Adhyaya 39: Shukra’s Curse on King Danda and Andhaka’s Challenge to Shiva

Verse 1

इति श्रीवामनपुराणे अष्टात्रिंशो ऽध्यायः दण्डक उवाच एतस्मिन्नन्तरे बाले यक्षासुरसुते शुभे समागते हरं द्रष्टुं श्रीकण्ठं योगिनां वरम्

Như vậy kết thúc chương thứ ba mươi tám của Śrī Vāmana Purāṇa. Daṇḍaka nói: Trong lúc ấy, khi hai thiếu nữ cát tường—con gái của một Yakṣa và một Asura—đã đến nơi, họ liền đến chiêm bái Hara, Śrīkaṇṭha, bậc tối thượng trong hàng yogin.

Verse 2

ददृशाते परिम्लानसंशुष्ककुसुमं विभुम् बहुनिरमालल्यसंयुक्तं गते तस्मिन् ऋतध्वजे

Họ trông thấy Đấng Tối Thượng: những đóa hoa trên Ngài đã héo úa, khô cằn; thân Ngài lại phủ đầy nhiều vòng hoa cũ và tàn dư của hoa, sau khi Ṛtadhvaja đã rời đi.

Verse 3

ततस्तं वीक्ष्य देवेशं ते उभे अपि कन्यके स्नापयेतां विधानेन पूजयेतामहर्निशम्

Bấy giờ, sau khi chiêm ngưỡng Đấng Chúa tể của chư thiên, hai thiếu nữ ấy tắm rửa cho Ngài đúng theo nghi thức, và phụng thờ Ngài suốt ngày đêm.

Verse 4

ताभ्यां स्थिताभ्यां तत्रैव ऋषिपभ्यागमद् वनम् द्रष्टुं श्रिकण्ठमव्यक्तं गालवो नाम नामतः

Trong khi hai thiếu nữ vẫn đứng nguyên tại đó, một vị hiền triết đi vào khu rừng để được chiêm bái Śrīkaṇṭha, Đấng Vô Hiển (Avyakta). Vị ấy tên là Gālava.

Verse 5

स दृष्ट्वा कन्यकायुग्मं कस्येदमिति चिन्तयन् प्रविवेश शुचिः स्नात्वा कालिन्द्या विमले जले

Thấy đôi thiếu nữ, vị ấy tự hỏi: “Những người này thuộc về ai?” Rồi với tâm thanh tịnh, ông bước vào nơi thánh địa. Sau khi tắm gội trong dòng nước trong sạch không tì vết của sông Kālindī, ông tiếp tục tiến bước.

Verse 6

ततो ऽनुपूजयामास श्रीकण्ठं गालवो मुनिः गायेते सुस्वरं गीतं यक्षासुरसुते ततः

Rồi hiền triết Gālava cung kính phụng thờ Śrīkaṇṭha đúng theo nghi lễ. Khi ấy, hai người—là con gái của một Yakṣa và một Asura—cất tiếng hát một khúc ca với giọng điệu mỹ diệu.

Verse 7

ततः स्वरं समाकर्ण्य गालवस्ते अजानत गन्धर्वकन्येक चैते संदेहो नात्र विद्यते

Bấy giờ, nghe tiếng ấy, Gālava—dẫu ban đầu chưa nhận ra nguồn phát—liền hiểu: “Quả thật đây là các thiếu nữ Gandharva; không còn nghi ngờ gì nữa.”

Verse 8

संपूज्य देवमीशानं गालवस्तु विधानतः कृतजप्यः समध्यास्ते कन्याभ्यामबिवादितः

Sau khi cung kính thờ phụng thần Īśāna đúng theo nghi thức, Gālava theo phép tắc mà trì tụng (japa) rồi an tọa nhập định; hai thiếu nữ kính cẩn chào bái ngài.

Verse 9

ततः पप्रच्छ स मुनिः कन्यके कस्य कथ्यताम् कुलालङ्कारणे भक्तियुक्ते भवस्य हि

Rồi vị hiền triết hỏi: “Hỡi các thiếu nữ, hãy nói cho ta biết—các nàng thuộc về ai? Các nàng được trang sức như bảo vật của dòng dõi cao quý, và quả thật một lòng sùng kính Bhava (Śiva).”

Verse 10

तमूचतुर्मुनिश्रेष्ठं याथातथ्यं शुभानने जातो विदितवृत्तान्तो गालवस्तपतां वरः

Bấy giờ, hai thiếu nữ dung mạo cát tường thưa với bậc hiền triết tối thượng, thuật lại sự việc đúng như đã xảy ra. Gālava, bậc nhất trong hàng khổ hạnh, khi đã biết trọn đầu đuôi, liền lắng nghe và thấu hiểu.

Verse 11

समुष्य तत्र रजनीं ताभ्यां संपूजितो मुनिः प्रातरुत्थाय गौरीसं संपूज्य च विधानतः

Sau khi lưu lại nơi ấy một đêm, vị hiền triết được hai thiếu nữ cung kính phụng sự. Sáng ra, ngài thức dậy và theo đúng nghi lễ mà thờ phụng Gaurīśa, Chúa tể của Gaurī.

Verse 12

ते उपेत्याब्रवीद्यास्ये पुष्करारण्यमुत्तमम् आमन्त्रयामि वां कन्ये समनुज्ञातुमर्हथः

Đến gần họ, ngài nói: “Ta sẽ đi đến khu rừng Puṣkara tối thắng. Hỡi các thiếu nữ, ta xin cáo biệt; các nàng nên ban cho ta sự cho phép để lên đường.”

Verse 13

ततस्ते ऊचतुर्ब्रहन् दुर्लभं दर्शनं तव किमर्थं पुष्करारण्यं भवान् यास्यत्यथादरात्

Bấy giờ họ thưa: “Bạch Bà-la-môn, được thấy ngài thật là hiếm có. Vì mục đích gì mà ngài, với lòng tha thiết như vậy, định đi đến rừng Puṣkara?”

Verse 14

ते उवाच महातेजा महत्कार्यसमन्वितः कार्तिकी पुण्यदा भाविमासान्ते पुष्करेषु हि

Bậc rực rỡ đại quang minh đáp, lòng hướng về một việc trọng đại: “Kārtikī—pháp hành/tiết kỳ ban phước đức—sắp đến vào cuối tháng, và quả thật là tại Puṣkara.”

Verse 15

ते ऊचतुर्वयं यामो भवान् यत्र गमिष्यति न त्वया स्म विना ब्रह्मन्निह चस्थातुं हि शक्नुवः

Họ thưa: “Chúng con sẽ đi đến bất cứ nơi nào ngài sẽ đi. Không có ngài, bạch Bà-la-môn, chúng con không thể ở lại nơi này.”

Verse 16

बाढमाह ऋषिश्रेष्ठस्ततो नत्वा महेश्वरम् गते ते ऋषिणा सार्द्धू पुष्करारण्यमादरात्

Bấy giờ vị tiên hiền tối thượng đáp: “Được vậy.” Rồi họ cúi lạy Maheśvara (Śiva), cùng đi với vị hiền sĩ ấy, và với lòng tôn kính tiến về khu rừng Puṣkara (Puṣkarāraṇya).

Verse 17

तथान्ये ऋषयस्तत्र समायाताः सहस्रशः पार्थिवा जानपद्याश्च मुक्त्वैकं तमृतध्वजम्

Cũng vậy, nhiều hiền triết khác đã đến đó hàng ngàn người; các vua chúa và các vị lãnh đạo địa phương cũng đến—chỉ trừ một người duy nhất là Ṛtadhvaja (Rịtadhvaja).

Verse 18

ततः स्नाताश्च कार्तिक्यामृषयः पुष्करेष्वथ राजानश्च महाभागा नाभागेक्ष्वाकुसंयुताः

Rồi vào tháng Kārtika, các hiền triết tắm tại các hồ Puṣkara; và các vị vua phúc đức cũng vậy—cùng với Nābhāga và Ikṣvāku—đã cử hành nghi lễ tắm gội tại đó.

Verse 19

गालवो ऽपि समं ताभ्यां कन्यकाभ्यामवातरत् स्नातुं स पुष्करे तीर्थे मध्यमे धनुषाकृतौ

Galava cũng xuống cùng với hai thiếu nữ ấy, để tắm tại thánh địa (tīrtha) Puṣkara—ở Trung Puṣkara, nơi có hình dáng như một cây cung.

