
Sukta 4.19
Vāmadeva Gautama (Mandala 4 core attribution)
Indra
Trishtubh
ইন্দ্ৰলৈ নিবেদিত এই সূক্তত তেওঁক বৃত্ৰ-বধৰ বাবে দেৱসকলৰ একমাত্ৰ নিৰ্বাচিত বীৰ-চেম্পিয়ন হিচাপে মহিমান্বিত কৰা হৈছে—যিজনে দ্যাৱা-পৃথিৱীক বিস্তাৰ কৰে আৰু জগতত মুক্ত গতি পুনৰ স্থাপন কৰে। ইয়াত তেওঁৰ বিশ্বব্যাপী কৰ্মসমূহ স্মৰণ কৰা হৈছে—উথলি উঠা জলধাৰাক স্তব্ধ কৰা, নদীসমূহক পাৰ হ’ব পৰা কৰি তোলা, আৰু দ্ৰুত, বিস্তৃত পথ মুকলি কৰা—আৰু লগতে পুনৰ নতুন স্তোত্ৰ-প্ৰশংসাৰ আহ্বান জনোৱা হৈছে, যিয়ে কবিৰ প্ৰেৰিত উদ্দীপনাক বৃদ্ধি কৰে। সূক্তৰ অন্তত ইন্দ্ৰলৈ এক নতুন ‘ব্ৰহ্মন’ (পবিত্ৰ গঠন/বচন) অৰ্পণ কৰা হয়, যাতে গায়কসকলে তেওঁৰ বিজয়ী অগ্ৰযাত্ৰাত অংশীদাৰ হ’ব পাৰে।
Mantra 1
एवा त्वामिन्द्र वज्रिन्नत्र विश्वे देवासः सुहवास ऊमाः । महामुभे रोदसी वृद्धमृष्वं निरेकमिद्वृणते वृत्रहत्ये ॥
এইদৰে, বজ্ৰধাৰী ইন্দ্ৰ, ইয়াত সকলো দেৱতা—সু-আহ্বানযোগ্য আৰু উদ্যমী—তোমাকেই একমাত্ৰ বাছি লয়। তুমি মহান; দ্যৌ আৰু পৃথিৱী—উভয় ৰোদসী—বঢ়াই তোলা, উচ্চতাত বৃদ্ধি পোৱা; বৃত্ৰ-বধৰ কাৰ্যত তেওঁলোকে তোমাকেই নিৰ্বাচিত কৰে।
Mantra 2
अवासृजन्त जिव्रयो न देवा भुवः सम्राळिन्द्र सत्ययोनिः । अहन्नहिं परिशयानमर्णः प्र वर्तनीररदो विश्वधेनाः ॥
উৎসাহী বীৰসকলৰ দৰে দেৱতাসকলে যেন জগতসমূহ মুকলি কৰিলে, তেনেদৰে তুমি, ইন্দ্ৰ—সৰ্বভৌম সম্ৰাট, সত্য-যোনি—বন্যাৰ চাৰিওফালে কুণ্ডলী মাৰি শুই থকা অহিক বধ কৰিলা। তুমি সৰ্বপোষক পথসমূহ উন্মুক্ত কৰিলা—জলধাৰা আৰু শক্তিসমূহৰ বিস্তৃত গতিৰ বাবে।
Mantra 3
अतृप्णुवन्तं वियतमबुध्यमबुध्यमानं सुषुपाणमिन्द्र । सप्त प्रति प्रवत आशयानमहिं वज्रेण वि रिणा अपर्वन् ॥
হে ইন্দ্ৰ, কেতিয়াও তৃপ্ত নোহোৱা, বিস্তৃত, অনবোধ, জড় নিদ্ৰাত নিমগ্ন সেই অহিক তুমি বজ্ৰেৰে চিৰি-ফালি দিলে। সাতোটা ঢাল আৰু প্ৰৱাহৰ ওপৰত শুই থকা, গাঁঠ-জোৰ নথকা তাক তুমি অপৰ্বণ কৰি বিদীৰ্ণ কৰিলা।
Mantra 4
अक्षोदयच्छवसा क्षाम बुध्नं वार्ण वातस्तविषीभिरिन्द्रः । दृळ्हान्यौभ्नादुशमान ओजोऽवाभिनत्ककुभः पर्वतानाम् ॥
ইন্দ্ৰে নিজৰ শৱসাৰে পৃথিৱীৰ বুধ্ন—ভিত্তি—কঁপাই তুলিলে, যেন বায়ুৱে নিজৰ তৱিষীসমূহেৰে ঠেলি নিয়ে। বলৰ আকাঙ্ক্ষাত উচ্ছ্বসিত হৈ, তেওঁ দৃঢ় বন্ধনসমূহ ভাঙিলে, আৰু পথ ৰোধ কৰা পৰ্বতৰ ককুভ—শিখৰসমূহ—ভাঙি পেলালে।
Mantra 5
अभि प्र दद्रुर्जनयो न गर्भं रथा इव प्र ययुः साकमद्रयः । अतर्पयो विसृत उब्ज ऊर्मीन्त्वं वृताँ अरिणा इन्द्र सिन्धून् ॥
মাতৃসকলে যেন শিশুৰ গৰ্ভলৈ ধাৱিত হয়, তেনেকৈ সিহঁতে আগবাঢ়িল; ৰথৰ দৰে শিলাসমূহ একেলগে গতি কৰিলে। তুমি উব্জ—উত্থিত—হৈ বিসৃত হোৱা উৰ্মিসমূহক মুক্ত কৰিলা; হে ইন্দ্ৰ, ৰোধিত আছিল যিসকল সিন্ধু, সেই বৃতাঁ সিন্ধুসকলক তুমি উন্মুক্ত কৰিলা।
Mantra 6
त्वं महीमवनिं विश्वधेनां तुर्वीतये वय्याय क्षरन्तीम् । अरमयो नमसैजदर्णः सुतरणाँ अकृणोरिन्द्र सिन्धून् ॥
হে ইন্দ্ৰ, তুমি সৰ্বসমৃদ্ধিত ভৰা মহী-পৃথিৱীক বিশ্বজনৰ নিমিত্তে স্থাপন কৰিলা—দ্ৰুত গতি আৰু বিস্তৃত বিচৰণৰ বাবে স্ৰোতস্বিনী কৰি। নমস্কাৰে তুমি উথলি উঠা বানক শান্ত কৰিলা; আৰু হে ইন্দ্ৰ, নদীসমূহক সুতৰণ—সহজে পাৰ হ’ব পৰা—কৰিলা।
