
Sukta 2.1
Gṛtsamada (Bhārgava)
Gāyatrī (RV 2.1 is predominantly gāyatrī)
RV 2.1-ত অগ্নিক সৰ্বজন্মা, সদা-শুচি অগ্নি হিচাপে আহ্বান কৰা হৈছে—যি স্বৰ্গৰ দীপ্তিৰ পৰা, জলৰ পৰা, শিল, কাঠ আৰু উদ্ভিদৰ পৰা উদ্ভৱ হয়, আৰু মানুহৰ গৃহস্থালি আৰু হৃদয়ৰ ভিতৰত প্ৰজ্বলিত হয়। স্তোত্ৰখন অগ্নিৰ বহু সম্পৰ্কীয় ৰূপ—পিতা, ভ্ৰাতা, পুত্ৰ আৰু মিত্ৰ—প্ৰশংসা কৰে, আৰু তেওঁক উপাসক আৰু যজমানসকলক সমৃদ্ধি, সুৰক্ষা, আৰু সভাত “বৃহৎ” (bṛhat) উচ্চাৰণ/বাণী লাভৰ দিশে পথ দেখুৱাবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে।
Mantra 1
त्वमग्ने द्युभिस्त्वमाशुशुक्षणिस्त्वमद्भ्यस्त्वमश्मनस्परि । त्वं वनेभ्यस्त्वमोषधीभ्यस्त्वं नृणां नृपते जायसे शुचिः ॥
হে অগ্নি, তুমি দ্যুলোকৰ দীপ্ত উচ্চতাসমূহৰ পৰা জন্ম লোৱা; তুমি তৎক্ষণাৎ জ্বলি উঠা প্ৰজ্বলক। তুমি জলৰ পৰা, আৰু পাথৰৰ পৰা জন্ম লোৱা। তুমি বন-অৰণ্যৰ পৰা, ঔষধি-উদ্ভিদৰ পৰা জন্ম লোৱা; হে নৃপতি—মানৱৰ অধিপতি—তুমি আমাৰ ভিতৰত শুচি জ্যোতিৰূপে জন্ম গ্ৰহণ কৰা।
Mantra 2
तवाग्ने होत्रं तव पोत्रमृत्वियं तव नेष्ट्रं त्वमग्निदृतायतः । तव प्रशास्त्रं त्वमध्वरीयसि ब्रह्मा चासि गृहपतिश्च नो दमे ॥
হে অগ্নি, হোত্র তোমাৰ; পোট্ৰ—পবিত্ৰকৰণৰ ৰক্ষক-কৰ্মও তোমাৰ; ঋতুৱিয় নেষ্ট্ৰ—ঋতু-অনুযায়ী নিয়মিত পথপ্ৰদৰ্শনো তোমাৰ। ঋতত চলা সত্য-প্ৰবৃত্ত অগ্নি তুমিয়েই। প্ৰশাস্ত্ৰ—নিয়ন্ত্ৰণকাৰী বচনো তোমাৰ; অধ্বৰ্যু-কৰ্মত তুমিয়েই যজ্ঞ সম্পাদন কৰা। তুমিয়েই ব্ৰহ্মা-শক্তি, আৰু আমাৰ গৃহৰ ভিতৰত গৃহপতি—দমৰ অধিপতি।
Mantra 3
त्वमग्न इन्द्रो वृषभः सतामसि त्वं विष्णुरुरुगायो नमस्यः । त्वं ब्रह्मा रयिविद्ब्रह्मणस्पते त्वं विधर्तः सचसे पुरंध्या ॥
হে অগ্নি, তুমিয়েই ইন্দ্ৰ—সত্সমূহৰ বৃষভ; তুমিয়েই বিষ্ণু—উৰুগায়, বিস্তৃত পদক্ষেপে চলা, নমস্য। তুমিয়েই ব্ৰহ্মা—ৰয়ি-বিদ্, সমৃদ্ধিৰ জ্ঞানী আৰু দাতা; হে ব্ৰহ্মণস্পতি, তুমিয়েই বিধাতাৰ শক্তিৰ সৈতে, আৰু পূৰন্ধ্যা—বিবেচনাশীল পূৰ্ণ বুদ্ধিৰ সৈতে সংযুক্ত হওঁ।
Mantra 4
त्वमग्ने राजा वरुणो धृतव्रतस्त्वं मित्रो भवसि दस्म ईड्यः । त्वमर्यमा सत्पतिर्यस्य सम्भुजं त्वमंशो विदथे देव भाजयुः ॥
হে অগ্নি, তুমিয়েই ৰাজা বৰুণ—ধৃতব্ৰত, দৃঢ় ব্ৰত-ধৰ্মত স্থিত; তুমিয়েই মিত্ৰ—দস্ম, ইড্য, আহ্বানযোগ্য প্ৰশংসিত। তুমিয়েই অৰ্য্যমা—সৎপতি, যাৰ দানত সঙ্গভোগৰ ভাগ মিলি যায়; আৰু তুমিয়েই অংশ—বিদথত, হে দেব, ভাগ-বণ্টনকাৰী, অংশসমূহ যথাযথভাৱে বিতৰণ কৰা।