Verse 20

निमग्नश् चापि ददृशे महामत्स्यं जलेशयम्ष बह्वीभिर्मत्स्यकन्याभिः प्रीयमाणं पुनः पुनः

Và khi đang ngụp trong nước, ông thấy một con cá lớn nằm trong nước, được nhiều thiếu nữ-cá hầu hạ làm vui lòng hết lần này đến lần khác.

Verse 21

स ताश्चाह तिमिर्मुग्धाः यूयं धर्मं न जानथ जनापवादं घोरं हि न शक्तः सोढुमुल्बणम्

Ông nói với họ: “Bị bóng tối mê hoặc, các ngươi không hiểu dharma. Vì không ai có thể chịu đựng nổi lời chê trách ghê gớm và nặng nề của thế gian.”

Verse 22

तास्तमूचुर्महामत्स्यं किं न पस्यसि गालवम् तापसं कन्यकाभ्यां वै विचरन्तं यथेच्छया

Họ nói với con cá lớn ấy: “Ngươi không thấy đạo sĩ Gālava, vị khổ hạnh, đang tùy ý du hành cùng hai thiếu nữ sao?”

Verse 23

यद्यसावपि धर्मात्मा न बिभेति तपोधनः जनापवादात् तत्किं त्वं बिभेषु जलमध्यगः

“Nếu người ấy—tâm hồn chính trực, giàu công phu khổ hạnh—không sợ lời chê bai của thế gian, thì vì sao ngươi, kẻ ở giữa nước, lại sợ?”

Verse 24

ततस्ताश्चाह स तिमिर्नैष वेत्ति तपोधनः रागान्धो नापि च भयं विजानाति सुबालिशः

Bấy giờ con cá nói với họ: “Vị khổ hạnh này vì bóng tối vô minh nên không hiểu; bị dục ái che mắt, kẻ hết sức ngu si ấy thậm chí không nhận ra nỗi sợ.”

Verse 25

तच्छ्रुत्वा मत्स्यवचनं गालवो व्रीडया युतः नोत्तत्तार निमग्नो ऽपि तस्थौ स विजितेन्द्रियः

Nghe lời con cá, Gālava đầy hổ thẹn; dù đang bị chìm dưới nước, ông vẫn không trồi lên. Tự chế ngự các căn, ông đứng yên tại chỗ ấy.

Verse 27

स्नात्वा ते अपि रम्भोरु समुत्तीर्य तटे स्थिते प्रतीक्षन्त्यौ मुनिवरं तद्दर्शनसमुत्सुके / 39.26 वृत्ता च पुष्करे यात्रा गता लोका यथागतम् ऋषयः पार्थिवाश्चान्ये नाना जानपदस्तदा

Tắm xong, hai người phụ nữ đùi thon cũng bước lên, đứng trên bờ, háo hức chờ đợi bậc hiền thánh, mong được thấy mặt vị ấy. Và khi cuộc hành hương tại Puṣkara đã mãn, dân chúng lần lượt ra về như lúc đến—các ṛṣi, các vua chúa, cùng những người khác từ nhiều xứ sở khi ấy.

Verse 28

तत्र स्थितैका सुदती विश्वकर्मतनुरुहा चित्राङ्गदा सुचार्वङ्गी वीक्षन्ती तनुमध्यमे

Tại đó có một mỹ nữ đứng yên—được truyền rằng sinh từ thân thể của Viśvakarman—tên là Citrāṅgadā, tay chân dung mạo xinh đẹp, eo thon, đang chăm chú nhìn xem.

Verse 29

ते स्थिते चापि वीक्षन्त्यौ प्रतीक्षन्त्यौ च गालवम् संस्थिते निर्जने तीर्थे गालवो ऽन्तर्जले तथा

Trong khi hai nàng vẫn ở đó, dõi nhìn và chờ đợi Gālava tại bến tắm thiêng vắng lặng ấy, thì chính Gālava cũng lưu lại nơi đó, ở trong làn nước.

Verse 30

ततो ऽभ्यागाद् वेदवती नाम्ना गन्धर्वकन्यका पर्जन्यतनया साध्वी घृताचीर्गर्भसंभवा

Rồi một thiếu nữ Gandharva tên Vedavatī đến nơi—đức hạnh—là con gái của Parjanya, sinh từ thai của Ghṛtācī.

Verse 31

सा चाभ्येत्य जले पुण्ये स्नात्वा मध्यमपुष्करे ददर्श कन्यात्रितयमुभयोस्तटयोः स्थितम्

Nàng tiến đến dòng nước thiêng và tắm tại Madhyama-Puṣkara; rồi nàng thấy ba thiếu nữ đứng trên cả hai bờ.

Verse 32

चित्राङ्गदामथाभ्येत्य पर्यपृच्छदनिष्ठुरम् कासि केन च कार्येण निर्जने स्थितवत्यसि

Bấy giờ Citrāṅgadā tiến đến gần nàng và dịu dàng hỏi: “Nàng là ai, và vì việc gì mà ở lại nơi vắng vẻ này?”

Verse 33

सा तामुवाच पुत्रीं मां विन्दस्व सुरव्रधकेः चित्राङ्गदेति सुश्रेणि विख्यातां विश्वकर्मणः

Nàng nói với nàng ấy: “Hãy biết ta là con gái của ngươi, hỡi người có hông đẹp—tên ta là Citrāṅgadā—nổi danh là ái nữ của Viśvakarman, đấng làm tăng trưởng chư thiên.”

Verse 34

साहम्भयागाता भद्रे स्नातुं पुण्यां सरस्वतीम् नैमिषे काञ्चनाक्षीं तु विख्यातां धर्ममातरम्

“Hỡi người cát tường, ta đến đây vì sợ hãi, để tắm trong dòng Sarasvatī linh thiêng tại Naimiṣa, và để tìm Kāñcanākṣī, bậc nổi danh là Mẹ của Dharma.”

Verse 35

तत्रागताथ राज्ञाहं दृष्टा वैदर्भकेण हि सुरथेन स कामार्तो मामेव शरणं गतः

“Rồi khi ta đến đó, ta đã bị Vua Suratha xứ Vidarbha trông thấy. Bị dục vọng thiêu đốt, nhà vua chỉ đến nương tựa nơi một mình ta.”

Verse 36

मयात्मा तस्य दत्तश्व सखीभिवार्यमाणया ततः शप्तास्मि तातेन वियुक्तास्मि च भूभुजा

“Dẫu các bạn đồng hành cố ngăn cản, ta vẫn hiến thân cho nhà vua. Vì thế ta bị phụ thân nguyền rủa, và bị chia lìa khỏi vị quân vương ấy.”

Verse 37

मर्तुं कृतमतिर्भद्रे वारिता गुह्यकेन च श्रीकण्ठमगमं द्रष्टुं ततो गोदावरं जलम्

“Hỡi phu nhân cao quý, ta đã quyết ý chết, nhưng bị một Guhyaka ngăn lại. Rồi ta đi chiêm bái Śrīkaṇṭha, và sau đó (ta đến) dòng nước sông Godāvarī.”

Verse 38

तस्मादिमं समायाता तीर्थप्रवरमुत्तम् न चापि दृष्टः सुरथः स मनोह्लादनः पतिः

Vì vậy, ta đã đến bến thánh (tīrtha) tối thượng, bậc nhất này. Thế nhưng Suratha—phu quân của ta, niềm hoan lạc của lòng ta—vẫn chưa hề được thấy (ở đây).

Verse 39

भवती चात्र का बाले वृत्ते यात्राफले ऽधुना समागता हि तच्छंस मम सत्येन भामिनि

Này thiếu nữ, ở đây nàng là ai, khi nay ‘quả của cuộc hành hương’ đã ứng hiện? Vì nàng đã đến, hãy nói cho ta biết một cách chân thật, hỡi người nữ đầy nhiệt tâm.

Verse 40

साब्रवीच्छ्रुयतां यास्मि मन्दभाग्या कृशोदरी यता यात्राफले वृत्ते समायातास्मि पुष्करम्

Nàng nói: “Xin hãy nghe. Ta là kẻ bạc phận, eo thon. Khi quả của cuộc hành hương ứng hiện, ta đã đến Puṣkara.”

Verse 41

पर्जन्यस्य घृताच्यां तु जाता वेदवतीति हि रममाणा वनेद्देशे दृष्टास्मि कपना सखि

“Sinh bởi Parjanya và Ghṛtācī, ta quả thật mang danh Vedavatī. Khi ta đang rong ruổi trong một miền rừng, này bạn hiền, ta đã bị một con khỉ trông thấy.”

Verse 42

स चाभ्येत्याब्रवीत् का त्वं यासि देववतीति हि आनीतास्यश्रमात् केन भूपृष्ठान्मेरुपर्वतम्

“Và con khỉ ấy tiến lại gần rồi nói: ‘Nàng là ai mà đi lại như một nữ thần? Nàng được đưa đến đây từ ẩn thất của ai, từ mặt đất mà lên núi Meru?’”

Verse 43

ततो मयोक्तो नैवास्मि कपे देववतीत्यहम् नाम्ना वेदवतीत्येवं मेरोरपि कृताश्रया

Bấy giờ ta nói: “Này khỉ kia, ta chẳng phải ‘Devavatī’. Theo danh xưng, ta là Vedavatī; vì thế ta đã nương tựa và lập chỗ ở ngay cả trên núi Meru.”

Verse 44

ततस्तेनातिदुष्टेन वानरेण ह्यभिद्रुता समारूढास्मि सहसा बन्दुजीवं नगोत्तमम्

Rồi bị con khỉ cực kỳ hung ác ấy đuổi gấp, ta vội vã leo lên ngọn núi tối thượng mang tên Bandujīva trong khoảnh khắc.

Verse 45

तेनापि वृक्षस्तरसा पादाक्रान्तस्त्वभज्यत ततोस्य विपुलां वृक्षं प्राक्षिपत् सागराम्भसि सह तेनैव वृक्षेण पतितास्म्यहमाकुला

Bởi hắn, cây ấy bị giẫm mạnh dưới chân mà gãy nát. Rồi hắn ném cây lớn ấy vào làn nước biển; và cùng chính cây ấy, ta rơi xuống trong cơn bấn loạn, đau khổ và rối bời.

Verse 46

ततः प्लवङ्गमो वक्षं प्राक्षिपत् सागराम्भसि सह तेनैव वृक्षेण पतितास्म्यहमाकुला

Rồi con khỉ ném thân cây vào làn nước biển; và cùng chính thân cây ấy, ta rơi xuống, lòng đau khổ và rối bời.

Verse 47

ततोम्बरतलाद् वृक्षं निपतन्तं यदृच्छया ददृशुः सर्वभूतानि स्तावराणि चराणि च

Bấy giờ, tình cờ, mọi loài hữu tình—cả bất động lẫn động vật—đều trông thấy một cây đang rơi xuống từ mặt trời không (tầng trời).

Verse 48

ततो हाहाकृतं लोकैर्मा पतन्तीं निरीक्ष्य हि ऊचुश्च सिद्धगन्धर्वाः कष्टं सेयं महात्मनः

Bấy giờ, các cõi thế gian kêu lên: “Than ôi!” khi thấy nàng đang rơi xuống—“Xin đừng để nàng rơi!” Và các bậc Siddha cùng Gandharva nói: “Đây là tai ương đau đớn đối với bậc đại tâm ấy.”

Verse 49

इन्द्रद्युम्नस्य महिषी गदिता ब्रह्मणा स्वयम् मनोः पुत्रस्य वीरस्य सहस्रक्रतुयाजिनः

Nàng được tuyên xưng là hoàng hậu của Indradyumna—vị dũng sĩ, con trai của Manu—người đã cử hành tế lễ đến một nghìn lần, đúng như chính Phạm Thiên (Brahmā) đã phán dạy.

Verse 50

तां वाणीं मधुरां श्रुत्वा मोहमस्म्यागता ततः न च जाने स केनापि वृक्षश्छिन्नः सहस्रधा

Nghe giọng nói ngọt ngào ấy, ta liền rơi vào cơn mê muội. Và ta không biết bởi ai mà cây ấy đã bị chặt ra thành một nghìn mảnh.

Verse 51

ततो ऽस्मि वेगाद् बलिना हृतानलसखेन हि समानीतास्मयहमिमं त्वं दृष्टा चाद्य सुन्दरि

Rồi ta bị kẻ mạnh ấy—quả thật là bằng hữu của Thần Lửa (Agni)—nhanh chóng mang đi. Ta được đưa đến đây, và hôm nay ta đã được thấy nàng, ô người đẹp.

Verse 52

तदुत्तष्ठस्व गच्छावः पुच्छावः क इमे स्थिते कन्यके अनुपश्ये हि पुण्करस्योत्तरे तटे

Vì vậy, hãy đứng dậy; chúng ta hãy đi hỏi xem những người đang đứng đây là ai. Ôi thiếu nữ, bởi ta thấy họ ở bờ phía bắc của Puṣkara.

Verse 53

एवमुक्त्वा वराङ्गी सा तया सुतनुकन्यया जगाम कन्यके द्रष्टुं प्रष्टुं कार्यसमुत्सुका

Nói như vậy xong, người phụ nữ có thân thể đoan trang ấy, cùng với thiếu nữ thân hình mảnh mai, đi đến gặp cô gái trẻ để xem mặt và hỏi han, lòng tha thiết muốn biết việc cần làm.

Verse 54

ततो गत्वा पर्यपुच्छत् ते ऊचतुरुभे अपि याथातथ्यं तयोस्ताभ्यां स्वमात्मानं निवेदितम्

Rồi nàng đến nơi và hỏi họ. Cả hai đều đáp lại đúng sự thật, đúng như đã xảy ra; và nàng cũng bày tỏ thân phận của chính mình cho hai người ấy.

Verse 55

ततस्ताश्तुरोपीह सप्तगोदावरं जलम् संप्राप्य तीर्थे पिष्ठन्ति अर्चन्त्यो हाटकेश्वरम्

Bấy giờ các phụ nữ ấy đến được dòng nước ‘Thất-Godāvarī’ tại thánh địa (tīrtha), cử hành nghi thức được quy định (piṣṭhanti) và thờ phụng Hāṭakeśvara.

Verse 56

ततो बहून् वर्षगणान् बभ्रमुस्ते जनास्त्रयः तासामर्थाय शकुनिर्जाबालिः सऋतध्वजः

Sau đó, trong nhiều vô số năm, ba người ấy lang thang khắp nơi. Vì kế sinh nhai (hoặc để thành tựu mục đích), họ đi theo/đồng hành cùng Śakuni, Jābāli và Saṛtadhvaja.

Verse 57

भारवाही ततः खिन्नो दशब्दशतिके गते काले जगाम निर्वेदात् समं पित्रा तु शाकलम्

Rồi người gánh vác kia trở nên mệt mỏi; khi thời gian một nghìn năm đã trôi qua, vì tâm chán lìa (nirveda), ông cùng với cha mình đi đến Śākala.

Verse 58

तस्मिन्नरपतिः श्रीमानिन्द्रद्युम्नो मनोः सुतः समध्यास्ते स विज्ञाय सार्घपात्रो विनिर्ययौ

Tại đó, vua Indradyumna lẫy lừng, con của Manu, đang ngự trú. Khi đã hay biết việc ấy, nhà vua cùng đoàn tùy tùng liền lên đường xuất phát.

Verse 59

सम्यक् संपूजितस्तेन सजाबालिरृतध्वजः स चेक्ष्वाकुसुतो धीमान् शकुनिर्भ्रातृजोर्चितः

Được nhà vua tiếp đãi và tôn kính đúng phép, Ṛtadhvaja—cùng với Jābāli—đều hiện diện. Lại có hoàng tử Śakuni, bậc trí tuệ, con của Ikṣvāku, được các anh em kính trọng tôn vinh.

Verse 60

ततो वाक्यं मुनिः प्राह इन्द्रद्युम्नं ऋतध्वजः राजन् नष्टऽबलास्माकं नन्दयन्तीति विश्रुता

Bấy giờ hiền giả Ṛtadhvaja nói với vua Indradyumna: “Muôn tâu Đại vương, người đời đều truyền rằng có một linh lực/thánh địa mang tên ‘Nandayantī’, có thể phục hồi sức lực cho kẻ đã suy kiệt.”

