Adhyaya 129: Initiation for the Four Social Orders, Sandhyā Mantra Procedure, and the Merit of Offering Water in a Copper Vessel

Verse 1

अथ चतुर्वर्णदीक्षा ॥ श्रीवराह उवाच ॥ भूषितालङ्कृतं कृत्वा मम कर्मपरायणः ॥ शुक्लं यज्ञोपवीतं च देयं नवगुणं तथा ॥

ਫਿਰ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਦੀਕਸ਼ਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾ-ਸੰਵਾਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਚਿੱਟਾ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਨੌ ਧਾਗਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 2

शिरसा चाञ्जलिं कृत्वा वसुधा पुनरब्रवीत् ॥ धरण्युवाच ॥ एतन्मां परमं गुह्यं तद्भक्तां वक्तुमर्हसि ॥ सन्ध्यां वै केन मन्त्रेण तव कर्मपरायणाम् ॥ वद भागवतीं शुद्धां तव कर्मविनिश्चिताम् ॥ ततॊ भूमिवचः श्रुत्वा भूतानां प्रभवोऽव्ययः ॥ वराहरूपो भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ माधवि तत्त्वेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ कथयिष्यामि ते भद्रे प्रवरं गुह्यमुत्तमम् ॥ यथावद्विदितं भूपैः पुण्या भागवताः शुभाः ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि शुचिसंसारमोक्षणीम् ॥ कुर्वीतैव परां सन्ध्यां यथावदिति निश्चितम् ॥ जलाञ्जलिं ततो गृह्य मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥ मुहूर्तध्यानमास्थाय इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥ मन्त्रः— भवोद्भवमादिव्यक्तरूपमात्रं सर्वे देवा ब्रह्मा रुद्रस्त्वादृक्सममासीद्ध्यानयोगस्थिताः ते सन्ध्यासंस्था वासुदेवं नमति वयं देवमादिव्यक्तरूपमात्मसप्तदिवसं तथापि संसारार्थं कर्म तत्करणमेव सन्ध्यासंस्था वासुदेव नमोऽस्तु ते ॥ मन्त्राणां परमो मन्त्रस्तपतां परमं तपः ॥ आचारं कुरुते ह्येवं मम लोकं स गच्छति ॥ गुह्यानां परमं गुह्यं रहस्यं परमुत्तमम् ॥ य एवं पठते नित्यं न स पापेन लिप्यते ॥ नादीक्षिताय दातव्यं नोपवीते कथंचन ॥ दीक्षितायैव दातव्यमुपपन्ने तथैव च ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि देवि तत्त्वेन मे शृणु ॥ न दीपमपि गृह्णाति दत्तं भागवतैः शुभैः ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि गृह्य दीपकमुत्तमम् ॥ जानुसंस्थां ततः कृत्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत ॥ मन्त्रः— ॐ नमो भगवतेऽनुग्रह तेजसे विष्णो सर्वदेवास्त्वाग्निसंस्थाः प्रविष्टा एवं चाग्निस्तव तेजसा भविष्यति स्वतेजसा मामाशु मन्त्रस्य तेजसा संसारार्थं देव गृह्यं दीपकं मन्त्रं मूर्त्तिमन्त्रं श्वो भूत्वा इमं कर्म निष्फलम् ॥ तत्करोति यथान्याय्यं दीपकं ददते नरः ॥ तारिताः पितरस्तेन निष्कलाश्च पितामहाः ॥ गन्धेन तिलकं दद्याल्ललाटे मम सुन्दरी ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि कर्म लोकसुखावहम्

ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੀ ਸੰਧਿਆ ਕਿਹੜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ? ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਗਵਤੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੋ।” ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਦਿ-ਕਾਰਣ, ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਮਾਧਵੀ, ਤੂੰ ਤੱਤਵ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਪਰਵਰ ਗੁਹ੍ਯ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਯਥਾਵਤ ਜਾਣਿਆ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪੁਣ੍ਯਦਾਇਕ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਦੇਂਦੇ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਮ ਸੰਧਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਅੰਜਲੀ ਵਿੱਚ ਜਲ ਲੈ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਧਿਆਨ ਧਾਰ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੋ…” ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ ਤਪ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਵੀ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਦੀक्षित ਨੂੰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਕੇਵਲ ਦੀक्षित ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਦੀਪ-ਅਰਪਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੂਜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੀਪ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲਲਾਟ ਉੱਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਤਿਲਕ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ, ਫਿਰ ਲੋਕ-ਸੁਖ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 3

येन मन्त्रेण दातव्यं ललाटे तिलकं मम ।

“ਮੇਰਾ ਤਿਲਕ ਲਲਾਟ ਉੱਤੇ ਕਿਹੜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ?”

