Sukta 1

Mantra 1

त्वमग्ने द्युभिस्त्वमाशुशुक्षणिस्त्वमद्भ्यस्त्वमश्मनस्परि । त्वं वनेभ्यस्त्वमोषधीभ्यस्त्वं नृणां नृपते जायसे शुचिः ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਦਿਉਤੀਮਾਨ ਉਚਾਈਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਜਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ, ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਵੀ ਜਨਮਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਵਨਾਂ ਤੋਂ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੀ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ—ਤੂੰ ਸ਼ੁਚਿ, ਪਵਿੱਤਰ ਜ੍ਵਾਲਾ ਵਜੋਂ—ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ—ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 2

तवाग्ने होत्रं तव पोत्रमृत्वियं तव नेष्ट्रं त्वमग्निदृतायतः । तव प्रशास्त्रं त्वमध्वरीयसि ब्रह्मा चासि गृहपतिश्च नो दमे ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੋਤ੍ਰ (ਆਹਵਾਨ-ਵਾਣੀ) ਹੈ, ਤੇਰਾ ਹੀ ਪੋਤ੍ਰ (ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰੱਖਿਆ-ਕਰਤੱਬ) ਰਿਤ੍ਵਿਜ੍ਯ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਹੀ ਨੇਸ਼ਟ੍ਰ (ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ) ਹੈ; ਤੂੰ ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਅਗਨਿ-ਦੀਪਕ ਹੈਂ। ਤੇਰਾ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ੍ਰ (ਨਿਯਾਮਕ ਬਚਨ) ਹੈ; ਤੂੰ ਅਧ੍ਵਰ੍ਯੂ ਵਾਂਗ ਯਜ੍ਞ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਦਮੇ (ਘਰ) ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਪਤੀ ਵੀ ਹੈਂ।

Mantra 3

त्वमग्न इन्द्रो वृषभः सतामसि त्वं विष्णुरुरुगायो नमस्यः । त्वं ब्रह्मा रयिविद्ब्रह्मणस्पते त्वं विधर्तः सचसे पुरंध्या ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਇੰਦਰ ਹੈਂ—ਸਤਾਂ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨਾਂ) ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ; ਤੂੰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈਂ—ਉਰੁਗਾਯ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਦਮਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਮਸਕਾਰ-ਯੋਗ। ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈਂ—ਰਯਿ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦਾ ਵਿਦ, ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ; ਹੇ ਵਿਧਰਤਾ, ਤੂੰ ਪੁਰੰਧਿਆ (ਵਿਵੇਕ-ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ) ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 4

त्वमग्ने राजा वरुणो धृतव्रतस्त्वं मित्रो भवसि दस्म ईड्यः । त्वमर्यमा सत्पतिर्यस्य सम्भुजं त्वमंशो विदथे देव भाजयुः ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ ਹੈਂ—ਧ੍ਰਿਤਵ੍ਰਤ, ਵ੍ਰਤ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ; ਤੂੰ ਮਿਤ੍ਰ ਬਣਦਾ ਹੈਂ—ਦਸਮ, ਈਡ੍ਯ, ਸਤੁਤੀ-ਯੋਗ। ਤੂੰ ਅਰ੍ਯਮਾ ਹੈਂ—ਸਤ੍ਪਤਿ, ਜੋ ਸੰਭੁਜਦ੍ (ਸਾਂਝਾ ਭੋਗ) ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਅੰਸ਼ ਹੈਂ—ਵਿਦਥ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵ, ਭਾਗ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ, ਯਥੋਚਿਤ ਅੰਸ਼ ਦਾ ਵਿਤਰਕ।

Mantra 5

त्वमग्ने त्वष्टा विधते सुवीर्यं तव ग्नावो मित्रमहः सजात्यम् । त्वमाशुहेमा ररिषे स्वश्व्यं त्वं नरां शर्धो असि पुरूवसुः ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਹੈਂ—ਵਿਧਾਤਾ (ਯਜਮਾਨ) ਲਈ ਸੁਵੀਰ੍ਯ, ਵੀਰ-ਬਲ ਘੜਨ ਵਾਲਾ। ਹੇ ਮਹਾਮਿਤ੍ਰ, ਤੇਰੇ ਗ੍ਨਾਵੋ (ਸਹਜ ਅਗਨੀ) ਇਕੋ ਜਾਤ, ਇਕੋ ਜਨਮ ਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਹਿਰਣ੍ਯ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸ੍ਵਸ਼੍ਵ੍ਯ—ਉੱਤਮ ਅਸ਼੍ਵ-ਬਲ/ਚੰਗੇ ਘੋੜੇ—ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਨਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰਧ (ਦਲ/ਸਮੂਹ) ਹੈਂ; ਤੂੰ ਪੁਰੁਵਸੁ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਨ-ਵੈਭਵ ਵਾਲਾ—ਹੈਂ।