Verse 61

तस्यार्थे चैव वसुधा स्माभिरटिता नृप तस्मादुत्तिष्ठ मार्गस्व साहाय्यं कर्तुमर्हसि

“Vì mục đích ấy, tâu Đại vương, chúng tôi đã lang thang khắp cõi đất. Vậy xin ngài hãy đứng dậy, tìm kiếm (nơi ấy), và ngài nên ban trợ giúp cho chúng tôi.”

Verse 62

अथोवाच नृपो ब्रह्मन् ममापि ललनोत्तमा नष्टा कृतश्रमस्यापि कस्याहं कथयामि ताम्

Bấy giờ nhà vua thưa: “Bạch Bà-la-môn, người nữ ưu tú nhất của trẫm cũng đã thất lạc. Dẫu trẫm đã mỏi mệt, trẫm biết đem chuyện nàng (và nỗi khổ này) tỏ bày cùng ai?”

Verse 63

आकाशात् पर्पताकारः पतमानो नजोत्तमः सिद्धानां वाक्यमाकर्ण्य बाणैश्छिन्नः सहस्रधा

Từ trên hư không, một bậc nam nhân ưu tú rơi xuống, mang hình dáng như loài chim. Nghe lời của các bậc Siddha, ông liền bị mũi tên chém xé thành ngàn mảnh.

Verse 64

न चैव सा वरारोहा विभिन्ना लाघावान्मया न च जानामि सा कुत्र तस्माद् गच्छामि मार्गितुम्

“Và người thiếu phụ hông đẹp ấy không bị ta đánh ngã trong cơn vội vã; ta cũng chẳng biết nàng ở đâu. Vì vậy, ta sẽ đi tìm nàng.”

Verse 65

इत्येमुक्त्वा स नृपः समुत्थाय त्वरान्वितः स्यन्दनानि द्विजाभ्यां स भ्रातृपुत्राय चार्पयत्

Nói xong, nhà vua đứng dậy, lòng đầy gấp gáp, trao các cỗ xe cho hai vị Bà-la-môn; và cũng ủy thác việc ấy cho người cháu trai, con của anh mình.

Verse 66

ते ऽधिरुह्य रथांस्तूर्णं मार्गन्ते वसुधां क्रमात् बदर्याश्रममासाद्य ददृशुस्तपसां निधिम्

Lên xe thật nhanh, họ lần theo lộ trình băng qua mặt đất; đến Badaryāśrama, họ trông thấy một “kho tàng của khổ hạnh”, tức một bậc tu sĩ có tapas vô lượng.

Verse 67

तपसा कर्शितं दीनं मलपङ्कजटाधरम् निःश्वासायासपरमं प्रथमे वयसि स्थितम्

Họ thấy ông—tiều tụy vì khổ hạnh, dáng vẻ đáng thương, mang tóc bện rối (jaṭā) dính đầy bụi bẩn và bùn lầy, khổ sở vì hơi thở nặng nhọc và sự gắng sức—nhưng vẫn an trụ trong giai đoạn đầu của đời người (tuổi trẻ).

Verse 68

तमुपेत्याब्रवीद् राजा इन्द्रद्युम्नो महाभुजः तपस्विन् यौवने घोरमास्थितो ऽसि सुदुश्चरम्

Đến gần, vua Indradyumna, bậc đại lực với cánh tay hùng mạnh, nói: “Hỡi vị khổ hạnh, dù còn tuổi trẻ, ngài đã đảm nhận một khổ hạnh dữ dội, vô cùng khó thực hành.”

Verse 69

तपः किमर्थं तच्छंस किमभिप्रेतमुच्यताम् सो ऽब्रवीत् को भवान् ब्रूहि ममात्मानं सुहृत्तया

“Khổ hạnh này vì mục đích gì? Hãy nói cho ta; điều ngài dự định, xin hãy bày tỏ.” Người ấy đáp: “Ngài là ai? Xin nói rõ thân phận của ngài, như một người bạn, với thiện ý.”

Verse 70

परिपृच्छसि शोकार्तं परिखिन्नं तपोन्वितम् स प्राह राजास्मि विभो तपस्विन् शाकले पुरे

“Ngài hỏi một kẻ bị sầu khổ dày vò, mệt mỏi, nhưng vẫn có công phu khổ hạnh.” Người ấy nói: “Bạch vị khổ hạnh đáng tôn, ta là một vị vua ở thành Śākala.”

Verse 71

मनोः पुत्रः प्रियो भ्राता इक्ष्वाकोः कथितं तव स चास्मै पूर्वचरितं सर्वं कथितवान् नृपः

“Người con của Manu—người anh em yêu quý của Ikṣvāku—đã được nói cho ngài.” Và vị vua ấy đã thuật lại cho ông toàn bộ những việc làm trước kia của mình.

Verse 72

श्रुत्वा प्रोवाच राजर्षिर्मा मुञ्चस्व कलेवरम् आगच्छ यामि तन्वङ्गीं विचेतुं भ्रातृजो ऽसि मे

Nghe vậy, vị thánh vương nói: “Chớ bỏ thân này. Hãy đến—ta sẽ đi xem xét người thiếu nữ thân hình thon thả ấy; ngươi là con của anh ta.”

Verse 73

इत्युक्त्वा संपरिष्वज्य नृपं धमनिसंततम् समारोप्य रथं तूर्णं तापसाभ्यां न्यवेदयत्

Nói xong, ông ôm lấy nhà vua—người có gân mạch căng thẳng—rồi mau chóng đặt lên chiến xa và phó thác cho hai vị khổ hạnh (tapasvin) chăm nom.

Verse 74

ऋतध्वजः सपुत्रस्तु तं दृष्ट्वा पृथिवीपतिम् प्रोवाच राजन्नेह्योहि करिष्यामि तव प्रियम्

Bấy giờ Ṛtadhvaja, cùng với con trai, vừa thấy vị chúa tể của cõi đất liền thưa: “Tâu Đại vương, xin đến đây—xin đến! Ta sẽ làm điều khiến ngài hoan hỷ.”

Verse 75

यासौ चित्राङ्गदा नाम त्वया दृष्टा हि नैमिषे सप्तगोदावरं तीर्थं सा मयैव विसर्जिता

Thiếu nữ tên Citrāṅgadā mà ngài quả đã thấy tại Naimiṣa—chính ta đã tự tay phóng thích nàng ở thánh địa (tīrtha) mang tên Saptagodāvara.

Verse 76

तदागच्छथ गच्छमः सौदेवस्यैव कारणात् तत्रास्माकं समेष्यन्ति कन्यास्तिस्रस्तथापराः

Vì thế, xin hãy đến—chúng ta cùng đi, chính vì duyên cớ của Saudeva. Tại đó, ba thiếu nữ, cùng những người khác nữa, sẽ tụ hội để gặp chúng ta.

Verse 77

इत्येवमुक्त्वा स ऋषिः समाश्वास्य सुदेवजम् शकुनिं पुरतझ कृत्वा सेन्द्रद्युम्नः सपुत्रकः

Nói như vậy xong, vị hiền triết ấy an ủi Sudevaja. Rồi Indradyumna, cùng với con trai, đặt Śakuni đi trước làm người dẫn đường, tiếp tục tiến bước.

Verse 78

स्यन्दनेनाश्वयुक्तेन गन्तुं समुपचक्रमे सप्तगोदावरं तीर्थं यत्र ताः कन्यका गताः

Ngài khởi hành trên cỗ xe có ngựa kéo, hướng đến thánh địa (tīrtha) mang tên Saptagodāvara, nơi các thiếu nữ ấy đã đi tới.

Verse 79

एतस्मिन्नन्तरे तन्वी घृताची शोकसंयुता विचचारोदयगिरिं विचिन्वन्ती सुतां निजाम्

Trong lúc ấy, nàng Gṛtācī mảnh mai, chìm trong sầu muộn, lang thang khắp núi Udayagiri, tìm kiếm chính con gái của mình.

Verse 80

तमाससाद च कपिं पर्यपृच्छत् तथाप्सराः किं बाला न त्वया दृष्टा कपे सत्यं वदस्व मां

Bấy giờ vị Apsarā tiến đến con khỉ và hỏi: “Này khỉ, ngươi không thấy cô bé ấy sao? Hãy nói thật với ta.”

Verse 81

तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा सकपिः प्राह बालिकाम् दृष्टा देववती नाम्ना मया न्यस्ता महाश्रमे

Nghe lời nàng, con khỉ đáp: “Ta đã thấy thiếu nữ tên Devavatī; ta đã để nàng ở một đại ẩn viện (āśrama)”.

Verse 82

कालिन्द्या विमले तीर्थे मृगपक्षिसमन्विते श्रकण्ठायतनस्याग्रे मया सत्यं तवोदितम्

Tại thánh địa thanh tịnh bên sông Kālindī, nơi hươu và chim thường lui tới, trước điện thờ Śrakaṇṭha—đó là sự thật ta đã nói với nàng.

Verse 83

सा प्राह वानरपते नाम्ना वेदवतीति सा न हि देववती ख्याता तदाच्छ व्रजावहे

Nàng nói với chúa tể loài vượn: “Tên ta là Vedavatī; ta không được biết đến như Devavatī. Vậy nên, hãy đến—chúng ta lập tức lên đường.”

Verse 84

घृताच्यास्तद्वचः श्रुत्वा वानरस्त्वरितक्रमः पृष्ठतो ऽस्याः समागच्छन्नदीमन्वेव कौशिकीम्

Nghe lời ấy của Ghṛtācī, con vượn bước chân mau lẹ, đi theo sau nàng, men theo dòng sông Kauśikī.

Verse 85

ते चापि कौशिकीं प्राप्ता राजर्षिप्रवरास्त्रयः द्वितये तापसाभ्यां च रथैः परमवेगिभिः

Họ cũng đến bờ Kauśikī—ba vị vương tiên bậc nhất—cùng với hai vị khổ hạnh, ngồi trên những cỗ xe có tốc lực tối thượng.

Verse 86

अवतीर्य रथेभ्यस्ते स्नातुमभ्यागमन् नदीम् घृताच्यपि नदीं स्नातं सुपण्यमाजगाम ह

Xuống khỏi các cỗ xe, họ tiến đến bờ sông để tắm gội. Ghṛtācī cũng tắm trong sông xong rồi đi đến nơi gọi là Supuṇya.

Verse 87

तामन्वेव कपिः प्रायाद् दृष्टो जाबालिना तथा दृष्ट्वैव पितरं पार्थिवं च महाबलम्

Con vượn ấy theo sát nàng; và nó đã bị Jābāli trông thấy. Vừa thấy cha mình cùng vị đại vương lực lưỡng, (nó liền có phản ứng tương ứng).

Verse 88

स येव पुनरायाति वानरस्तात वेगवान् पूर्वं जटास्वेव बलाद्योन बद्धो ऽस्मि पादपे

Chính con khỉ ấy lại trở về lần nữa, nhanh nhẹn thay, hỡi người thân yêu. Thuở trước, ta đã bị trói buộc bằng sức mạnh—thậm chí ngay trong búi tóc jata—trên một thân cây.

Verse 89

तज्जाबालिवचः श्रुत्वा शकुनिः क्रोधसंयुतः सशरं धनुरादाय इदं वचनमब्रवीत्

Nghe lời của Jābāli, Śakuni—bị cơn giận chi phối—liền cầm cung cùng mũi tên và nói những lời này.

Verse 90

ब्रह्मन् प्रदीयतां मह्यमाज्ञा तात वदस्व माम यावदेनं निहन्म्यद्य शरेणैकेन वानरम्

“Bạch Bà-la-môn, xin ban cho con mệnh lệnh. Kính thưa ngài, xin hãy cho con biết—để hôm nay con có thể hạ con khỉ ấy chỉ bằng một mũi tên.”

Verse 91

इत्येवमुक्ते वचने सर्वभूतहिते रतः महर्षिः शकुनिं प्राह देतुयुक्तं वचो महत्

Khi những lời ấy đã được nói ra, vị đại hiền triết—hằng chuyên tâm vì lợi ích của mọi loài—liền bảo Śakuni bằng một lời dạy cao cả, dựa trên lý lẽ.

Verse 92

न कश्चित्तात केनापि बध्यते हन्यते ऽपि वा वधबन्धौ पूर्वकर्मवश्यौ नृपतिनन्दन

“Này con, không ai bị trói buộc hay thậm chí bị giết bởi kẻ khác. Cả ‘giết’ lẫn ‘trói’ đều tùy thuộc quyền lực của nghiệp đời trước (nghiệp quá khứ), hỡi con của bậc quân vương.”

Verse 93

इत्येवमुक्त्वा शकुनिमृषिर्वानरमब्रवीत् एह्येहि वानरास्माकं साहाय्यं कर्तुमर्हसि

Nói như vậy xong, hiền triết Śakuni bảo con khỉ: “Hãy đến, hãy đến, hỡi khỉ; ngươi nên trợ giúp chúng ta.”

Verse 94

इत्येवमुक्तो मुनिना बाले स कपिकुञ्जरः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रणिपत्येदमब्रवीत्/ ममाज्ञा दीयतां ब्रह्मन् शाधि किं करवाण्यहम्

Được vị ẩn sĩ nói như vậy, con khỉ trẻ oai vệ chắp tay làm añjali, cúi lạy rồi thưa: “Xin ban mệnh lệnh cho con, bạch Bà-la-môn; xin chỉ dạy—con phải làm gì?”

Verse 95

इत्यक्ते प्राह स मुनिस्तं वानरपतिं वचः मम पुत्रस्त्वयोद्बद्धो जटासु वटपादपे

Nói xong, vị ẩn sĩ bảo chúa loài khỉ: “Con trai ta đã bị ngươi trói trong những búi rễ/nhánh như tóc bện (jāṭā) nơi cây đa.”

Verse 96

न चोन्मोचयितुं वृक्षाच्छक्नुयामो ऽपि यत्नतः तदनेन नरेन्द्रेण त्रिधा कृत्वा तु शाखिनः

“Và chúng ta cũng không thể giải thoát nó khỏi cây, dẫu đã cố gắng. Vì vậy, nhờ vị vua loài người này, hãy chặt cành cây ấy làm ba phần…”

Verse 97

शाखां वहति मत्सूनुः शिरसा तां विमोचय दशवर्षशतान्यस्य शाखां वै वहतो ऽगमन्

“Con trai ta đội cành ấy trên đầu—hãy giải thoát nó khỏi gánh nặng ấy. Mười trăm năm đã trôi qua khi nó thực sự mang cành ấy.”

Verse 98

न च सो ऽस्ति पुमान् कश्चिद् यचो ह्युन्मोचयितुं क्षमः स ऋषेर्वाक्यमाकर्ण्य कपिर्जाबालिनो जटाः

“Không hề có người đàn ông nào có thể tháo gỡ (những lọn ấy), vì chúng vốn không thể tháo.” Nghe lời vị hiền triết, con khỉ (kapi) liền bắt tay vào việc thử tháo những búi tóc bện (jaṭā) của Jābāli.

Verse 99

शनैरुन्मोचयामास क्षणादुन्मोचिताश्च ताः ततः प्रीतो मुनिश्रेष्ठो वरदोभूदृतध्जः

Chàng bắt đầu tháo gỡ dần dần, nhưng chỉ trong khoảnh khắc chúng đã được tháo hết. Bấy giờ bậc hiền triết tối thượng, hoan hỷ, trở thành đấng ban ân huệ—Ṛtadhvaja.

Verse 100

कपिं प्राह वृणिष्व त्वं वरं यन्मनसोप्सितम् ऋतध्वजवचः श्रुत्वा इमं वरमयाचत

Ngài nói với con khỉ: “Hãy chọn một ân huệ—bất cứ điều gì tâm ngươi mong muốn.” Nghe lời Ṛtadhvaja, chàng liền cầu xin ân huệ này.

Verse 101

विश्वकर्मा महातेजाः कपित्वे प्रतिसंस्थितः ब्रह्मन् भवान्वरं मह्यं यदि दातुमिहेच्छति

Viśvakarmā rực rỡ đại quang minh, đã an trú trong thân phận loài khỉ, thưa rằng: “Bạch Bà-la-môn, nếu ngài muốn ban cho tôi một ân huệ tại đây, (xin hãy ban).”

Verse 102

तत्स्वदत्तो महाघोरो मम शापो निवर्त्यताम् चित्राङ्गदायाः पितरं मां त्वष्टारं तपोधन

“Vậy thì, nhờ ân huệ ngài đã ban, xin cho lời nguyền vô cùng khủng khiếp của tôi được hóa giải. Hỡi bậc tích tụ công phu khổ hạnh, xin biết tôi chính là Tvaṣṭṛ, phụ thân của Citrāṅgadā.”

Verse 104

कपिचापल्यदोषेण तानि मे यान्तु संक्ष्यम् ततो ऋथध्वजः प्राह शापस्यान्तो भविष्यति

“Vì lỗi lầm của sự phù phiếm như loài khỉ, xin cho những hệ quả ấy của ta được tiêu trừ.” Bấy giờ Ṛtadhvaja nói: “Quả thật, sự chấm dứt của lời nguyền sẽ xảy đến.”

Verse 105

यदा घृताच्यां तनयं जनिष्यसि महाबलम् इत्येवमुक्ताः संहृष्टः स तदा कपिकुञ्जरः

Khi được nói như vậy—“Ngươi sẽ sinh với Ghṛtācī một người con trai có đại lực”—con khỉ to lớn như voi ấy liền hoan hỷ vào lúc bấy giờ.

Verse 106

स्नातुं तूर्णं महानद्यामवतीर्णः कृशोदरि ततस्तु सर्वे क्रमाशः स्नात्वार्ऽच्य पितृदेवताः

Muốn tắm gấp, hỡi người thắt lưng thon, chàng liền xuống dòng đại hà. Rồi tất cả theo thứ tự đều tắm rửa và sau khi cúng bái, kính lễ các Pitṛ (Tổ linh) cùng chư thiên.

Verse 107

जग्मुर्हृष्टा रथेभ्यस्ते घृताची दिवमुत्पतत् तामन्वेव महावेगः स कपिः प्लवतां वरः

Họ vui mừng rời khỏi các cỗ xe; Ghṛtācī vút lên cõi trời. Lập tức theo sau nàng, con khỉ ấy—tốc lực phi thường, bậc nhất trong loài nhảy vọt—cũng lao theo.

Verse 109

ज्ञात्वाथत विश्वकर्माणं कामयामास कामिनी ततो ऽनु पर्वतश्रेष्ठे ख्याते कोलाहले कपिः

Rồi người nữ đang bị ái dục thiêu đốt, sau khi biết đến Viśvakarmā, liền khởi lòng mong cầu ngài. Kế đó, trên ngọn núi tối thắng nổi danh là Kolāhala, con khỉ ấy đã hiện diện (tiến đến).

Verse 110

रमयामास तां तन्वीं सा च तं वानरोत्तमम् एवं रमन्तौ सुचिरं संप्राप्तौ विन्ध्यपर्वतम्

Ngài vui đùa với người nữ thân hình mảnh mai ấy, và nàng cũng vui đùa với bậc tối thượng trong loài vānara. Cứ thế, cùng nhau vui chơi rất lâu, họ đã đến núi Vindhya.

Verse 111

रथैः पञ्चापि तत्तीर्थं संप्राप्तास्ते नरोत्तमाः मघ्याह्नमये प्रीताः सप्तगोदावरं जलम्

Cả năm bậc nam tử ưu tú ấy, đi bằng chiến xa, đã đến tīrtha đó. Vào lúc giữa trưa, lòng hoan hỷ, họ đã dùng (tiếp cận) dòng nước Saptagodāvarī.

Verse 112

प्राप्य विश्रामहेत्वर्थमवतेरुस्त्वरान्विताः तेषां सारथयश्चाश्वान् स्नात्वा पीतोदकाप्लुतान्

Đến nơi để nghỉ ngơi, họ vội vã xuống khỏi chiến xa. Các xa phu của họ liền tắm cho ngựa và cho chúng uống nước, khiến chúng được hồi sức và ướt đẫm nước.

Verse 113

रमणीये वनोद्देशे प्रचारार्थे समुत्सृजन् शाढ्वलाढ्येषु देशेषु मुहुर्त्तादेव वाजिनः

Trong một vùng rừng đẹp đẽ, họ thả ngựa ra để gặm cỏ và rong ruổi. Ở những nơi dồi dào cỏ non, bầy tuấn mã chỉ trong chốc lát đã trở nên thỏa mãn.

Verse 114

तृप्ताः समाद्रवन् सर्वे देवायतनमुत्तमम् तुरङ्गखुरनिर्घोषं श्रुत्वा ता योषितां वराः

Khi đã no thỏa, tất cả họ cùng chạy về ngôi đền tối thượng. Nghe tiếng vó ngựa dồn dập vang rền, những bậc nữ lưu ưu tú nơi ấy liền hướng sự chú ý về phía đó.

Verse 115

किमेतदिति चोक्त्वैव प्रजग्मुर्हाटकेश्वरम् आरुह्य बलभीं तास्तु समुदैक्षन्त सर्वशः

Vừa nói: “Đây là gì?”, họ lập tức đến Hāṭakeśvara; rồi leo lên Balabhī, những người nữ ấy phóng tầm mắt nhìn khắp mọi phương trên khoảng không gian rộng lớn.

Verse 116

अपश्यंस्तीर्थसलिले स्नायमानान् नरोत्तमान् ततश्चित्राङ्गदा दृष्ट्वा जटामण्डलधारिणम्/ सुरथं हसती प्राह संरोहत्पुलका सखीम्

Họ thấy những bậc nam tử ưu tú đang tắm trong dòng nước của thánh độ (tīrtha). Rồi Citrāṅgadā, khi trông thấy Suratha—người mang búi tóc bện (jaṭā) kết thành vòng—mỉm cười nói với bạn mình, toàn thân rùng mình nổi da gà vì xúc động.

Verse 117

यो ऽसौ युवा नीलघनप्रकाशः संदृश्यते दीर्घभुजः सूरूपः स एव नूनं नरदेवसूनुर्वृतो मया पूर्वतरं पतिर्यः

Chàng trai kia đang hiện ra trước mắt—đen như mây mưa, tay dài và dung mạo tuấn tú—hẳn chính là con của bậc quân vương, đúng người mà trước đây ta đã chọn làm phu quân.

Verse 118

यश्चैव जाम्बूवनदतुल्यवर्णः श्वेतं जटाभारमधारयिष्यत् स एष नूनं तपतां वरिष्ठो ऋतध्वजो नात्र विचारमस्ति

Và người có sắc da sánh như quả jambu, lại mang một khối tóc bện (jaṭā) trắng—hẳn chính là bậc tối thắng trong hàng người tu khổ hạnh: Ṛtadhvaja. Không có gì phải nghi ngờ.

Verse 119

ततो ऽब्रवीदथो हृष्टा नन्दयन्ती सखीजनम् एषो ऽपरो ऽस्यैव सुतो जावालिर्नात्र संशयः

Bấy giờ Nandayantī, lòng hân hoan, nói với nhóm bạn hữu của mình: “Người kia quả thật là con trai của ông ấy—Jāvāli; không có gì phải nghi ngờ.”

Verse 120

इत्येवमुक्त्वा वचनं बलभ्या अवतीर्य च समासताग्रतः शंभोर्गायन्त्यो गीतिकां शुभाम्

Nói xong những lời ấy, Balabhyā liền hạ xuống và ngồi ở phía trước; rồi họ cất lên một khúc ca tốt đẹp để tán dương Śaṃbhu.

