Adhyaya 129: Initiation for the Four Social Orders, Sandhyā Mantra Procedure, and the Merit of Offering Water in a Copper Vessel

Verse 1

अथ चतुर्वर्णदीक्षा ॥ श्रीवराह उवाच ॥ भूषितालङ्कृतं कृत्वा मम कर्मपरायणः ॥ शुक्लं यज्ञोपवीतं च देयं नवगुणं तथा ॥

ଏବେ ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ ଦୀକ୍ଷା। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: “ଭୂଷିତ ଓ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ମୋ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଶ୍ୱେତ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଦିଆଯାଉ; ତାହା ନବତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ ହେଉ।”

Verse 2

शिरसा चाञ्जलिं कृत्वा वसुधा पुनरब्रवीत् ॥ धरण्युवाच ॥ एतन्मां परमं गुह्यं तद्भक्तां वक्तुमर्हसि ॥ सन्ध्यां वै केन मन्त्रेण तव कर्मपरायणाम् ॥ वद भागवतीं शुद्धां तव कर्मविनिश्चिताम् ॥ ततॊ भूमिवचः श्रुत्वा भूतानां प्रभवोऽव्ययः ॥ वराहरूपो भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ माधवि तत्त्वेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ कथयिष्यामि ते भद्रे प्रवरं गुह्यमुत्तमम् ॥ यथावद्विदितं भूपैः पुण्या भागवताः शुभाः ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि शुचिसंसारमोक्षणीम् ॥ कुर्वीतैव परां सन्ध्यां यथावदिति निश्चितम् ॥ जलाञ्जलिं ततो गृह्य मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥ मुहूर्तध्यानमास्थाय इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥ मन्त्रः— भवोद्भवमादिव्यक्तरूपमात्रं सर्वे देवा ब्रह्मा रुद्रस्त्वादृक्सममासीद्ध्यानयोगस्थिताः ते सन्ध्यासंस्था वासुदेवं नमति वयं देवमादिव्यक्तरूपमात्मसप्तदिवसं तथापि संसारार्थं कर्म तत्करणमेव सन्ध्यासंस्था वासुदेव नमोऽस्तु ते ॥ मन्त्राणां परमो मन्त्रस्तपतां परमं तपः ॥ आचारं कुरुते ह्येवं मम लोकं स गच्छति ॥ गुह्यानां परमं गुह्यं रहस्यं परमुत्तमम् ॥ य एवं पठते नित्यं न स पापेन लिप्यते ॥ नादीक्षिताय दातव्यं नोपवीते कथंचन ॥ दीक्षितायैव दातव्यमुपपन्ने तथैव च ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि देवि तत्त्वेन मे शृणु ॥ न दीपमपि गृह्णाति दत्तं भागवतैः शुभैः ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि गृह्य दीपकमुत्तमम् ॥ जानुसंस्थां ततः कृत्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत ॥ मन्त्रः— ॐ नमो भगवतेऽनुग्रह तेजसे विष्णो सर्वदेवास्त्वाग्निसंस्थाः प्रविष्टा एवं चाग्निस्तव तेजसा भविष्यति स्वतेजसा मामाशु मन्त्रस्य तेजसा संसारार्थं देव गृह्यं दीपकं मन्त्रं मूर्त्तिमन्त्रं श्वो भूत्वा इमं कर्म निष्फलम् ॥ तत्करोति यथान्याय्यं दीपकं ददते नरः ॥ तारिताः पितरस्तेन निष्कलाश्च पितामहाः ॥ गन्धेन तिलकं दद्याल्ललाटे मम सुन्दरी ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि कर्म लोकसुखावहम्

