Sukta 48
Sukta 8.48
Soma (implicit as ‘sweet/honey’ of life-force)
এই সোম-সূক্তত সোমৰ আস্বাদিত “মিঠাস” (মধু) ক জীৱনদায়িনী শক্তি হিচাপে উদ্যাপন কৰা হৈছে—ই মনক স্পষ্ট কৰে, অন্তৰৰ স্বাধীনতা বিস্তাৰ কৰে, আৰু দেৱতা-মৰ্ত্যক একে ধাৰণকাৰী সাৰ-তত্ত্বৰ চাৰিওফালে একত্ৰ কৰে। সোমক প্ৰতিটো অংগত আসীন অন্তৰ্বাসী ৰক্ষক হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে; সৎ আচৰণ/ব্ৰত (vrata) পালনত হোৱা ত্ৰুটিৰ বাবে ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে, আৰু সকলো দিশৰ পৰা সুৰক্ষা লগতে সূৰ্য-লোক (svar) লাভৰ বাবে আহ্বান কৰা হৈছে। এইদৰে সূক্তটি উল্লাসময় অভিজ্ঞতাৰ পৰা নৈতিক পুনৰ-মিলনলৈ, আৰু শেষত সোম/ইন্দুৰ দ্বাৰা সৰ্বাঙ্গীন ৰক্ষালৈ অগ্ৰসর হয়।
Mantras
Mantra 1
स्वादोरभक्षि वयसः सुमेधाः स्वाध्यो वरिवोवित्तरस्य । विश्वे यं देवा उत मर्त्यासो मधु ब्रुवन्तो अभि संचरन्ति ॥
মধুৰ সেই সোৱাদৰ আমি আস্বাদ ল’লোঁ—জীৱনীশক্তিৰ; সুমেধা হৈ, স্বাধ্য (আত্ম-সংযমী) হৈ, অধিক বিস্তৃত মুক্তিত প্ৰৱেশ কৰিলোঁ। সেই ‘মধু’ক ঘিৰি সকলো দেৱতা আৰু মৰ্ত্য একেলগে চলি ফুৰে, তাক ‘মধু’ বুলি উচ্চাৰণ কৰি।
Mantra 2
अन्तश्च प्रागा अदितिर्भवास्यवयाता हरसो दैव्यस्य । इन्दविन्द्रस्य सख्यं जुषाणः श्रौष्टीव धुरमनु राय ऋध्याः ॥
অন্তৰত প্ৰৱেশ কৰি আগবাঢ়া; অদিতি—সীমাহীন—হোৱা, দিৱ্য তাপ (হৰস)ৰ অতিশয়তা আঁতৰাই ৰাখা। হে সোম-ইন্দু, ইন্দ্ৰৰ সৈতে সখ্য উপভোগ কৰি, ধুৰা অনুসৰণ কৰা সু-যোজিত ঘোঁৰাৰ দৰে, ধন-সম্পদত সমৃদ্ধ হওক।
Mantra 3
अपाम सोमममृता अभूमागन्म ज्योतिरविदाम देवान् । किं नूनमस्मान्कृणवदरातिः किमु धूर्तिरमृत मर्त्यस्य ॥
আমি সোম পান কৰিলোঁ; আমি অমৃতত্ব লাভ কৰিলোঁ। আমি জ্যোতিলৈ গ’লোঁ; দেৱতাসকলক বিচাৰি পালোঁ। এতিয়া শত্রুতা আমাৰ কি কৰিব? হে অমৃত! এই অৱস্থাত প্ৰবিষ্ট মৰ্ত্যৰ বিৰুদ্ধে ধূর্তৰ কৌশলেই বা কি কৰিব?