Mantra 7
प्राग्रुवो नभन्वो न वक्वा ध्वस्रा अपिन्वद्युवतीॠतज्ञाः । धन्वान्यज्राँ अपृणक्तृषाणाँ अधोगिन्द्रः स्तर्यो दंसुपत्नीः ॥
আগলৈ আগবাঢ়িল মেঘ-বহনকাৰীসকল—কঁপনি বা থতমত নকৰাকৈ; অন্ধকাৰসকল ঋতজ্ঞা যুৱ শক্তিসকলক পূৰ্ণ কৰিলে। তৃষিত ধন্বা আৰু অনুৰ্বৰ প্ৰান্তৰসমূহ তেওঁ ভৰাই দিলে; আৰু দংসুপতি ইন্দ্ৰে কৌশল-গৃহৰ পত্নীসদৃশ স্ৰোতসমূহ দোহন কৰি উলিয়ালে।
Mantra 8
पूर्वीरुषसः शरदश्च गूर्ता वृत्रं जघन्वाँ असृजद्वि सिन्धून् । परिष्ठिता अतृणद्बद्बधानाः सीरा इन्द्रः स्रवितवे पृथिव्या ॥
বহু উষা আৰু ঋতু ৰুদ্ধ হৈ আছিল; কিন্তু ইন্দ্ৰে বৃত্ৰক বধ কৰাৰ পাছত নদীসমূহক মুক্ত কৰি দিলে। চাৰিওফালে থিয় হৈ থকা, বাধা-পোৱা স্ৰোতসমূহ ঢিলা হৈ গ’ল আৰু ব’বলৈ ধৰিলে; ইন্দ্ৰে পৃথিৱীত সীৰা-স্ৰোতসমূহক প্ৰবাহিত হ’বলৈ কৰালে।
Mantra 9
वम्रीभिः पुत्रमग्रुवो अदानं निवेशनाद्धरिव आ जभर्थ । व्यन्धो अख्यदहिमाददानो निर्भूदुखच्छित्समरन्त पर्व ॥
পিঁপৰাৰ সহায়ত তুমি, হৰিবান্ (হৰিবঃ), নিবাসস্থানৰ পৰা তুলি আনিলা সেই পুত্ৰক—যাক আগ্ৰুৱে ৰখি থৈ দিছিল, দান নকৰা। অন্ধজনেও স্পষ্টকৈ দেখিলে; সৰ্পক ধৰি লৈ সি বাহিৰলৈ ওলাই আহিল—তেতিয়া বাধা ভাঙি পেলোৱাৰ সময়ত শিলাৰ ফাঁটবোৰো যেন কাটি মুকলি কৰা দৰে একেলগে মিলি গ’ল।
Mantra 10
प्र ते पूर्वाणि करणानि विप्राविद्वाँ आह विदुषे करांसि । यथायथा वृष्ण्यानि स्वगूर्तापांसि राजन्नर्याविवेषीः ॥
মই তোমালৈ তোমাৰ প্ৰাচীন কৰ্মসমূহ প্ৰকাশ কৰোঁ; বিদ্বান্ ঋষিয়ে বিদুষকলৈ তুমি কৰা কৰ্মসমূহ ক’লে। হে ৰাজন্, যিদৰে যিদৰে তোমাৰ বৃষ্ণ্য (বীৰ্য)ৰ দ্বাৰা সঠিক পথেদি চালিত পুৰুষোচিত পৰিশ্ৰমসমূহত তুমি পুনঃপুনঃ প্ৰৱেশ কৰি সৰ্বত্ৰ ব্যাপি গ’লা।
Mantra 11
नू ष्टुत इन्द्र नू गृणान इषं जरित्रे नद्यो न पीपेः । अकारि ते हरिवो ब्रह्म नव्यं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥
এতিয়া স্তুত হৈ, হে ইন্দ্ৰ, এতিয়া গীত হৈ, তুমি জৰিত্ৰৰ বাবে প্ৰেৰণাৰ ইষক নদীসমূহে নিজৰ পথ পূৰ্ণ কৰাৰ দৰে উথলি তোলোঁ। হে হৰিবঃ, তোমাৰ বাবে নতুন ব্ৰহ্ম (মন্ত্ৰ-শক্তি) গঢ়া হ’ল; জাগ্ৰত ধিয়াৰে আমি সদায় তোমাৰ বিজয়ৰ অগ্ৰগতি আৰু ৰথ-পথৰ যোগ্য হওঁ।
It declares Indra as the uniquely chosen power who defeats obstruction (Vṛtra), restores free movement in the world, and strengthens the singer with renewed inspiration and victory.
The rivers symbolize released life-force and unobstructed movement. Indra’s calming of turbulent waters and making rivers ‘easy to cross’ expresses protection, safe passage, and the return of order and fertility.
It means a “new brahman,” i.e., a freshly crafted sacred formulation or inspired hymn. The poet offers it to Indra so the worshippers gain lasting strength and readiness for successful forward progress.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.