Verse 4

मन्त्रः— मुखमण्डनं चिन्तय वासुदेव त्वया प्रयुक्तं च मयोपनीतम् ॥ एतेन चित्रं कुरु वासुदेव मम चैवं कुरु संसारमोक्षम् ॥

ਮੰਤ੍ਰ: “ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਮੁਖ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰ; ਜੋ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕਰ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼।”

Verse 5

एतेन मन्त्रेण चित्रकं मे दद्याल्ललाटे तिलकं धरित्री ॥ ततः सुमनसो गृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਲਲਾਟ ਉੱਤੇ ਚਿੱਤਰਕ—ਤਿਲਕ—ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 6

मन्त्रः— इमाः सुमनसः सौमनस्याय भगवन् सर्वं सुमनसं कुरु त्वयैते सौमनस्याय निर्मिता गृहीताः स्वाहा ।

ਮੰਤ੍ਰ: “ਹੇ ਭਗਵਨ, ਇਹ ਫੁੱਲ ਸੁਮਨਸਤਾ (ਸੁਚਿੱਤਤਾ) ਲਈ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਮਨਸ ਬਣਾਓ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਸੁਮਨਸਤਾ ਲਈ ਹੀ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ; (ਇਹ) ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ—ਸ੍ਵਾਹਾ।”

Verse 7

एवं सुमनसो दत्त्वा धूपं चैव निवेदयेत् ॥ ततो गृहीत्वा धूपं तु सुगन्धं सुमनोहरम् ॥

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੁਮਨ (ਫੁੱਲ) ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਧੂਪ ਵੀ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਸੁਗੰਧਿਤ, ਮਨੋਹਰ ਧੂਪ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਅਰਪਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏ।

Verse 8

नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ मन्त्रः— सुगन्धानि तवाङ्गानि स्वभावेनैव केशव ॥

“ਨਮੋ ਨਾਰਾਇਣ” ਕਹਿ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ: “ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ! ਤੇਰੇ ਅੰਗ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹਨ।”

Verse 9

अमुना चैव धूपेन धूपितानि तवाऽनघ ॥ तवाङ्गानां सुगन्धेन सर्वं सौगन्धिकं कुरु ॥

“ਇਸ ਧੂਪ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਅੰਗ ਧੂਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਰ ਦੇ।”

Verse 10

यथावृत्तं तु गृह्णामि मम भक्तैः सुखावहम् ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि गृह्य दीपमनुत्तमम् ॥

“ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਅਰਪਣ) ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਕਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਅਨੁੱਤਮ ਦੀਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।”

Verse 11

जानुसंस्थं ततः कृत्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥

ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਘੁੱਟਣਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ।

Verse 12

मन्त्रः— नमो भगवते तेजते विष्णो सर्वे देवास्त्वग्निसंस्थाः प्रतिष्ठा ॥ एवं चाग्निस्तव तेजसा प्रतिष्ठितो तेजश्चात्मा स्वयमेव ॥

ਮੰਤ੍ਰ: “ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਭ ਦੇਵ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਜ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ—ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਆਪ ਹੀ।”

Verse 13

मन्त्रश्च— तेजः संसारान्मोचयितुं देव गृह्णीष्व दीपं द्युतिमन्तश्च ॥ मूर्तिश्च भूत्वा इदं कर्म निष्कलम् ॥

ਅਤੇ (ਇਹ) ਮੰਤ੍ਰ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਇਹ ਦੀਵਾ—ਦੀਪਤਿ ਵਾਲਾ—ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਅਤੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਕਲ, ਅਰਥਾਤ ਬਿਨਾ ਘਾਟ ਦੇ, ਪੂਰਨ ਕਰੋ।”

