
Sukta 8.48
ഈ സോമ-സൂക്തം സോമം രുചിച്ചറിയുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന “മധുരത്വം” (മധു) ജീവദായകശക്തിയായി പുകഴ്ത്തുന്നു; അത് മനസ്സിനെ തെളിയിക്കുകയും, ഉള്ളിലെ സ്വാതന്ത്ര്യം വിപുലമാക്കുകയും, ദേവന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും ഒരൊറ്റ പോഷകസാരത്തിന്റെ ചുറ്റും ഒന്നിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സോമനെ ഓരോ അവയവത്തിലും ഇരിക്കുന്ന അന്തർവാസി രക്ഷകനായി സ്തുതിക്കുന്നു; ധർമ്മാനുഷ്ഠാനത്തിലെ (വ്രത) വീഴ്ചകൾ ക്ഷമിക്കണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു; എല്ലാ ദിക്കുകളിലുമുള്ള സംരക്ഷണത്തിനും സൂര്യലോകം/സ്വർഗ്ഗം (സ്വർ) പ്രാപിക്കാനുമുള്ള മാർഗ്ഗത്തിനും അവനെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. അങ്ങനെ ഈ ഗാനം ഉന്മാദാനുഭവത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് നൈതിക പുനഃസന്ധാനത്തിലേക്ക് നീങ്ങി, ഒടുവിൽ സോമ/ഇന്ദുവിന്റെ സമഗ്ര സംരക്ഷണം അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു.
Mantra 1
स्वादोरभक्षि वयसः सुमेधाः स्वाध्यो वरिवोवित्तरस्य । विश्वे यं देवा उत मर्त्यासो मधु ब्रुवन्तो अभि संचरन्ति ॥
മധുരമായ (സോമ)ത്തിന്റെ—ജീവശക്തിയുടെ—രസം ഞാൻ ആസ്വദിച്ചു; സുമേധസ്സായി, സ്വാധ്യനായി (അന്തരംഗാധിപനായി), ഞാൻ വിശാലമായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. ആ മധുവിനെ ചുറ്റി എല്ലാ ദേവന്മാരും മർത്ത്യരും ഒരുമിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നു; അതിനെ ‘മധുരം’ എന്നു വിളിച്ചുപറഞ്ഞുകൊണ്ട്.
Mantra 2
अन्तश्च प्रागा अदितिर्भवास्यवयाता हरसो दैव्यस्य । इन्दविन्द्रस्य सख्यं जुषाणः श्रौष्टीव धुरमनु राय ऋध्याः ॥
അകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ച് മുന്നോട്ട് നീങ്ങുക; അതിതി—അപരിമിത—ആകുക, ദൈവിക താപത്തിന്റെ അതിരുകടക്കൽ തടയുന്നവളായി. ഹേ ഇന്ദു (സോമബിന്ദു), ഇന്ദ്രന്റെ സഖ്യത ആസ്വദിച്ചുകൊണ്ട്, സമ്പത്തിൽ സമൃദ്ധനാകുക—നന്നായി കെട്ടിയ കുതിര ധുരത്തെ അനുഗമിക്കുന്നതുപോലെ.
Mantra 3
अपाम सोमममृता अभूमागन्म ज्योतिरविदाम देवान् । किं नूनमस्मान्कृणवदरातिः किमु धूर्तिरमृत मर्त्यस्य ॥
ഞങ്ങൾ സോമം പാനം ചെയ്തു; ഞങ്ങൾ അമൃത—അമരർ—ആയി. ഞങ്ങൾ ജ്യോതിയിലേക്കു ചെന്നു; ദേവന്മാരെ കണ്ടെത്തി. ഇനി വൈരം ഞങ്ങളോട് എന്തു ചെയ്യുമെന്നു? ഹേ അമൃതനേ, ഈ നിലയിൽ പ്രവേശിച്ച മർത്ത്യനോടു ധൂർത്തന്റെ കപടത എന്തു ചെയ്യുമെന്നു?
Mantra 5
इमे मा पीता यशस उरुष्यवो रथं न गावः समनाह पर्वसु । ते मा रक्षन्तु विस्रसश्चरित्रादुत मा स्रामाद्यवयन्त्विन्दवः ॥
യശസ്സുള്ളതും രക്ഷിക്കാൻ ഉത്സുകവുമായ—ഞാൻ പാനം ചെയ്ത—ഈ സോമബിന്ദുക്കൾ, രഥത്തിന്റെ സന്ധികളിൽ കാളകൾ (അശ്വങ്ങളെപ്പോലെ) ബന്ധിക്കുന്നതുപോലെ, തങ്ങളെത്തന്നെ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. ജീവിതഗതിയിലെ സഞ്ചാരത്തിൽ വിഘടനം വരാതിരിക്കാൻ അവ എന്നെ കാക്കട്ടെ; കൂടാതെ, ഹേ ഇന്ദുക്കളേ, ക്ഷീണവും ശൈഥില്യവും എന്നിൽ നിന്ന് അകറ്റിക്കളയട്ടെ.