Mantra 6

त्वमग्ने रुद्रो असुरो महो दिवस्त्वं शर्धो मारुतं पृक्ष ईशिषे । त्वं वातैररुणैर्यासि शंगयस्त्वं पूषा विधतः पासि नु त्मना ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈਂ—ਵੱਡੇ ਦਿਵ੍ਯ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਅਸੁਰ, ਅਧਿਪਤੀ। ਤੂੰ ਮਾਰੁਤ ਸ਼ਰਧ (ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਦਲ) ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ। ਤੂੰ ਅਰੁਣ (ਲਾਲੀਮਾਂ ਵਾਲੀਆਂ) ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈਂ, ਸ਼ੰਗਯ—ਸ਼ਾਂਤੀ/ਕਲਿਆਣ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ। ਤੂੰ ਪੂਸ਼ਾ ਹੈਂ; ਵਿਧਾਤ (ਕਰਮ ਗਠਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਜਮਾਨ) ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਬਲ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 7

त्वमग्ने द्रविणोदा अरंकृते त्वं देवः सविता रत्नधा असि । त्वं भगो नृपते वस्व ईशिषे त्वं पायुर्दमे यस्तेऽविधत् ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾ—ਸੰਪੱਤੀ ਦਾ ਦਾਤਾ—ਉਸ ਲਈ ਜੋ ਤਿਆਰ (ਅਰੰਕ੍ਰਿਤ) ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਦੇਵ ਸਵਿਤ੍ਰ ਹੈਂ, ਰਤ੍ਨਧਾ—ਰਤਨਾਂ/ਧਨਾਂ ਨੂੰ ਥਾਪਣ ਵਾਲਾ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੀ, ਤੂੰ ਭਗ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਵਸੁ—ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ—ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਵਿਧਤ (ਸੇਵਾ/ਯਜਨ) ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦਮੇ (ਘਰ ਵਿੱਚ) ਤੂੰ ਪਾਯੁ—ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ—ਹੈਂ।

Mantra 8

त्वामग्ने दम आ विश्पतिं विशस्त्वां राजानं सुविदत्रमृञ्जते । त्वं विश्वानि स्वनीक पत्यसे त्वं सहस्राणि शता दश प्रति ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਪਤੀ—ਕੁਲ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ—ਅਤੇ ਸੁਵਿਦਤਰ—ਸੁਚਿੱਤ ਬੁੱਧੀ/ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਰਾਜਾ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸ੍ਵਨੀਕ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ), ਤੂੰ ਸਭ ਦਿਪਤੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਗਣਾਂ ਦਾ ਪਾਲਨ-ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰ, ਸੌ ਅਤੇ ਦਸ—ਅੱਗੇ ਵਧਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਟ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 9

त्वामग्ने पितरमिष्टिभिर्नरस्त्वां भ्रात्राय शम्या तनूरुचम् । त्वं पुत्रो भवसि यस्तेऽविधत्त्वं सखा सुशेवः पास्याधृषः ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ਟੀਆਂ (ਯਜ્ઞ-ਅਰਪਣਾਂ) ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਭਰਾ ਲਈ ਤੂੰ ਸ਼ਮ੍ਯਾ—ਹਿਤਕਾਰੀ—ਅਤੇ ਤਨੂਰੁਚ—ਦੇਹ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ—ਸਾਥੀ ਬਣਦਾ ਹੈਂ। ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਤੂੰ ਪੁੱਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸੁਸ਼ੇਵ—ਸੁਪ੍ਰਸੰਨ ਕਿਰਪਾਲੂ—ਸਖਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਅਧ੍ਰਿਸ਼—ਅਜੈਯ—ਹੋ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 10

त्वमग्न ऋभुराके नमस्यस्त्वं वाजस्य क्षुमतो राय ईशिषे । त्वं वि भास्यनु दक्षि दावने त्वं विशिक्षुरसि यज्ञमातनिः ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਋ਭੁ—ਕੁਸ਼ਲ ਘੜਨਹਾਰ—ਹੈ, ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਨਮਸਕਾਰ-ਯੋਗ; ਤੂੰ ਵਾਜ (ਬਲ/ਵਿਜੈ) ਦੀ ਖ਼ੁਮਤ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਅਤੇ ਰਾਯ (ਧਨ) ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਦਕ੍ਸ਼—ਯੋਗ੍ਯ—ਦਾਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਵਿਸ਼િક્ષੁ—ਵਿਵੇਕੀ ਉਪਦੇਸ਼ਕ—ਹੈ, ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ (ਯਜ੍ਞਮਾਤਨਿ) ਹੈਂ।