ଶିର ନମାଇ ଅଞ୍ଜଳି କରି ବସୁଧା ପୁନର୍ବାର କହିଲେ: “ଏହା ପରମ ଗୁହ୍ୟ; ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତକୁ କହିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଆପଣଙ୍କ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ସନ୍ଧ୍ୟା କେଉଁ ମନ୍ତ୍ରରେ କରିବା? ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ କରିଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଭାଗବତୀ ବିଧି କହନ୍ତୁ।” ଏହା ଶୁଣି, ଭୂତମାନଙ୍କର ଅବ୍ୟୟ ପ୍ରଭବ, ବରାହରୂପ ଭଗବାନ କହିଲେ: “ହେ ମାଧବୀ! ତୁମେ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଯାହା ପଚାରୁଛ, ସେ ଉତ୍ତମ ରହସ୍ୟ ମୁଁ କହୁଛି। ମୋ କର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ସଂସାରବନ୍ଧନ ମୋଚକ ପରମ ସନ୍ଧ୍ୟା ଯଥାବିଧି କର। ପରେ ଅଞ୍ଜଳିରେ ଜଳ ନେଇ, ମୋ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ, କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କର— ‘…ସନ୍ଧ୍ୟାସଂସ୍ଥା ବାସୁଦେବ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ।’ ଏହା ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ପରମ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପରମ ତପ; ଯେ ନିତ୍ୟ ପଢ଼େ ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଅଦୀକ୍ଷିତକୁ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ; ଦୀକ୍ଷିତକୁ ମାତ୍ର ଦିଆଯିବ। ପରେ ଦୀପାର୍ପଣ ବିଧି କହୁଛି— ଉତ୍ତମ ଦୀପକ ନେଇ, ଜାନୁରେ ରଖି ଏହି ମନ୍ତ୍ର କହ— ‘ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ… ବିଷ୍ଣୋ…’। ତାପରେ ସୁଗନ୍ଧରେ ଲଲାଟରେ ତିଳକ ଦିଅ; ଆଉ ଲୋକସୁଖଦାୟକ କର୍ମ ମଧ୍ୟ କହିବି।”

Verse 3

येन मन्त्रेण दातव्यं ललाटे तिलकं मम ।

କେଉଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ମୋ ଲଲାଟରେ ତିଳକ ଦିଆଯିବ?

Verse 4

मन्त्रः— मुखमण्डनं चिन्तय वासुदेव त्वया प्रयुक्तं च मयोपनीतम् ॥ एतेन चित्रं कुरु वासुदेव मम चैवं कुरु संसारमोक्षम् ॥

ମନ୍ତ୍ର: “ହେ ବାସୁଦେବ, ମୁଖମଣ୍ଡନକୁ ଚିନ୍ତନ କର—ଯାହା ତୁମେ ପ୍ରୟୋଗ କରିଛ ଏବଂ ମୋତେ ଉପନୀତ କରାଯାଇଛି। ଏହାଦ୍ୱାରା, ହେ ବାସୁଦେବ, ଏହାକୁ ଶୁଭ ଓ ଶୋଭନ କର; ଏବଂ ଏହିପରି ମୋତେ ସଂସାରବନ୍ଧନରୁ ମୋକ୍ଷ ଦିଅ।”

Verse 5

एतेन मन्त्रेण चित्रकं मे दद्याल्ललाटे तिलकं धरित्री ॥ ततः सुमनसो गृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା, ହେ ଧରିତ୍ରୀ, ମୋ ଲଲାଟରେ ଚିତ୍ରକ ତିଳକ ଦିଆଯାଉ। ତାପରେ ଫୁଲ ନେଇ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଉ।

Verse 6

मन्त्रः— इमाः सुमनसः सौमनस्याय भगवन् सर्वं सुमनसं कुरु त्वयैते सौमनस्याय निर्मिता गृहीताः स्वाहा ।

ମନ୍ତ୍ର: “ହେ ଭଗବନ, ଏହି ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକ ସୌମନସ୍ୟ ପାଇଁ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁମନସ୍କ କର। ତୁମେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସୌମନସ୍ୟ ପାଇଁ ନିର୍ମାଣ କରିଛ; ଗୃହୀତ—ସ୍ୱାହା।”

Verse 7

एवं सुमनसो दत्त्वा धूपं चैव निवेदयेत् ॥ ततो गृहीत्वा धूपं तु सुगन्धं सुमनोहरम् ॥

ଏଭଳି ପୁଷ୍ପ ଦେଇ ଧୂପ ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ମନୋହର ଧୂପକୁ ଗ୍ରହଣ କରି (ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 8

नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ मन्त्रः— सुगन्धानि तवाङ्गानि स्वभावेनैव केशव ॥

“ନମୋ ନାରାୟଣ” ବୋଲି କହି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କର— “ହେ କେଶବ, ତୁମ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱଭାବତଃ ସୁଗନ୍ଧିତ।”

Verse 9

अमुना चैव धूपेन धूपितानि तवाऽनघ ॥ तवाङ्गानां सुगन्धेन सर्वं सौगन्धिकं कुरु ॥

“ହେ ଅନଘ, ଏହି ଧୂପରେ ତୁମ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଧୂପିତ ହେଲା; ତୁମ ଅଙ୍ଗସୁଗନ୍ଧରେ ସମସ୍ତକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଗନ୍ଧିତ କର।”

Verse 10

यथावृत्तं तु गृह्णामि मम भक्तैः सुखावहम् ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि गृह्य दीपमनुत्तमम् ॥

“ଯଥା ହୋଇଛି ତଥାହିଁ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଯାହା ମୋ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସୁଖଦାୟକ। ମୋ ପାଇଁ କର୍ମ କରି, ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ଦୀପ ଗ୍ରହଣ କର।”

Verse 11

जानुसंस्थं ततः कृत्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥

ତାପରେ ତାହାକୁ ଜାନୁସ୍ଥାନରେ ରଖି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 12

मन्त्रः— नमो भगवते तेजते विष्णो सर्वे देवास्त्वग्निसंस्थाः प्रतिष्ठा ॥ एवं चाग्निस्तव तेजसा प्रतिष्ठितो तेजश्चात्मा स्वयमेव ॥

ମନ୍ତ୍ର: “ତେଜୋମୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅଗ୍ନିରେ ସଂସ୍ଥିତ, ଅଗ୍ନି ହିଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଷ୍ଠା। ଏଭଳି ଅଗ୍ନି ତୁମ ତେଜରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ତେଜ ହିଁ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମା।”

Verse 13

मन्त्रश्च— तेजः संसारान्मोचयितुं देव गृह्णीष्व दीपं द्युतिमन्तश्च ॥ मूर्तिश्च भूत्वा इदं कर्म निष्कलम् ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ର— ହେ ଦେବ! ସଂସାରରୁ ମୋଚନ ପାଇଁ ଦ୍ୟୁତିମାନ ଦୀପକୁ ଗ୍ରହଣ କର। ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତିରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଏହି କର୍ମକୁ ନିଷ୍କଳ (ନିର୍ଦୋଷ) କର।

Verse 14

मां करोति यथान्यायं दीपकं ददते नरः ॥ तारिताः पितरस्तेन निष्कलाश्च पितामहाः ॥

ଯେ ନର ଯଥାନ୍ୟାୟ ମୋତେ ଦୀପକ ଦାନ କରେ, ସେହି କର୍ମରେ ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ତାରିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ପିତାମହମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍କଳ (ଦୋଷମୁକ୍ତ) ହୁଅନ୍ତି।

Verse 15

नारायणवचः श्रुत्वा विस्मिता च वसुन्धरा ॥ वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥

ନାରାୟଣଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବସୁନ୍ଧରା (ପୃଥିବୀ) ବିସ୍ମିତ ହେଲେ; ଏବଂ ବରାହରୂପୀ ଦେବଙ୍କୁ ବସୁନ୍ଧରା ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 16

श्रुता मया भागवतास्तव कर्मपरायणाः ॥ शेषसंश्रवणार्थाय मनो धावति सत्पथे ॥

ମୁଁ ଶୁଣିଛି— ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ଭାଗବତମାନେ ଆପଣଙ୍କ କର୍ମରେ ପରାୟଣ। ଅବଶିଷ୍ଟ କଥା ଶୁଣିବା ପାଇଁ ମୋ ମନ ସତ୍ପଥରେ ଧାଉଛି।

Verse 17

तव प्रापणकं कृत्यं केषु पात्रेषु कारयेत् ॥ एतदाचक्ष्व तत्त्वेन येन तुष्यति माधवः ॥

ଆପଣଙ୍କ ଅର୍ପଣ-କୃତ୍ୟ କେଉଁ ପାତ୍ରରେ କରାଯିବ? ତତ୍ତ୍ୱରୂପେ ଏହା କହନ୍ତୁ, ଯେପରି ମାଧବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 18

ततो भूमेर्वचः श्रुत्वा लोकनाथोऽब्रवीदिदम् ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि यानि पात्राणि रोचते ॥

ତେବେ ଭୂମିର ବଚନ ଶୁଣି ଲୋକନାଥ କହିଲେ—“ହେ ଦେବୀ, ତତ୍ତ୍ୱରେ ଶୁଣ; ଯେ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ ରୋଚେ ଓ ସ୍ୱୀକାର୍ଯ୍ୟ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏହି।”

Verse 19

सर्वाणि तानि त्यक्त्वेह ताम्रं च मम रोचते ॥ एतन्नारायणाच्छ्रुत्वा धर्मकामा वसुन्धरा ॥

“ଏଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ (ଅନ୍ୟ ପାତ୍ର) ଛାଡ଼ି ମୋତେ କେବଳ ତାମ୍ର ହିଁ ରୋଚେ।” ଏହା ନାରାୟଣଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି ଧର୍ମକାମା ବସୁନ୍ଧରା (ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ/ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ)।

Verse 20

उवाच मधुरं वाक्यं लोकनाथं जनार्द्दनम् ॥ एतन्मे परमं गुह्यं ताम्रं ते रोचते कथम् ॥

ସେ ଲୋକନାଥ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ—“ଏହା ମୋ ପାଇଁ ପରମ ଗୁହ୍ୟ; ଆପଣଙ୍କୁ ତାମ୍ର କିପରି ରୋଚେ?”

Verse 21

ततो भूमेर्वचः श्रुत्वा अनादिरपराजितः ॥ लोकानां प्रवरः श्रेष्ठः प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

ତେବେ ଭୂମିର ବଚନ ଶୁଣି ଅନାଦି ଅପରାଜିତ—ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ବସୁନ୍ଧରାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 22

शृणु तत्त्वेन मे भूमे कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ एकाग्रं चित्तमाधाय येन ताम्रं मम प्रियम् ॥

ହେ ଭୂମେ, ହେ ଅନଘେ, ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି ତାହା ତତ୍ତ୍ୱରେ ଶୁଣ। ଚିତ୍ତକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ—ଯେପରି ତାମ୍ର ମୋତେ କାହିଁକି ପ୍ରିୟ ତାହା ବୁଝିପାରିବ।

Verse 23

सप्तयुगसहस्राणि आदिकालेऽथ माधवि ॥ यथा ताम्रं समुत्पन्नं यथैव प्रियदर्शनम् ॥

ହେ ମାଧବୀ, ଆଦିକାଳରେ ସାତ ସହସ୍ର ଯୁଗରେ ତାମ୍ର କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ କିପରି ତାହା ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ (ଆଦରଣୀୟ) ହେଲା, ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 24

पूर्वं कमलपत्राक्षि गुडाकेशो महासुरः ॥ ताम्ररूपं समादाय ममैवाराधने रतः ॥

ହେ କମଳପତ୍ରାକ୍ଷି, ପୂର୍ବକାଳରେ ଗୁଡାକେଶ ନାମକ ମହାସୁର ତାମ୍ରରୂପ ଧାରଣ କରି କେବଳ ମୋର ଆରାଧନାରେ ରତ ଥିଲା।

Verse 25

तत आराधितस्तेन वर्षाणां तु चतुर्दश ॥ सहस्राणि विशालाक्षि धर्मकामेन निश्चलम् ॥

ତାପରେ, ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି, ଧର୍ମାନୁକୂଳ କାମନାରେ ଅଚଳ ହୋଇ ସେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ମୋର ଆରାଧନା କଲା।

Verse 26

अहं तु तपसा तुष्टस्तीव्रेण कृतनिश्चयात् ॥ ततस्ताम्रमये रम्ये यत्र ताम्रसमुद्भवः ॥

ତାହାର ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି; ତେବେ ଏକ ରମ୍ୟ ତାମ୍ରମୟ ସ୍ଥାନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତାମ୍ରର ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଛି।

Verse 27

दृष्ट्वाश्रमं महादेवि किञ्चिदेव सुभाषितम् ॥ ततो जानुस्थितो भूत्वा मम एष विचिन्तयेत् ॥

“ହେ ମହାଦେବୀ, ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖି ଏବଂ କିଛି ସୁଭାଷିତ ବଚନ ଶୁଣି, ତାପରେ ଜାନୁ ଗଢ଼ି ବସି ମୋର ଚିନ୍ତନ କରୁ।”

Verse 28

गुडाकेश महाभाग ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ तुषितोऽस्म्यनया भक्त्या दुराराध्योऽपि सुव्रत ॥

ହେ ଗୁଡାକେଶ ମହାଭାଗ! କୁହ—ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବି? ହେ ସୁବ୍ରତ, ଏହି ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ଯଦିଓ ମୁଁ ଦୁରାରାଧ୍ୟ।

Verse 29

यत्त्वया चिन्तितं सौम्य कर्मणा मनसा गिरा ॥ वरं ब्रूहि महाभाग तुभ्यं यद्रोचतेऽनघ ॥

ହେ ସୌମ୍ୟ! କର୍ମ, ମନ କିମ୍ବା ବାଣୀଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଯାହା ଚିନ୍ତିଛ, ସେହି ବର କୁହ, ହେ ମହାଭାଗ। ହେ ଅନଘ, ଯାହା ତୁମକୁ ରୋଚେ, ସେହି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।

Verse 30

एवं मम वचः श्रुत्वा गुडाकेशोऽब्रवीदिदम् ॥ कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा विशुद्धेनान्तरात्मना ॥

ମୋର ଏହି ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି ଗୁଡାକେଶ ଏହିପରି କହିଲା—ଦୁଇ ହାତରେ ଅଞ୍ଜଳି କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ସହ।

Verse 31

यदि तुष्टोऽसि मे देव समस्तेनान्तरात्मना ॥ जन्मनां तु सहस्राणि त्वयि भक्तिर्दृढा अस्तु मे ॥

ହେ ଦେବ! ଯଦି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ସହସ୍ର ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମପ୍ରତି ମୋର ଭକ୍ତି ଦୃଢ ରହୁ।

Verse 32

चक्रेण वधमिच्छामि त्वया मुक्तेन केशव ॥

ହେ କେଶବ! ତୁମେ ମୁକ୍ତ କରିଥିବା ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ମୋର ବଧ ହେଉ—ଏହି ମୋର ଇଚ୍ଛା।

Verse 33

चक्रेण पातितस्यैतद्वसामांसानि किं चन ॥ ताम्रं नाम भवेदेव पवित्रीकरणं शुभम् ॥

ଚକ୍ରେ ପାତିତ ହୋଇଥିବା ତାହାର ଏହି ବସା ଓ ମାଂସ—ଯାହା କିଛି ହେଉ—‘ତାମ୍ର’ ନାମରେ ଅଭିହିତ ହୁଏ; ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଭ ପବିତ୍ରୀକରଣର ଉପାୟ ହୁଏ।

Verse 34

तेन पात्रं ततः कृत्वा शुभधर्मविनिश्चितः ॥ तस्मिन् प्रापणकं कृत्वा शुद्धे वै ताम्रभाजने ॥

ତାପରେ ତାହାଦ୍ୱାରା ଏକ ପାତ୍ର କରି, ଶୁଭ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେହି ଶୁଦ୍ଧ ତାମ୍ରଭାଜନରେ ପ୍ରାପଣକ (ଅର୍ପଣ-ପାତ୍ର) ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା।

Verse 35

निवेदिते परा प्रीतिर्भवत्‍वेतन्मनोगतम् ॥ प्रसन्नो यदि मे देव ह्येष मे दीयतां वरः ॥