Mantra 6
अग्निं न मा मथितं सं दिदीपः प्र चक्षय कृणुहि वस्यसो नः । अथा हि ते मद आ सोम मन्ये रेवाँ इव प्र चरा पुष्टिमच्छ ॥
മഥനത്തിൽ നിന്നു ജ്വലിച്ചുയരുന്ന അഗ്നിപോലെ, എന്റെ ഉള്ളിൽ ജ്വലിക്ക. ഞങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ തെളിഞ്ഞ ദർശനവും ഉത്തമമായ നിലയും സൃഷ്ടിക്ക. കാരണം, ഹേ സോമ, നിന്റെ മദത്തിൽ ഞാൻ നിന്നെ സമൃദ്ധമായ ശക്തിപോലെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങുന്നതായി അനുഭവിക്കുന്നു—പൂർണ്ണതയിലേക്കു പോഷണം കൈവരിച്ച് മുന്നേറുന്നതായി.
Mantra 7
इषिरेण ते मनसा सुतस्य भक्षीमहि पित्र्यस्येव रायः । सोम राजन्प्र ण आयूंषि तारीरहानीव सूर्यो वासराणि ॥
ഉത്സുകമായ മനസ്സോടെ ഞങ്ങൾ നിനക്കു—പിഴിഞ്ഞ സോമത്തിനു—പിതൃപരമ്പര്യ നിധിപോലെ പാനം ചെയ്യുന്നു. ഹേ സോമരാജാ, ഞങ്ങളുടെ ആയുസ്സ്-പ്രാണങ്ങളെ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുപോകുക; സൂര്യൻ ദിവസങ്ങളെ മുന്നോട്ടു നീക്കി വിശാലമായ ഗതിയിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ.
Mantra 8
सोम राजन्मृळया नः स्वस्ति तव स्मसि व्रत्यास्तस्य विद्धि । अलर्ति दक्ष उत मन्युरिन्दो मा नो अर्यो अनुकामं परा दाः ॥
ഹേ സോമരാജാ, ഞങ്ങളോടു കരുണ കാണിക്ക; ഞങ്ങൾക്ക് സ്വസ്തി നൽകുക. ഞങ്ങൾ നിന്റെ വ്രാത്യർ (വ്രതധാരികളായ ഭക്തർ)—അത് അറിഞ്ഞുകൊൾക. ഹേ ഇന്ദു, വിവേചനശക്തി ജാഗരൂകമാണ്; മന്യു (ഇച്ഛാബലം/ഉഗ്രബലം) കൂടെ; ശത്രുവായ ‘അര്യ’ന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ഞങ്ങളെ അവനു ഏല്പിക്കരുത്.
Mantra 9
त्वं हि नस्तन्वः सोम गोपा गात्रेगात्रे निषसत्था नृचक्षाः । यत्ते वयं प्रमिनाम व्रतानि स नो मृळ सुषखा देव वस्यः ॥
ഹേ സോമ, നീ തന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ തനു (അസ്തിത്വം) കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന ഗോപാ; ഓരോ അംഗത്തിലും, ഓരോ ഗാത്രത്തിലും നീ ഇരുന്നിരിക്കുന്നു—ഹേ നൃചക്ഷസ് (മനുഷ്യരുടെ ദർശകൻ). ഞങ്ങൾ നിന്റെ വ്രതങ്ങളെ (ഋതത്തിന്റെ നിയമങ്ങളെ) കുറച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഞങ്ങളോടു കരുണ കാണിക്ക; ഹേ ദേവാ, സുഷഖാ (നല്ല സുഹൃത്ത്), ശ്രേഷ്ഠം ദാനം ചെയ്യാൻ എപ്പോഴും സന്നദ്ധനേ.
Mantra 10
ऋदूदरेण सख्या सचेय यो मा न रिष्येद्धर्यश्व पीतः । अयं यः सोमो न्यधाय्यस्मे तस्मा इन्द्रं प्रतिरमेम्यायुः ॥
വിശാലോദരനായ (സോമ)നോടു ഞാൻ സഖ്യതയിൽ ചേർന്നിരിക്കട്ടെ—ഹേ ഹരിതാശ്വ ഇന്ദ്രാ, പാനം ചെയ്തിട്ടും എന്നെ ഹാനിക്കാത്തവൻ. ഞങ്ങളിലകത്ത് സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്ന ഈ സോമത്തിന്റെ ബലത്താൽ ഞാൻ ഇന്ദ്രനിലേക്കു മുന്നേറുന്നു—ആയുസ്സിന്റെ ദൃഢാധാരത്തിലേക്കു.