Verse 121

नमो ऽस्तु शर्व शंबो त्रिनेत्र चारुगात्र त्रैलोक्यनाथ उमापते दक्षयज्ञविध्वंसकर कामाह्गनासन घोर पापप्रणाशन महापुरुष महोग्रमूर्ते सर्वसत्त्वक्षयङ्कर शुभङ्कर महेश्वर त्रिशूलधारिन् स्मरारे गुहावासिन् दिग्वासः महाशङ्कशेखर (5) जटाधर कपालमालाविभूषिकशरीर वामचक्षुः बामदेव प्रजाध्यक्ष भगाक्ष्णोः क्षयङ्कर भीमसेन महासेननाथ पशुपते कामाङ्गदहन चत्वरवासिन् शिव महादेव ईशान संकर भीम भव वषभध्वज जटिल प्रौढ महानाट्येश्वर भूरिरत्न (10) अविमुक्तक रुद्रश्वर स्थाणो एकलिङ्ग कालिन्दीप्रिय श्रीकण्ठ नीलकण्ठ अपराजित रिपुभयङ्कर संतोषपते वामदेव अघोर तत्पुरुष महाघोर अघोरमूर्त्त शान्त सरस्वतीकान्त कीनाट सहस्रमूर्त्ते महोद्भव (15) विबो कालाग्निरुद्र हर महीधरप्रिय सर्वतीर्थाधिवास हंस कामेश्वर केदाराधिपते परिपूर्ण मुचुकुन्द मधुनिवासिन् कृपाणपाणे भयङ्कर विद्याराज सोमराज कामराज उञ्जक अञ्जनराजकन्याहृदचलवसते समुद्रशायिन् (20) गजमुख घण्टेश्वर गोकर्ण ब्रह्मयोने सहस्रवक्त्राक्षिचरण हाटकेश्वर नमो ऽस्तु ते एतस्मिन्नन्तरे प्राप्ताः सर्व एवर्षिपार्थिवाः द्रष्टुं त्रैलोक्यकर्तारं त्र्यम्बकं हाटकेश्वरम्

Homage to you, Śarva, Śambhu—three-eyed, of beautiful form; Lord of the three worlds; consort of Umā; destroyer of Dakṣa’s sacrifice; the one who burned Kāma’s body; the eradicator of dreadful sins; the Great Person, of exceedingly fierce manifestation; the one who brings dissolution to all beings and yet the auspicious benefactor; Maheśvara, bearer of the trident; foe of Smara (Kāma); dweller in the cave; sky-clad; great lord crowned with the (crescent) emblem; matted-haired, whose body is adorned with a garland of skulls; Vāmadeva; overseer of creatures; Paśupati; resident of the sacred quadrangle; Śiva, Mahādeva, Īśāna, Śaṅkara, Bhīma, Bhava, whose banner is the bull; the great Lord of Dance; Avimukta; Rudreśvara; Sthāṇu; the One Liṅga; beloved of the Kālindī (Yamunā); Śrīkaṇṭha, Nīlakaṇṭha; unconquered, the one who terrifies enemies; lord of contentment; Aghora, Tatpuruṣa, Mahāghora; the peaceful one; beloved of Sarasvatī; of a thousand forms; the great source; mighty one; Kālāgni-Rudra; Hara; dear to the mountain-bearer; the indweller of all tīrthas; Haṃsa; Kāmeśvara; lord of Kedāra; complete; (protector of) Mucukunda; dwelling in Madhu; with sword in hand; the fearsome; king of knowledge; Soma-king; Kāma-king; resting upon the ocean; elephant-faced; lord of the bell; Gokarṇa; womb/source of Brahmā; having a thousand faces, eyes, feet—Hāṭakeśvara, homage to you. At that very time, all the sages and kings arrived, wishing to behold Tryambaka Hāṭakeśvara, the maker (and ruler) of the three worlds.

Verse 122

समारूढाश्च सुस्नाता ददृशुर्योषितश्च ताः स्थितास्तु पुरतस्तस्य गायन्त्यो गेयमुत्तमम्

Mounted (upon their conveyances) and freshly bathed, those women beheld (him). Standing before him, they sang an excellent song of praise.

Verse 123

ततः सुदेवतनयो विश्वकर्मसुतां प्रियाम् दृष्ट्वा हृषितचित्तस्तु संरोहत्पुलको बभौ

Then Sudeva’s son, seeing his beloved—the daughter of Viśvakarman—became joyful at heart, and from that (joy) his hair stood on end (in rapture).

Verse 124

ऋतध्वजो ऽपि तन्वङ्गीं दृष्ट्वा चित्राङ्गदां स्थिताम् प्रत्यभिज्ञाय योगात्मा बभौ मुदितमानसः

Bấy giờ, Ṛtadhvaja cũng vậy: thấy Citrāṅgadā thân hình mảnh mai đang đứng đó, liền nhận ra nàng; bậc có linh hồn yogin ấy rạng ngời, lòng tràn hoan hỷ.

Verse 125

ततस्तु सहसाभ्येत्य देवेशं हाटकेश्वरम् संपूजयन्तस्त्र्यक्षं ते स्तुवन्तः संस्थिताः क्रमात्

Rồi họ vội vã tiến đến Đấng Chúa tể của chư thiên, Hāṭakeśvara, mà phụng thờ bậc Tam Nhãn; vừa tán tụng Ngài, họ đứng theo thứ tự nghiêm cẩn.

Verse 126

चित्राङ्गदापि तान् दृष्ट्वा ऋतध्वजपुरोगमान् समं ताभिः कृसाङ्गीभिरभ्युत्थायाभ्यवादयत्

Citrāṅgadā cũng vậy: thấy họ với Ṛtadhvaja đi đầu, nàng cùng các phụ nữ thân hình mảnh mai đứng dậy và kính cẩn chào đón.

Verse 127

स च ताः प्रतिनन्द्यैव समं पुत्रेण तापसः समं नृपतिभिर्हृष्टः संविवेश यथासुखम्

Và ông, sau khi đón tiếp họ một cách phải phép, vị khổ hạnh ấy—cùng với con trai và cùng với các vị vua—vui mừng bước vào nơi trú ngụ và nghỉ ngơi tùy ý.

Verse 128

ततः कपिवरः प्राप्तो घृताच्या सह सुन्दरि स्नात्वा गोदावरीतीर्थे दिदृक्षुर्हाटकेश्वरम्

Bấy giờ, vị tối thượng trong loài khỉ đã đến nơi ấy cùng với nàng Ghṛtācī xinh đẹp; sau khi tắm tại thánh địa bên bờ sông Godāvarī, chàng khởi tâm mong được chiêm bái Haṭakeśvara.

Verse 129

ततो ऽपश्यत् सुतां तन्वीं घृताची शुभदर्शनाम् सापि तां मातरं दृष्ट्वा हृष्टाभूद्वरवर्णिनी

Bấy giờ, Ghṛtācī trông thấy người con gái thon thả của mình, dung mạo cát tường; và nàng ấy cũng vậy, vừa thấy mẹ liền hoan hỷ—thiếu nữ có sắc da tuyệt mỹ.

Verse 130

ततो घृताची स्वां पुत्रीं परिष्वज्य न्यपीडयत् स्नेहात् सवाष्पनयनां मुहुस्तां परिजिघ्रवीत्

Bấy giờ, Ghṛtācī ôm chặt con gái mình và vì tình thương mà ép sát nàng vào lòng; đôi mắt đẫm lệ, bà nhiều lần đưa mũi ngửi con như cử chỉ của tình mẫu tử.

Verse 131

ततो ऋतध्वजः श्रीमान् कपिं वचनमब्रवीत् गच्छनेतुं गुह्यकं त्वमञ्जनाद्रौ महाञ्जनम्

Bấy giờ, Ṛtadhvaja lẫy lừng nói với con khỉ: “Hãy đi và đưa Guhyaka tên Mahāñjana từ núi Añjanādri đến đây.”

Verse 132

पातालादपि दैत्येशं वीरं कन्दरमालिनम् स्वर्गाद् गन्धर्वराजानं पर्जन्यं शीघ्रमानय

“Từ Pātāla cũng vậy, hãy mau đưa đến vị chúa tể các Daitya, bậc dũng sĩ Kandaramālin; và từ Svarga, hãy đem Parjanya, vua của các Gandharva, đến thật nhanh.”

Verse 133

इत्येवमुक्ते मुनिना प्राह देववती कपिम् गालवं वानरश्रेष्ठ इहानेतुं त्वमर्हसि

Khi vị hiền triết đã nói như vậy, Devavatī bảo con khỉ: “Hỡi bậc tối thắng trong loài khỉ, ngươi hãy đưa Gālava đến đây.”