ନିବେଦନ ହେଲେ ପରମ ପ୍ରୀତି ହେଉ—ଏହି ମୋ ମନୋଗତ। ହେ ଦେବ, ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଏହି ବର ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 36

यच्चिन्तितोऽसि देवेश उग्रे तपति तिष्ठता ॥ बाढमित्येव सोऽप्युक्तो यावल्लोकस्थितिर्मया ॥

ହେ ଦେବେଶ, ଆପଣ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବାବେଳେ, ଯେପରି ଆପଣ ଚିନ୍ତିଥିଲେ, ସେହିପରି ତାକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହିଲି—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକସ୍ଥିତି ରହିବ।

Verse 37

तत्ताम्रभाजने मह्यं दीयते यत्सुपुष्कलम् ॥ अतुला तेन मे प्रीतिर्भूमे जानीहि सुव्रते ॥

ଶୁଦ୍ଧ ତାମ୍ରଭାଜନରେ ମୋତେ ଯେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚୁର ଅର୍ପଣ ଦିଆଯାଏ, ତେଣୁ ମୋର ପ୍ରୀତି ଅତୁଳ; ହେ ଭୂମି, ହେ ସୁବ୍ରତେ, ଏହା ଜାଣ।

Verse 38

माङ्गल्यं च पवित्रं च ताम्रं तेन प्रियं मम ॥ त्वं च द्रक्ष्यसि तच्चक्रं मध्यसंस्थे दिवाकरे ॥

ତାମ୍ର ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ପବିତ୍ର; ତେଣୁ ତାହା ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାକାଶରେ ଥିବାବେଳେ ତୁମେ ସେଇ ଚକ୍ରକୁ ଦେଖିବ।

Verse 39

वैशाखस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥ मम तेजोमयं चक्रं त्वां वधिष्यत्यसंशयम् ॥

ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ମୋର ତେଜୋମୟ ଚକ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ବଧ କରିବ।

Verse 40

एष्यसे मम लोकाय एवमेतन्न संशयः ॥ एवमुक्त्वा गुडाकेशं तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥

“ତୁମେ ମୋର ଲୋକକୁ ଆସିବ—ଏହିପରି; କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଗୁଡାକେଶଙ୍କୁ ଏଭଳି କହି ମୁଁ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲି।

Verse 41

चक्राद्वधमभीप्सन्वै सोऽपि मत्कर्मणि स्थितः ॥ दिने दिने विशिष्टं तु शुभं कुर्वंस्तपस्यति ॥

ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେ ମଧ୍ୟ ମୋର ବ୍ରତକର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ରହିଲା; ଦିନକୁ ଦିନ ସେ ବିଶେଷ ଶୁଭକର୍ମ କରି ତପ କରେ।

Verse 42

विष्णुसंस्थो भविष्यामि कदाहमिति चिन्तयन् ॥ एवं स्थितस्य तस्याथ वैशाखस्य तु द्वादशी ॥

“ମୁଁ କେବେ ବିଷ୍ଣୁରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବି?” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ସେ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲା; ତାପରେ ବୈଶାଖର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଆସିଲା।

Verse 43

शुक्लपक्षस्य सम्प्राप्ता तस्यां धर्मविनिश्चितः ॥ विष्णुपूजां ततः कृत्वा प्रार्थयामास मां प्रतिम् ॥

ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସେହି ତିଥି ଆସିଲେ, ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟ ହୋଇ ସେ ପ୍ରଥମେ ବିଷ୍ଣୁପୂଜା କଲା, ତାପରେ ମୋ ପ୍ରତିମା ସମ୍ମୁଖରେ ମୋତେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା।

Verse 44

मुञ्च मुञ्च प्रभो चक्रमपि वह्निसमप्रभम् ॥ आत्मा मे नीयतां शीघ्रं निकृत्त्याङ्गानि सर्वशः ॥

“ଛାଡ଼, ଛାଡ଼, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅଗ୍ନିସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଚକ୍ର! ମୋ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛେଦି ମୋ ଆତ୍ମାକୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇଯାଅ।”

Verse 45

तदैव चक्रेण विपाटितोऽसौ प्राप्तोऽपि मां भागवतप्रधानः ॥ ताम्रं तु तन्मांसमसृक् सुवर्णमस्थीनि रूप्यं बहुधातवश्च ॥ रङ्गं च सीसं त्रपुधातुसंस्थं कांस्यं च रीतिश्च मलस्तु तेषाम् ॥

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ଭାଗବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ତାହାର ମାଂସ ତାମ୍ର, ରକ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଅସ୍ଥି ରୂପ୍ୟ ଏବଂ ଅନେକ ଧାତୁ ହୋଇଗଲା। ଟିନ ଓ ସୀସା ଧାତୁରେ ସ୍ଥିତ ହେଲା; କାଂସ୍ୟ ଓ ପିତଳ ମଧ୍ୟ—ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଲରୂପ ଅଶୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ରହେ।

Verse 46

एतद्भागवतैः कार्यं मम प्रियकरैः सदा ॥ एवं ताम्रं समुत्पन्नमिति मे रोचते हि तत् ॥

ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ମୋ ପ୍ରିୟ ଭାଗବତ ଭକ୍ତମାନେ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପ୍ରକାରେ ତାମ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ଏହାକୁ ମୁଁ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରେ।

Verse 47

दीक्षितैर्वै भागवतैः पाद्यार्घ्यादौ च दीयते ॥ एवं दीक्षाविधिः प्रोक्त एवं ताम्रसमुद्भवः ॥

ଦୀକ୍ଷିତ ଭାଗବତମାନେ ହିଁ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଦୀକ୍ଷାବିଧି କୁହାଗଲା; ଏହିପରି ତାମ୍ରପାତ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଧି (ତାମ୍ରସମୁଦ୍ଭବ) ମଧ୍ୟ ନିରୂପିତ ହେଲା।

Verse 48

देवि तत्त्वेन कथितः किमन्यत् परिपृच्छसि ॥ भूमिरुवाच ॥ देवदेव कथं सन्ध्यां दीक्षितः कुरुते वद ॥

ଦେବି, ତତ୍ତ୍ୱାନୁସାରେ ସବୁ କଥା କୁହାଗଲା; ଆଉ କ’ଣ ପଚାରୁଛ? ଭୂମି କହିଲା—ହେ ଦେବଦେବ, ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କିପରି କରେ, କୁହ।

Verse 49

केन मन्त्रेण वा भक्तस्तव कर्मपरायणः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु माधवि तत्त्वेन सन्ध्यामन्त्रमनुत्तमम् ॥

କିମ୍ବା କେଉଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ତୁମ ଭକ୍ତ—କର୍ମପରାୟଣ—ସନ୍ଧ୍ୟା କରେ? ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ମାଧବୀ, ତତ୍ତ୍ୱାନୁସାରେ ସେଇ ଅନୁତ୍ତମ ସନ୍ଧ୍ୟାମନ୍ତ୍ର ଶୁଣ।

Verse 50

यथा वदन्ति वै सूर्यं सन्ध्यां पूर्वां परां तथा ॥ जलाञ्जलिं गृहीत्वा तु मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥

ପୂର୍ବ ଓ ଅପର ସନ୍ଧ୍ୟା ସନ୍ଦର୍ଭରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଯେପରି କୁହନ୍ତି, ସେପରି ସାଧକ ଜଳାଞ୍ଜଳି ନେଇ ମୋପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହୁ।

Verse 51

मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ सिक्थानि तत्र यावन्ति ताम्रप्रापणके धरे ॥

ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଧ୍ୟାନ ଧରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ। ତାମ୍ର ଜଳପାତ୍ର ରଖିବା ସ୍ଥାନର ଭୂମିରେ ଯେତେ କଣା/ବିନ୍ଦୁ ଅଛି, ସେତେ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 52

तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके स मोदते ॥

ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମୋ ଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 53

मन्त्रः — भवोद्भवमादिव्यक्तरूपमादित्यं सर्वे देवा ब्रह्मरुद्रेन्द्रास्त्वां च ॥ कृष्णे यथासीद्ध्यानयोगस्थितास्ते सन्ध्यासंस्था वासुदेवं नमन्ति ॥

ମନ୍ତ୍ର: ତୁମେ ଭବୋଦ୍ଭବର ମୂଳ, ଆଦି ପ୍ରକଟ ରୂପ—ଆଦିତ୍ୟ। ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଓ ତୁମେ—ସବୁଠାରେ ତୁମେ ହିଁ ବିରାଜମାନ। କୃଷ୍ଣରେ ଯେପରି ଧ୍ୟାନଯୋଗସ୍ଥ ଥିଲେ, ସେପରି ସନ୍ଧ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନସ୍ଥ ଲୋକେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।

Verse 54

वयं देवमादिमव्यक्तरूपं कृत्वा चात्मनि देव संस्थास्तथापि ॥ संसारार्थं कर्म तत्करणमेव सन्ध्यासंस्था वासुदेव नमो नमः ॥

ହେ ଦେବ! ଆମେ ଆଦି ଅବ୍ୟକ୍ତରୂପ ଦେବଙ୍କୁ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସଂସାରାର୍ଥେ କର୍ମ ଓ ତାହାର ସାଧନ କରୁ। ସନ୍ଧ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନସ୍ଥ ଲୋକେ କହନ୍ତି—“ହେ ବାସୁଦେବ, ନମୋ ନମଃ।”

Verse 55

गृहाणेमं च मे धूपं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि यथा दीपं निवेदयेत् ॥

ମୋର ଏହି ଧୂପ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ଏହା ସମସ୍ତ ସଂସାରବନ୍ଧନରୁ ମୋକ୍ଷର ସାଧନ। ପୁନଃ ଦୀପ କିପରି ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ, ମୁଁ କହିବି।

Verse 56

तानि ते कथयिष्यामि त्वया मे पूर्वपृच्छितम् ॥ सौवर्णं राजतं कांस्यं येषु दद्यात्प्रपाणकम् ॥

ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ସେଗୁଡିକ ହେଲା—ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରଜତ ଓ କାଂସ୍ୟ; ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରପାଣକ (ଜଳପାତ୍ର/ଜଳବିତରଣ) ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 57

चतुर्बाहुं च मां दृष्ट्वा मम कर्मपरायणः ॥ प्रणतः प्राञ्जलिः प्राह शिरो भूमौ निधाप्य सः ॥ तं च दृष्ट्वा मया प्रोक्तं प्रसन्नेनान्तरात्मना ॥

ମୋତେ ଚତୁର୍ବାହୁ ରୂପେ ଦେଖି, ମୋର କର୍ମରେ ପରାୟଣ ସେ ଲୋକ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡି କହିଲା ଏବଂ ନିଜ ଶିର ଭୂମିରେ ରଖିଲା। ତାକୁ ଏପରି ଦେଖି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ କହିଲି।

Verse 58

तावत्ताम्रस्थितो भूत्वा मम संस्थो भविष्यसि ॥ ततः प्रभृति ताम्रात्मा गुडाकेशो व्यवस्थितः ॥

ସେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ତାମ୍ରରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ମୋର ବ୍ରତରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହିବ। ତାହା ପରେ ଗୁଡାକେଶ ତାମ୍ରସ୍ୱଭାବୀ ହୋଇ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥିର ହେଲା।

Verse 59

ताम्रपात्रेण वै भूमे प्रापणं यत्प्रदीयते ॥ सिक्थे सिक्थे फलं तस्य शृणुष्व गदतो मम ॥

ହେ ଭୂମି, ତାମ୍ରପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯେ ଅର୍ପଣ ଦିଆଯାଏ ତାହାର ଫଳ ଶୁଣ—ମଧୁମକ୍ଷିକାର ମୋମର ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାପ ପ୍ରତି ତଦନୁରୂପ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 60

अनेनैव हि मन्त्रेण सन्ध्यां कुर्यात्तु दीक्षितः ॥

ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସନ୍ଧ୍ୟାକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।