Mantra 5
इमे मा पीता यशस उरुष्यवो रथं न गावः समनाह पर्वसु । ते मा रक्षन्तु विस्रसश्चरित्रादुत मा स्रामाद्यवयन्त्विन्दवः ॥
এই সোমবিন্দুবোৰ—মই পান কৰা—যশস্বী, বিস্তৃত ৰক্ষাৰ আকাঙ্ক্ষাৰে ভৰা; ৰথৰ গাঁঠত গাভীৰ/অশ্বৰ দৰে নিজকে জুৰি ধৰিছে। জীৱনৰ গতি-চৰ্যাৰ মাজত ভাঙি-পৰা (বিক্ষয়)ৰ পৰা সিহঁতে মোক ৰক্ষা কৰক; আৰু হে ইন্দৱঃ (সোমবিন্দুসমূহ), মোৰ পৰা ক্লান্তি আৰু শৈথিল্য দূৰ কৰক।
Mantra 6
अग्निं न मा मथितं सं दिदीपः प्र चक्षय कृणुहि वस्यसो नः । अथा हि ते मद आ सोम मन्ये रेवाँ इव प्र चरा पुष्टिमच्छ ॥
মথি জ্বলাই তোলা অগ্নিৰ দৰে, মোৰ ভিতৰত দীপ্ত হৈ উঠা। আমাৰ বাবে অধিক স্পষ্ট দৃষ্টি আৰু উত্তম অৱস্থা স্থাপন কৰা। কিয়নো, হে সোম, তোমাৰ মদ/উল্লাসত মই তোমাক ধনবান শক্তিৰ দৰে আগবাঢ়ি চলা দেখোঁ—পুষ্টি-সম্পূৰ্ণতাৰ দিশে অগ্ৰসর।
Mantra 7
इषिरेण ते मनसा सुतस्य भक्षीमहि पित्र्यस्येव रायः । सोम राजन्प्र ण आयूंषि तारीरहानीव सूर्यो वासराणि ॥
ইষিৰ মনৰে আমি তোমাক—চাপি উলিওৱা সোমক—পিতৃ-পুৰুষৰ ধনৰ দৰে ভক্ষণ কৰোঁ। হে সোম-ৰাজন, সূৰ্য্য যেন দিনবোৰ আগুৱাই লৈ যায়, তেনেকৈ আমাৰ আয়ুষ্য-শক্তিসমূহ আগলৈ পাৰ কৰাই দিয়া।
Mantra 8
सोम राजन्मृळया नः स्वस्ति तव स्मसि व्रत्यास्तस्य विद्धि । अलर्ति दक्ष उत मन्युरिन्दो मा नो अर्यो अनुकामं परा दाः ॥
হে সোম-ৰাজন, আমাৰ ওপৰত কৃপা কৰা; আমাক স্বস্তি দিয়া। আমি তোমাৰ ব্ৰত্য—এই কথা জানি থোৱা। হে ইন্দু, বুদ্ধিৰ শক্তি জাগ্ৰত, ইচ্ছাশক্তিও জাগ্ৰত; শত্রু ‘অন্য’ৰ ইচ্ছামতে আমাক সোপান নকৰিবা।
Mantra 9
त्वं हि नस्तन्वः सोम गोपा गात्रेगात्रे निषसत्था नृचक्षाः । यत्ते वयं प्रमिनाम व्रतानि स नो मृळ सुषखा देव वस्यः ॥
তুমিয়েই আমাৰ তনুৰ গোপা, হে সোম; অঙ্গেঅঙ্গে তুমি আসন লৈছা—হে নৃচক্ষাঃ। যদি আমি তোমাৰ বিধানসমূহ ক্ষীণ কৰিছোঁ, তেন্তে আমাক কৃপা কৰা—হে দেৱ, সুসখা, সৰ্বোত্তম দানত সদা প্ৰস্তুত।
Mantra 10
ऋदूदरेण सख्या सचेय यो मा न रिष्येद्धर्यश्व पीतः । अयं यः सोमो न्यधाय्यस्मे तस्मा इन्द्रं प्रतिरमेम्यायुः ॥
ঋদূদৰ (বিস্তৃত উদৰযুক্ত) সখাৰ সৈতে মই সখ্যতাত মিলিত হওঁ—যি পীত হ’লো সত্ত্বেও মোক ক্ষতি নকৰে, হৰ্যশ্ব ইন্দ্ৰ! এই সোম যি আমাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা হৈছে—তাৰে বলত মই ইন্দ্ৰৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়োঁ, জীৱনৰ দৃঢ় আশ্ৰয়লৈ।
Mantra 11
अप त्या अस्थुरनिरा अमीवा निरत्रसन्तमिषीचीरभैषुः । आ सोमो अस्माँ अरुहद्विहाया अगन्म यत्र प्रतिरन्त आयुः ॥