Mantra 11

त्वमग्ने अदितिर्देव दाशुषे त्वं होत्रा भारती वर्धसे गिरा । त्वमिळा शतहिमासि दक्षसे त्वं वृत्रहा वसुपते सरस्वती ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਤੂੰ ਅਦਿਤੀ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੁਕਤੀਦਾਤਰੀ—ਹੈ; ਤੂੰ ਹੋਤਾ-ਵਾਣੀ ਭਾਰਤੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਇਲ਼ਾ ਹੈਂ—ਸ਼ਤਧਾਰਾ ਪੋਸ਼ਣ—ਦਕਸ਼ਤਾ (ਦਕਸ਼) ਲਈ; ਤੂੰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਾ ਹੈਂ, ਵਸੁਪਤੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਰੂਪ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈਂ।

Mantra 12

त्वमग्ने सुभृत उत्तमं वयस्तव स्पार्हे वर्ण आ संदृशि श्रियः । त्वं वाजः प्रतरणो बृहन्नसि त्वं रयिर्बहुलो विश्वतस्पृथुः ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸੁਭ੍ਰਿਤ—ਸੁਸਥਿਰ ਆਧਾਰ ਵਾਲੇ—ਤੂੰ ਉੱਤਮ ਵਯਃ, ਪਰਮ ਜੀਵਨ-ਬਲ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਸਪਾਰ੍ਹ ਵਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਵਾਜ ਹੈਂ—ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ; ਤੂੰ ਰਯਿ ਹੈਂ—ਬਹੁਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ।

Mantra 13

त्वामग्न आदित्यास आस्यं त्वां जिह्वां शुचयश्चक्रिरे कवे । त्वां रातिषाचो अध्वरेषु सश्चिरे त्वे देवा हविरदन्त्याहुतम् ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਕਵੀ, ਸ਼ੁਚੀਆਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਦਾਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਅਰਪਿਤ ਹਵਿਸ ਨੂੰ ਚੱਖਦੇ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 14

त्वे अग्ने विश्वे अमृतासो अद्रुह आसा देवा हविरदन्त्याहुतम् । त्वया मर्तासः स्वदन्त आसुतिं त्वं गर्भो वीरुधां जज्ञिषे शुचिः ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਅਮ੍ਰਿਤ (ਅਮਰ) ਅਤੇ ਅਦ੍ਰੁਹ—ਦ੍ਰੋਹ-ਰਹਿਤ—ਦੇਵ ਅਰਪਿਤ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਹਵਿਸ ਨੂੰ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਮਰਤਿਆ ਆਸੁਤੀ—ਨਿਚੋੜੇ ਸੋਮਰਸ ਦੀ ਮਧੁਰ ਰਸਨਾ—ਦਾ ਸਵਾਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਸ਼ੁਚਿ, ਤੂੰ ਵੀਰੁਧਾਂ—ਅੰਕੁਰਦੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀ-ਵਨਸਪਤੀਆਂ—ਦਾ ਗਰਭ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 15

त्वं तान्त्सं च प्रति चासि मज्मनाग्ने सुजात प्र च देव रिच्यसे । पृक्षो यदत्र महिना वि ते भुवदनु द्यावापृथिवी रोदसी उभे ॥

ਹੇ ਸੁਜਾਤ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਇਕੱਠਾ ਵੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਖੜਾ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵ, ਤੂੰ ਮਾਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਫਾਨਦਾ ਹੈਂ। ਜਦੋਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਪૃક્ષ—ਪੋਸ਼ਕ ਬਲ—ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪૃਥਿਵੀ, ਉਭੇ ਰੋਦਸੀ—ਦੋਵੇਂ ਲੋਕ—ਤੇਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।

Mantra 16

ये स्तोतृभ्यो गोअग्रामश्वपेशसमग्ने रातिमुपसृजन्ति सूरयः । अस्माञ्च ताँश्च प्र हि नेषि वस्य आ बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜੋ ਸੂਰਯಃ—ਜਾਣਕਾਰ—ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਗੋਅਗ੍ਰਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਪੇਸ਼ਸਮ੍—ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਬਲ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ—ਰਾਤਿ (ਦਾਤ) ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਲਾਈ ਵੱਲ ਲੈ ਚਲ। ਅਸੀਂ ਵਿਦਥ—ਸਭਾ—ਵਿੱਚ ਸੁਵੀਰਾ—ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਹੋ ਕੇ ‘ਬ੍ਰਿਹਤ’ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੀਏ।