Adhyaya 65

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे वासिष्ठकथनं नाम चतुःषष्टितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः आदित्यवंशं सोमस्य वंशं वंशविदां वर वक्तुमर्हसि चास्माकं संक्षेपाद् रोमहर्षण

এইদৰে শ্ৰীলিঙ্গমহাপুৰাণৰ পূৰ্বভাগত ‘বশিষ্ঠকথন’ নামৰ চৌষট্টিতম অধ্যায়। ঋষিসকলে ক’লে—হে ৰোমহর্ষণ, বংশবিদসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ, আমাক সংক্ষেপে আদিত্যবংশ আৰু সোমবংশ কোৱা।

Verse 2

सूत उवाच अदितिः सुषुवे पुत्रम् आदित्यं कश्यपाद्द्विजाः तस्यादित्यस्य चैवासीद् भार्या त्रयम् अथापरम्

সূত ক’লে—হে দ্বিজ ঋষিসকল, অদিতিয়ে কশ্যপৰ দ্বাৰা আদিত্য নামৰ পুত্ৰ প্ৰসৱ কৰিলে। আৰু সেই আদিত্যৰ পুনৰ তিনিগৰাকী পত্নী আছিল।

Verse 3

संज्ञा राज्ञी प्रभा छाया पुत्रांस्तासां वदामि वः संज्ञा त्वाष्ट्री च सुषुवे सूर्यान्मनुमनुत्तमम्

সঞ্জ্ঞা ৰাণী, প্ৰভা আৰু ছায়া—ইহঁতৰ পুত্ৰসকলৰ কথা মই তোমালোকক কওঁ। ত্বষ্টাৰ কন্যা সঞ্জ্ঞাই সূৰ্যৰ দ্বাৰা মনুসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ মনুক প্ৰসৱ কৰিলে।

Verse 4

यमं च यमुनां चैव राज्ञी रेवतमेव च प्रभा प्रभातम् आदित्याच् छायां संज्ञाप्यकल्पयत्

সূৰ্যৰ দ্বাৰা তেওঁ যম, যমুনা আৰু ৰাণী ৰেৱতীক প্ৰসৱ কৰিলে; আৰু প্ৰভাই প্ৰভাতক প্ৰসৱ কৰিলে। তাৰ পাছত সঞ্জ্ঞাই আদিত্যৰ বাবে নিজৰ স্থানত ছায়া নামৰ প্ৰতিৰূপ গঢ়িলে।

Verse 5

छाया च तस्मात्सुषुवे सावर्णिं भास्कराद्द्विजाः ततः शनिं च तपतीं विष्टिं चैव यथाक्रमम्

হে দ্বিজসকল, ছায়াই ভাস্কৰ (সূৰ্য)ৰ দ্বাৰা সাৱৰ্ণিক প্ৰসৱ কৰিলে। তাৰ পাছত ক্ৰমে শনি, তপতী আৰু বিষ্টিকো জন্ম দিলে।

Verse 6

छाया स्वपुत्राभ्यधिकं स्नेहं चक्रे मनौ तदा पूर्वो मनुर्न चक्षाम यमस्तु क्रोधमूर्छितः

তেতিয়া ছায়াই মনুৰ প্ৰতি নিজৰ পুত্ৰসকলতকৈও অধিক স্নেহ দেখুৱালে। পূৰ্ব মনুৱে সত্য বুজি নাপালে; কিন্তু যম ক্ৰোধে মূৰ্ছিত হৈ মোহগ্ৰস্ত হ’ল।

Verse 7

संताडयामास रुषा पादमुद्यम्य दक्षिणम् यमेन ताडिता सा तु छाया वै दुःखिताभवत्

ক্ৰোধত উদ্দীপ্ত যমে সোঁ পা উঠাই আঘাত কৰিলে; যমৰ প্ৰহাৰত সেই ছায়া-ৰূপিণী নিশ্চয়েই দুখিতা হ’ল।

Verse 8

छायाशापात् पदं चैकं यमस्य क्लिन्नमुत्तमम् पूयशोणितसम्पूर्णं कृमीणां निचयान्वितम्

ছায়াৰ শাপত যমৰ এটা পা ভয়ংকৰভাৱে ঘাঁয়ে ক্লিন্ন হ’ল—পুঁজ আৰু ৰক্তে পূৰ্ণ, আৰু কৃমিৰ স্তূপে আচ্ছন্ন।

Verse 9

सो ऽपि गोकर्णमाश्रित्य फलकेनानिलाशनः आराधयन्महादेवं यावद्वर्षायुतायुतम्

সিও গোকৰ্ণত আশ্ৰয় লৈ, কেৱল এখন ফলকৰ ওপৰত বাস কৰি আৰু বায়ুকেই আহাৰ কৰি, মহাদেৱৰ আৰাধনা কৰিলে—দহ হাজাৰ গুণ দহ হাজাৰ বছৰলৈ।

Verse 10

भवप्रसादाद् आगत्य लोकपालत्वमुत्तमम् पितॄणामाधिपत्यं तु शापमोक्षं तथैव च

ভৱ (শিৱ)ৰ প্ৰসাদত সি উত্তম লোকপালত্ব, পিতৃসকলৰ আধিপত্য, আৰু তদ্ৰূপ শাপবন্ধনৰ পৰা মোচন—এই বৰসমূহ লাভ কৰিলে।

Verse 11

लब्धवान्देवदेवस्य प्रभावाच्छूलपाणिनः असहन्ती पुरा भानोस् तेजोमयम् अनिन्दिता

দেৱদেৱ শূলপাণি শিৱৰ প্ৰভাৱত সি সেই তেজোময় দীপ্ত অৱস্থা লাভ কৰিলে; পূৰ্বে অনিন্দিতা সূৰ্যৰ প্ৰচণ্ড তেজ সহিব নোৱাৰিছিল।

Verse 12

रूपं त्वाष्ट्री स्वदेहात्तु छायाख्यां सा त्वकल्पयत् वडवारूपमास्थाय तपस्तेपे तु सुव्रता

তেতিয়া ত্বাষ্ট্ৰীয়ে নিজৰ দেহৰ পৰাই ‘ছায়া’ নামৰ এক ৰূপ সৃষ্টি কৰিলে। সেই সুব্ৰতা নাৰী ঘোঁড়ীৰূপ ধৰি দৃঢ় ব্ৰতে তপস্যা কৰিলে।

Verse 13

कालात्प्रयत्नतो ज्ञात्वा छायां छायापतिः प्रभुः वडवामगमत्संज्ञाम् अश्वरूपेण भास्करः

কালক্ৰমে যত্নসহকাৰে ছায়াক জানি, ছায়াপতি প্ৰভুৱে তাক চিনিলে। তাৰ পিছত ভাস্কৰ (সূৰ্য) অশ্বৰূপ ধৰি বডবা-ৰূপিণী সংজ্ঞাৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 14

वडवा च तदा त्वाष्ट्री संज्ञा तस्माद्दिवाकरात् सुषुवे चाश्विनौ देवौ देवानां तु भिषग्वरौ

তেতিয়া ত্বষ্টৃ-কন্যা সংজ্ঞা বডবা হ’ল; আৰু সেই দিবাকৰ (সূৰ্য)ৰ পৰা তেওঁ অশ্বিনৌ দেবক জন্ম দিলে—দেৱসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ চিকিৎসক।

Verse 15

लिखितो भास्करः पश्चात् संज्ञापित्रा महात्मना विष्णोश्चक्रं तु यद्घोरं मण्डलाद्भास्करस्य तु

তাৰ পিছত সংজ্ঞাৰ মহাত্মা পিতাই ভাস্কৰ (সূৰ্য)ক লিখিত/ৰেখাঙ্কিত কৰিলে; আৰু ভাস্কৰৰ মণ্ডলৰ পৰা বিষ্ণুৰ সেই ভয়ংকৰ চক্ৰ প্ৰকাশ পালে।

Verse 16

निर्ममे भगवांस्त्वष्टा प्रधानं दिव्यमायुधम् रुद्रप्रसादाच्च शुभं सुदर्शनमिति स्मृतम्

ভগৱান ত্বষ্টাই ৰুদ্ৰপ্ৰসাদে এক প্ৰধান দিব্য আয়ুধ নিৰ্মাণ কৰিলে, যাক পৰম্পৰাত ‘শুভ সুদৰ্শন’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 17

लब्धवान् भगवांश्चक्रं कृष्णः कालाग्निसन्निभम् मनोस्तु प्रथमस्यासन् नव पुत्रास्तु तत्समाः

ভগৱান কৃষ্ণে প্ৰলয়াগ্নিৰ দৰে জ্বলন্ত চক্ৰ লাভ কৰিলে। প্ৰথম মনুৰ নৱ পুত্ৰ আছিল, তেওঁৰে সমান; তেওঁলোকে পতি (শিৱ)ৰ আজ্ঞাৰে ধৰ্ম-ব্যৱস্থা ধাৰণ কৰে, আৰু তেওঁৰ ইচ্ছাৰে বন্ধিত পশু-জীৱ সৃষ্টিচক্ৰত প্ৰবাহিত হয়।

Verse 18

इक्ष्वाकुर् नभगश् चैव धृष्णुः शर्यातिरेव च नरिष्यन्तश् च वै धीमान् नाभागो ऽरिष्ट एव च

ইক্ষ্বাকু, নভগ, ধৃষ্ণু, শৰ্যতি, আৰু ধীমন্ত নৰিষ্যন্ত; লগতে নাভাগ আৰু অৰিষ্ট—এঁহঁত সেই উজ্জ্বল ৰাজবংশৰ শাসক বুলি ঘোষিত। পুৰাণদৃষ্টিত এনে ধৰ্মৰাজে পতি (শিৱ)ভক্তিক আশ্ৰয় দিয়ে, যাতে পশু-জীৱে সৎকৰ্ম আৰু পূজাৰে পাশ শিথিল কৰে।

Verse 19

करूषश् च पृषध्रश् च नवैते मानवाः स्मृताः इला ज्येष्ठा वरिष्ठा च पुंस्त्वं प्राप च या पुरा

কৰূষ আৰু পৃষধ্ৰ—এইদৰে এই নৱ ‘মানৱ’ (মনুৰ সন্তান) স্মৃত। তেওঁলোকৰ মাজত ইলা জ্যেষ্ঠা আৰু শ্ৰেষ্ঠা; সেয়েও পূৰ্বকালে দৈৱ বিধানে পুৰুষত্ব লাভ কৰিছিল।

Verse 20

सुद्युम्न इति विख्याता पुंस्त्वं प्राप्ता त्विला पुरा मित्रावरुणयोस्त्वत्र प्रसादान्मुनिपुङ्गवाः

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, ইলাই পূৰ্বকালে পুৰুষত্ব লাভ কৰি ‘সুদ্যুম্ন’ নামে বিখ্যাত হয়; তাত মিত্ৰ আৰু বৰুণৰ প্ৰসাদে এই ঘটনা ঘটিছিল।

Verse 21

पुनः शरवणं प्राप्य स्त्रीत्वं प्राप्तो भवाज्ञया सुद्युम्नो मानवः श्रीमान् सोमवंशप्रवृद्धये

পুনৰ শৰৱণলৈ গৈ, শ্ৰীমান মানৱ সুদ্যুম্নে ভৱ (শিৱ)ৰ আজ্ঞাৰে স্ত্ৰীত্ব গ্ৰহণ কৰিলে, সোমবংশৰ প্ৰবৃদ্ধিৰ বাবে।

Verse 22

इक्ष्वाकोरश्वमेधेन इला किंपुरुषो ऽभवत् इला किंपुरुषत्वे च सुद्युम्न इति चोच्यते

ইক্ষ্বাকুৰ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফলত ইলা কিম্পুৰুষ হ’ল। আৰু ইলা কিম্পুৰুষ-অৱস্থাত থাকোঁতে তাকেই সুধ্যুম্ন বুলিও কোৱা হয়।

Verse 23

मासमेकं पुमान्वीरः स्त्रीत्वं मासमभूत्पुनः इला बुधस्य भवनं सोमपुत्रस्य चाश्रिता

এটা মাহ সেই বীৰ পুৰুষ আছিল, আৰু পুনৰ এটা মাহ স্ত্ৰী হ’ল। এইদৰে ইলাই সোমপুত্ৰ বুধৰ ভবন আশ্ৰয় কৰিলে।

Verse 24

बुधेनान्तरमासाद्य मैथुनाय प्रवर्तिता सोमपुत्राद्बुधाच्चापि ऐलो जज्ञे पुरूरवाः

উপযুক্ত সময়ত বুধৰ ওচৰলৈ গৈ ইলা দাম্পত্য-সংযোগলৈ প্ৰবৃত্ত হ’ল। সোমপুত্ৰ বুধৰ পৰা ইলাই পুত্ৰ পুরূৰবা (ঐল) জন্ম দিলে। পুৰাণ-প্ৰবাহত এই বংশধাৰা পতি শিৱৰ অধিষ্ঠানত বিস্তাৰ পায়; আৰু জীৱ (পশু) কাম আৰু নিয়তিৰ পাশবন্ধনে সংসাৰত ঘূৰি ফুৰে।

Verse 25

सोमवंशाग्रजो धीमान् भवभक्तः प्रतापवान् इक्ष्वाकोर्वंशविस्तारं पश्चाद्वक्ष्ये तपोधनाः

সোমবংশৰ অগ্ৰজজন ধীমান, ভব (শিৱ) ভক্ত আৰু প্ৰতাপৱান আছিল। হে তপোধন ঋষিসকল, পাছত মই ইক্ষ্বাকুৰ বংশবিস্তাৰো বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 26

पुत्रत्रयमभूत्तस्य सुद्युम्नस्य द्विजोत्तमाः उत्कलश् च गयश्चैव विनताश्वस्तथैव च

হে দ্বিজোত্তমসকল, সুধ্যুম্নৰ তিন পুত্ৰ আছিল—উৎকল, গয় আৰু বিনতাশ্ব।

Verse 27

उत्कलस्योत्कलं राष्ट्रं विनताश्वस्य पश्चिमम् गया गयस्य चाख्याता पुरी परमशोभना

উৎকলৰ বাবে ‘উৎকল’ নামৰ প্ৰসিদ্ধ ৰাজ্য কোৱা হৈছে। তাৰ পশ্চিমে বিনতাশ্বৰ দেশ অৱস্থিত। গয়াও ‘গয়া’ নামে খ্যাত, পৰম শোভাময়ী নগৰী—অতি পবিত্ৰ তীৰ্থপীঠ আৰু সৰ্বত্র প্ৰসিদ্ধ।

Verse 28

सुराणां संस्थितिर्यस्यां पितॄणां च सदा स्थितिः इक्ष्वाकुज्येष्ठदायादो मध्यदेशम् अवाप्तवान्

যি ভূমিত দেৱতাসকলৰ স্থিৰ নিবাস আৰু য’ত পিতৃগণ সদা অৱস্থিত—সেই ঠাইতেই ইক্ষ্বাকুবংশৰ জ্যেষ্ঠ দায়াদে মধ্যদেশ লাভ কৰি শাসন কৰিলে।

Verse 29

कन्याभावाच्च सुद्युम्नो नैव भागमवाप्तवान् वसिष्ठवचनात् त्वासीत् प्रतिष्ठाने महाद्युतिः

কন্যাভাব গ্ৰহণ কৰাৰ বাবে সুদ্যুম্নে ৰাজ্যত ন্যায্য অংশ নাপালে। কিন্তু বশিষ্ঠৰ বাক্য অনুসাৰে সেই মহাতেজস্বী প্ৰতিষ্ঠানত বাস কৰি তাত শাসন কৰিলে।

Verse 30

प्रतिष्ठा धर्मराजस्य सुद्युम्नस्य महात्मनः तत्पुरूरवसे प्रादाद् राज्यं प्राप्य महायशाः

ধৰ্মৰাজ মহাত্মা সুদ্যুম্নৰ মহাযশস্বী কন্যা ‘প্ৰতিষ্ঠা’য়ে ৰাজ্য লাভ কৰি, ধৰ্মানুসাৰে পুৰূৰৱক সেই ৰাজ্য দান কৰিলে—বংশপৰম্পৰা ৰক্ষা কৰি।

Verse 31

मानवेयो महाभागः स्त्रीपुंसोर्लक्षणान्वितः इक्ष्वाकोरभवद्वीरो विकुक्षिर्धर्मवित्तमः

মানৱবংশত মহাভাগ্যশালী, স্ত্ৰী-পুৰুষ উভয় লক্ষণযুক্ত, ইক্ষ্বাকুৰ পৰা জন্ম লোৱা বীৰ বিকুক্ষি উদ্ভৱ হ’ল—ধৰ্মজ্ঞানীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 32

ज्येष्ठः पुत्रशतस्यासीद् दश पञ्च च तत्सुताः अभूज्ज्येष्ठः ककुत्स्थश् च ककुत्स्थात्तु सुयोधनः

পুত্ৰশতৰ শত পুত্ৰৰ মাজত ‘জ্যেষ্ঠ’ সৰ্বজ্যেষ্ঠ আছিল আৰু তেওঁৰ পঞ্চদশ পুত্ৰ জন্মিছিল। তেওঁলোকৰ মাজতো ককুত্স্থ জ্যেষ্ঠ; ককুত্স্থৰ পৰা সুয়োধন জন্ম ল’লে।

Verse 33

ततः पृथुर्मुनिश्रेष्ठा विश्वकः पार्थिवस् तथा विश्वकस्यार्द्रको धीमान् युवनाश्वस्तु तत्सुतः

তাৰপিছত মুনিশ্ৰেষ্ঠ পৃথু আহিল, আৰু ৰজা বিশ্বকো হ’ল। বিশ্বকৰ পৰা ধীমন্ত আৰ্দ্ৰক জন্মিল; আৰ্দ্ৰকৰ পুত্ৰ আছিল যুবনাশ্ব।

Verse 34

शाबस्तिश् च महातेजा वंशकस्तु ततो ऽभवत् निर्मिता येन शाबस्ती गौडदेशे द्विजोत्तमाः

মহাতেজস্বী শাবস্তিৰ পাছত বংশক হ’ল। হে দ্বিজোত্তমসকল, তেওঁেই গৌড়দেশত ‘শাবস্তী’ নামৰ নগৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।

Verse 35

वंशाच्च बृहदश्वो ऽभूत् कुवलाश्वस्तु तत्सुतः धुन्धुमारत्वमापन्नो धुन्धुं हत्वा महाबलम्

সেই বংশৰ পৰা বৃহদশ্ব জন্মিল; তেওঁৰ পুত্ৰ কুবলাশ্ব। মহাবলী ধুন্ধুক বধ কৰি কুবলাশ্বে ‘ধুন্ধুমাৰ’ পদ লাভ কৰিলে আৰু ধুন্ধু-নাশক নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল।

Verse 36

धुन्धुमारस्य तनयास् त्रयस्त्रैलोक्यविश्रुताः दृढाश्वश्चैव चण्डाश्वः कपिलाश्वश् च ते स्मृताः

ধুন্ধুমাৰৰ তিন পুত্ৰ আছিল, যিসকল ত্ৰিলোকত প্ৰসিদ্ধ। তেওঁলোক দૃঢ়াশ্ব, চণ্ডাশ্ব আৰু কপিলাশ্ব বুলি স್ಮৰিত।

Verse 37

दृढाश्वस्य प्रमोदस्तु हर्यश्वस्तस्य वै सुतः हर्यश्वस्य निकुम्भस्तु संहताश्वस्तु तत्सुतः

দৃঢ়াশ্বৰ পৰা প্ৰমোদ জন্মিল; আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ আছিল হৰ্যশ্ব। হৰ্যশ্বৰ পৰা নিকুম্ভ, আৰু নিকুম্ভৰ পুত্ৰ সংহতাশ্ব।

Verse 38

कृशाश्वो ऽथ रणाश्वश् च संहताश्वात्मजावुभौ युवनाश्वो रणाश्वस्य मान्धाता तस्य वै सुतः

সংহতাশ্বৰ দুজন পুত্ৰ—কৃশাশ্ব আৰু ৰণাশ্ব। ৰণাশ্বৰ পৰা যুবনাশ্ব, আৰু যুবনাশ্বৰ পুত্ৰ মান্ধাতা জন্মিল।

Verse 39

मान्धातुः पुरुकुत्सो ऽभूद् अम्बरीषश् च वीर्यवान् मुचुकुन्दश् च पुण्यात्मा त्रयस्त्रैलोक्यविश्रुताः

মান্ধাতাৰ পৰা পুরুকুৎস, বীৰ্যবান অম্বৰীষ, আৰু পুণ্যাত্মা মুচুকুন্দ—এই তিনিও ত্ৰিলোকত বিখ্যাত হ’ল।

Verse 40

अंबरीषस्य दायादो युवनाश्वो ऽपरः स्मृतः हरितो युवनाश्वस्य हरितास्तु यतः स्मृताः

অম্বৰীষৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে আন এজন যুবনাশ্ব স্মৃত। সেই যুবনাশ্বৰ পৰা হৰিত জন্মিল, আৰু হৰিতৰ পৰাই ‘হৰিত’ বংশ পৰিচিত।

Verse 41

एते ह्यङ्गिरसः पक्षे क्षत्रोपेता द्विजातयः पुरुकुत्सस्य दायादस् त्रसद्दस्युर् महायशाः

এওঁ অঙ্গিৰস-পক্ষৰ বংশধৰ—ক্ষত্ৰশক্তিযুক্ত দ্বিজ। এওঁ পুরুকুৎসৰ উত্তৰাধিকাৰী; আৰু মহাযশস্বী ত্ৰসদ্দস্যুও তেওঁলোকৰ মাজত।

Verse 42

नर्मदायां समुत्पन्नः सम्भूतिस्तस्य चात्मजः विष्णुवृद्धः सुतस्तस्य विष्णुवृद्धा यतः स्मृताः

নর্মদা-প্ৰদেশত সম্ভূতি উদ্ভৱ হ’ল; তেওঁৰ পুত্ৰ বিষ্ণুবৃদ্ধ। সেই বিষ্ণুবৃদ্ধৰ পৰা উৎপন্ন বংশধৰসকল ‘বিষ্ণুবৃদ্ধ’ নামে স্মৃত।

Verse 43

एते ह्यङ्गिरसः पक्षे क्षत्रोपेताः समाश्रिताः सम्भूतिरपरं पुत्रम् अनरण्यमजीजनत्

এওঁলোকে অঙ্গিৰস বংশৰ পক্ষত আশ্ৰিত হৈ, ক্ষত্ৰিয়ধৰ্মত প্ৰতিষ্ঠিত আছিল। তেতিয়া সম্ভূতিয়ে আন এজন পুত্ৰ—অনৰণ্য—জন্ম দিলে।

Verse 44

रावणेन हतो यो ऽसौ त्रैलोक्यविजये द्विजाः बृहदश्वो ऽनरण्यस्य हर्यश्वस्तस्य चात्मजः

হে দ্বিজসকল, ত্ৰৈলোক্য-বিজয়ৰ সময়ত ৰাৱণে যাক বধ কৰিলে, সেয়া অনৰণ্যৰ পুত্ৰ বৃহদশ্ব; আৰু সেই ৰাজবংশত তাৰ পুত্ৰ হৰ্যশ্ব।

Verse 45

हर्यश्वात्तु दृषद्वत्यां जज्ञे वसुमना नृपः तस्य पुत्रो ऽभवद्राजा त्रिधन्वा भवभावितः

হৰ্যশ্বৰ পৰা দৃষদ্বতী তীৰত ৰজা বসুমনা জন্মিল। তেওঁৰ পুত্ৰ ৰজা ত্ৰিধন্বা, যি ভব (শিৱ) ভাবনাৰে ভাবিত, শিৱভক্তিত সংস্কৃত।

Verse 46

प्रसादाद् ब्रह्मसूनोर् वै तण्डिनः प्राप्य शिष्यताम् अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्य तदाज्ञया

ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰৰ প্ৰসাদত তেওঁ তণ্ডিনৰ অধীন শিষ্যত্ব লাভ কৰিলে। আৰু তেওঁৰ আজ্ঞাত সহস্ৰ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ তুল্য ফল প্ৰাপ্ত হ’ল।

Verse 47

गणैश्वर्यमनुप्राप्तो भवभक्तः प्रतापवान् कथं चैवाश्वमेधं वै करोमीति विचिन्तयन्

শিৱগণৰ মাজত ঐশ্বৰ্য-অধিপত্য লাভ কৰি সেই প্ৰতাপৱান ভৱভক্তে ভাবিলে—“মই সঁচাকৈ অশ্বমেধ যজ্ঞ কেনেকৈ সম্পাদন কৰিম?”

Verse 48

धनहीनश् च धर्मात्मा दृष्टवान् ब्रह्मणः सुतम् तण्डिसंज्ञं द्विजं तस्माल् लब्धवान्द्विजसत्तमाः

ধনহীন হ’লেও সেই ধৰ্মাত্মাই ব্রহ্মাৰ পুত্ৰ বুলি খ্যাত তণ্ডি নামৰ দ্বিজক দেখা পালে; হে শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকল, তেওঁৰ পৰা সি ধৰ্মজন্য অভীষ্ট ফল লাভ কৰিলে।

Verse 49

नाम्नां सहस्रं रुद्रस्य ब्रह्मणा कथितं पुरा तेन नाम्नां सहस्रेण स्तुत्वा तण्डिर्महेश्वरम्

পূৰ্বকালত ব্ৰহ্মাই ৰুদ্ৰৰ সহস্ৰ নাম ঘোষণা কৰিছিল। সেই একে নামসহস্ৰে তণ্ডিয়ে মহেশ্বৰক স্তৱ কৰিলে।

Verse 50

लब्धवान्गाणपत्यं च ब्रह्मयोनिर्द्विजोत्तमः ततस्तस्मान्नृपो लब्ध्वा तण्डिना कथितं पुरा

হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল, ব্ৰহ্মযোনি সেই মুনিয়ে গাণপত্য উপদেশ লাভ কৰিলে; তাৰ পাছত ৰজাই তেওঁৰ পৰা তণ্ডিয়ে পূৰ্বে কোৱা মতে সেই শিক্ষাই পালে।

Verse 51

नाम्नां सहस्रं जप्त्वा वै गाणपत्यमवाप्तवान् ऋषय ऊचुः नाम्नां सहस्रं रुद्रस्य ताण्डिना ब्रह्मयोनिना

সি সহস্ৰ নাম জপ কৰি নিশ্চয় গাণপত্য পদ লাভ কৰিলে। ঋষিসকলে ক’লে—“ব্ৰহ্মযোনি তাণ্ডিয়ে প্ৰকাশ কৰা ৰুদ্ৰৰ সহস্ৰ নাম (ঘোষিত হওক)।”

Verse 52

कथितं सर्ववेदार्थसंचयं सूत सुव्रत नाम्नां सहस्रं विप्राणां वक्तुम् अर्हसि शोभनम्

হে সুব্ৰত সূত! আপুনি সকলো বেদাৰ্থৰ সঞ্চয় বৰ্ণনা কৰিলে। এতিয়া বিপ্ৰসকলৰ পৱিত্ৰ সহস্ৰ নাম যথোচিতভাৱে শোভনকৈ পাঠ কৰক।

Verse 53

सहस्रनामन् ओफ़् शिव सूत उवाच सर्वभूतात्मभूतस्य हरस्यामिततेजसः अष्टोत्तरसहस्रं तु नाम्नां शृणुत सुव्रताः

সূতে ক’লে—হে সুব্ৰতসকল! সকলো ভূতৰ আত্মাস্বৰূপ, অমিত তেজস্বী হৰ-শিৱৰ অষ্টোত্তৰ সহস্ৰ নাম শুনা।

Verse 54

यज्जप्त्वा तु मुनिश्रेष्ठा गाणपत्यमवाप्तवान् ॐ स्थिरः स्थाणुः प्रभुर्भानुः प्रवरो वरदो वरः

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! ইয়াক জপ কৰি তেওঁ গাণপত্য পদ লাভ কৰিলে। ॐ—শিৱ স্থিৰ, স্থাণু, প্ৰভু, ভানু, প্ৰৱৰ, বৰদাতা আৰু শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 55

सर्वात्मा सर्वविख्यातः सर्वः सर्वकरो भवः जटी दण्डी शिखण्डी च सर्वगः सर्वभावनः

তেওঁ সৰ্বাত্মা, সৰ্বত্ৰ বিখ্যাত; তেওঁয়েই সৰ্ব। ভৱ ৰূপে তেওঁ সৰ্বকৰ্তা। তেওঁ জটাধাৰী, দণ্ডধাৰী সন্ন্যাসী আৰু শিখণ্ডধাৰী; সৰ্বব্যাপী হৈ সৰ্বভাৱ পোষণ-প্ৰকাশ কৰে।

Verse 56

हरिश् च हरिणाक्षश् च सर्वभूतहरः स्मृतः प्रवृत्तिश् च निवृत्तिश् च शान्तात्मा शाश्वतो ध्रुवः

তেওঁ হৰি আৰু হৰিণাক্ষ; সৰ্বভূতহৰ বুলি স্মৃত। তেওঁয়েই প্ৰবৃত্তি আৰু নিবৃত্তি; তেওঁৰ আত্মা শান্ত, তেওঁ শাশ্বত আৰু ধ্ৰুৱ।

Verse 57

श्मशानवासी भगवान् खचरो गोचरो ऽर्दनः अभिवाद्यो महाकर्मा तपस्वी भूतधारणः

ভগৱান শ্মশানবাসী; তেওঁ আকাশত বিচৰণ কৰে আৰু পৃথিৱীতেও গমন কৰে। তেওঁ বন্ধন-নাশক, প্ৰণামযোগ্য, মহাকৰ্মা, মহাতপস্বী আৰু সকলো ভূতৰ ধাৰক।

Verse 58

उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नः सर्वलोकः प्रजापतिः महारूपो महाकायः सर्वरूपो महायशाः

তেওঁ উন্মত্ত তপস্বীৰ বেশ ধাৰণ কৰে, তথাপি সাধাৰণ চিনাক্তকৰণৰ অতীত গোপন থাকে। তেওঁয়েই সৰ্বলোক, তেওঁয়েই প্ৰজাপতি; মহাৰূপ, মহাকায়, সৰ্বৰূপ আৰু মহাযশস্বী শিৱ।

Verse 59

महात्मा सर्वभूतश् च विरूपो वामनो नरः लोकपालो ऽन्तर्हितात्मा प्रसादो ऽभयदो विभुः

তেওঁ মহাত্মা, সকলো ভূতৰ ভিতৰত অধিষ্ঠিত; ৰূপাতীত হৈও বামন আৰু নৰৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। তেওঁ লোকপাল, যাৰ আত্মা অন্তৰ্হিত; তেওঁ প্ৰসাদস্বৰূপ, অভয়দাতা, সৰ্বব্যাপী বিভু।

Verse 60

पवित्रश् च महांश्चैव नियतो नियताश्रयः स्वयंभूः सर्वकर्मा च आदिरादिकरो निधिः

তেওঁ পবিত্ৰ আৰু মহান; তেওঁ নিয়ত আৰু নিয়তজনৰ আশ্ৰয়। তেওঁ স্বয়ম্ভূ, সৰ্বকৰ্মা; তেওঁ আদ্য, আদিৰো কাৰণ, আৰু অক্ষয় নিধি।

Verse 61

सहस्राक्षो विशालाक्षः सोमो नक्षत्रसाधकः चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर् ग्रहो ग्रहपतिर्मतः

তেওঁ সহস্ৰাক্ষ, বিশালাক্ষ; তেওঁ সোম, নক্ষত্ৰসমূহৰ সাধক-নিয়ন্তা। তেওঁ চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য; তেওঁ শনি আৰু কেতু। তেওঁ গ্ৰহতত্ত্ব স্বয়ং, আৰু গ্ৰহপতি বুলি মান্য।

Verse 62

राजा राज्योदयः कर्ता मृगबाणार्पणो घनः महातपा दीर्घतपा अदृश्यो धनसाधकः

সেই পৰম ৰজা, সত্য ৰাজ্যোদয়ৰ উৎস আৰু সকলো কৰ্ম সম্পন্নকাৰী কৰ্তা। শিকারীৰ বাণ-অৰ্পণ যাঁৰ ওচৰত সমৰ্পিত হয়, তেওঁ ঘন আৰু সৰ্বব্যাপী। তেওঁ মহাতপস্বী, দীঘলীয়া তপস্বী, অদৃশ্য প্ৰভু আৰু ধন-সমৃদ্ধিৰ সিদ্ধিদাতা।

Verse 63

संवत्सरः कृतीमन्त्रः प्राणायामः परंतपः योगी योगो महाबीजो महारतो महाबलः

তেওঁ সংৱৎসৰ—কালচক্ৰৰ অধিপতি; সিদ্ধিদায়ক পৱিত্ৰ মন্ত্ৰ; প্ৰাণায়াম-ৰূপ অনুশাসন; আৰু পৰন্তপ—শত্ৰুদমনকাৰী। তেওঁ যোগীও, যোগ স্বয়ং; মহাবীজ—পৰম কাৰণতত্ত্ব; মহাৰত সাধক; আৰু মহাবলৱান।

Verse 64

सुवर्णरेताः सर्वज्ञः सुबीजो वृषवाहनः दशबाहुस्त्वनिमिषो नीलकण्ठ उमापतिः

তেওঁ সুৱৰ্ণৰেতাঃ—সোণালী মঙ্গল সৃজনশক্তিসম্পন্ন; সৰ্বজ্ঞ প্ৰভু; সুবীজ—প্ৰকাশৰ নিৰ্দোষ কাৰণ; আৰু বৃষবাহন। তেওঁ দশবাহু, অনিমিষ সাক্ষী, নীলকণ্ঠ, উমাপতি শিৱ—যি পশুক পাশৰ পৰা মুক্ত কৰে।

Verse 65

विश्वरूपः स्वयंश्रेष्ठो बलवीरो बलाग्रणीः गणकर्ता गणपतिर् दिग्वासाः काम्य एव च

তেওঁ বিশ্বৰূপ—যাঁৰ ৰূপেই বিশ্ব; স্বয়ংশ্ৰেষ্ঠ আৰু অনুপম। তেওঁ বলবীৰ, বলাগ্ৰণী—বলৱানসকলৰ অগ্ৰগণ্য। তেওঁ গণকৰ্তা, গণপতি; দিগ্বাসা—দিশাই যাঁৰ বস্ত্ৰ; আৰু যোগ্য কামনা পূৰণকাৰী।

Verse 66

मन्त्रवित्परमो मन्त्रः सर्वभावकरो हरः कमण्डलुधरो धन्वी बाणहस्तः कपालवान्

তেওঁ মন্ত্ৰবিদ—মন্ত্ৰজ্ঞানী; আৰু পৰম মন্ত্ৰ স্বয়ং। তেওঁ হৰ—সকল ভাৱৰ প্ৰকাশক। তেওঁ কমণ্ডলুধাৰী তপস্বী; লগতে ধনুৰ্ধৰ, বাণহস্ত, কপালবান শিৱ—যি পশুৰ বন্ধন ক্ষয় কৰে।

Verse 67

शरी शतघ्नी खड्गी च पट्टिशी चायुधी महान् अजश् च मृगरूपश् च तेजस्तेजस्करो विधिः

তেওঁ শূলধাৰী, শতঘ্নীৰে সংহাৰকৰ্তা, খড়্গ আৰু পট্টিশ ধাৰণকাৰী—সৰ্বায়ুধসমন্বিত মহান প্ৰভু। তেওঁ অজ, মৃগৰূপ ধাৰণ কৰে; তেওঁ নিজেই তেজ, তেজবর্ধক, আৰু ধৰ্ম-ব্যৱস্থাৰ বিধি-স্বৰূপ।

Verse 68

उष्णीषी च सुवक्त्रश् च उदग्रो विनतस् तथा दीर्घश् च हरिकेशश् च सुतीर्थः कृष्ण एव च

তেওঁ উষ্ণীষধাৰী, সু-মুখ, উচ্চ আৰু বিনীতও। তেওঁ দীঘলীয়া-ব্যাপ্ত, হৰিকেশ (সুৱৰ্ণ কেশ)ধাৰী, জীৱসমূহৰ বাবে পবিত্ৰ তীৰ্থ-স্বৰূপ, আৰু কৃষ্ণবৰ্ণ—শিৱেই একমাত্ৰ।

Verse 69

शृगालरूपः सर्वार्थो मुण्डः सर्वशुभङ्करः सिंहशार्दूलरूपश् च गन्धकारी कपर्द्यपि

তেওঁ শৃগালৰূপো, আৰু সকলো পুৰুষাৰ্থৰ সাৰ-লক্ষ্যো। তেওঁ মুণ্ডিত তপস্বী, সৰ্বশুভকৰ। তেওঁ সিংহ আৰু শাৰ্দূল (ব্যাঘ্ৰ)ৰূপ ধাৰণ কৰে; তেওঁ সুগন্ধকাৰী, আৰু কপৰ্দী—জটাকুণ্ডলধাৰী প্ৰভু।

Verse 70

ऊर्ध्वरेतोर्ध्वलिङ्गी च ऊर्ध्वशायी नभस्तलः त्रिजटी चीरवासाश् च रुद्रः सेनापतिर् विभुः

তেওঁ ঊৰ্ধ্বৰেতা, ঊৰ্ধ্বলিঙ্গধাৰী; তেওঁ আকাশতলত ঊৰ্ধ্বশায়ী। তেওঁ ত্ৰিজটি, চীৰবস্ত্ৰধাৰী; তেওঁ ৰুদ্ৰ—দেৱগণৰ সেনাপতি—সৰ্বব্যাপী বিভু।

Verse 71

अहोरात्रं च नक्तं च तिग्ममन्युः सुवर्चसः गजहा दैत्यहा कालो लोकधाता गुणाकरः

তেওঁ দিন-ৰাত নিজেই, আৰু ৰাতিও; তেওঁ তীক্ষ্ণ ক্ৰোধী আৰু দীপ্তিমান তেজস্বী। তেওঁ গজাসুৰ-হন্তা, দৈত্য-হন্তা; তেওঁ কাল, লোকধাতা, আৰু গুণাকৰ—সৰ্বশক্তিৰ নিধি।

Verse 72

सिंहशार्दूलरूपाणाम् आर्द्रचर्मांबरंधरः कालयोगी महानादः सर्वावासश्चतुष्पथः

যি সিংহ আৰু ব্যাঘ্ৰৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে, সিক্ত চর্মৰ বসন পিন্ধে; তেওঁ কালযোগী, মহানাদ-স্বৰূপ, সকলোৰে অন্তৰ্বাসী আৰু চতুষ্পথত—সকলো পথত অৱস্থিত।

Verse 73

निशाचरः प्रेतचारी सर्वदर्शी महेश्वरः बहुभूतो बहुधनः सर्वसारो ऽमृतेश्वरः

তেওঁ নিশাচৰ, প্ৰেতগণৰ সহচৰ; সৰ্বদৰ্শী মহেশ্বৰ। তেওঁ বহুৰূপে প্ৰকাশিত, অগণিত শক্তি-সমৃদ্ধিত ধনী; তেওঁ সৰ্বসাৰ আৰু অমৃতেশ্বৰ।

Verse 74

नृत्यप्रियो नित्यनृत्यो नर्तनः सर्वसाधकः सकार्मुको महाबाहुर् महाघोरो महातपाः

তেওঁ নৃত্যপ্ৰিয়, নিত্যনৃত্য—চিৰনর্তক; নর্তনতত্ত্ব-স্বৰূপ, সৰ্বসাধক। ধনুৰ্ধৰ, মহাবাহু, মহাঘোৰ আৰু মহাতপস্বী।

Verse 75

महाशरो महापाशो नित्यो गिरिचरो मतः सहस्रहस्तो विजयो व्यवसायो ह्यनिन्दितः

তেওঁ মহাশৰ আৰু মহাপাশ; নিত্য, গিৰিচৰ নামে প্ৰসিদ্ধ। সহস্ৰহস্ত, তেওঁ নিজেই বিজয়—অচঞ্চল উদ্যোগ, আৰু সৰ্বথা অনিন্দ্য।

Verse 76

अमर्षणो मर्षणात्मा यज्ञहा कामनाशनः दक्षहा परिचारी च प्रहसो मध्यमस् तथा

তেওঁ অমৰ্শণ, তথাপি মৰ্শণাত্মা—ক্ষমাশীল স্বভাৱ; অহংকাৰময় যজ্ঞৰ সংহাৰক, কামনানাশক। দক্ষদৰ্পহন্তা, সৰ্বত্র পৰিচাৰী, প্ৰহাস-দীপ্ত, আৰু মধ্যম—সমত্বত স্থিত।

Verse 77

तेजो ऽपहारी बलवान् विदितो ऽभ्युदितो बहुः गंभीरघोषो योगात्मा यज्ञहा कामनाशनः

যি সকলো তেজ নিজতে অপহৰণ কৰি লয়; বলৱান, প্ৰসিদ্ধ, সদা উদিত আৰু উন্নত, বহুৰূপ। যাৰ ধ্বনি গম্ভীৰ গর্জনময়, যি যোগাত্মা, যজ্ঞৰ অধিপতি আৰু কামনা-নাশক—সেই লিঙ্গোদ্ভৱ মহাদেৱ, পতি।

Verse 78

गंभीररोषो गंभीरो गंभीरबलवाहनः न्यग्रोधरूपो न्यग्रोधो विश्वकर्मा च विश्वभुक्

যাৰ ক্ৰোধো গম্ভীৰ; যি স্বয়ং অগাধ-গম্ভীৰ; যাৰ বল আৰু বাহন গম্ভীৰ আৰু অপ্রতিরোধ্য। যি ন্যগ্ৰোধ (বট) ৰূপ ধাৰণ কৰে আৰু নিজেই ন্যগ্ৰোধ; যি বিশ্বকৰ্মা আৰু বিশ্বক ধৰি ভোগ কৰে—সেই বদ্ধ জীৱ (পশু) সকলৰ পতি।

Verse 79

तीक्ष्णोपायश् च हर्यश्वः सहायः कर्मकालवित् विष्णुः प्रसादितो यज्ञः समुद्रो वडवामुखः

তেওঁ তীক্ষ্ণ আৰু অচ্যুত উপায়ৰ অধিকারী; হৰ্যশ্ব—দ্ৰুত অশ্বৰ অধিপতি; সদা সহায়; কৰ্ম-ক্রিয়াৰ যথাযথ কালৰ জ্ঞাতা। তেওঁ বিষ্ণু—সৰ্বব্যাপী; প্ৰসন্ন হৈ আৰাধিত; তেওঁ নিজেই যজ্ঞ; তেওঁ সমুদ্ৰ; আৰু গভীৰতাক দহন কৰা বডবামুখ অগ্নিও তেওঁ।

Verse 80

हुताशनसहायश् च प्रशान्तात्मा हुताशनः उग्रतेजा महातेजा जयो विजयकालवित्

তেওঁ হুতাশন (অগ্নি) ৰ সহায় আৰু যাৰ অন্তৰাত্মা সম্পূৰ্ণ প্রশান্ত। তেওঁ নিজেই হুতাশন, যি অশুদ্ধি দহন কৰে। উগ্ৰ তেজ আৰু মহাতেজে দীপ্ত, তেওঁ জয়স্বৰূপ আৰু বিজয়ৰ যথোচিত কালৰ জ্ঞাতা।

Verse 81

ज्योतिषामयनं सिद्धिः संधिर्विग्रह एव च खड्गी शङ्खी जटी ज्वाली खचरो द्युचरो बली

তেওঁ সকলো জ্যোতিৰ গতি আৰু আশ্ৰয়; তেওঁ নিজেই সিদ্ধি। তেওঁ সন্ধি আৰু তেওঁ সংঘৰ্ষ (বিগ্ৰহ) ও। তেওঁ খড়্গধাৰী আৰু শঙ্খধাৰী। জটাধাৰী, জ্বালাময় তেজে দীপ্ত, তেওঁ আকাশত বিচৰণ কৰি দ্যুলোকত গমন কৰে—সদা বলৱান।

Verse 82

वैणवी पणवी कालः कालकण्ठः कटंकटः नक्षत्रविग्रहो भावो निभावः सर्वतोमुखः

সেই বৈণৱী আৰু পণৱী—পবিত্ৰ নাদ-লয়ৰ অন্তঃশক্তি। তেওঁেই কাল, আৰু কালকণ্ঠ; অজেয়, ভয়ংকৰ প্ৰভু। তেওঁৰ ৰূপ নক্ষত্ৰমণ্ডলৰ দেহ; তেওঁ ভাব আৰু নিভাৱ; সৰ্বতো-মুখ হৈ সকলো দিশত ব্যাপি আছে।

Verse 83

विमोचनस्तु शरणो हिरण्यकवचोद्भवः मेखलाकृतिरूपश् च जलाचारः स्तुतस् तथा

তেওঁ বিমোচন—মুক্তিদাতা; তেওঁ শৰণ—আশ্ৰয়। তেওঁ হিৰণ্যকৱচোদ্ভৱ, সোণালী কৱচৰ পৰা প্ৰকাশিত; তেওঁৰ ৰূপ মেখলাৰ দৰে। তেওঁ জলাচাৰ—জলত বিচৰণকাৰী; এইদৰে তেওঁক স্তৱ কৰা হয়।

Verse 84

वीणी च पणवी ताली नाली कलिकटुस् तथा सर्वतूर्यनिनादी च सर्वव्याप्यपरिग्रहः

তেওঁ বীণা আৰু পণৱী, তাল আৰু নালী; লগতে কলিকটু—তীক্ষ্ণ, বিদ্ধকাৰী নাদো। তেওঁ সকলো তূৰ্যবাদ্যৰ নিনাদ, আৰু সৰ্বব্যাপী প্ৰভু যিয়ে সকলোকে নিজৰ ভিতৰত গ্ৰহণ কৰে।

Verse 85

व्यालरूपी बिलावासी गुहावासी तरंगवित् वृक्षः श्रीमालकर्मा च सर्वबन्धविमोचनः

তেওঁ ব্যালৰূপী—মহাসৰ্পৰ ৰূপধাৰী; বিলাবাসী আৰু গুহাবাসী—গুহা আৰু বিবৰত অধিষ্ঠিত। তেওঁ তরঙ্গবিত্—তৰঙ্গৰ গতি-জ্ঞাতা; তেওঁ বিশ্ববৃক্ষস্বৰূপে স্থিত। তেওঁৰ কৰ্ম শ্ৰীময়, মঙ্গলময়; আৰু তেওঁ সৰ্ববন্ধন-বিমোচক।

Verse 86

बन्धनस्तु सुरेन्द्राणां युधि शत्रुविनाशनः सखा प्रवासो दुर्वापः सर्वसाधुनिषेवितः

তেওঁ সুৰেন্দ্ৰসকলৰ বন্ধন (নিয়ন্তা); যুদ্ধত শত্রুনাশক। তেওঁ সখা; তেওঁ প্ৰবাস—বৈৰাগ্যনিবাসী; তেওঁ দুৰ্বাপ—দুৰ্লভপ্ৰাপ্ত প্ৰভু। তেওঁ সৰ্ব সাধুৰ দ্বাৰা নিষেৱিত, পূজিত আৰু আশ্ৰিত।

Verse 87

प्रस्कन्दो ऽप्यविभावश् च तुल्यो यज्ञविभागवित् सर्ववासः सर्वचारी दुर्वासा वासवो मतः

সেই প্ৰস্কন্দ আৰু অবিভাৱো; ‘তুল্য’—সকলৰ প্ৰতি সম আৰু সকলোতে সমভাবে বিৰাজমান। তেওঁ যজ্ঞক্ৰিয়াৰ বিভাগসমূহৰ জ্ঞানী। ‘সৰ্ববাস’—সকলৰ ভিতৰত বাস কৰা, ‘সৰ্বচাৰী’—সৰ্বত্র বিচৰণশীল; ‘দুৰ্বাসা’—কঠোৰ তপস্বী, আৰু ‘বাসৱ’—ঐশ্বৰ্যদাতা বুলি মান্য।

Verse 88

हैमो हेमकरो यज्ञः सर्वधारी धरोत्तमः आकाशो निर्विरूपश् च विवासा उरगः खगः

তেওঁ স্বৰ্ণময় দীপ্তিমান আৰু স্বৰ্ণসৃষ্টিকৰ্তা; তেওঁেই যজ্ঞস্বৰূপ। তেওঁ সৰ্বধাৰী, ধৰোত্তম। তেওঁ আকাশসম ব্যাপক আৰু নিৰাকাৰ। তেওঁ নিত্য দীপ্ত; সৰ্পৰূপে আৰু খগৰূপে গতি কৰি, পাশাতীত পতি-তত্ত্বৰূপে সৰ্বত্র ব্যাপ্ত।

Verse 89

भिक्षुश् च भिक्षुरूपी च रौद्ररूपः सुरूपवान् वसुरेताः सुवचस्वी वसुवेगो महाबलः

তেওঁ ভিক্ষু আৰু ভিক্ষুৰূপো; তেওঁ ৰৌদ্ৰৰূপী হৈও পৰম সুন্দৰ। তেওঁৰ তেজোময় বীৰ্য স্থিৰ আৰু দীপ্ত; তেওঁৰ বাক্য মঙ্গলময় আৰু সত্য। তেওঁৰ শক্তিৰ বেগ সমৃদ্ধিৰ বেগসম, আৰু তেওঁ মহাবলী।

Verse 90

मनोवेगो निशाचारः सर्वलोकशुभप्रदः सर्वावासी त्रयीवासी उपदेशकरो धरः

তেওঁ মনতকৈও বেগৱান; তেওঁ নিশাচৰ—সাধাৰণ দৃষ্টিৰ অগোচৰ ৰাত্ৰিত বিচৰণশীল। তেওঁ সৰ্বলোকলৈ মঙ্গল দান কৰে। তেওঁ সৰ্বাৱাসী, ত্ৰয়ীৱাসী—বেদত্ৰয়ত অধিষ্ঠিত। তেওঁ উপদেশদাতা, আৰু ধৰ—সৰ্বধাৰক।

Verse 91

मुनिरात्मा मुनिर् लोकः सभाग्यश् च सहस्रभुक् पक्षी च पक्षरूपश् च अतिदीप्तो निशाकरः

তেওঁ মুনিস্বৰূপ আত্মা; তেওঁ লোকব্যাপী মুনি। তেওঁ সৌভাগ্যদাতা আৰু সহস্ৰ অৰ্পণৰ ভোক্তা। তেওঁ পক্ষী আৰু পক্ষৰূপো; তেওঁ অতিদীপ্ত, আৰু নিশাকৰ—ৰাত্ৰিৰ কৰ্তা চন্দ্ৰস্বরূপ।

Verse 92

समीरो दमनाकारो ह्य् अर्थो ह्यर्थकरो वशः वासुदेवश् च देवश् च वामदेवश् च वामनः

তেওঁ সমীৰ—সকলো প্ৰাণীক গতি দিয়া প্ৰাণবায়ু; তেওঁ দমনাকাৰ—বন্ধনক শাসন কৰা স্বৰূপ। তেওঁৱেই অৰ্থ আৰু অৰ্থকৰ—সত্য উদ্দেশ্য দানকাৰী; তেওঁৱেই বশ—আধিপত্যৰ প্ৰভু। তেওঁৱেই বাসুদেৱ, দীপ্তিমান দেৱ; তেওঁৱেই বামদেৱ, মঙ্গলময়; আৰু তেওঁৱেই বামন—যিয়ে জগতসমূহক নিজৰ ভিতৰত মেপি ধাৰণ কৰে।

Verse 93

सिद्धियोगापहारी च सिद्धः सर्वार्थसाधकः अक्षुण्णः क्षुण्णरूपश् च वृषणो मृदुर् अव्ययः

তেওঁ অযোগ্যৰ পৰা সিদ্ধি-যোগো অপহৰণ কৰে; তেওঁ নিত্যসিদ্ধ, আৰু সকলো সত্যাৰ্থ সাধনকাৰী। তেওঁ অক্ষুণ্ণ—অখণ্ড, তথাপি লীলাৰ বাবে ক্ষুণ্ণৰূপ—ভাঙা যেন দেখা দিয়ে; তেওঁ বৃষণ—বলবান বৃষভ-স্বৰূপ, মৃদু—কৰুণাময়, আৰু অব্যয়—অবিনশ্বৰ শিৱ।

Verse 94

महासेनो विशाखश् च षष्टिभागो गवां पतिः चक्रहस्तस्तु विष्टम्भी मूलस्तम्भन एव च

তেওঁ মহাসেন আৰু বিশাখ; তেওঁ ষষ্টিভাগ—মাপ আৰু বিভাগৰ সৰ্বব্যাপী নিয়ন্তা। তেওঁ গৱাং পতি—গোসমূহ তথা সকলো প্ৰাণীৰ ৰক্ষক-প্ৰভু। তেওঁ চক্রহস্ত—চক্রধাৰী, বিষ্টম্ভী—জগতৰ আধাৰ, আৰু মূলস্তম্ভন—অস্তিত্বৰ মূলক স্থিৰ কৰা।

Verse 95

ऋतुरृतुकरस्तालो मधुर्मधुकरो वरः वानस्पत्यो वाजसनो नित्यमाश्रमपूजितः

তেওঁ ঋতু আৰু ঋতুকৰ—ঋতুৰ কৰ্তা; তেওঁ তাল—ছন্দ আৰু মাপ। তেওঁ মধু—মাধুৰ্য নিজেই, আৰু মধুকৰ—মধু সংগ্ৰাহক; তেওঁ বৰ—পৰম শ্ৰেষ্ঠ। তেওঁ বানস্পত্য়—উদ্ভিদ আৰু অৰণ্যৰ অধিপতি; তেওঁ বাজসন—যজ্ঞপোষণদাতা; আৰু তেওঁ নিত্য আশ্ৰমপূজিত—আশ্ৰমত সদা পূজিত পতি।

Verse 96

ब्रह्मचारी लोकचारी सर्वचारी सुचारवित् ईशान ईश्वरः कालो निशाचारी ह्यनेकदृक्

তেওঁ ব্ৰহ্মচাৰী—দিব্য সংযমী; তেওঁ লোকচাৰী—লোকসমূহত বিচৰণকাৰী। তেওঁ সৰ্বচাৰী—সৰ্বত্র গমনশীল, আৰু সুচাৰবিত্—সদাচাৰৰ জ্ঞাতা। তেওঁ ঈশান, পৰম ঈশ্বৰ; তেওঁ কাল—সময়স্বৰূপ। তেওঁ নিশাচাৰী—ৰাতিতো বিচৰে, আৰু অনেকদৃক্—বহুবিধ দৃষ্টিৰে সৰ্বদৰ্শী।

Verse 97

निमित्तस्थो निमित्तं च नन्दिर् नन्दिकरो हरः नन्दीश्वरः सुनन्दी च नन्दनो विषमर्दनः

সেই নিমিত্তত অৱস্থিত আৰু স্বয়ং নিমিত্ত-কাৰণো। তেওঁ নন্দী, আনন্দদাতা, হৰ, নন্দীশ্বৰ, সুনন্দী, নন্দন আৰু বিষ (বিষাদি) মৰ্দনকাৰী।

Verse 98

भगहारी नियन्ता च कालो लोकपितामहः चतुर्मुखो महालिङ्गश् चारुलिङ्गस्तथैव च

তেওঁ ভগ (ঐশ্বৰ্য/শক্তি) হৰণকাৰী আৰু পৰম নিয়ন্তা; তেওঁ নিজেই কাল, লোকসমূহৰ পিতামহ। তেওঁ চতুৰ্মুখ; তেওঁ মহালিঙ্গ আৰু তদ্ৰূপ চাৰুলিঙ্গো।

Verse 99

लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षः कालाध्यक्षो युगावहः बीजाध्यक्षो बीजकर्ता अध्यात्मानुगतो बलः

তেওঁ লিঙ্গাধ্যক্ষ, সুৰাধ্যক্ষ, কালাধ্যক্ষ আৰু যুগবাহক। তেওঁ বীজাধ্যক্ষ আৰু বীজকৰ্তা; অধ্যাত্ম-অনুগত অন্তৰ্বল তেওঁয়েই।

Verse 100

इतिहासश् च कल्पश् च दमनो जगदीश्वरः दम्भो दम्भकरो दाता वंशो वंशकरः कलिः

তেওঁ ইতিহাসো আৰু কল্পো; তেওঁ দমনকাৰী, জগদীশ্বৰ। তেওঁ দম্ভো আৰু দম্ভকৰ্তাও; তেওঁ দাতা। তেওঁ বংশো আৰু বংশকৰ্তাও; আৰু তেওঁ কলি (কলিযুগ)ও।

Verse 101

लोककर्ता पशुपतिर् महाकर्ता ह्यधोक्षजः अक्षरं परमं ब्रह्म बलवाञ्छुक्त एव च

তেওঁ লোককৰ্তা; তেওঁ পশুপতি—পাশবদ্ধ জীৱৰ স্বামী (পতি)। তেওঁ মহাকৰ্তা, ইন্দ্ৰিয়গোচৰৰ অতীত অধোক্ষজ। তেওঁ অক্ষৰ, পৰম ব্ৰহ্ম—বলবান আৰু সত্যবাণী (শুক্ত) স্বৰূপ।

Verse 102

नित्यो ह्यनीशः शुद्धात्मा शुद्धो मानो गतिर्हविः प्रासादस्तु बलो दर्पो दर्पणो हव्य इन्द्रजित्

সেই নিত্য, অনীশ (অনিয়ন্ত্ৰিত), শুদ্ধ আত্মা আৰু শুদ্ধতা স্বৰূপ। সেইয়ে সকলোৰে মানদণ্ড, পৰম গতি-আশ্ৰয় আৰু পবিত্ৰ হবি। সেইয়ে প্ৰাসাদসম দিৱ্য ধাম, বল, দৰ্প আৰু দৰ্পণ; সেইয়ে হব্যাৰ্হ আৰু ইন্দ্ৰসম শক্তিৰ বিজয়ী শিৱ।

Verse 103

वेदकारः सूत्रकारो विद्वांश् च परमर्दनः महामेघनिवासी च महाघोरो वशीकरः

সেই বেদকৰ্তা, সূত্ৰকৰ্তা আৰু পৰম বিদ্বান। সেই বন্ধন মৰ্দন কৰা মহাবিজয়ী; মহামেঘত নিবাসী, অজ্ঞানৰ মহাঘোৰ সংহাৰক, আৰু সকলোকে বশ কৰা প্ৰভু।

Verse 104

अग्निज्वालो महाज्वालः परिधूम्रावृतो रविः धिषणः शङ्करो नित्यो वर्चस्वी धूम्रलोचनः

সেই অগ্নিৰ জ্বালা আৰু মহাজ্বালা; পৰিধিত ধোঁৱাৰে আৱৃত সূৰ্যৰ দৰে। সেই ধিষণা—অন্তৰবুদ্ধি; সেই নিত্য শংকৰ, তেজস্বী, ধূম্ৰলোচন প্ৰভু—যাঁৰ দৃষ্টিয়ে বন্ধন দহে।

Verse 105

नीलस् तथाङ्गलुप्तश् च शोभनो नरविग्रहः स्वस्ति स्वस्तिस्वभावश् च भोगी भोगकरो लघुः

সেই নীলবৰ্ণ; সাধাৰণ দৃষ্টিত অঙ্গ লুপ্ত থকা; শোভন, নৰবিগ্ৰহ ধাৰণকাৰী। সেই স্বস্তি নিজেই আৰু স্বস্তিস্বভাব; সেই ভোগী (পতি) আৰু ভোগদাতা, তথাপি লঘু—অস্পৰ্শিত, অবদ্ধ।

Verse 106

उत्सङ्गश् च महाङ्गश् च महागर्भः प्रतापवान् कृष्णवर्णः सुवर्णश् च इन्द्रियः सर्ववर्णिकः

সেই উৎসঙ্গ—জগত ধাৰণ কৰা কোলৰ আশ্ৰয়; মহাঙ্গ—অপৰিমেয় স্বৰূপ; মহাগৰ্ভ—সকল লোকৰ মহান গৰ্ভ; আৰু প্ৰতাপবান—তেজস্বী প্ৰভু। সেই কৃষ্ণবৰ্ণ ৰহস্যও, সুবৰ্ণ প্ৰভাও; সেই ইন্দ্ৰিয়—ইন্দ্ৰিয়ৰ অন্তৰ্যামী, আৰু সৰ্ববৰ্ণিক—সকলো ৰং-ৰূপত প্ৰকাশিত হৈও গুণাতীত এক পতি।

Verse 107

महापादो महाहस्तो महाकायो महायशाः महामूर्धा महामात्रो महामित्रो नगालयः

যাঁৰ পদযুগল মহাবিশাল, হস্ত মহাবলবান, দেহ বিরাট আৰু যশ পৰম; মস্তক মহান, মহিমা অপৰিমেয়, মৈত্ৰী অনন্ত—সেই পৰ্বতবাসী কৈলাসপতি শিৱ।

Verse 108

महास्कन्धो महाकर्णो महोष्ठश् च महाहनुः महानासो महाकण्ठो महाग्रीवः श्मशानवान्

যাঁৰ স্কন্ধ মহাবিশাল, কৰ্ণ মহান, ওষ্ঠ আৰু হনু প্ৰবল; নাসিকা উন্নত, কণ্ঠ আৰু গ্ৰীৱা বিরাট—সেই শ্মশানবাসী প্ৰভু, ভয়াতীত পতি শিৱ, বন্ধিত পশু-জীৱক মোক্ষ দান কৰে।

Verse 109

महाबलो महातेजा ह्य् अन्तरात्मा मृगालयः लम्बितोष्ठश् च निष्ठश् च महामायः पयोनिधिः

সেই মহাবলবান আৰু মহাতেজস্বী; নিশ্চয়েই অন্তৰাত্মা। তেওঁ মৃগালয়—প্ৰাণীৰ মাজত অধিষ্ঠান কৰা, সকলো জীৱৰ অধিপতি। লম্বিত ওষ্ঠবিশিষ্ট, অচল নিষ্ঠাবান, তেওঁ মহামায়া আৰু সৰ্বপ্ৰবাহৰ সমুদ্ৰ-নিধি।

Verse 110

महादन्तो महादंष्ट्रो महाजिह्वो महामुखः महानखो महारोमा महाकेशो महाजटः

তেওঁ মহাদন্তধাৰী, মহাদংষ্ট্ৰ (প্ৰবল দাঢ়) বিশিষ্ট; জিহ্বা বিশাল, মুখ বিরাট। নখ মহান, ৰোম বহুল, কেশ ঘন, জটা মহাপ্ৰচণ্ড—এনে মহাদেৱৰ ভয়-ভাস্বৰ ৰূপ সকলো মাপৰ অতীত।

Verse 111

असपत्नः प्रसादश् च प्रत्ययो गीतसाधकः प्रस्वेदनो ऽस्वेदनश् च आदिकश् च महामुनिः

তেওঁ অসপত্ন—অদ্বিতীয়; তেওঁেই প্ৰসাদ-ৰূপ কৃপা; তেওঁেই প্ৰত্যয়—অচল আশ্ৰয়; পবিত্ৰ গীত-সংকীৰ্তন সাধি সিদ্ধি কৰোঁতা। তেওঁ তপস্যাত স্বেদ উৎপন্ন কৰে, আৰু স্বেদাতীত নিৰ্বিকারো; তেওঁ আদিক আৰু মহামুনি শিৱ।

Verse 112

वृषको वृषकेतुश् च अनलो वायुवाहनः मण्डली मेरुवासश् च देववाहन एव च

তেওঁ বৃষক আৰু বৃষকেতু; তেওঁ অনল—প্ৰজ্বলিত অগ্নি; তেওঁ বায়ুবাহন—বায়ুৰে বহিত; তেওঁ মণ্ডলী—যুগচক্ৰৰ অধিপতি; তেওঁ মেরুত অধিষ্ঠিত; আৰু তেওঁয়েই দেববাহন, যিয়ে দেবসকলক ধাৰণ কৰে।

Verse 113

अथर्वशीर्षः सामास्य ऋक्सहस्रोर्जितेक्षणः यजुः पादभुजो गुह्यः प्रकाशौजास्तथैव च

যাঁৰ শিৰ অথৰ্ব্ববেদ, যাঁৰ মুখ সামবেদ; যাঁৰ প্ৰবল দৃষ্টি সহস্ৰ ঋক্; যাঁৰ পদযুগল যজুঃ—তেওঁ গুহ্য, অন্তৰ্নিহিত প্ৰভু; আৰু তেওঁয়েই দীপ্তিময় ওজস্বী।

Verse 114

अमोघार्थप्रसादश् च अन्तर्भाव्यः सुदर्शनः उपहारः प्रियः सर्वः कनकः काञ्चनस्थितः

যাঁৰ প্ৰসাদৰ উদ্দেশ্য কেতিয়াও বিফল নহয়; যি অন্তৰত উপলব্ধিযোগ্য অন্তৰ্বাসী প্ৰভু; যি সুদৰ্শন—মনোহৰ দৰ্শনধাৰী; যি পূজাৰ উপহাৰ স্বয়ং; যি সৰ্বপ্ৰিয়; যি কনকস্বরূপ, কাঞ্চন দীপ্তিত প্রতিষ্ঠিত।

Verse 115

नाभिर् नन्दिकरो हर्म्यः पुष्करः स्थपतिः स्थितः सर्वशास्त्रो धनश्चाद्यो यज्ञो यज्वा समाहितः

তেওঁ নাভি—জগতৰ কেন্দ্ৰ; তেওঁ নন্দিকৰ—মঙ্গল আনন্দদাতা; তেওঁ হৰ্ম্য—উচ্চ দিব্য ধাম; তেওঁ পুষ্কৰ—পবিত্ৰ সৰোবৰসদৃশ; তেওঁ স্থপতি—সৃষ্টিৰ শিল্পী আৰু সদা স্থিত। তেওঁ সৰ্বশাস্ত্ৰস্বরূপ, ধন আৰু আদ্য; তেওঁয়েই যজ্ঞ আৰু যজমান, যোগসমাধিত সমাহিত।

Verse 116

नगो नीलः कविः कालो मकरः कालपूजितः सगणो गणकारश् च भूतभावनसारथिः

তেওঁ নগ—পৰ্বতসম দৃঢ়; তেওঁ নীল—শ্যামবৰ্ণ; তেওঁ কবি—দৰ্শী ঋষি; তেওঁ কাল—সময়স্বরূপ; তেওঁ মকৰ—মকৰচিহ্নধাৰী প্ৰভু; তেওঁ কালৰূপে পূজিত; তেওঁ সগণ—গণসহিত; তেওঁ গণকাৰ—গণসকলৰ স্ৰষ্টা আৰু নেতা; আৰু তেওঁ ভূতভাবনসাৰথি—সকল জীৱক পথ দেখাই উন্নীত কৰা সাৰথি।

Verse 117

भस्मशायी भस्मगोप्ता भस्मभूततनुर्गणः आगमश् च विलोपश् च महात्मा सर्वपूजितः

তেওঁ ভস্মশায়ী, ভস্মৰ ৰক্ষক, যাঁৰ গণসমূহৰ দেহ যেন ভস্মময়; তেওঁেই আগম-স্বৰূপ আৰু লয়কাৰী; মহাত্মা, সৰ্বপূজিত শিৱ।

Verse 118

शुक्लः स्त्रीरूपसम्पन्नः शुचिर्भूतनिषेवितः आश्रमस्थः कपोतस्थो विश्वकर्मा पतिर्विराट्

তেওঁ শুক্ল—দীপ্ত আৰু পবিত্ৰ; স্ত্ৰীৰূপ শক্তিৰে সম্পন্ন; শুচি, নিৰ্মল, ভূতগণে সেবা কৰা। আশ্ৰমস্থ, কপোতসম শান্তিত প্রতিষ্ঠিত; তেওঁ বিশ্বকৰ্মা, পতি আৰু বিরাট।

Verse 119

विशालशाखस् ताम्रोष्ठो ह्य् अम्बुजालः सुनिश्चितः कपिलः कलशः स्थूल आयुधश्चैव रोमशः

তেওঁ বিশালশাখাযুক্ত, তাম্ৰোষ্ঠ, অম্বুজাল-স্বৰূপ, দৃঢ়নিশ্চয়ী; কপিলবৰ্ণ, কলশস্বৰূপ, স্থূলকায়; আয়ুধধাৰী আৰু ৰোমশ—এনে প্ৰভু।

Verse 120

गन्धर्वो ह्यदितिस्तार्क्ष्यो ह्य् अविज्ञेयः सुशारदः परश्वधायुधो देवो ह्य् अर्थकारी सुबान्धवः

তেওঁ গন্ধৰ্বস্বৰূপ, অদিতিৰ দৰে অনন্ত, তাৰ্ক্ষ্যৰ দৰে বেগবান; অবিজ্ঞেয়, সুসাৰদ, পৰম বিবেকী। পৰশু তেওঁৰ আয়ুধ; তেওঁ দেৱ, অৰ্থকাৰী আৰু সৰ্বৰ সুবান্ধৱ।

Verse 121

तुम्बवीणो महाकोप ऊर्ध्वरेता जलेशयः उग्रो वंशकरो वंशो वंशवादी ह्यनिन्दितः

তেওঁ তুম্ববীণা-বাদক, মহাকোপস্বৰূপ, ঊৰ্ধ্বৰেতা ব্ৰহ্মচাৰী; জলে শয়নকাৰী জলেশয়। তেওঁ উগ্ৰ, বংশকৰ, স্বয়ং বংশ, বংশবাদী আৰু অনিন্দিত প্ৰভু।

Verse 122

सर्वाङ्गरूपी मायावी सुहृदो ह्यनिलो बलः बन्धनो बन्धकर्ता च सुबन्धनविमोचनः

তেওঁ সৰ্বাঙ্গৰূপী, মায়াধাৰী, হিতৈষী সুহৃদ; তেওঁেই অনিল আৰু বল। তেওঁেই বন্ধন আৰু বন্ধনকৰ্তা, আৰু সুদৃঢ় বন্ধনৰ পৰাও মুক্তিদাতা বিমোচক।

Verse 123

राक्षसघ्नो ऽथ कामारिर् महादंष्ट्रो महायुधः लम्बितो लम्बितोष्ठश् च लम्बहस्तो वरप्रदः

তেওঁ ৰাক্ষসঘ্ন, কামাৰি; মহাদংষ্ট্ৰ আৰু মহাযুধধাৰী। তেওঁ উন্নত, দীৰ্ঘোষ্ঠ আৰু দীৰ্ঘহস্ত—বৰপ্ৰদ প্ৰভু।

Verse 124

बाहुस्त्वनिन्दितः सर्वः शङ्करो ऽथाप्यकोपनः अमरेशो महाघोरो विश्वदेवः सुरारिहा

তেওঁ মহাবাহু, সৰ্বথা অনিন্দ্য; তেওঁ শংকৰ, তথাপি অকোপ—ক্ৰোধৰহিত। তেওঁ অমৰেশ, মহাঘোৰ, বিশ্বদেৱ, আৰু সুৰশত্ৰুনাশক।

Verse 125

अहिर्बुध्न्यो निरृतिश् च चेकितानो हली तथा अजैकपाच्च कापाली शं कुमारो महागिरिः

অহিৰ্বুধ্ন্য, নিৰৃতি, চেকিতান, হলী, অজৈকপাদ, কাপালী, শং, কুমাৰ আৰু মহাগিৰি—এইবোৰো ৰুদ্ৰৰ সহস্ৰনামত পূজ্য নাম-ৰূপ; ইয়াৰ দ্বাৰা পতি-পরমেশ্বৰৰ বহুৰূপ শক্তি প্ৰকাশ পায়, যিয়ে পাশ দমন কৰি পশু (বদ্ধ জীৱ)ক ৰক্ষা কৰে।

Verse 126

धन्वन्तरिर्धूमकेतुः सूर्यो वैश्रवणस् तथा धाता विष्णुश् च शक्रश् च मित्रस्त्वष्टा धरो ध्रुवः

তেওঁ ধন্বন্তৰি, ধূমকেতু, সূৰ্য আৰু বৈশ্ৰৱণ (কুবেৰ)। তেওঁ ধাতা, বিষ্ণু আৰু শক্ৰ (ইন্দ্ৰ); তেওঁ মিত্ৰ, ত্বষ্টা, ধৰ আৰু ধ্ৰুৱ—অচল ধ্ৰুৱস্তম্ভ—ও।

Verse 127

प्रभासः पर्वतो वायुर् अर्यमा सविता रविः धृतिश्चैव विधाता च मान्धाता भूतभावनः

তেওঁয়েই প্ৰভাস (দীপ্ত তেজ); তেওঁয়েই পৰ্বতৰ দৰে অচল আশ্ৰয়; তেওঁয়েই বায়ু, আৰ্যমা, সবিতা আৰু ৰবি। তেওঁয়েই ধৃতি আৰু বিধাতা; তেওঁয়েই মান্ধাতা; আৰু তেওঁয়েই ভূতভাবন—সকল প্ৰাণীক প্ৰকাশ কৰি পোষণ কৰা পৰম পতি।

Verse 128

नीरस्तीर्थश् च भीमश् च सर्वकर्मा गुणोद्वहः पद्मगर्भो महागर्भश् चन्द्रवक्त्रो नभो ऽनघः

তেওঁয়েই নীৰস্তীৰ্থ—যাঁৰ পৱিত্ৰতা কোনো এক তীৰ্থত সীমাবদ্ধ নহয়; তেওঁয়েই ভীম, ভয়-ভক্তি জগোৱা প্ৰভু। তেওঁয়েই সৰ্বকৰ্মা—সকল কৰ্মৰ কৰ্তা আৰু অন্তৰ্যামী নিয়ন্তা; গুণোদ্বহ—গুণসমূহৰ ধারক আৰু গুণাতীত আশ্ৰয়। তেওঁয়েই পদ্মগৰ্ভ—প্ৰকাশিত বিধিৰ উৎস; মহাগৰ্ভ—সকল লোকৰ মহাগৰ্ভ; চন্দ্ৰবক্ত্ৰ—চন্দ্ৰসম শীতল মুখ; আৰু নভঃ—সৰ্বব্যাপী আকাশ; অনঘ—কৰ্মমলহীন পৰম পতি।

Verse 129

बलवांश्चोपशान्तश् च पुराणः पुण्यकृत्तमः क्रूरकर्ता क्रूरवासी तनुरात्मा महौषधः

তেওঁয়েই বলবান আৰু সম্পূৰ্ণ উপশান্ত; তেওঁয়েই পুৰাণ, পুণ্যকৰ্মৰ পৰম কৰ্তা। তেওঁয়েই ক্ৰূৰকৰ্তা আৰু ক্ৰূৰবাসী; সূক্ষ্মস্বৰূপ আত্মা; আৰু পাশবন্ধন নাশ কৰা মহৌষধ।

Verse 130

सर्वाशयः सर्वचारी प्राणेशः प्राणिनां पतिः देवदेवः सुखोत्सिक्तः सदसत्सर्वरत्नवित्

তেওঁয়েই সৰ্বাশয়—সকলৰ হৃদয়ৰ আশ্ৰয়; তেওঁয়েই সৰ্বচাৰী—সৰ্বত্র বিচৰণকাৰী। তেওঁয়েই প্ৰাণেশ, সকলো প্ৰাণীৰ পতি; তেওঁয়েই দেৱদেৱ, আনন্দে পৰিপূৰ্ণ; তেওঁয়েই সৎ-অসৎ জ্ঞাতা আৰু সৰ্ব ৰত্নতত্ত্বৰ বিদ।

Verse 131

कैलासस्थो गुहावासी हिमवद्गिरिसंश्रयः कुलहारी कुलाकर्ता बहुवित्तो बहुप्रजः

তেওঁয়েই কৈলাসস্থ, তেওঁয়েই গুহাবাসী, তেওঁয়েই হিমৱৎ গিৰিমালাৰ আশ্ৰয়। তেওঁয়েই (অশুদ্ধ) কুল হৰণকাৰী আৰু শুদ্ধ কুল স্থাপনকাৰী; তেওঁয়েই বহুবিত্ত—সমৃদ্ধিৰ অধিপতি, আৰু বহুপ্ৰজ—অধিক সন্ততি দানকাৰী।

Verse 132

प्राणेशो बन्धकी वृक्षो नकुलश् चाद्रिकस् तथा ह्रस्वग्रीवो महाजानुर् अलोलश् च महौषधिः

সেই প্ৰাণেশ, প্ৰাণবায়ুৰ অধিপতি; সেই বন্ধকী-বৃক্ষ, বন্ধনকাৰী আৰু আশ্ৰয়দাতা। সেই নকুল আৰু আদ্ৰিক (পৰ্ব্বতজাত); হ্ৰস্বগ্ৰীৱ, মহাজানু, অলোল আৰু মহৌষধি—পাশ মোচনকাৰী পতি শিৱ।

Verse 133

सिद्धान्तकारी सिद्धार्थश् छन्दो व्याकरणोद्भवः सिंहनादः सिंहदंष्ट्रः सिंहास्यः सिंहवाहनः

সেই সিদ্ধান্তকাৰী আৰু সিদ্ধাৰ্থ—সকলো লক্ষ্য সিদ্ধ কৰা; তেওঁৰ পৰাই ছন্দ আৰু ব্যাকৰণৰ উদ্ভৱ। তেওঁ সিংহনাদ, সিংহদন্ত, সিংহাস্য আৰু সিংহবাহন—পাশ-বন্ধনক ভীত কৰা পৰম পতি শিৱ।

Verse 134

प्रभावात्मा जगत्कालः कालः कम्पी तरुस्तनुः सारङ्गो भूतचक्राङ्कः केतुमाली सुवेधकः

সেই প্ৰভাৱাত্মা—দিব্য প্ৰভাৰ স্বৰূপ; সেই জগত্কাল, সেই নিজেই কাল; সেই কম্পী—লোকসমূহ কঁপোৱা। তেওঁৰ দেহ তৰুৰূপ; তেওঁ সাৰঙ্গ (হৰিণ); তেওঁৰ চিহ্ন ভূতচক্ৰ; তেওঁ কেতুমালী আৰু সুবেধক—পাশ ভেদক শিৱ।

Verse 135

भूतालयो भूतपतिर् अहोरात्रो मलो ऽमलः वसुभृत् सर्वभूतात्मा निश्चलः सुविदुर् बुधः

সেই ভূতালয়—সকলো সত্তাৰ আশ্ৰয়; সেই ভূতপতি—ভূতগণৰ অধিপতি। তেওঁ অহোৰাত্ৰ; তেওঁ মলও অমলও। তেওঁ বসুভৃত, সৰ্বভূতাত্মা; তেওঁ নিশ্চল—সুবিদু বুধসকলে স্পষ্ট জানে।

Verse 136

असुहृत्सर्वभूतानां निश्चलश्चलविद्बुधः अमोघः संयमो हृष्टो भोजनः प्राणधारणः

সেই সৰ্বভূতানাং অসুহৃত্—সত্য হিতৈষী; নিজে নিশ্চল হৈও চলমানৰ জ্ঞানী বুধ। তেওঁ অমোঘ; তেওঁ সংযমস্বৰূপ; তেওঁ হৃষ্ট। তেওঁ ভোজন আৰু প্ৰাণধাৰণ—সকলো পশুৰ প্ৰাণ ধাৰণকাৰী পতি শিৱ।

Verse 137

धृतिमान्मतिमांस्त्र्यक्षः सुकृतस्तु युधांपतिः गोपालो गोपतिर्ग्रामो गोचर्मवसनो हरः

তেওঁ ধৃতিমান, দীপ্তিময় বুদ্ধিসম্পন্ন, ত্ৰিনয়নধাৰী প্ৰভু, সুকৃতস্বৰূপ আৰু যোদ্ধাসকলৰ অধিপতি। তেওঁ গোপাল, গোপতি, গাঁও-সমাজৰ আধাৰ, গোচর্মবসনধাৰী আৰু হৰ—বন্ধন আৰু শোক হৰণকাৰী।

Verse 138

हिरण्यबाहुश् च तथा गुहावासः प्रवेशनः महामना महाकामश् चित्तकामो जितेन्द्रियः

তেওঁ হিৰণ্যবাহু—সুৱৰ্ণভুজধাৰী; হৃদয়-গুহাত বাস কৰা; অন্তৰসত্য আৰু মোক্ষত প্ৰৱেশ দান কৰা। তেওঁ মহামনা, মহাকাম (যাৰ সংকল্পেই পৰমাধিকার), চিত্তকাম—শুদ্ধ চৈতন্যই যাৰ কামনা, আৰু জিতেন্দ্ৰিয়।

Verse 139

गान्धारश् च सुरापश् च तापकर्मरतो हितः महाभूतो भूतवृतो ह्य् अप्सरोगणसेवितः

তেওঁ গান্ধাৰ; আৰু সুৰাপ—কৃপাবশত অজ্ঞতাত অৰ্পিত বস্তুও গ্ৰহণ কৰা। তেওঁ তপস্যাকর্মত ৰত আৰু সদা হিতকাৰী। তেওঁ মহাভূত-তত্ত্ব, ভূতগণে পৰিবৃত, আৰু অপ্সৰাগণে সেবিত।

Verse 140

महाकेतुर् धराधाता नैकतानरतः स्वरः अवेदनीय आवेद्यः सर्वगश् च सुखावहः

তেওঁ মহাকেতু—মঙ্গলধ্বজ; ধৰাধাতা—পৃথিৱীৰ ধারক। তেওঁ একাগ্ৰ সমাধিত ৰত আৰু আদ্য স্বৰস্বৰূপ। সাধাৰণ উপায়ে অবেদ্য, কিন্তু বেদপ্ৰকাশ আৰু অন্তৰ্বোধে আবেদ্য। সৰ্বব্যাপী হৈ তেওঁ সুখ-আনন্দ দান কৰে।

Verse 141

तारणश्चरणो धाता परिधा परिपूजितः संयोगी वर्धनो वृद्धो गणिको ऽथ गणाधिपः

তেওঁ তাৰণ—বন্ধনৰ পৰা পাৰ কৰোৱা উদ্ধাৰক; চৰণ—শৰণ্য পদ; ধাতা—ধাৰক। তেওঁ পৰিধা—ৰক্ষাবৃত্ত আৰু পবিত্ৰ সীমা; আৰু সৰ্বত্ৰ পৰিপূজিত। তেওঁ সংযোগী—পশুক পতিপথত যুক্ত কৰা; বর্ধন—পোষক; বৃদ্ধ—প্ৰাচীন-পরিপক্ব তত্ত্ব। তেওঁ গণিক—গণসমূহত অধিষ্ঠিত, আৰু গণাধিপ—শিৱগণৰ অধিপতি।

Verse 142

नित्यो धाता सहायश् च देवासुरपतिः पतिः युक्तश् च युक्तबाहुश् च सुदेवो ऽपि सुपर्वणः

সেৱা নিত্য—ধাতা, বিধাতা আৰু সদা সহায়। তেওঁ দেৱ-অসুৰ উভয়ৰ অধিপতি, সকলো পশু (বন্ধিত জীৱ)ৰ পৰম পতি। যোগত সম্পূৰ্ণ যুক্ত, সংযত বলৱান বাহুযুক্ত; সুধেৱ আৰু শুভ পৰ্ব/বিভাগৰ অধীশ্বৰ।

Verse 143

आषाढश् च सुषाढश् च स्कन्धदो हरितो हरः वपुरावर्तमानो ऽन्यो वपुःश्रेष्ठो महावपुः

তেওঁ আষাঢ় আৰু সুষাঢ়—অচল আৰু পৰম অচল; স্কন্ধদ, বল-আধাৰ দাতা; হৰিতবৰ্ণ আৰু হৰ—বন্ধনহৰ। তেওঁ দেহ ৰূপান্তৰকাৰী, নানা ৰূপ ধৰি ‘অন্য’ যেন প্ৰকাশিত; তথাপি তেওঁয়েই শ্ৰেষ্ঠ ৰূপ, মহাবপু পৰমেশ্বৰ।

Verse 144

शिरोविमर्शनः सर्वलक्ष्यलक्षणभूषितः अक्षयो रथगीतश् च सर्वभोगी महाबलः

তেওঁ শিৰোবিমৰ্শন—কৃপাৰে মস্তকত হাত থৈ আশীৰ্বাদ দান কৰে; সকলো শুভ লক্ষ্য-লক্ষণে ভূষিত। তেওঁ অক্ষয়; ৰথগীতত স্তূত; তেওঁ সৰ্বভোগী (অন্তৰ্যামী) আৰু মহাবলবান।

Verse 145

साम्नायो ऽथ महाम्नायस् तीर्थदेवो महायशाः निर्जीवो जीवनो मन्त्रः सुभगो बहुकर्कशः

তেওঁ সাম্নায় আৰু মহাসাম্নায়—পৰম্পৰা নিজেই আৰু মহাপৰম্পৰা। তেওঁ তীৰ্থদেৱ, মহাযশস্বী। জড়ত্বৰ অতীত হৈও তেওঁয়েই জীৱনদাতা; তেওঁয়েই মন্ত্ৰ; শুভ আৰু সৌভাগ্যদায়ক, তথাপি অতি কঠোৰ—অতিক্ৰম অক্ষম।

Verse 146

रत्नभूतो ऽथ रत्नाङ्गो महार्णवनिपातवित् मूलं विशालो ह्यमृतं व्यक्ताव्यक्तस्तपोनिधिः

তেওঁ ৰত্নস্বৰূপ, ৰত্নময় অঙ্গবিশিষ্ট; মহাৰ্ণৱত অৱতৰণৰ জ্ঞাতা। তেওঁ মূলকাৰণ, বিশাল; তেওঁয়েই অমৃত, মৃত্যুৰহিত। তেওঁ ব্যক্ত-অব্যক্ত উভয়; তপস্যাৰ নিধি—এনেকুৱা তেওঁ পতি, ভগৱান শিৱ।

Verse 147

आरोहणो ऽधिरोहश् च शीलधारी महातपाः महाकण्ठो महायोगी युगो युगकरो हरिः

তেওঁয়েই আৰোহণ, আৰু সকলো জীৱক ঊৰ্ধ্বলৈ তোলোৱা অধিৰোহ; শীল-ধৰ্মধাৰী মহাতপস্বী। তেওঁ মহাকণ্ঠ, পৰম যোগী; তেওঁয়েই যুগ আৰু যুগকৰ্তা—হৰি, বন্ধন-দুখ হৰণকাৰী।

Verse 148

युगरूपो महारूपो वहनो गहनो नगः न्यायो निर्वापणो ऽपादः पण्डितो ह्यचलोपमः

তেওঁ যুগৰূপ, মহাৰূপ; জগত ধাৰণকাৰী বাহক, অগাধ-গহন; অচল পৰ্বতসম। তেওঁয়েই ন্যায়তত্ত্ব; বন্ধনৰ অগ্নি শমোৱা নিৰ্বাপণ; পাদহীন—গমনসীমাৰ অতীত; সত্য পণ্ডিত, অচল পৰ্বতৰ দৰে স্থিৰ।

Verse 149

बहुमालो महामालः शिपिविष्टः सुलोचनः विस्तारो लवणः कूपः कुसुमाङ्गः फलोदयः

তেওঁ বহুমাল, মহামালাধাৰী; সকলো ৰূপত ব্যাপ্ত শিপিবিষ্ট; সুলোচন। তেওঁয়েই অনন্ত বিস্তাৰ, ৰস-লৱণসম সাৰ; কূপসম উৎস; কুসুমসম মঙ্গল অঙ্গ, আৰু ফলোদয়—ফলসিদ্ধিৰ উদ্গম।

Verse 150

ऋषभो वृषभो भङ्गो मणिबिम्बजटाधरः इन्दुर्विसर्गः सुमुखः शूरः सर्वायुधः सहः

তেওঁ ঋষভ, বৃষভ; ভঙ্গ—বন্ধন আৰু ৰূপভেদ ভাঙি দিয়া; মণিবিম্বসম দীপ্ত জটা-ধাৰী। তেওঁ ইন্দু আৰু পবিত্ৰ বিসৰ্গ; সুমুখ, শূৰ; সৰ্বায়ুধধাৰী, সহ—সকলো সহনশীল।

Verse 151

निवेदनः सुधाजातः स्वर्गद्वारो महाधनुः गिरावासो विसर्गश् च सर्वलक्षणलक्षवित्

তেওঁ নিবেদন—যাঁৰ চৰণত সকলো অৰ্ঘ্য সমৰ্পিত; সুধাজাত—অমৃতজন্য প্ৰভু। তেওঁয়েই স্বৰ্গদ্বাৰ, উচ্চ অৱস্থালৈ যোৱাৰ দুৱাৰ; মহাধনুঃ—মহাধনুষধাৰী। তেওঁ গিৰাবাস—পৰ্বতনিবাসী; বিসৰ্গ—পবিত্ৰ স্ৰৱণ যাৰ দ্বাৰা সৃষ্টি প্ৰবাহিত; আৰু সৰ্বলক্ষণলক্ষবিত্—প্ৰত্যেক লক্ষণৰ চিহ্ন আৰু অৰ্থজ্ঞ।

Verse 152

गन्धमाली च भगवान् अनन्तः सर्वलक्षणः संतानो बहुलो बाहुः सकलः सर्वपावनः

ভগৱান শিৱ পবিত্ৰ সুগন্ধিৰ মালা ধাৰণকাৰী, অনন্ত আৰু সকলো শুভ-লক্ষণে বিভূষিত। তেওঁ সন্ততি-ধাৰাৰ মূল, বহুল-সমৃদ্ধ, বহুবাহু, সমগ্ৰ আৰু সৰ্বপাৱন।

Verse 153

करस्थाली कपाली च ऊर्ध्वसंहननो युवा यन्त्रतन्त्रसुविख्यातो लोकः सर्वाश्रयो मृदुः

তেওঁ হাতে স্থালী ধাৰণ কৰে আৰু কপাল-চিহ্নে বিভূষিত। ঊৰ্ধ্ব-গঠিত দেহে সদা যুবা; যন্ত্ৰ-তন্ত্ৰত সুপ্ৰসিদ্ধ আচার্য। তেওঁেই লোকস্বৰূপ, সৰ্বাশ্ৰয় আৰু কৰুণাত মৃদু।

Verse 154

मुण्डो विरूपो विकृतो दण्डी कुण्डी विकुर्वणः वार्यक्षः ककुभो वज्री दीप्ततेजाः सहस्रपात्

তেওঁ মুণ্ডিতশিৰ, বহুৰূপী আৰু ৰূপান্তৰধাৰী; দণ্ডধাৰী, কুণ্ডীধাৰী, ইচ্ছামতে নানাৰূপ লোৱা বিকুৰ্বণ। জলৰ দৰে শীতল দৃষ্টি; দিশাসমূহৰ আধাৰ, বজ্ৰধাৰী; দীপ্ত তেজস্বী আৰু সহস্ৰপদ।

Verse 155

सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वदेवमयो गुरुः सहस्रबाहुः सर्वाङ्गः शरण्यः सर्वलोककृत्

তেওঁ সহস্ৰমূৰ্ধা, দেৱসকলৰ মাজত দেৱেন্দ্ৰ; সৰ্বদেৱময় গুৰু। সহস্ৰবাহু, বিশ্বৰ প্ৰতিটো অংগত ব্যাপ্ত; সৰ্বৰ শৰণ্য আৰু সৰ্বলোকৰ কৰ্তা-ধৰ্তা।

Verse 156

पवित्रं त्रिमधुर्मन्त्रः कनिष्ठः कृष्णपिङ्गलः ब्रह्मदण्डविनिर्माता शतघ्नः शतपाशधृक्

তেওঁ পৰম পবিত্ৰ, ত্ৰিমধুৰ মন্ত্রস্বৰূপ। তেওঁ ‘কনিষ্ঠ’ আৰু কৃষ্ণ-পিঙ্গল বৰ্ণধাৰী; ব্ৰহ্মদণ্ডৰ নিৰ্মাতা, শতঘ্ন, আৰু শতপাশধাৰী—যিয়ে পশুক পাশৰে বান্ধে, আৰু পতি হৈ মুক্তিও দান কৰে।

Verse 157

कला काष्ठा लवो मात्रा मुहूर्तो ऽहः क्षपा क्षणः विश्वक्षेत्रप्रदो बीजं लिङ्गमाद्यस्तु निर्मुखः

তেওঁেই কালস্বৰূপ—কলা, কাষ্ঠা, লৱ, মাত্রা, মুহূৰ্ত, দিন, ৰাতি আৰু ক্ষণ। তেওঁ বিশ্বক্ষেত্ৰৰ দাতা আৰু বীজস্বৰূপ; তেওঁ আদ্য লিঙ্গ, অনাদি, নির্মুখ—সীমাবদ্ধ ৰূপৰ অতীত॥

Verse 158

सदसद्व्यक्तमव्यक्तं पिता माता पितामहः स्वर्गद्वारं मोक्षद्वारं प्रजाद्वारं त्रिविष्टपः

তেওঁেই সৎ আৰু অসৎ; ব্যক্ত আৰু অব্যক্ত স্বভাৱ। তেওঁেই পিতা, মাতা আৰু পিতামহ। তেওঁেই স্বৰ্গদ্বাৰ, মোক্ষদ্বাৰ আৰু প্ৰজাদ্বাৰ—ত্রিবিষ্টপ (দেৱলোক) স্বয়ং তেওঁেই॥

Verse 159

निर्वाणं हृदयश्चैव ब्रह्मलोकः परा गतिः देवासुरविनिर्माता देवासुरपरायणः

তেওঁেই নিৰ্বাণ আৰু অন্তৰৰ হৃদয়। তেওঁেই ব্ৰহ্মলোক আৰু পৰম গতি। তেওঁেই দেৱ-অসুৰৰ স্ৰষ্টা, আৰু দেৱাসুৰ উভয়ৰ পৰম আশ্ৰয়॥

Verse 160

देवासुरगुरुर् देवो देवासुरनमस्कृतः देवासुरमहामात्रो देवासुरगणाश्रयः

তেওঁেই দেৱ—দেৱ-অসুৰৰ গুৰু; দেৱাসুৰে নমস্কাৰ কৰা। তেওঁেই দেৱাসুৰৰ ওপৰত পৰম মহামাত্ৰ (মুখ্য অধিকাৰ), আৰু সকলো গণৰ আশ্ৰয়॥

Verse 161

देवासुरगणाध्यक्षो देवासुरगणाग्रणीः देवाधिदेवो देवर्षिर् देवासुरवरप्रदः

তেওঁেই দেৱাসুৰ-গণৰ অধ্যক্ষ আৰু সেই গণৰ অগ্ৰণী। তেওঁেই দেৱাধিদেৱ, দেৱৰ্ষি, আৰু দেৱাসুৰক বৰদান কৰা॥

Verse 162

देवासुरेश्वरो विष्णुर् देवासुरमहेश्वरः सर्वदेवमयो ऽचिन्त्यो देवतात्मा स्वयम्भवः

বিষ্ণু দেৱ আৰু অসুৰ উভয়ৰ অধিপতি, দেৱাসুৰ-মহেশ্বৰ। তেওঁ সৰ্বদেৱময়, অচিন্ত্য, দেৱতাসকলৰ অন্তৰাত্মা আৰু স্বয়ম্ভূ।

Verse 163

उद्गतस्त्रिक्रमो वैद्यो वरदो ऽवरजो ऽम्बरः इज्यो हस्ती तथा व्याघ्रो देवसिंहो महर्षभः

তেওঁ উদ্গত, ত্ৰিক্ৰম, বৈদ্য, বৰদাতা, অৱৰজ (নিত্য নব), আকাশসম সৰ্বব্যাপী। তেওঁ যজ্ঞাৰ্হ, হস্তী, ব্যাঘ্ৰ, দেৱসিংহ আৰু মহর্ষভ।

Verse 164

विबुधाग्र्यः सुरः श्रेष्ठः स्वर्गदेवस्तथोत्तमः संयुक्तः शोभनो वक्ता आशानां प्रभवो ऽव्ययः

তেওঁ বিদ্বানসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্য, দেৱসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, স্বৰ্গৰ অধিদেৱ আৰু পৰম উত্তম। তেওঁ স্বয়ংসমন্বিত, শোভন, সত্যবক্তা, দিশা আৰু আশাৰ উৎস, আৰু অব্যয়।

Verse 165

गुरुः कान्तो निजः सर्गः पवित्रः सर्ववाहनः शृङ्गी शृङ्गप्रियो बभ्रू राजराजो निरामयः

তেওঁ গুৰু আৰু প্ৰিয়; তেওঁয়েই নিজৰ সৃষ্টিৰ অন্তৰ্মূল। তেওঁ পবিত্ৰকাৰী, সকলো বাহনৰ আধাৰ; শৃঙ্গী, শৃঙ্গপ্ৰিয়, বভ্ৰু, ৰাজৰাজ আৰু নিৰাময়।

Verse 166

अभिरामः सुशरणो निरामः सर्वसाधनः ललाटाक्षो विश्वदेहो हरिणो ब्रह्मवर्चसः

তেওঁ অভিৰাম, সু-শৰণ, নিৰাময় আৰু সৰ্বসাধন। তেওঁৰ ললাটত নয়ন; তেওঁৰ দেহেই বিশ্ব; তেওঁ হৰিণবৰ্ণ তেজস্বী আৰু ব্ৰহ্মবৰ্চসে দীপ্ত।

Verse 167

स्थावराणां पतिश्चैव नियतेन्द्रियवर्तनः सिद्धार्थः सर्वभूतार्थो ऽचिन्त्यः सत्यः शुचिव्रतः

তেওঁ সকলো স্থাৱৰ সত্তাৰ পতি; যাঁৰ আচৰণ সম্পূৰ্ণ সংযত ইন্দ্ৰিয়ৰ নিয়মে চলিত। তেওঁ সিদ্ধাৰ্থ, সকলো ভূতৰ অন্তৰাৰ্থ; অচিন্ত্য, সদাসত্য আৰু শুচিব্ৰতত দৃঢ়।

Verse 168

व्रताधिपः परं ब्रह्म मुक्तानां परमा गतिः विमुक्तो मुक्तकेशश् च श्रीमाञ्छ्रीवर्धनो जगत्

তেওঁ ব্ৰতাধিপতি, পৰব্ৰহ্ম আৰু মুক্তসকলৰ পৰম গতি। তেওঁ সদা বিমুক্ত, মুক্তকেশ; শ্ৰীমান—শ্ৰীবর্ধন, আৰু জগতধাৰক।

Verse 169

यथाप्रधानं भगवान् इति भक्त्या स्तुतो मया भक्तिमेवं पुरस्कृत्य मया यज्ञपतिर्विभुः

যি সৰ্বপ্ৰধান, তাৰ অনুসাৰে মই ভক্তিৰে তেওঁক ‘ভগৱান’ বুলি স্তুতি কৰিলোঁ। এইদৰে ভক্তিক আগত ৰাখি মই সৰ্বব্যাপী যজ্ঞপতি—শিৱক স্তৱ কৰিলোঁ।

Verse 170

ततो ह्यनुज्ञां प्राप्यैवं स्तुतो भक्तिमतां गतिः तस्माल्लब्ध्वा स्तवं शंभोर् नृपस्त्रैलोक्यविश्रुतः

তাৰপিছত অনুমতি লাভ কৰি—এইদৰে স্তুত হ’লে যিজন ভক্তসকলৰ গতি আৰু আশ্ৰয়—ত্রিলোকবিশ্ৰুত সেই ৰজাই শম্ভুৰ সেই স্তৱ লাভ কৰিলে।

Verse 171

अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्य महायशाः गणाधिपत्यं सम्प्राप्तस् तण्डिनस्तेजसा प्रभोः

সহস্ৰ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান ফল লাভ কৰি, মহাযশস্বী তণ্ডিনে প্ৰভু (শিৱ)ৰ তেজোময় অনুগ্ৰহে গণাধিপত্য প্ৰাপ্ত কৰিলে।

Verse 172

यः पठेच्छृणुयाद् वापि श्रावयेद्ब्राह्मणानपि अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति वै द्विजाः

হে দ্বিজসকল! যিয়ে ইয়াক পাঠ কৰে, শুনে, বা ব্ৰাহ্মণসকলক শুনুৱায়, সি নিশ্চয় সহস্ৰ অশ্বমেধৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 173

ब्रह्मघ्नश् च सुरापश् च स्तेयी च गुरुतल्पगः शरणागतघाती च मित्रविश्वासघातकः

ব্ৰাহ্মণহন্তা, সুৰাপায়ী, চোৰ, গুৰুতল্পগ, শৰণাগতঘাতী আৰু মিত্ৰবিশ্বাসঘাতক—এওঁলোক মহাপাতকী।

Verse 174

मातृहा पितृहा चैव वीरहा भ्रूणहा तथा संवत्सरं क्रमाज्जप्त्वा त्रिसंध्यं शङ्कराश्रमे

মাতৃহন্তা, পিতৃহন্তা, বীৰহন্তা বা ভ্ৰূণহন্তাও—শংকৰাশ্ৰমত থাকি বিধিমতে এক বছৰ ত্ৰিসন্ধ্যায় জপ কৰিলে শুদ্ধ হয়।

Verse 175

देवम् इष्ट्वा त्रिसंध्यं च सर्वपापैः प्रमुच्यते

ত্ৰিসন্ধ্যায় দেৱৰ পূজা কৰিলে সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়।