Adhyaya 129: Initiation for the Four Social Orders, Sandhyā Mantra Procedure, and the Merit of Offering Water in a Copper Vessel

Verse 1

अथ चतुर्वर्णदीक्षा ॥ श्रीवराह उवाच ॥ भूषितालङ्कृतं कृत्वा मम कर्मपरायणः ॥ शुक्लं यज्ञोपवीतं च देयं नवगुणं तथा ॥

ഇപ്പോൾ നാലു വർണങ്ങളുടെ ദീക്ഷ. ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: “അലങ്കരിച്ച്, എന്റെ ആചാരങ്ങളിൽ പരായണനായവന് വെളുത്ത യജ്ഞോപവീതം നൽകണം; അത് ഒമ്പത് നൂലുകളുള്ളതാകണം.”

Verse 2

शिरसा चाञ्जलिं कृत्वा वसुधा पुनरब्रवीत् ॥ धरण्युवाच ॥ एतन्मां परमं गुह्यं तद्भक्तां वक्तुमर्हसि ॥ सन्ध्यां वै केन मन्त्रेण तव कर्मपरायणाम् ॥ वद भागवतीं शुद्धां तव कर्मविनिश्चिताम् ॥ ततॊ भूमिवचः श्रुत्वा भूतानां प्रभवोऽव्ययः ॥ वराहरूपो भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ माधवि तत्त्वेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ कथयिष्यामि ते भद्रे प्रवरं गुह्यमुत्तमम् ॥ यथावद्विदितं भूपैः पुण्या भागवताः शुभाः ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि शुचिसंसारमोक्षणीम् ॥ कुर्वीतैव परां सन्ध्यां यथावदिति निश्चितम् ॥ जलाञ्जलिं ततो गृह्य मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥ मुहूर्तध्यानमास्थाय इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥ मन्त्रः— भवोद्भवमादिव्यक्तरूपमात्रं सर्वे देवा ब्रह्मा रुद्रस्त्वादृक्सममासीद्ध्यानयोगस्थिताः ते सन्ध्यासंस्था वासुदेवं नमति वयं देवमादिव्यक्तरूपमात्मसप्तदिवसं तथापि संसारार्थं कर्म तत्करणमेव सन्ध्यासंस्था वासुदेव नमोऽस्तु ते ॥ मन्त्राणां परमो मन्त्रस्तपतां परमं तपः ॥ आचारं कुरुते ह्येवं मम लोकं स गच्छति ॥ गुह्यानां परमं गुह्यं रहस्यं परमुत्तमम् ॥ य एवं पठते नित्यं न स पापेन लिप्यते ॥ नादीक्षिताय दातव्यं नोपवीते कथंचन ॥ दीक्षितायैव दातव्यमुपपन्ने तथैव च ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि देवि तत्त्वेन मे शृणु ॥ न दीपमपि गृह्णाति दत्तं भागवतैः शुभैः ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि गृह्य दीपकमुत्तमम् ॥ जानुसंस्थां ततः कृत्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत ॥ मन्त्रः— ॐ नमो भगवतेऽनुग्रह तेजसे विष्णो सर्वदेवास्त्वाग्निसंस्थाः प्रविष्टा एवं चाग्निस्तव तेजसा भविष्यति स्वतेजसा मामाशु मन्त्रस्य तेजसा संसारार्थं देव गृह्यं दीपकं मन्त्रं मूर्त्तिमन्त्रं श्वो भूत्वा इमं कर्म निष्फलम् ॥ तत्करोति यथान्याय्यं दीपकं ददते नरः ॥ तारिताः पितरस्तेन निष्कलाश्च पितामहाः ॥ गन्धेन तिलकं दद्याल्ललाटे मम सुन्दरी ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि कर्म लोकसुखावहम्

ശിരസ്സു നമിച്ച് അഞ്ജലി ചെയ്ത് വസുധ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: “ഇത് പരമഗുഹ്യം; നിങ്ങളുടെ ഭക്തനോട് പറയേണ്ടതാണ്. നിങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങളിൽ പരായണമായ സന്ധ്യ ഏത് മന്ത്രംകൊണ്ട് ചെയ്യണം? നിങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ച ശുദ്ധ ഭാഗവതീവിധി പറയുക.” ഇത് കേട്ട്, ഭൂതങ്ങളുടെ അവ്യയപ്രഭവമായ വരാഹരൂപ ഭഗവാൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: “ഹേ മാധവീ! നീ സത്യമായി ചോദിക്കുന്ന ഈ ഉത്തമ രഹസ്യം ഞാൻ പറയുന്നു. എന്റെ ആചാരങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച്, സംസാരബന്ധനമോചകമായ പരമ സന്ധ്യ യഥാവിധി ചെയ്യണം. പിന്നെ അഞ്ജലിയിൽ ജലം എടുത്ത്, എന്റെ ഭക്തിയിൽ സ്ഥിരനായി, അല്പനേരം ധ്യാനം ചെയ്ത് ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം— ‘…സന്ധ്യാസംസ്ഥാ വാസുദേവ നമോഽസ്തു തേ।’ ഇത് മന്ത്രങ്ങളിൽ പരമമന്ത്രവും തപസ്സികളുടെ പരമതപസ്സുമാണ്; നിത്യപാഠം ചെയ്യുന്നവൻ പാപത്തിൽ ലിപ്തനാകില്ല. ദീക്ഷയില്ലാത്തവന് നൽകരുത്; ദീക്ഷിതനേയ്ക്ക് മാത്രം നൽകണം. തുടർന്ന് ദീപാർപ്പണവിധി പറയുന്നു— ഉത്തമ ദീപം എടുത്ത്, മുട്ടുകളിൽ സ്ഥാപിച്ച് ഈ മന്ത്രം ചൊല്ലണം— ‘ഓം നമോ ഭഗവതേ… വിഷ്ണോ…’। പിന്നെ സുഗന്ധത്തോടെ നെറ്റിയിൽ തിലകം ഇടണം; പിന്നെയും ലോകസുഖകരമായ കർമ്മങ്ങൾ ഞാൻ പറയും।”

Verse 3

येन मन्त्रेण दातव्यं ललाटे तिलकं मम ।

എന്ത് മന്ത്രം ജപിച്ച് എന്റെ നെറ്റിയിൽ തിലകം ഇടേണ്ടതാണ്?

Verse 4

मन्त्रः— मुखमण्डनं चिन्तय वासुदेव त्वया प्रयुक्तं च मयोपनीतम् ॥ एतेन चित्रं कुरु वासुदेव मम चैवं कुरु संसारमोक्षम् ॥

മന്ത്രം: “ഹേ വാസുദേവാ, മുഖമണ്ഡനത്തെ ധ്യാനിക്കണമേ—നിനാൽ പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ടതും എനിക്ക് ഉപനീതമായതും. ഇതാൽ, ഹേ വാസുദേവാ, ഇതിനെ മംഗളകരവും ശോഭനവുമാക്കുക; അതുപോലെ എനിക്ക് സംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം പ്രസാദിക്കണമേ.”

Verse 5

एतेन मन्त्रेण चित्रकं मे दद्याल्ललाटे तिलकं धरित्री ॥ ततः सुमनसो गृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

ഈ മന്ത്രം ജപിച്ച്, ഹേ ധരിത്രീ, എന്റെ നെറ്റിയിൽ ചിത്രകമായ തിലകം ഇടുക. തുടർന്ന് പുഷ്പങ്ങൾ കൈയിൽ എടുത്ത് ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം.

Verse 6

मन्त्रः— इमाः सुमनसः सौमनस्याय भगवन् सर्वं सुमनसं कुरु त्वयैते सौमनस्याय निर्मिता गृहीताः स्वाहा ।

മന്ത്രം: “ഹേ ഭഗവൻ, ഈ പുഷ്പങ്ങൾ സൗമനസ്യത്തിനായി; എല്ലാം സുമനസ്സുള്ളതാക്കുക. നിനാൽ തന്നേ ഇവ സൗമനസ്യത്തിനായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവ; സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു—സ്വാഹാ.”

Verse 7

एवं सुमनसो दत्त्वा धूपं चैव निवेदयेत् ॥ ततो गृहीत्वा धूपं तु सुगन्धं सुमनोहरम् ॥

ഇങ്ങനെ പുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിച്ച ശേഷം ധൂപവും നിവേദിക്കണം. തുടർന്ന് സുഗന്ധമുള്ളതും മനോഹരവുമായ ധൂപം കൈയിൽ എടുത്ത് (അർപ്പണം നടത്തണം).

Verse 8

नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ मन्त्रः— सुगन्धानि तवाङ्गानि स्वभावेनैव केशव ॥

“നമോ നാരായണ” എന്നു പറഞ്ഞു ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം— “ഹേ കേശവാ, നിന്റെ അവയവങ്ങൾ സ്വഭാവതഃ സുഗന്ധമുള്ളവയാണ്।”

Verse 9

अमुना चैव धूपेन धूपितानि तवाऽनघ ॥ तवाङ्गानां सुगन्धेन सर्वं सौगन्धिकं कुरु ॥

“ഹേ അനഘാ, ഈ ധൂപംകൊണ്ട് നിന്റെ അവയവങ്ങൾ ധൂപിതമായി; നിന്റെ അവയവങ്ങളുടെ സുഗന്ധംകൊണ്ട് എല്ലാം പൂർണ്ണമായി സുഗന്ധമയമാക്കുക।”

Verse 10

यथावृत्तं तु गृह्णामि मम भक्तैः सुखावहम् ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि गृह्य दीपमनुत्तमम् ॥

“നടന്നതുപോലെ തന്നേ ഞാൻ സ്വീകരിക്കുന്നു; അത് എന്റെ ഭക്തർക്കു ക്ഷേമകരമാണ്. എനിക്കായി കർമങ്ങൾ ചെയ്തു, ഈ അനുത്തമ ദീപം സ്വീകരിക്കൂ।”

Verse 11

जानुसंस्थं ततः कृत्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥

പിന്നീട് അത് മുട്ടിന്റെ നിലയിൽ വെച്ച് ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 12

मन्त्रः— नमो भगवते तेजते विष्णो सर्वे देवास्त्वग्निसंस्थाः प्रतिष्ठा ॥ एवं चाग्निस्तव तेजसा प्रतिष्ठितो तेजश्चात्मा स्वयमेव ॥

മന്ത്രം: “തേജോമയനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന് നമസ്കാരം. എല്ലാ ദേവന്മാരും അഗ്നിയിൽ സ്ഥാപിതരാണ്; അഗ്നിയേ അവരുടെ ആധാരം. ഇങ്ങനെ അഗ്നി നിന്റെ തേജസ്സാൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്; തേജസ്സുതന്നെ സ്വയം ആത്മാവാണ്.”

Verse 13

मन्त्रश्च— तेजः संसारान्मोचयितुं देव गृह्णीष्व दीपं द्युतिमन्तश्च ॥ मूर्तिश्च भूत्वा इदं कर्म निष्कलम् ॥

ഈ മന്ത്രം— ഹേ ദേവാ! സംസാരത്തിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കാനായി ദ്യുതിമാനമായ ദീപം സ്വീകരിക്കണമേ. മూర్తിരൂപം ധരിച്ചു ഈ കർമ്മം നിഷ്കലമായി (കുറവില്ലാതെ) നിർവഹിക്കണമേ.

Verse 14

मां करोति यथान्यायं दीपकं ददते नरः ॥ तारिताः पितरस्तेन निष्कलाश्च पितामहाः ॥

വിധിപൂർവം എനിക്ക് ദീപം അർപ്പിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ— ആ കൃത്യത്താൽ അവന്റെ പിതൃകൾ തരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു; പിതാമഹന്മാരും നിഷ്കല (ദോഷരഹിത)രാകുന്നു.

Verse 15

नारायणवचः श्रुत्वा विस्मिता च वसुन्धरा ॥ वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥

നാരായണന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ട് വസുന്ധര (ഭൂമി) വിസ്മയിച്ചു; വരാഹരൂപധാരിയായ ദേവനോട് വസുന്ധര മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 16

श्रुता मया भागवतास्तव कर्मपरायणाः ॥ शेषसंश्रवणार्थाय मनो धावति सत्पथे ॥

അങ്ങയുടെ കർമ്മങ്ങളിൽ പരായണരായ ഭാഗവതഭക്തരെക്കുറിച്ച് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ശേഷമുള്ളത് കേൾക്കുവാൻ എന്റെ മനസ് സത്പഥത്തിലേക്ക് ഓടുന്നു.

Verse 17

तव प्रापणकं कृत्यं केषु पात्रेषु कारयेत् ॥ एतदाचक्ष्व तत्त्वेन येन तुष्यति माधवः ॥

അങ്ങയുടെ അർപ്പണകൃത്യം ഏതു പാത്രങ്ങളിൽ നടത്തണം? മാധവൻ തൃപ്തനാകുവാൻ ഇതു സത്യമായി വിശദീകരിക്കണമേ.

Verse 18

ततो भूमेर्वचः श्रुत्वा लोकनाथोऽब्रवीदिदम् ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि यानि पात्राणि रोचते ॥

അപ്പോൾ ഭൂമിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ലോകനാഥൻ പറഞ്ഞു—“ദേവീ, തത്ത്വത്തോടെ കേൾക്കുക; എനിക്ക് രുചിക്കുന്നതും സ്വീകര്യവുമായ പാത്രങ്ങൾ ഇവയാണ്.”

Verse 19

सर्वाणि तानि त्यक्त्वेह ताम्रं च मम रोचते ॥ एतन्नारायणाच्छ्रुत्वा धर्मकामा वसुन्धरा ॥

“ഇവിടെ അവയെല്ലാം വിട്ട് എനിക്ക് ചെമ്പ് മാത്രമേ രുചിക്കൂ.” നാരായണനിൽ നിന്ന് ഇത് കേട്ട് ധർമ്മകാമിനിയായ വസുന്ധര (മറുപടി പറഞ്ഞു/തുടർന്നു).

Verse 20

उवाच मधुरं वाक्यं लोकनाथं जनार्द्दनम् ॥ एतन्मे परमं गुह्यं ताम्रं ते रोचते कथम् ॥

അവൾ ലോകനാഥനായ ജനാർദ്ദനനോട് മധുരവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു—“ഇത് എനിക്ക് പരമഗുഹ്യം; അങ്ങേക്ക് ചെമ്പ് എങ്ങനെ രുചിക്കുന്നു?”

Verse 21

ततो भूमेर्वचः श्रुत्वा अनादिरपराजितः ॥ लोकानां प्रवरः श्रेष्ठः प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

പിന്നീട് ഭൂമിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അനാദിയും അപരാജിതനുമായ, ലോകങ്ങളിൽ പ്രവരനും ശ്രേഷ്ഠനുമായവൻ വസുന്ധരയ്ക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 22

शृणु तत्त्वेन मे भूमे कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ एकाग्रं चित्तमाधाय येन ताम्रं मम प्रियम् ॥

ഹേ ഭൂമേ, ഹേ അനഘേ, ഞാൻ പറയുന്നതു തത്ത്വത്തോടെ കേൾക്കുക. ചിത്തം ഏകാഗ്രമാക്കി കേൾക്കുക—ചെമ്പ് എനിക്ക് എന്തുകൊണ്ട് പ്രിയമാണെന്ന് അറിയാൻ.

Verse 23

सप्तयुगसहस्राणि आदिकालेऽथ माधवि ॥ यथा ताम्रं समुत्पन्नं यथैव प्रियदर्शनम् ॥

ഹേ മാധവി, ആദികാലത്ത് ഏഴായിരം യുഗങ്ങളിൽ താമ്രം എങ്ങനെ ഉത്ഭവിച്ചു, എങ്ങനെ അത് പ്രിയദർശനമായി (മാന്യമായി) മാറി എന്നത് ഞാൻ പറയുന്നു।

Verse 24

पूर्वं कमलपत्राक्षि गुडाकेशो महासुरः ॥ ताम्ररूपं समादाय ममैवाराधने रतः ॥

ഹേ കമലപത്രാക്ഷി, പൂർവ്വകാലത്ത് ഗുഡാകേശൻ എന്ന മഹാസുരൻ താമ്രരൂപം ധരിച്ചു എനിക്കു മാത്രമായുള്ള ആരാധനയിൽ ലീനനായിരുന്നു।

Verse 25

तत आराधितस्तेन वर्षाणां तु चतुर्दश ॥ सहस्राणि विशालाक्षि धर्मकामेन निश्चलम् ॥

അനന്തരം, ഹേ വിശാലാക്ഷി, ധർമ്മാനുസൃതമായ ആഗ്രഹത്തോടെ അചഞ്ചലനായി അവൻ പതിനാലായിരം വർഷം എനിക്ക് ആരാധന നടത്തി।

Verse 26

अहं तु तपसा तुष्टस्तीव्रेण कृतनिश्चयात् ॥ ततस्ताम्रमये रम्ये यत्र ताम्रसमुद्भवः ॥

അവന്റെ തീവ്രതപസ്സും ദൃഢനിശ്ചയവും കൊണ്ടു ഞാൻ പ്രസന്നനായി; തുടർന്ന് താമ്രമയമായ മനോഹരസ്ഥലം ഉദിച്ചു, അവിടെയാണ് താമ്രോത്ഭവം।

Verse 27

दृष्ट्वाश्रमं महादेवि किञ्चिदेव सुभाषितम् ॥ ततो जानुस्थितो भूत्वा मम एष विचिन्तयेत् ॥

“ഹേ മഹാദേവി, ആശ്രമം കണ്ടും ചില സുവചനങ്ങൾ കേട്ടും, പിന്നെ മുട്ടുകുത്തി ഇരുന്ന് എനിക്കെ മാത്രം ധ്യാനം ചെയ്യട്ടെ.”

Verse 28

गुडाकेश महाभाग ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ तुषितोऽस्म्यनया भक्त्या दुराराध्योऽपि सुव्रत ॥

ഹേ ഗുഡാകേശ മഹാഭാഗാ, പറയുക—ഞാൻ നിനക്കായി എന്ത് ചെയ്യണം? ഹേ സുവ്രത, നിന്റെ ഈ ഭക്തിയാൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാകുന്നു; ഞാൻ ദുർആരാധ്യനായാലും കൂടി.

Verse 29

यत्त्वया चिन्तितं सौम्य कर्मणा मनसा गिरा ॥ वरं ब्रूहि महाभाग तुभ्यं यद्रोचतेऽनघ ॥

ഹേ സൗമ്യാ! കർമത്താൽ, മനസ്സാൽ, വാക്കാൽ നീ ചിന്തിച്ചതെല്ലാം—ആ വരം പറയുക, ഹേ മഹാഭാഗാ. ഹേ അനഘ, നിനക്കിഷ്ടമായതുതന്നെ ഞാൻ നിനക്കു നൽകുന്നു.

Verse 30

एवं मम वचः श्रुत्वा गुडाकेशोऽब्रवीदिदम् ॥ कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा विशुद्धेनान्तरात्मना ॥

എന്റെ വചനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട ഗുഡാകേശൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു—ഇരുകൈകളാൽ അഞ്ജലി ചേർത്ത്, ശുദ്ധമായ അന്തരാത്മയോടെ।

Verse 31

यदि तुष्टोऽसि मे देव समस्तेनान्तरात्मना ॥ जन्मनां तु सहस्राणि त्वयि भक्तिर्दृढा अस्तु मे ॥

ഹേ ദേവാ! നീ സമസ്ത അന്തരാത്മയോടെ എന്നിൽ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, ആയിരം ജന്മങ്ങളോളം നിനക്കുള്ള എന്റെ ഭക്തി ദൃഢമായിരിക്കട്ടെ।

Verse 32

चक्रेण वधमिच्छामि त्वया मुक्तेन केशव ॥

ഹേ കേശവാ! നീ വിട്ട ചക്രംകൊണ്ട് എന്റെ വധം സംഭവിക്കണമെന്നു ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 33

चक्रेण पातितस्यैतद्वसामांसानि किं चन ॥ ताम्रं नाम भवेदेव पवित्रीकरणं शुभम् ॥

ചക്രംകൊണ്ട് വീഴ്ത്തപ്പെട്ടവന്റെ ഈ വസയും മാംസവും—എന്തായാലും—‘താമ്രം’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അത് നിശ്ചയമായും ശുഭമായ പവിത്രീകരണ മാർഗ്ഗമാകുന്നു.

Verse 34

तेन पात्रं ततः कृत्वा शुभधर्मविनिश्चितः ॥ तस्मिन् प्रापणकं कृत्वा शुद्धे वै ताम्रभाजने ॥

പിന്നീട് അതിൽ നിന്ന് ഒരു പാത്രം നിർമ്മിച്ച്, ശുഭധർമ്മത്തിൽ നിശ്ചയദൃഢനായി, ആ ശുദ്ധ താമ്രഭാജനത്തിൽ പ്രാപണകം (അർപ്പണപാത്രം) ഒരുക്കി.

Verse 35

निवेदिते परा प्रीतिर्भवत्‍वेतन्मनोगतम् ॥ प्रसन्नो यदि मे देव ह्येष मे दीयतां वरः ॥

നിവേദനം ചെയ്ത ശേഷം പരമ തൃപ്തി ഉണ്ടാകട്ടെ—ഇതാണ് എന്റെ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം. ദേവാ, നിങ്ങൾ എനിക്കു പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, ഈ വരം എനിക്കു ദയചെയ്യുക.

Verse 36

यच्चिन्तितोऽसि देवेश उग्रे तपति तिष्ठता ॥ बाढमित्येव सोऽप्युक्तो यावल्लोकस्थितिर्मया ॥

ദേവേശാ, നിങ്ങൾ ഉഗ്രതപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചതുപോലെ, അവനോടും ഞാൻ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു—ലോകസ്ഥിതി നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം.

Verse 37

तत्ताम्रभाजने मह्यं दीयते यत्सुपुष्कलम् ॥ अतुला तेन मे प्रीतिर्भूमे जानीहि सुव्रते ॥

ശുദ്ധ താമ്രഭാജനത്തിൽ എനിക്ക് അത്യന്തം സമൃദ്ധമായ അർപ്പണം നൽകപ്പെടുന്നതിനാൽ, എന്റെ തൃപ്തി അതുല്യമാണ്; ഭൂമീ, സുവ്രതേ, ഇതറിഞ്ഞുകൊൾക.

Verse 38

माङ्गल्यं च पवित्रं च ताम्रं तेन प्रियं मम ॥ त्वं च द्रक्ष्यसि तच्चक्रं मध्यसंस्थे दिवाकरे ॥

താമ്രം മംഗളകരവും പവിത്രവും ആകയാൽ അത് എനിക്ക് പ്രിയമാണ്. സൂര്യൻ മദ്ധ്യാകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ നീ ആ ചക്രം ദർശിക്കും.

Verse 39

वैशाखस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥ मम तेजोमयं चक्रं त्वां वधिष्यत्यसंशयम् ॥

വൈശാഖ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദ്വാദശിയിൽ എന്റെ തേജോമയ ചക്രം സംശയമില്ലാതെ നിന്നെ വധിക്കും.

Verse 40

एष्यसे मम लोकाय एवमेतन्न संशयः ॥ एवमुक्त्वा गुडाकेशं तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥

“നീ എന്റെ ലോകത്തിലേക്കു വരും—ഇതു തന്നേ; സംശയമില്ല.” എന്നു ഗുഡാകേശനോട് പറഞ്ഞിട്ട് ഞാൻ അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 41

चक्राद्वधमभीप्सन्वै सोऽपि मत्कर्मणि स्थितः ॥ दिने दिने विशिष्टं तु शुभं कुर्वंस्तपस्यति ॥

ചക്രവധം ആഗ്രഹിച്ച് അവനും എന്റെ വ്രതകർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ടു; ദിനംപ്രതി വിശിഷ്ടമായ ശുഭകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു തപസ്സു അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.

Verse 42

विष्णुसंस्थो भविष्यामि कदाहमिति चिन्तयन् ॥ एवं स्थितस्य तस्याथ वैशाखस्य तु द्वादशी ॥

“ഞാൻ എപ്പോൾ വിഷ്ണുവിൽ സ്ഥാപിതനാകും?” എന്നു ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ അങ്ങനെ തന്നെയിരുന്നു; അപ്പോൾ വൈശാഖ ദ്വാദശി എത്തി.

Verse 43

शुक्लपक्षस्य सम्प्राप्ता तस्यां धर्मविनिश्चितः ॥ विष्णुपूजां ततः कृत्वा प्रार्थयामास मां प्रतिम् ॥

ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ആ തിഥി എത്തിയപ്പോൾ, ധർമ്മത്തിൽ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ അവൻ ആദ്യം വിഷ്ണുപൂജ നടത്തി; തുടർന്ന് എന്റെ പ്രതിമയുടെ മുന്നിൽ നിന്നു എന്നെ പ്രാർത്ഥിച്ചു।

Verse 44

मुञ्च मुञ्च प्रभो चक्रमपि वह्निसमप्रभम् ॥ आत्मा मे नीयतां शीघ्रं निकृत्त्याङ्गानि सर्वशः ॥

“വിടുക, വിടുക, പ്രഭോ, അഗ്നിസമപ്രഭമായ ചക്രം! എന്റെ അവയവങ്ങളെ എല്ലാടവും ഛേദിച്ച് എന്റെ ആത്മാവിനെ വേഗം കൊണ്ടുപോകുക।”

Verse 45

तदैव चक्रेण विपाटितोऽसौ प्राप्तोऽपि मां भागवतप्रधानः ॥ ताम्रं तु तन्मांसमसृक् सुवर्णमस्थीनि रूप्यं बहुधातवश्च ॥ रङ्गं च सीसं त्रपुधातुसंस्थं कांस्यं च रीतिश्च मलस्तु तेषाम् ॥

അന്നേ നിമിഷം ചക്രത്താൽ കീറിപ്പിരിഞ്ഞ ആ ഭഗവദ്ഭക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ എന്നെ പ്രാപിച്ചു. അവന്റെ മാംസം താമ്രമായി, രക്തം സ്വർണ്ണമായി, അസ്ഥികൾ രൂപ്യമായി, മറ്റു പല ധാതുക്കളായും മാറി. ടിൻയും ലെഡും ലോഹങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതമായി; കാംസ്യവും പിത്തളയും ഉത്ഭവിച്ചു—അവയിൽ മലം എന്ന അശുദ്ധിയും ഉണ്ടാകുന്നു।

Verse 46

एतद्भागवतैः कार्यं मम प्रियकरैः सदा ॥ एवं ताम्रं समुत्पन्नमिति मे रोचते हि तत् ॥

ഇത് എപ്പോഴും എനിക്ക് പ്രിയമുള്ള ഭഗവദ്ഭക്തന്മാർ ചെയ്യേണ്ട കാര്യമാണ്. ഇങ്ങനെ താമ്രം ഉത്ഭവിച്ചു എന്ന വിവരണം എനിക്ക് യുക്തവും അംഗീകര്യവും ആകുന്നു।

Verse 47

दीक्षितैर्वै भागवतैः पाद्यार्घ्यादौ च दीयते ॥ एवं दीक्षाविधिः प्रोक्त एवं ताम्रसमुद्भवः ॥

ദീക്ഷിതരായ ഭഗവദ്ഭക്തന്മാർ തന്നെയാണ് പാദ്യം, അർഘ്യം മുതലായ അർപ്പണങ്ങൾ നൽകേണ്ടത്. ഇങ്ങനെ ദീക്ഷാവിധി പ്രസ്താവിച്ചു; അതുപോലെ താമ്രപാത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിധി (താമ്രസമുദ്ഭവ)യും വിശദീകരിച്ചു।

Verse 48

देवि तत्त्वेन कथितः किमन्यत् परिपृच्छसि ॥ भूमिरुवाच ॥ देवदेव कथं सन्ध्यां दीक्षितः कुरुते वद ॥

ദേവി, തത്ത്വപ്രകാരം എല്ലാം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; നീ മറ്റെന്താണ് ചോദിക്കുന്നത്? ഭൂമി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവാ, ദീക്ഷിതൻ സന്ധ്യോപാസന എങ്ങനെ ആചരിക്കുന്നു, പറയുക।

Verse 49

केन मन्त्रेण वा भक्तस्तव कर्मपरायणः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु माधवि तत्त्वेन सन्ध्यामन्त्रमनुत्तमम् ॥

അല്ലെങ്കിൽ ഏത് മന്ത്രത്താൽ നിന്റെ ഭക്തൻ—കർമ്മപരായണൻ—സന്ധ്യ ആചരിക്കുന്നു? ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മാധവി, തത്ത്വപ്രകാരം അത്യുത്തമമായ സന്ധ്യാമന്ത്രം കേൾക്കുക।

Verse 50

यथा वदन्ति वै सूर्यं सन्ध्यां पूर्वां परां तथा ॥ जलाञ्जलिं गृहीत्वा तु मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥

പൂർവവും അപരവും ആയ സന്ധ്യകളോട് ബന്ധപ്പെട്ട് സൂര്യനെപ്പറ്റി പറയുന്നതുപോലെ, साधകൻ ജലാഞ്ജലി എടുത്ത് എന്നിൽ ഭക്തിയോടെ സ്ഥിരനായി നില്ക്കണം।

Verse 51

मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ सिक्थानि तत्र यावन्ति ताम्रप्रापणके धरे ॥

ഒരു മുഹൂർത്തം ധ്യാനം ആശ്രയിച്ച് ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം. താമ്രജലപാത്രം വെക്കുന്ന സ്ഥലത്തെ നിലത്ത് എത്ര കണങ്ങൾ/തുള്ളികൾ ഉണ്ടോ, അത്രയും ഫലം ലഭിക്കും।

Verse 52

तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके स मोदते ॥

അത്രയേറെ ആയിരം വർഷങ്ങൾ അവൻ എന്റെ ലോകത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 53

मन्त्रः — भवोद्भवमादिव्यक्तरूपमादित्यं सर्वे देवा ब्रह्मरुद्रेन्द्रास्त्वां च ॥ कृष्णे यथासीद्ध्यानयोगस्थितास्ते सन्ध्यासंस्था वासुदेवं नमन्ति ॥

മന്ത്രം: നീയേ ഭവോദ്ഭവത്തിന്റെ മൂലം, ആദിയായി വ്യക്തമായ രൂപം—ആദിത്യൻ. ബ്രഹ്മാ, രുദ്രൻ, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരോടുകൂടി സർവ്വദേവന്മാരും, കൂടാതെ നീയും—എല്ലായിടത്തും നീയേ നിലകൊള്ളുന്നു. കൃഷ്ണനിൽ ധ്യാനയോഗസ്ഥരായിരുന്നതുപോലെ, സന്ധ്യാനുഷ്ഠാനസ്ഥർ വാസുദേവനെ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 54

वयं देवमादिमव्यक्तरूपं कृत्वा चात्मनि देव संस्थास्तथापि ॥ संसारार्थं कर्म तत्करणमेव सन्ध्यासंस्था वासुदेव नमो नमः ॥

ഹേ ദേവാ! ആദിയായ അവ്യക്തരൂപ ദേവനെ ആത്മാവിൽ സ്ഥാപിച്ചിട്ടും, സംസാരാർത്ഥമായി കർമ്മവും അതിന്റെ ഉപകരണങ്ങളും ചെയ്യപ്പെടുന്നു. സന്ധ്യാനുഷ്ഠാനസ്ഥർ പറയുന്നു—“വാസുദേവാ, നമോ നമഃ।”

Verse 55

गृहाणेमं च मे धूपं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि यथा दीपं निवेदयेत् ॥

എന്റെ ഈ ധൂപം സ്വീകരിക്കണമേ; ഇത് സർവ്വസംസാരബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മോക്ഷത്തിനുള്ള ഉപായമാണ്. തുടർന്ന് ദീപം എങ്ങനെ നിവേദിക്കണം എന്ന് ഞാൻ വിശദീകരിക്കും.

Verse 56

तानि ते कथयिष्यामि त्वया मे पूर्वपृच्छितम् ॥ सौवर्णं राजतं कांस्यं येषु दद्यात्प्रपाणकम् ॥

നീ മുമ്പ് എന്നോട് ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറയും. അവയാണ്—സ്വർണം, വെള്ളി, കാംസ്യം; ഇവയിൽ പ്രപാണകം (ജലപാത്രം/ജലവിതരണം) ദാനം ചെയ്യണം.

Verse 57

चतुर्बाहुं च मां दृष्ट्वा मम कर्मपरायणः ॥ प्रणतः प्राञ्जलिः प्राह शिरो भूमौ निधाप्य सः ॥ तं च दृष्ट्वा मया प्रोक्तं प्रसन्नेनान्तरात्मना ॥

എന്നെ ചതുര്ബാഹുവായി കണ്ടപ്പോൾ, എന്റെ കർമ്മത്തിൽ പരായണനായ അവൻ സാഷ്ടാംഗമായി പ്രണാമിച്ചു, കൈകൂപ്പി സംസാരിച്ചു; തല ഭൂമിയിൽ വെച്ചു. അവനെ അങ്ങനെ കണ്ട ഞാൻ പ്രസന്നമായ അന്തരാത്മാവോടെ പറഞ്ഞു.

Verse 58

तावत्ताम्रस्थितो भूत्वा मम संस्थो भविष्यसि ॥ ततः प्रभृति ताम्रात्मा गुडाकेशो व्यवस्थितः ॥

ആ കാലം മുഴുവൻ താമ്രത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി നീ എന്റെ വ്രതത്തിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളും. അതിനുശേഷം ഗുഡാകേശൻ താമ്രസ്വഭാവനായിട്ട് ദൃഢമായി സ്ഥാപിതനായി.

Verse 59

ताम्रपात्रेण वै भूमे प्रापणं यत्प्रदीयते ॥ सिक्थे सिक्थे फलं तस्य शृणुष्व गदतो मम ॥

ഹേ ഭൂമീ, താമ്രപാത്രം മുഖേന ഏതു അർപ്പണം നൽകപ്പെടുന്നുവോ അതിന്റെ ഫലം കേൾക്കുക—തേനീച്ചമോമിന്റെ ഓരോ അളവിനും അനുരൂപമായ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 60

अनेनैव हि मन्त्रेण सन्ध्यां कुर्यात्तु दीक्षितः ॥

ദീക്ഷിതൻ ഈ തന്നെയുള്ള മന്ത്രം കൊണ്ടു സന്ധ്യാകർമ്മം നിർവഹിക്കണം.