Rig Veda Sukta 19
Mandala 4Sukta 1911 Mantras

Sukta 19

Sukta 4.19

Rishi

Vāmadeva Gautama (Mandala 4 core attribution)

Devata

Indra

Chandas

Trishtubh

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସୂକ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ବୃତ୍ର-ବଧ ପାଇଁ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକମାତ୍ର ଚୟିତ ବୀର ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଦ୍ୟାଵାପୃଥିବୀକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଜଗତରେ ମୁକ୍ତ ଗତିକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଏହା ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱକାୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରେ—ଉତ୍ତାଳ ଜଳକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା, ନଦୀମାନଙ୍କୁ ଚାଲିପାରିବା ଯୋଗ୍ୟ କରିବା, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଓ ବିସ୍ତୃତ ପଥ ଖୋଲିଦେବା—ସହିତ ନବ ସ୍ତୁତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଯାହା କବିଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ଉଦ୍ବୋଧନକୁ ବଢ଼ାଏ। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକ ନୂତନ ‘ବ୍ରହ୍ମନ୍’ (ପବିତ୍ର ରଚନା) ଅର୍ପଣ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଗାୟକମାନେ ତାଙ୍କର ବିଜୟୀ ଅଗ୍ରଗତିରେ ଭାଗୀ ହୋଇପାରନ୍ତି।

Mantras

Mantra 1

एवा त्वामिन्द्र वज्रिन्नत्र विश्वे देवासः सुहवास ऊमाः । महामुभे रोदसी वृद्धमृष्वं निरेकमिद्वृणते वृत्रहत्ये ॥

ଏହିପରି, ହେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ—ସୁହବାସ, ଉତ୍ସୁକ—କେବଳ ତୁମକୁ ହିଁ ବାଛନ୍ତି। ତୁମେ ମହାନ; ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀ ଉଭୟକୁ ବିସ୍ତାର କରୁଥିବା, ଉଚ୍ଚ ଓ ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ; ବୃତ୍ରହତ୍ୟା ପାଇଁ ସେମାନେ ତୁମକୁ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଭାବେ ନିର୍ବାଚନ କରନ୍ତି।

Mantra 2

अवासृजन्त जिव्रयो न देवा भुवः सम्राळिन्द्र सत्ययोनिः । अहन्नहिं परिशयानमर्णः प्र वर्तनीररदो विश्वधेनाः ॥

ଯେପରି ଉତ୍ସୁକ ବୀରମାନଙ୍କ ପରି ଦେବମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର—ଭୁବନମାନଙ୍କ ସମ୍ରାଟ, ସତ୍ୟୟୋନି—ପ୍ରବାହକୁ ଘେରି କୁଣ୍ଡଳିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଅହିକୁ ହତ୍ୟା କଲ। ତୁମେ ସର୍ବପୋଷକ ପଥଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲିଦେଲ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜଳମାନେ ଓ ଶକ୍ତିମାନେ ବିଶାଳ ଗତିରେ ପ୍ରବହିତ ହେଲେ।

Mantra 3

अतृप्णुवन्तं वियतमबुध्यमबुध्यमानं सुषुपाणमिन्द्र । सप्त प्रति प्रवत आशयानमहिं वज्रेण वि रिणा अपर्वन् ॥

ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, କେବେ ତୃପ୍ତ ନ ହେଉଥିବା, ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପଡ଼ିଥିବା, ଅବୁଧ୍ୟ (ଅଜାଗୃତ), ଗାଢ଼ ନିଦ୍ରାରେ ଡୁବିଥିବା ସର୍ପକୁ—ସାତ ଢାଳ ଓ ପ୍ରବାହ ଉପରେ ଆଡ଼କୁ ଶୋଇଥିବାକୁ—ତୁମେ ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ସନ୍ଧିବିହୀନ କରି ଚିରି ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ କଲ।

Mantra 4

अक्षोदयच्छवसा क्षाम बुध्नं वार्ण वातस्तविषीभिरिन्द्रः । दृळ्हान्यौभ्नादुशमान ओजोऽवाभिनत्ककुभः पर्वतानाम् ॥

ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଶବସ୍ (ବଳ)ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀର ବୁଧ୍ନ—ଆଧାରକୁ—କମ୍ପିତ କଲେ, ଯେପରି ପବନ ନିଜ ଶକ୍ତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଧକ୍କା ଦେଏ। ଓଜସର ତୀବ୍ର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସେ ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ଏବଂ ପଥକୁ ଅଟକାଇଥିବା ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଶିଖରଗୁଡ଼ିକୁ ଭଙ୍ଗି ପତିତ କଲେ।

Mantra 5

अभि प्र दद्रुर्जनयो न गर्भं रथा इव प्र ययुः साकमद्रयः । अतर्पयो विसृत उब्ज ऊर्मीन्त्वं वृताँ अरिणा इन्द्र सिन्धून् ॥

ଜନନୀମାନେ ଯେପରି ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ପାଖକୁ ଧାଇଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ଆଗକୁ ଧାଇଲେ; ରଥମାନଙ୍କ ପରି ପଥରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାସାଥି ଗତି କଲେ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଉଛ୍ଛ୍ୱସିତ ଊର୍ମିମାନଙ୍କୁ—ବିସୃତ ଓ ଉତ୍ତୋଳିତ ହୋଇଥିବାକୁ—ମୁକ୍ତ କଲ; ଏବଂ ଅଟକାଇ ରଖାଯାଇଥିବା ସିନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ (ନଦୀମାନଙ୍କୁ) ମୁକ୍ତ କରିଦେଲ।

Mantra 6

त्वं महीमवनिं विश्वधेनां तुर्वीतये वय्याय क्षरन्तीम् । अरमयो नमसैजदर्णः सुतरणाँ अकृणोरिन्द्र सिन्धून् ॥

ହେ ଇନ୍ଦ୍ର! ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଚୁରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହା ପୃଥିବୀକୁ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପି, ତ୍ୱରିତ ଗତି ଓ ବିଶାଳ ବିହାର ପାଇଁ ପ୍ରବାହମାନ କରି ସ୍ଥାପନ କଲ। ନମସ୍କାରପୂର୍ବକ ତୁମେ ଉଦ୍ଧତ ପ୍ରଳୟ-ପ୍ରବାହର ବେଗକୁ ଶାନ୍ତ କଲ; ଏବଂ ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସିନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ—ନଦୀମାନଙ୍କୁ—ସହଜରେ ପାର ହେବାଯୋଗ୍ୟ କରିଦେଲ।

Mantra 7

प्राग्रुवो नभन्वो न वक्वा ध्वस्रा अपिन्वद्युवतीॠतज्ञाः । धन्वान्यज्राँ अपृणक्तृषाणाँ अधोगिन्द्रः स्तर्यो दंसुपत्नीः ॥

ମେଘବାହକମାନେ ଆଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ—ଅଟକିଲେ ନାହିଁ; ଅନ୍ଧକାରମୟମାନେ ଋତଜ୍ଞ ଯୁବଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପୂରଣ କଲେ। ତୃଷାର୍ତ୍ତ ଶୂନ୍ୟଭୂମି ଓ ବଞ୍ଜର ବିସ୍ତାରକୁ ସେ ପ୍ରଚୁର କଲ; କୌଶଳକର୍ମର ଅଧିପତି ଇନ୍ଦ୍ର, ଦଂସୁ-ଗୃହର ପତ୍ନୀସଦୃଶ ପ୍ରବାହଧାରାମାନଙ୍କୁ ଦୁହି ନିଷ୍କାସିତ କଲ।

Mantra 8

पूर्वीरुषसः शरदश्च गूर्ता वृत्रं जघन्वाँ असृजद्वि सिन्धून् । परिष्ठिता अतृणद्बद्बधानाः सीरा इन्द्रः स्रवितवे पृथिव्या ॥