Verse 14

मां करोति यथान्यायं दीपकं ददते नरः ॥ तारिताः पितरस्तेन निष्कलाश्च पितामहाः ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਦੀਵਾ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਭੀ ਨਿਸ਼ਕਲ—ਘਾਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 15

नारायणवचः श्रुत्वा विस्मिता च वसुन्धरा ॥ वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥

ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਸੁੰਧਰਾ (ਧਰਤੀ) ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਈ; ਅਤੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੇ ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਧਾਰੀ ਦੇਵ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 16

श्रुता मया भागवतास्तव कर्मपरायणाः ॥ शेषसंश्रवणार्थाय मनो धावति सत्पथे ॥

(ਵਸੁੰਧਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ:) “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਭਾਗਵਤ ਭਕਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਹੈ ਉਹ ਸੁਣਨ ਲਈ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਤਪਥ, ਸੱਚੇ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।”

Verse 17

तव प्रापणकं कृत्यं केषु पात्रेषु कारयेत् ॥ एतदाचक्ष्व तत्त्वेन येन तुष्यति माधवः ॥

ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਤੁਹਾਡਾ ਅਰਪਣ-ਕਰਮ ਕਿਹੜੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ? ਇਹ ਤੱਤ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਕਹੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾਧਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।

Verse 18

ततो भूमेर्वचः श्रुत्वा लोकनाथोऽब्रवीदिदम् ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि यानि पात्राणि रोचते ॥

ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕਨਾਥ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣ—ਇਹ ਉਹ ਪਾਤਰ ਹਨ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਰੁਚਦੇ ਹਨ।”

Verse 19

सर्वाणि तानि त्यक्त्वेह ताम्रं च मम रोचते ॥ एतन्नारायणाच्छ्रुत्वा धर्मकामा वसुन्धरा ॥

“ਇੱਥੇ ਉਹ ਸਾਰੇ (ਹੋਰ) ਪਾਤਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਤਾਂਬਾ ਹੀ ਰੁਚਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮ-ਕਾਮੀ ਵਸੁੰਧਰਾ (ਅੱਗੇ ਬੋਲੀ/ਚੱਲੀ)।

Verse 20

उवाच मधुरं वाक्यं लोकनाथं जनार्द्दनम् ॥ एतन्मे परमं गुह्यं ताम्रं ते रोचते कथम् ॥

ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਨਾਥ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਰਮ ਗੁਹ੍ਯ ਹੈ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂਬਾ ਕਿਵੇਂ ਰੁਚਦਾ ਹੈ?”

Verse 21

ततो भूमेर्वचः श्रुत्वा अनादिरपराजितः ॥ लोकानां प्रवरः श्रेष्ठः प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਨਾਦਿ ਅਪਰਾਜਿਤ—ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਰ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਨੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 22

शृणु तत्त्वेन मे भूमे कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ एकाग्रं चित्तमाधाय येन ताम्रं मम प्रियम् ॥

ਹੇ ਭੂਮੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ! ਮੇਰੀ ਕਹੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਤੱਤਵ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂ ਕਿ ਤਾਂਬਾ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 23

सप्तयुगसहस्राणि आदिकालेऽथ माधवि ॥ यथा ताम्रं समुत्पन्नं यथैव प्रियदर्शनम् ॥

ਹੇ ਮਾਧਵੀ! ਆਦਿਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਂਬਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੁਹਾਵਣਾ, ਅਰਥਾਤ ਮਾਣਯੋਗ ਬਣਿਆ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 24

पूर्वं कमलपत्राक्षि गुडाकेशो महासुरः ॥ ताम्ररूपं समादाय ममैवाराधने रतः ॥

ਹੇ ਕਮਲ-ਪੱਤ੍ਰ-ਨੇਤ੍ਰੀ! ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਨੇ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਹੀ ਆਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿਆ।

Verse 25

तत आराधितस्तेन वर्षाणां तु चतुर्दश ॥ सहस्राणि विशालाक्षि धर्मकामेन निश्चलम् ॥

ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ! ਉਸ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਧਰਮ-ਅਨੁਕੂਲ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਮੇਰੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 26

