভূমি, এই মন্ত্ৰেৰে উপচাৰ (পূজাসেৱা)ৰ যথোচিত বিধি এইদৰে: যদি কোনোবাই পৰম গতি বিচাৰে, তেন্তে হৃষ্ট আৰু তুষ্টচিত্তে ই সম্পন্ন কৰিব লাগে।

Verse 82

मन्त्रः— नाहं शस्त्रं देवदेव स्मृशामि परापवादं न च देव ब्रवीमि ॥ कर्म करोमि संसारमोक्षणं त्वया चोक्तमेव वराहसंस्थान ।

মন্ত্ৰ: “হে দেবদেৱ, মই অস্ত্ৰ ধাৰণ নকৰোঁ; আৰু হে প্ৰভু, মই আনৰ নিন্দা নকওঁ। মই সংসাৰ-মোচনকাৰী কৰ্ম কৰোঁ—আপুনি যিদৰে ক’লে ঠিক তেনেদৰে, হে বৰাহ-ৰূপধাৰী।”

Verse 83

मन्त्रः— अहं हि वैश्यो भवन्तमुपागतः प्रमुच्य कर्माणि च वैश्ययोगम् ॥ दीक्षा च लब्धा भगवत्प्रसादात्प्रसीदतां मे भवबन्धमोक्षणम् ।

মন্ত্ৰ: “নিশ্চয় মই এজন বৈশ্য, আপোনাৰ ওচৰলৈ আহিছোঁ, আৰু বৈশ্য-অৱস্থাৰ কৰ্ম আৰু বন্ধন ত্যাগ কৰিছোঁ। ভগৱানৰ কৃপাতে দীক্ষা লাভ হৈছে; মোৰ বাবে ভব-বন্ধন-মোচন দান হওক।”

Verse 84

भक्ष्याभक्ष्यं ततस्त्यक्त्वा त्यक्त्वा वै शूद्रकर्म च ॥ एवं वदेत् ततो देवं शूद्रो दीक्षाभिकाङ्क्षिणम् ।

তাৰ পিছত ভক্ষণীয় আৰু অভক্ষণীয় (আহাৰ-গ্ৰহণৰ বিধি-নিষেধ) দুয়ো ত্যাগ কৰি, আৰু শূদ্ৰ-কৰ্মো ত্যাগ কৰি, দীক্ষা লাভৰ আকাঙ্ক্ষী শূদ্ৰে তেতিয়া এইদৰে দেৱতাক সম্বোধন কৰিব।

Verse 85

धरोवाच ॥ श्रुता दीक्षा यथान्यायं चातुर्वर्ण्यस्य केशव ॥ दीक्षितैः किं नु कर्तव्यं तव कर्मपरायणैः ।

ধৰাই ক’লে: “হে কেশৱ! চাতুৰ্বৰ্ণ্যৰ বাবে বিধি অনুসাৰে দীক্ষা শুনা হ’ল। তেন্তে দীক্ষিতসকলে—যিসকল তোমাৰ নিৰ্দিষ্ট কৰ্মত পৰায়ণ—কি কৰিব লাগিব?”

Verse 86

एषा गणान्तिका नाम दीक्षा अङ्गबीजनिःसृता ॥ एतद्गुह्यां महाभागे मम चिन्तां विचिन्तयेत् ।

এই দীক্ষাৰ নাম ‘গণান্তিকা’; ই দিৱ্য অঙ্গসমূহৰ বীজাক্ষৰৰ পৰা উদ্ভূত। হে মহাভাগ! এই গুহ্য উপদেশ—মোৰ বিচাৰিত নিৰ্দেশ—সাৱধানে মনন কৰা উচিত।

Verse 87

ततः शिष्यॊ गुरुश्चैव दीक्षितः शुचिरुत्तमः ॥ नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ।

তাৰ পিছত শিষ্য আৰু গুৰু—দুয়ো—দীক্ষিত হৈ পৰম শুচি হৈ, “নমো নারায়ণ” বুলি কৈ, এই মন্ত্র উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 88

अञ्जनं कङ्कतीं चैव शीघ्रमेव प्रसादयेत् ॥ ततो जानुस्थितो भूत्वा मम कर्मपरायणः ।

অঞ্জন আৰু কঙ্কতীও শীঘ্ৰে প্ৰস্তুত/ব্যৱস্থা কৰিব। তাৰ পিছত হাঁটু গেঢ়ি অৱস্থান কৰি, মোৰ নিৰ্দিষ্ট কৰ্মত পৰায়ণ হৈ থাকিব।

Verse 89

उत्तमाष्टाधिकशतं पञ्चाशत्तुर्यमध्यमाः ॥ तदर्धं स्यात्कनिष्ठापि परिमाणेन सुन्दरी ॥

উত্তম পৰিমাণ একশ আঠ; মধ্যম পঞ্চাশ আৰু তিনি-চতুৰ্থাংশ। হে সুন্দৰী, স্থিৰ মাপ অনুসাৰে কনিষ্ঠ তাৰ অর্ধেক হয়।

Verse 90

मन्त्रः— श्रुतिर्भागवती श्रेष्ठा श्रुती अग्निद्विजश्च तव मुखं नासेऽश्विनौ नयने चन्द्रसूर्यौ मुखं च चन्द्र इव गात्राणि जगत्प्रधानानीमं च दर्पणं पश्य पश्य रूपम् ।

মন্ত্ৰঃ ভাগৱতী শ্রুতি সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ। দুয়োটা কাণ অগ্নি আৰু দ্বিজ; নাসিকাত অশ্বিনীদ্বয়; নয়নত চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য; আৰু মুখ চন্দ্ৰৰ দৰে। অঙ্গসমূহ জগতৰ প্ৰধান তত্ত্ব। এই দৰ্পণত চাও, চাও—ৰূপ দৰ্শন কৰা।

Verse 91

ममैव शरणं गत्वा इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥ मन्त्रः— शूद्रोऽहं शूद्रकर्माणि मुक्त्वाऽभक्ष्यं च सर्वशः ॥

কেৱল মোৰ শৰণ লৈ এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব: “মই শূদ্ৰ; শূদ্ৰকৰ্ম ত্যাগ কৰি, আৰু সৰ্বতোভাবে অভক্ষ্য (নিষিদ্ধ আহাৰ) পৰিত্যাগ কৰি…”

Verse 92

धरण्युवाच ॥ स्नानोपकल्पनान्तेषु किं कर्तव्यं नु माधव ॥ प्रसाधनविधिं चैव केन मन्त्रेण कल्पयेत् ॥

ধৰণীয়ে ক’লে: “স্নান-প্ৰস্তুতি শেষ হ’লে কি কৰ্তব্য, হে মাধৱ? আৰু কোন মন্ত্ৰে প্ৰসাধন আৰু শুদ্ধিকৰণৰ বিধি সম্পন্ন কৰিব?”