ବହୁ ଉଷା ଓ ଶରଦୃତୁ ଅଟକାଇ ରଖାଯାଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସିନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି ପ୍ରବାହିତ କଲେ। ଚାରିପାଖେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବରୋଧିତ ଧାରାମାନେ ଖୋଲିଗଲେ ଓ ବହିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ପୃଥିବୀରେ ସ୍ରୋତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବାହିତ କରିଦେଲେ।

Mantra 9

वम्रीभिः पुत्रमग्रुवो अदानं निवेशनाद्धरिव आ जभर्थ । व्यन्धो अख्यदहिमाददानो निर्भूदुखच्छित्समरन्त पर्व ॥

ବମ୍ରୀଭିଃ (ପିପିଳିକା/ଚିଟି)ଙ୍କ ସହାୟତାରେ ତୁମେ ନିବାସସ୍ଥାନରୁ ସେଇ ପୁତ୍ରକୁ ବାହାର କରି ଆଣିଲ, ଯେ ଅଟକାଇ ରଖାଯାଇଥିଲା ଓ ଦିଆଯାଇନଥିଲା। ଅନ୍ଧ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖିଲା; ଅହି (ସର୍ପ)କୁ ଧରି ସେ ବାହାରିଲା—ଏବଂ ଅବରୋଧ ଭାଙ୍ଗିବା କ୍ରିୟାରେ, ଯେନେ କାଟି ଖୋଲାଯାଇଥିବା ପରି, ପାହାଡ଼ର ଫାଟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାଠି ଯୋଗ ହେଲେ।

Mantra 10

प्र ते पूर्वाणि करणानि विप्राविद्वाँ आह विदुषे करांसि । यथायथा वृष्ण्यानि स्वगूर्तापांसि राजन्नर्याविवेषीः ॥

ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପୂର୍ବତନ କର୍ମମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ପ୍ରକାଶ କରୁଛି; ପ୍ରେରିତ ଜ୍ଞାନୀ ବିପ୍ର ଜାଣୁଥିବାକୁ ତୁମ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟମାନ କହେ—ହେ ରାଜନ, ତୁମେ କିପରି ପୁନଃପୁନଃ ବୃଷଣ୍ୟ (ବୀର୍ୟମୟ) ପୁରୁଷାର୍ଥର, ତୁମ ବିଜୟଶକ୍ତିରେ ସୁନିୟୋଜିତ ପରାକ୍ରମମାନଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାପି ଦେଲ।

Mantra 11

नू ष्टुत इन्द्र नू गृणान इषं जरित्रे नद्यो न पीपेः । अकारि ते हरिवो ब्रह्म नव्यं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥

ଏବେ ସ୍ତୁତ ହୋଇ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏବେ ଗୀତ ହୋଇ, ତୁମେ ଜରିତ୍ର ପାଇଁ ଇଷ୍ (ପ୍ରେରଣାଶକ୍ତି)ର ପ୍ରବାହକୁ ନଦୀମାନେ ନିଜ ଧାରା ପୂରଣ କରିବା ପରି ବଢ଼ାଅ। ହେ ହରିବୋ (କପିଳ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ଅଧିପତି), ତୁମ ପାଇଁ ନବ ବ୍ରହ୍ମ (ମନ୍ତ୍ର-ବଚନ) ରଚିତ ହୋଇଛି; ଜାଗ୍ରତ ଧିୟା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସଦା ତୁମ ବିଜୟଯାତ୍ରାର ରଥପଥ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉ।

Frequently Asked Questions

It declares Indra as the uniquely chosen power who defeats obstruction (Vṛtra), restores free movement in the world, and strengthens the singer with renewed inspiration and victory.

The rivers symbolize released life-force and unobstructed movement. Indra’s calming of turbulent waters and making rivers ‘easy to cross’ expresses protection, safe passage, and the return of order and fertility.

It means a “new brahman,” i.e., a freshly crafted sacred formulation or inspired hymn. The poet offers it to Indra so the worshippers gain lasting strength and readiness for successful forward progress.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App