সেই ব্যাধিসমূহ দূৰলৈ সৰি গ’ল—অক্ষম হৈ; অন্ধকাৰত চলা সত্তাসমূহ ভয়তে পলাই গ’ল। সোমে আমাক ওপৰলৈ উঠাই দিলে, বিস্তৃত আকাশীয় পৰিসৰত; আমি তাত উপনীত হ’লোঁ য’ত আয়ু দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত, অখণ্ড।
Mantra 12
यो न इन्दुः पितरो हृत्सु पीतोऽमर्त्यो मर्त्याँ आविवेश । तस्मै सोमाय हविषा विधेम मृळीके अस्य सुमतौ स्याम ॥
হে পিতৃগণ, যি ইন্দু হৃদয়সমূহত পীত—অমৰ—সেইয়ে মৰ্ত্যসকলৰ ভিতৰত প্ৰবেশ কৰিছে। সেই সোমলৈ আমি হৱিষা সহ পূজা নিবেদন কৰোঁ; তেওঁৰ মৃলীকে, তেওঁৰ সুমতিত আমি বাস কৰোঁ।
Mantra 13
त्वं सोम पितृभिः संविदानोऽनु द्यावापृथिवी आ ततन्थ । तस्मै त इन्दो हविषा विधेम वयं स्याम पतयो रयीणाम् ॥
হে সোম, পিতৃসকলৰ সৈতে সচেতন সন্মতিত তুমি দ্যাৱা-পৃথিৱীক তেওঁলোকৰ পথত বিস্তাৰ কৰিলা। হে ইন্দু, তোমাক আমি হৱিষা সহিতে পূজা নিবেদন কৰোঁ; যেন আমি ৰয়ীসমূহৰ—সমৃদ্ধিৰ অধিপতি হওঁ।
Mantra 14
त्रातारो देवा अधि वोचता नो मा नो निद्रा ईशत मोत जल्पिः । वयं सोमस्य विश्वह प्रियासः सुवीरासो विदथमा वदेम ॥
হে ত্ৰাতা দেবসকল, আমাৰ ওপৰত আৰু আমাৰ পক্ষে উচ্চস্বৰে কোৱা; নিদ্ৰাই যেন আমাক অধীন নকৰে, আৰু অনর্থক জল্পনাইও নহওক। আমি সদায় সোমৰ প্ৰিয়; সু-বীৰ্যসম্পন্ন হৈ, যজ্ঞ-সভাত আমি বাক্য উচ্চাৰণ কৰোঁ।
Mantra 15
त्वं नः सोम विश्वतो वयोधास्त्वं स्वर्विदा विशा नृचक्षाः । त्वं न इन्द ऊतिभिः सजोषाः पाहि पश्चातादुत वा पुरस्तात् ॥
হে সোম, তুমি সকলো দিশৰ পৰা বল-দাতা; তুমি স্বৰ্-বিদা—সূৰ্যলোকৰ সন্ধানকাৰী; জনসমূহৰ মাজত নৃচক্ষাঃ—মানৱৰ দ্ৰষ্টা হৈ প্ৰৱেশ কৰা। হে ইন্দু, তোমাৰ সজোষাঃ সহায়সমূহে সৈতে, পিছফালৰ পৰা আৰু আগফালৰ পৰাও আমাক ৰক্ষা কৰা।
Frequently Asked Questions
It says Soma is a sweet, life-giving power that brings mental clarity and inner freedom, while also guarding the person from within and protecting them from all sides.
“Madhu” points to Soma’s delightful, nourishing essence—both as the ritual drink and as an inner sweetness that refreshes life and consciousness.
It portrays Soma as an indwelling guardian: the sacred vitality is present throughout the body and being, supporting health, strength, and right living.
Ask anything about Sukta 48 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.