Verse 134

इत्येवमुक्ते वचने कपिर्मरुतविक्रमः गत्वाञ्जनं समामन्त्र्य जगामामरपर्वतम्

Khi những lời ấy được thốt ra, con khỉ—nhanh như gió—liền đi, mời gọi Añjanā, rồi tiến đến ngọn núi của chư thiên.

Verse 135

पर्जन्यं तत्र चामन्त्र्य प्रेषयित्वा महाश्रमे सप्तगोदावरे तीर्थे पातालमगमत् कपिः

Tại đó, nó triệu thỉnh Parjanya và sai ông đến đại đạo tràng; rồi con khỉ đi xuống Pātāla tại thánh địa (tīrtha) mang tên Sapta-Godāvarī.

Verse 136

तत्रामन्त्र्य महावीर्यं कपिः कन्दरमालिनम् पातालादभिनिष्क्रम्य महीं पर्यचरज्जवी

Tại đó, con khỉ từ biệt vị dũng sĩ đại lực Kandaramālin; rồi từ Pātāla bước ra, nó mau lẹ rong ruổi khắp cõi đất.

Verse 137

गालं तपसो योनिं दृष्ट्वा माहिष्मतीमनु समुत्पत्यानयच्छीघ्रं सप्तगोदावरं जलम्

Thấy Gāla, cội nguồn của khổ hạnh (tapas), nó liền vọt lên và mau chóng mang nước Sapta-Godāvarī, theo dòng hướng về Māhiṣmatī.

Verse 138

तत्र स्नात्वा विधानेन संप्राप्तो हाटकेश्वरम् ददृशे नन्दयन्ती च स्थितां देववतीमपि

Tại đó, sau khi tắm gội đúng theo nghi thức, ông đến Hāṭakeśvara; và ông trông thấy Nandayantī, lại thấy cả Devavatī đang đứng ở nơi ấy.

Verse 139

तं दृष्ट्वा गालवं चैव समुत्थायाभ्यवादयत् स चार्चिष्यन्महादेवं महर्षीनभ्यवादयत् ते चापि नृपतिश्रेष्ठस्तं संपूज्य तपोधनम्

Thấy ông—và cả Gālava—nàng liền đứng dậy và kính cẩn chào đón. Rồi ông thờ phụng Mahādeva và đảnh lễ các đại ṛṣi. Các bậc hiền thánh ấy cũng vậy, hỡi bậc vương thượng, đã tôn kính vị khổ hạnh giàu công phu tu tập ấy.

Verse 140

प्रहर्षमतुलं गत्वा उपविष्टा यथासुखम् तेषूपविष्टेषु तदा वानरोपनिमन्त्रिताः

Đạt được niềm hoan hỷ vô song, họ ngồi xuống một cách an nhiên. Khi họ đã an tọa, thì những người được vị Vānara (chủ lễ/chủ nhà) mời gọi cũng tụ hội đến.

Verse 141

समायाता महात्मानो यक्षगन्धर्वदानवाः तानागतान् समीक्ष्यैव पुत्र्यस्ताः पृथुलोचनाः

Các bậc đại hồn—Yakṣa, Gandharva và Dānava—đã đến. Thấy họ tới, những thiếu nữ mắt to ấy liền chăm chú quan sát.

Verse 142

स्नेहार्द्रनयनाः सर्वास्तदा सस्वजिरे पितॄन् नन्दयन्त्यादिका दृष्ट्वा सपितृका वरानना

Bấy giờ, tất cả họ, đôi mắt đẫm lệ vì tình thâm, đều ôm lấy cha mình. Thấy Nandayantī và những người khác ở bên cha của họ, người phụ nữ dung nhan đoan chính ấy cũng hoan hỷ.

Verse 143

सवाष्पनयना जाता विश्वकर्मसुता तदा अथ तामाह स मुनिः सत्यं सत्यध्वजो वचः

Bấy giờ, ái nữ của Viśvakarman trở nên lệ tràn mi. Khi ấy vị hiền triết kia—người như ngọn cờ của chân lý—đã nói với nàng bằng những lời chân thật.

Verse camels

मा विषादं कृताः पुत्रि पितायं तव वानरः सा तद्वचनमाकर्ण्य व्रीडोपहतचेतना

அந்தகனுடன் அவர்கள் யானைகள், ஒட்டகங்கள், குதிரைகள், தேர்கள் ஆகியவற்றில் புறப்பட்டனர். அந்தகன் தேரில் ஏறி ‘பஞ்சநல்வ’ எனப்படும் அளவுக்கேற்ப முன்னேறினான்.

Verse 151

भविष्यति पुतुस्तुभ्यं मत्सकाशान्न संशयः इत्येवमुक्ता संहृष्टा बभौ चित्राङ्गदा तदा

Narrative (Gaṇa-sammelana / Śaiva episode)

Verse 156

सुराणामधिपं शक्रं सहैव सुरकिन्नरैः त्वष्ट्राथ संस्मृतः शक्रो मरुद्गणवृतस्तदा

Bấy giờ Tvaṣṭṛ tưởng niệm (thỉnh mời) Śakra, chúa tể chư thiên, cùng với các Surakinnara. Khi ấy Śakra—được đoàn Marut vây quanh—liền hiện đến/giáng lâm.

Verse 157

सुरैः सरुद्रैः संप्राप्तस्तत्तीर्थ हाटकाह्वयम् समायातेषु देवेषु गन्धर्वेष्वप्सरस्सु च

Tīrtha ấy, được gọi là Hāṭaka, đã được chư thần cùng các Rudra đến nơi. Và khi các thần hội tụ tại đó—cùng với các Gandharva và các Apsaras—thì những sự việc tiếp theo đã diễn ra.

Verse 158

इन्द्रद्युम्नो मुनिश्रेष्ठमृतध्वजमुवाच ह जाबालेर्दीयतां ब्रह्मन् सुताकन्दरमालिनः

Bấy giờ Indradyumna nói với bậc hiền triết tối thượng Mṛtadhvaja: “Bạch Bà-la-môn, xin gả con gái của Jābāli—Kandaramālinī—(theo hôn lễ).”

Verse 159

गृह्णातु विधिवत् पाणिं दैतेय्यास्तनयस्तव नन्दयन्तीं च शकुनिः परिणेतुं स्वरूपवान्

“Xin cho con trai của ngài—sinh bởi một Daiteyī—nắm tay nàng theo đúng nghi lễ; và xin để Śakuni, người có dung mạo xứng hợp, cưới Nandayantī.”

Verse 160

ममेयं वेदवत्यस्तु त्वाष्ट्रोयी सुरथस्य च बाढमित्यब्रवीद्धृष्टो मुनिर्मनुसुतं नृपम्

“Xin cho thiếu nữ này, Vedavatī—Tvāṣṭrī—thuộc về ta, và cũng (xin gả nàng) cho Suratha nữa.” Nghe vậy, vị hiền triết vui mừng đáp: “Được lắm,” và nói với vua Suratha, con trai của Manu.

Verse 161

ततो ऽनुचक्रुः संहृष्टा विवाहविधिमुत्तमम् ऋत्विजो ऽभूद् गालवस्तु हुत्वा हव्यं विधनतः

Rồi mọi người hoan hỷ tiến hành nghi thức hôn lễ tối thượng. Gālava làm vị tế sư chủ lễ; sau khi dâng lễ vật cúng tế đúng pháp, ngài thực hiện các hiến cúng theo quy định.

Verse observing silence

गायन्ते तत्र गन्धर्वा नृत्यन्ते ऽप्सरसस्तथा आदौ जाबालिनः पाणिर्गृहीतो दैत्यकन्यया

ദിഗംബരരായി, മൗനവ്രതികളായി, മണികളെ ആയുധമായി ധരിച്ച ‘നിരാശ്രയ’ എന്ന പേരുള്ള ഗണങ്ങൾ ജഗദ്ഗുരുവിന്റെ അടുക്കൽ എത്തി।

Verse 165

वृत्ते मुनिर्विवाहे तु शक्रादीन् प्राह दैवतान् अस्मिस्तीर्थे भवद्भिस्तु सप्तगोदावरे सदा

ये सिंहमुख वाले, शूल, बाण और धनुष धारण करने वाले—ये गण तुम्हारे रोमों से उत्पन्न हैं और वीरभद्र को अग्रणी बनाकर आए हैं।