Mantra 5
त्वमग्ने त्वष्टा विधते सुवीर्यं तव ग्नावो मित्रमहः सजात्यम् । त्वमाशुहेमा ररिषे स्वश्व्यं त्वं नरां शर्धो असि पुरूवसुः ॥
হে অগ্নি, তুমি ত্বষ্টা—যজ্ঞকাৰী বিধাতাৰ বাবে সু-বীৰ্য গঢ়ি তোলা; হে মহামিত্র, তোমাৰ সহজাত অগ্নিসকল একে জন্মৰ। তুমি শীঘ্ৰে সুৱৰ্ণ-সমৃদ্ধি আনো, স্বশ্ব্য—উৎকৃষ্ট অশ্ব-সম্পদ দানো; তুমি নৰসমূহৰ শর্ধ, বহুবসু—বিস্তৃত ঐশ্বৰ্যৰে পূৰ্ণ।
Mantra 6
त्वमग्ने रुद्रो असुरो महो दिवस्त्वं शर्धो मारुतं पृक्ष ईशिषे । त्वं वातैररुणैर्यासि शंगयस्त्वं पूषा विधतः पासि नु त्मना ॥
হে অগ্নি, তুমি ৰুদ্ৰ—মহাদ্যৌৰ অসুৰ, মহাশক্তিমান অধিপতি; তুমি মাৰুত-শর্ধৰ ওপৰত অধিপত্য কৰো, পৃক্ষ—বৃদ্ধিত বলৱান। তুমি অৰুণ বায়ুসকলৰ সৈতে গমন কৰো, শংগয়—শান্তি-দাতা; তুমি পূষা, বিধাতাক ত্মনা—নিজ শক্তিৰে ৰক্ষা কৰো।
Mantra 7
त्वमग्ने द्रविणोदा अरंकृते त्वं देवः सविता रत्नधा असि । त्वं भगो नृपते वस्व ईशिषे त्वं पायुर्दमे यस्तेऽविधत् ॥
হে অগ্নি, তুমি দ্ৰৱিণোদা—সাজু-কৰা আৰংকৃত জনৰ বাবে ধন-সমৃদ্ধিৰ দাতা; তুমি দেব সৱিতা, ৰত্নধা—ৰত্ন স্থাপনকাৰী। হে নৃপতি, তুমি ভগ—বসুসমূহৰ ওপৰত অধিপতি; যিজনে তোমাক বিধত্ কৰিছে, তাৰ দমে তুমি পায়ুৰ—গৃহৰ ৰক্ষক।
Mantra 8
त्वामग्ने दम आ विश्पतिं विशस्त्वां राजानं सुविदत्रमृञ्जते । त्वं विश्वानि स्वनीक पत्यसे त्वं सहस्राणि शता दश प्रति ॥
হে অগ্নি, গৃহৰ ভিতৰত জনসমূহে তোমাক কুলৰ অধিপতি (বিশ্পতি) ৰূপে, সঠিক বিবেচনা দানকাৰী (সুবিদত্র) ৰজা ৰূপে আগবঢ়াই স্থাপন কৰে। হে স্বনীক, তুমি সকলো দীপ্ত শক্তি আৰু সুশৃঙ্খল গণসমূহৰ ওপৰত অধিপত্য কৰোঁতা; সহস্ৰ, শত, দশ—এই সকলো অগ্ৰগামী গতিৰ সন্মুখত তুমি স্থিৰ হৈ সিহঁতক বশ কৰাঁ।
Mantra 9
त्वामग्ने पितरमिष्टिभिर्नरस्त्वां भ्रात्राय शम्या तनूरुचम् । त्वं पुत्रो भवसि यस्तेऽविधत्त्वं सखा सुशेवः पास्याधृषः ॥
হে অগ্নি, নৰসমূহে ইষ্টি-অৰ্পণে তোমাক পিতৃ ৰূপে স্থাপন কৰে; ভ্ৰাতাৰ বাবে তুমি দয়ালু, দেহ-দীপ্ত (তনূরুচ) সহচৰ হওঁ। যিজনে তোমাক প্ৰজ্বলিত কৰিলে, তাৰ তুমি পুত্ৰ হওঁ; তুমি সু-অনুগ্ৰহী বন্ধু, আৰু অদম্যভাৱে (অধৃষ) ৰক্ষা কৰাঁ।
Mantra 10
त्वमग्न ऋभुराके नमस्यस्त्वं वाजस्य क्षुमतो राय ईशिषे । त्वं वि भास्यनु दक्षि दावने त्वं विशिक्षुरसि यज्ञमातनिः ॥
হে অগ্নি, তুমি ঋভু—কুশলী স্ৰষ্টা; শিখৰত নমস্য। তুমি বলৰ প্ৰাচুৰ্য আৰু ধনৰ সমৃদ্ধ পূৰ্ণতাৰ অধিপতি। তুমি দীপ্ত হৈ সঠিক দানৰ পথ অনুসৰি প্ৰজ্বলিত হওঁ; তুমি বিচক্ষণ-শিক্ষক, যজ্ঞক বিস্তৃত কৰি মেলি ধৰা (যজ্ঞমাতনি)।
Mantra 11
त्वमग्ने अदितिर्देव दाशुषे त्वं होत्रा भारती वर्धसे गिरा । त्वमिळा शतहिमासि दक्षसे त्वं वृत्रहा वसुपते सरस्वती ॥
হে অগ্নি, দানশীল যজমানৰ বাবে তুমি অদিতি—বিশাল মুক্তিদায়িনী; তুমি হোত্ৰাৰ প্ৰেৰিত বাক্ ‘ভাৰতি’, যি স্তোত্ৰেৰে বৃদ্ধি পায়। তুমি ইলা—শতধাৰা পোষণ, দক্ষতাৰ বলৰ বাবে; তুমি বৃত্ৰহা, বসুপতি—প্ৰবাহমান প্ৰেৰণা-সৰস্বতী।
Mantra 12
त्वमग्ने सुभृत उत्तमं वयस्तव स्पार्हे वर्ण आ संदृशि श्रियः । त्वं वाजः प्रतरणो बृहन्नसि त्वं रयिर्बहुलो विश्वतस्पृथुः ॥
হে অগ্নি, সু-ধৃত, তুমি উত্তমতম বয়স্—সৰ্বোচ্চ জীৱনীশক্তি; তোমাৰ স্পৃহণীয় বৰ্ণ-প্ৰভাত শ্ৰীয়ে স্পষ্ট দৰ্শনলৈ আহে। তুমি ব্ৰহৎ বিজয়ী ‘বাজ’—যি পাৰ কৰায়; তুমি বহুল ৰয়ি—সৰ্বদিশে বিস্তৃত ধন-সমৃদ্ধি।
Mantra 13
त्वामग्न आदित्यास आस्यं त्वां जिह्वां शुचयश्चक्रिरे कवे । त्वां रातिषाचो अध्वरेषु सश्चिरे त्वे देवा हविरदन्त्याहुतम् ॥
হে অগ্নি, আদিত্যসকলে তোমাক মুখ কৰি ল’লে; হে কবি, শুচিসকলে তোমাক জিহ্বা কৰি স্থাপন কৰিলে। ৰাতিষাচ—দানৰ সহচৰসকলে যজ্ঞসমূহত তোমাৰ ওচৰত সন্নিহিত হয়; তোমাৰ ভিতৰতে দেৱতাসকলে আহুত হৱিৰ আস্বাদন কৰি গ্ৰহণ কৰে।
Mantra 14
त्वे अग्ने विश्वे अमृतासो अद्रुह आसा देवा हविरदन्त्याहुतम् । त्वया मर्तासः स्वदन्त आसुतिं त्वं गर्भो वीरुधां जज्ञिषे शुचिः ॥
হে অগ্নি, তোমাতেই সকলো অমৃত, অদ্ৰোহী দেৱতা আহুতি দিয়া হৱিৰ ভক্ষণ কৰে। তোমাৰ দ্বাৰাই মৰ্ত্যসকলে পেষিত সোমৰ আসুতিৰ স্বাদ লয়; হে শুচি, তুমি উদ্ভিদসমূহৰ গৰ্ভৰূপে জন্ম লোৱা।
Mantra 15
त्वं तान्त्सं च प्रति चासि मज्मनाग्ने सुजात प्र च देव रिच्यसे । पृक्षो यदत्र महिना वि ते भुवदनु द्यावापृथिवी रोदसी उभे ॥
হে সুজাত অগ্নি, তোমাৰ মহিমাৰে তুমি একেলগে সংগৃহীতো আৰু সম্মুখীনো; হে দেৱ, তুমি পৰিমাপৰ বাহিৰলৈ উথলি পৰি বিস্তাৰিত হওঁ। যেতিয়া ইয়াত তোমাৰ শক্তিৰে তোমাৰ পুষ্টিদায়ক প্ৰভাৱ প্ৰকাশ পায়, তেতিয়া দ্যাৱা-পৃথিৱী—উভয় ৰোদসী—তোমাৰ বিস্তাৰৰ পিছত অনুসৰণ কৰে।
Mantra 16
ये स्तोतृभ्यो गोअग्रामश्वपेशसमग्ने रातिमुपसृजन्ति सूरयः । अस्माञ्च ताँश्च प्र हि नेषि वस्य आ बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
যিসকল সূৰ্য্য (জ্ঞানী) গায়কসকলৰ বাবে গোৱে-অগ্ৰাম আৰু অশ্ব-পেশসমৃদ্ধ দান আগবঢ়ায়, হে অগ্নি—তেওঁলোককো আৰু আমাকো তুমি নিশ্চয় উত্তম কল্যাণলৈ আগুৱাই নে। আমি সুবীৰা হৈ বিদথ-সভাত ‘বৃহৎ’ বাণী উচ্চাৰণ কৰোঁ।
Agni is hailed as the all-born, pure fire arising from multiple cosmic and earthly sources, yet present ‘within us.’
The hymn unfolds Agni’s roles and relationships—he is made father by offerings, becomes a kindly brother-companion, becomes son of the kindler, and remains an unassailable friend and protector.
Agni is asked to guide both patrons who give and poets who praise into ‘the better good’ (vasyaḥ), aligning generosity, ritual speech, and divine leading.
It ends with a communal aspiration: to speak the ‘Vast’ (bṛhat) in the assembly (vidatha) and to flourish with heroic energies (suvīra).
त्वमग्ने द्युभिस्त्वमाशुशुक्षणिस्त्वमद्भ्यस्त्वमश्मनस्परि । त्वं वनेभ्यस्त्वमोषधीभ्यस्त्वं नृणां नृपते जायसे शुचिः ॥त्वामग्ने पितरमिष्टिभिर्नरस्त्वां भ्रात्राय शम्या तनूरुचम् । त्वं पुत्रो भवसि यस्तेऽविधत्त्वं सखा सुशेवः पास्याधृषः ॥ā bṛhad vadema vidathe suvīrāḥ
It presents Agni as the universal fire—born in many forms in nature and kindled in the home—who purifies, protects, and carries offerings to the gods, guiding people to prosperity and right order.
It poetically describes fire’s many manifestations and sources: lightning in the sky, hidden heat in waters, sparks from stone, and flame produced from wood and plants—showing Agni as present throughout the cosmos.
It is well-suited for beginning a fire offering or a simple lamp/fire prayer: kindle the flame, offer ghee (or a symbolic offering), and recite with the intention that inner clarity and protection arise along with outer worship.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.