Mantra 11
अप त्या अस्थुरनिरा अमीवा निरत्रसन्तमिषीचीरभैषुः । आ सोमो अस्माँ अरुहद्विहाया अगन्म यत्र प्रतिरन्त आयुः ॥
ആ രോഗങ്ങൾ അകലെ നിന്നിരിക്കുന്നു—ശക്തിഹീനമായി; അന്ധകാരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവ ഭയത്തോടെ ഓടിപ്പോയി. സോമൻ ഞങ്ങളെ മേലോട്ടുയർത്തി വിശാലാവകാശങ്ങളിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി; ആയുസ്സ് അഖണ്ഡമായി ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നിടത്തേക്കു ഞങ്ങൾ എത്തി.
Mantra 12
यो न इन्दुः पितरो हृत्सु पीतोऽमर्त्यो मर्त्याँ आविवेश । तस्मै सोमाय हविषा विधेम मृळीके अस्य सुमतौ स्याम ॥
ഹേ പിതൃകളേ, ഹൃദയങ്ങളിൽ പാനം ചെയ്തിരിക്കുന്ന ഈ ഇന്ദു (സോമ)—അമരൻ—മർത്ത്യരിലേക്കു പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ആ സോമനു ഞങ്ങൾ ഹവിഷോടെ ആരാധന അർപ്പിക്കട്ടെ; അവന്റെ മൃളീകത്തിൽ, അവന്റെ സുമതിയിൽ ഞങ്ങൾ വസിക്കട്ടെ.
Mantra 13
त्वं सोम पितृभिः संविदानोऽनु द्यावापृथिवी आ ततन्थ । तस्मै त इन्दो हविषा विधेम वयं स्याम पतयो रयीणाम् ॥
ഹേ സോമ, പിതൃകളോടു സംവിദ് (സചേതന സമ്മതി) ചേർന്ന് നീ ദ്യാവാ-പൃഥിവിയെ അവരുടെ ഗതിയിൽ വ്യാപിപ്പിച്ചു. അതിനാൽ, ഹേ ഇന്ദു, ഹവിഷാ കൊണ്ടു ഞങ്ങൾ നിനക്കു വിധിപൂർവം ആരാധന അർപ്പിക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ റയീണാം—സമൃദ്ധിയുടെ നിധികളുടെ—പതികളായി (സ്വാമികളായി) വരട്ടെ.
Mantra 14
त्रातारो देवा अधि वोचता नो मा नो निद्रा ईशत मोत जल्पिः । वयं सोमस्य विश्वह प्रियासः सुवीरासो विदथमा वदेम ॥
ഹേ രക്ഷക ദേവന്മാരേ, ഞങ്ങളുടെ മേലും ഞങ്ങളുടെ പക്ഷത്തുമായി ഉച്ചരിക്കുവിൻ; നിദ്ര ഞങ്ങളെ അധീനമാക്കരുത്, വ്യർത്ഥ ജല്പ് (ശൂന്യവർത്തമാനം) കൂടാതെ. ഞങ്ങൾ സോമനു സദാ പ്രിയരാണ്; സുവീരർ (വീരശക്തിസമ്പന്നർ) ആയി, വിധഥത്തിൽ (യജ്ഞസഭയിൽ) ഞങ്ങൾ വാക്കുചൊല്ലട്ടെ.
Mantra 15
त्वं नः सोम विश्वतो वयोधास्त्वं स्वर्विदा विशा नृचक्षाः । त्वं न इन्द ऊतिभिः सजोषाः पाहि पश्चातादुत वा पुरस्तात् ॥
ഹേ സോമ, നീ എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമുള്ള ബലം നല്കുന്നവൻ; നീ സ്വർവിദ (സൂര്യലോകം കണ്ടെത്തുന്നവൻ), ജനങ്ങളിൽ നൃചക്ഷസ് (മനുഷ്യദർശി) ആയി പ്രവേശിക്ക. ഹേ ഇന്ദു, നിന്റെ സജോഷാ (സമ്മത, അനുകൂല) ഊതികളാൽ ഞങ്ങളെ പിന്നിലും മുന്നിലും കാത്തുകൊൾക.
The seer declares direct experience: having tasted the sweet Soma, the mind becomes clear and mastery arises, opening a wider freedom.
Soma is universalized as the ‘Honey’ around which gods and mortals move; then he is addressed as an indwelling guardian present in every limb and as the seer who watches human life.
A frank ethical turn: if we have diminished Soma’s laws (vrata), may he forgive—Soma as intimate friend and moral protector.
The hymn settles into comprehensive protection and empowerment: Soma gives strength from every side, leads toward the sun-world, and guards from front and behind.
madhu
gātre-gātre niṣasatthā
pāhi paścātād uta vā purastāt
It says Soma is a sweet, life-giving power that brings mental clarity and inner freedom, while also guarding the person from within and protecting them from all sides.
“Madhu” points to Soma’s delightful, nourishing essence—both as the ritual drink and as an inner sweetness that refreshes life and consciousness.
It portrays Soma as an indwelling guardian: the sacred vitality is present throughout the body and being, supporting health, strength, and right living.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.