अहं तु तपसा तुष्टस्तीव्रेण कृतनिश्चयात् ॥ ततस्ताम्रमये रम्ये यत्र ताम्रसमुद्भवः ॥

ਉਸ ਦੀ ਤੀਖੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਤਾਂਬੇ-ਮਯ ਧਾਮ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਸਮੁਦਭਵ, ਅਰਥਾਤ ਉਤਪੱਤੀ-ਸਥਾਨ ਹੈ।

Verse 27

दृष्ट्वाश्रमं महादेवि किञ्चिदेव सुभाषितम् ॥ ततो जानुस्थितो भूत्वा मम एष विचिन्तयेत् ॥

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੁਭਾਸ਼ਿਤ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਜਾਨੂ ਟੇਕ ਕੇ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 28

गुडाकेश महाभाग ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ तुषितोऽस्म्यनया भक्त्या दुराराध्योऽपि सुव्रत ॥

ਹੇ ਗੁਡਾਕੇਸ਼, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਦੱਸ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਤੇਰੀ ਇਸ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਦੁਰਾਰਾਧ੍ਯ ਹਾਂ।

Verse 29

यत्त्वया चिन्तितं सौम्य कर्मणा मनसा गिरा ॥ वरं ब्रूहि महाभाग तुभ्यं यद्रोचतेऽनघ ॥

ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕਰਮ, ਮਨ ਜਾਂ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਵਰ ਮੰਗ; ਹੇ ਅਨਘ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਭਾਵੇ ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 30

एवं मम वचः श्रुत्वा गुडाकेशोऽब्रवीदिदम् ॥ कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा विशुद्धेनान्तरात्मना ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ; ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅੰਜਲੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਕੇ।

Verse 31

यदि तुष्टोऽसि मे देव समस्तेनान्तरात्मना ॥ जन्मनां तु सहस्राणि त्वयि भक्तिर्दृढा अस्तु मे ॥

ਹੇ ਦੇਵ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹੇ।

Verse 32

चक्रेण वधमिच्छामि त्वया मुक्तेन केशव ॥

ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵਧ ਹੋਵੇ।

Verse 33

चक्रेण पातितस्यैतद्वसामांसानि किं चन ॥ ताम्रं नाम भवेदेव पवित्रीकरणं शुभम् ॥

ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਦੇ ਇਹ ਚਰਬੀ ਤੇ ਮਾਸ ਆਦਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ, ‘ਤਾਂਬਾ’ ਨਾਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਪਵਿਤ੍ਰੀਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 34

तेन पात्रं ततः कृत्वा शुभधर्मविनिश्चितः ॥ तस्मिन् प्रापणकं कृत्वा शुद्धे वै ताम्रभाजने ॥

ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣਾਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਸ਼ੁੱਧ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਰਪਣ ਲਈ ਪਾਤ੍ਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।

Verse 35

निवेदिते परा प्रीतिर्भवत्‍वेतन्मनोगतम् ॥ प्रसन्नो यदि मे देव ह्येष मे दीयतां वरः ॥

ਅਰਪਣ ਹੋ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹੋਵੇ—ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਰ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 36

यच्चिन्तितोऽसि देवेश उग्रे तपति तिष्ठता ॥ बाढमित्येव सोऽप्युक्तो यावल्लोकस्थितिर्मया ॥

ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਜਦ ਤੂੰ ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਖੜਾ ਹੈਂ—ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ‘ਤੱਥਾਸਤੁ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜਦ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।

Verse 37

तत्ताम्रभाजने मह्यं दीयते यत्सुपुष्कलम् ॥ अतुला तेन मे प्रीतिर्भूमे जानीहि सुव्रते ॥

ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚੁਰ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਤੁਲ ਹੈ; ਹੇ ਭੂਮੀ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤਾ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।

Verse 38

माङ्गल्यं च पवित्रं च ताम्रं तेन प्रियं मम ॥ त्वं च द्रक्ष्यसि तच्चक्रं मध्यसंस्थे दिवाकरे ॥

ਤਾਂਬਾ ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਉਹ ਚੱਕਰ ਵੇਖੇਂਗੀ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੱਧ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।

Verse 39

वैशाखस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥ मम तेजोमयं चक्रं त्वां वधिष्यत्यसंशयम् ॥

ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਮੇਰਾ ਤੇਜੋਮਯ ਚੱਕਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਏਗਾ।

Verse 40

एष्यसे मम लोकाय एवमेतन्न संशयः ॥ एवमुक्त्वा गुडाकेशं तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥

“ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਆਵੇਂਗੀ—ਇਹ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 41

चक्राद्वधमभीप्सन्वै सोऽपि मत्कर्मणि स्थितः ॥ दिने दिने विशिष्टं तु शुभं कुर्वंस्तपस्यति ॥

ਚੱਕਰ ਦੁਆਰਾ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਰਤ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਆ; ਹਰ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

विष्णुसंस्थो भविष्यामि कदाहमिति चिन्तयन् ॥ एवं स्थितस्य तस्याथ वैशाखस्य तु द्वादशी ॥

“ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਵਾਂਗਾ?” ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ; ਤਦੋਂ ਵੈਸਾਖ ਦੀ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 43

शुक्लपक्षस्य सम्प्राप्ता तस्यां धर्मविनिश्चितः ॥ विष्णुपूजां ततः कृत्वा प्रार्थयामास मां प्रतिम् ॥

ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਉਹ ਤਿਥੀ ਆਉਣ ਤੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 44

मुञ्च मुञ्च प्रभो चक्रमपि वह्निसमप्रभम् ॥ आत्मा मे नीयतां शीघ्रं निकृत्त्याङ्गानि सर्वशः ॥

“ਛੱਡੋ, ਛੱਡੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਚੱਕਰ! ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਕੇ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਲੈ ਜਾਓ।”

Verse 45

तदैव चक्रेण विपाटितोऽसौ प्राप्तोऽपि मां भागवतप्रधानः ॥ ताम्रं तु तन्मांसमसृक् सुवर्णमस्थीनि रूप्यं बहुधातवश्च ॥ रङ्गं च सीसं त्रपुधातुसंस्थं कांस्यं च रीतिश्च मलस्तु तेषाम् ॥

ਉਸੇ ਪਲ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਗਵਤ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਾਸ ਤਾਂਬਾ ਬਣਿਆ, ਲਹੂ ਸੋਨਾ, ਹੱਡੀਆਂ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਧਾਤਾਂ ਵੀ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਟਿਨ ਅਤੇ ਸੀਸਾ ਧਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਕਾਂਸਾ ਤੇ ਪਿੱਤਲ ਵੀ—ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲ-ਰੂਪ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 46

एतद्भागवतैः कार्यं मम प्रियकरैः सदा ॥ एवं ताम्रं समुत्पन्नमिति मे रोचते हि तत् ॥

ਇਹ ਕੰਮ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਭਾਗਵਤ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਂਬਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਯੋਗ ਅਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ।

Verse 47

दीक्षितैर्वै भागवतैः पाद्यार्घ्यादौ च दीयते ॥ एवं दीक्षाविधिः प्रोक्त एवं ताम्रसमुद्भवः ॥

ਦੀक्षित ਭਾਗਵਤ ਭਕਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਦ੍ਯ (ਪੈਰ ਧੋਣ ਦਾ ਜਲ) ਅਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਕਸ਼ਾ-ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਾਮ੍ਰ-ਪਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।

Verse 48

देवि तत्त्वेन कथितः किमन्यत् परिपृच्छसि ॥ भूमिरुवाच ॥ देवदेव कथं सन्ध्यां दीक्षितः कुरुते वद ॥

“ਦੇਵੀ, ਤੱਤ੍ਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈਂ?” ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਦੱਸੋ—ਦੀक्षित ਪੁਰਖ ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?”

Verse 49

केन मन्त्रेण वा भक्तस्तव कर्मपरायणः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु माधवि तत्त्वेन सन्ध्यामन्त्रमनुत्तमम् ॥

“ਅਥਵਾ ਕਿਹੜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਭਕਤ—ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ—ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ?” ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣ, ਹੇ ਮਾਧਵੀ, ਤੱਤ੍ਵ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤਿਉੱਤਮ ਸੰਧਿਆ-ਮੰਤ੍ਰ।”

Verse 50

यथा वदन्ति वै सूर्यं सन्ध्यां पूर्वां परां तथा ॥ जलाञ्जलिं गृहीत्वा तु मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥

ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਪਰ ਸੰਧਿਆ (ਉਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਂਝ) ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਧਕ ਜਲ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 51

मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ सिक्थानि तत्र यावन्ति ताम्रप्रापणके धरे ॥

ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਧਿਆਨ ਧਾਰ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ। ਤਾਮ੍ਰ-ਜਲ-ਪਾਤ੍ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨੇ ਬੂੰਦ-ਕਣ ਹਨ, ਉਤਨਾ ਹੀ (ਫਲ) ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 52

तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके स मोदते ॥

ਉਤਨੇ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 53

मन्त्रः — भवोद्भवमादिव्यक्तरूपमादित्यं सर्वे देवा ब्रह्मरुद्रेन्द्रास्त्वां च ॥ कृष्णे यथासीद्ध्यानयोगस्थितास्ते सन्ध्यासंस्था वासुदेवं नमन्ति ॥

ਮੰਤਰ: “ਤੂੰ ਭਵ-ਉਦਭਵ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈਂ, ਆਦਿ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ—ਸੂਰਜ। ਸਭ ਦੇਵਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਆਪ ਵੀ (ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਅਾਪਕ) ਹੈਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਨ, ਤਿਵੇਂ ਸੰਧਿਆ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।”

Verse 54

वयं देवमादिमव्यक्तरूपं कृत्वा चात्मनि देव संस्थास्तथापि ॥ संसारार्थं कर्म तत्करणमेव सन्ध्यासंस्था वासुदेव नमो नमः ॥

“ਹੇ ਦੇਵ! ਅਸੀਂ ਅਵਿਆਕਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਆਦਿ ਦੇਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਧਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸੰਧਿਆ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ‘ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਨਮੋ ਨਮਹ।’”

Verse 55

गृहाणेमं च मे धूपं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि यथा दीपं निवेदयेत् ॥

“ਮੇਰਾ ਇਹ ਧੂਪ-ਅਰਪਣ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਮੂਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੋਖ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਅਗੇ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਦੀਪ ਕਿਵੇਂ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

Verse 56

तानि ते कथयिष्यामि त्वया मे पूर्वपृच्छितम् ॥ सौवर्णं राजतं कांस्यं येषु दद्यात्प्रपाणकम् ॥

ਉਹ ਗੱਲਾਂ—ਜੋ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛੀਆਂ ਸਨ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਪਾਣਕ (ਜਲ-ਪਾਤ੍ਰ/ਜਲ-ਵੰਡ) ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 57

चतुर्बाहुं च मां दृष्ट्वा मम कर्मपरायणः ॥ प्रणतः प्राञ्जलिः प्राह शिरो भूमौ निधाप्य सः ॥ तं च दृष्ट्वा मया प्रोक्तं प्रसन्नेनान्तरात्मना ॥

ਮੈਨੂੰ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕਰਮ-ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 58

तावत्ताम्रस्थितो भूत्वा मम संस्थो भविष्यसि ॥ ततः प्रभृति ताम्रात्मा गुडाकेशो व्यवस्थितः ॥

‘ਉਸ ਅਵਧੀ ਤੱਕ ਤੂੰ ਤਾਂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ (ਤਾਂਬੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਕੇ) ਮੇਰੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਂਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਤਾਂਬਾ-ਸਵਭਾਵ/ਤਾਂਬੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ।’

Verse 59

ताम्रपात्रेण वै भूमे प्रापणं यत्प्रदीयते ॥ सिक्थे सिक्थे फलं तस्य शृणुष्व गदतो मम ॥

‘ਹੇ ਭੂਮੀ, ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਰਾਹੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਭੇਟ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਸੁਣ: ਮੈਂ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਮੋਮ ਦੀ ਹਰ ਮਾਪ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।’

Verse 60

अनेनैव हि मन्त्रेण सन्ध्यां कुर्यात्तु दीक्षितः ॥

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।