Adhyaya 3

Verse 1

सू उवाच । एवं स्थानानि पुण्यानि यानियानीह वै भुवि । निरीक्षंस्तत्र तत्राहं नारदो वीरसत्तम

Sūta nói: Như vậy, khi quan sát trên cõi đất này vô số thánh địa—từng nơi một—Nārada, bậc anh hùng tối thượng, đã đi từ chỗ này sang chỗ khác để tìm điều tối thắng.

Verse 2

विचरन्मेदिनीं सर्वां प्राप्तोऽहमाश्रमं भृगोः । यत्र रेवानदी पुण्या सप्तकल्पस्मरा वरा

Lang thang khắp cõi địa cầu, ta đã đến đạo tràng của Bhṛgu; nơi ấy có dòng sông Revā linh thiêng chảy qua, bậc tối thắng, được tưởng niệm suốt bảy thời đại.

Verse 3

महापुण्या पवित्रा च सर्वतीर्थमयी शुभा । पुनानि कीर्तनेनैव दर्शनेन विशेषतः

Nàng vô cùng công đức và thanh tịnh, cát tường, hàm chứa mọi tīrtha; chỉ cần tưởng niệm và tán dương cũng đủ khiến người được tẩy sạch, huống chi khi được chiêm bái tận mắt.

Verse 4

तत्रावगाहनात्पार्थ मुच्यते जंतुरंहसा । यथा सा पिङ्गला नाडी देहमध्ये व्यवस्थिता

Hỡi Pārtha, nhờ tắm gội nơi ấy, chúng sinh được giải thoát khỏi tội lỗi một cách mau chóng—như mạch Piṅgalā nāḍī an trụ giữa thân thể.

Verse 5

इयं ब्रह्मांडपिण्डस्य स्थाने तस्मिन्प्रकीर्तिता । तत्रास्ते शुक्लतीर्थाख्यं रेवायां पापनाशनम्

Thánh xứ này được tuyên xưng là “nơi của Brahmāṇḍa (trứng vũ trụ) và Piṇḍa (tiểu vũ trụ nơi thân)”; và tại đó, trên sông Revā, có tīrtha mang danh Śukla-tīrtha, nơi diệt trừ tội lỗi.

Verse 6

यत्र वै स्नानमात्रेण ब्रह्महत्या प्रणश्यति । तस्यापि सन्निधौ पार्थ रेवाया उत्तरे तटे

Nơi ấy, chỉ cần tắm một lần thôi, ngay cả tội Brahma-hatyā cũng tiêu tan. Hỡi Pārtha, gần thánh địa ấy, trên bờ bắc sông Revā.

Verse 7

नानावृक्षसमाकीर्णं लतागुल्मोपशोभितम् । नानापुष्पफलो पेतं कदलीखंडमंडितम्

Nơi ấy rợp nhiều loài cây, đẹp bởi dây leo và bụi rậm; tràn đầy hoa trái muôn vẻ, lại được điểm trang bằng những lùm chuối xanh.

Verse 8

अनेकाश्वापदाकीर्णं विहगैरनुनादितम् । सुगंधपुष्पशोभाढ्यं मयूररवनादितम्

Nơi ấy đầy dẫy muông thú, vang rền tiếng chim; rực rỡ bởi vẻ đẹp của hoa thơm, và vọng lại tiếng kêu của chim công.

Verse 9

भ्रमरैः सर्वमुत्सृज्य निलीनं रावसंयुतम् । यथा संसारमुत्सृज्य भक्तेन हरपादयोः

Ở đó, bầy ong bỏ lại mọi sự, đậu yên và ngân nga; cũng như người sùng kính, rũ bỏ vòng vướng bận thế gian, mà an trụ nơi chân Hara (Śiva).

Verse 10

कोकिला मधुरैः स्वानैर्नादयंति तथा मुनीन् । यथा कथामृताख्यानैर्ब्राह्मणा भवभीरुकान्

Ở đó, chim cu gáy (kokilā) cất tiếng ngọt ngào làm vui lòng các bậc hiền triết; như các Brāhmaṇa, khi kể những thánh truyện tựa cam lộ, khiến người sợ vòng sinh tử được hoan hỷ.

Verse 11

यत्र वृक्षा ह्लादयंति फलैः पुष्पैश्च पत्रकैः । छायाभिरपि काष्ठैश्च लोकानिव हरव्रताः

Nơi ấy, cây cối đem niềm hoan hỷ bằng trái, hoa và lá; bằng bóng mát, và cả bằng gỗ của mình—tựa như những người sùng kính giữ hạnh nguyện dâng Hara (Śiva), lợi ích cho muôn loài theo mọi cách.

Verse 12

पुत्रपुत्रेति वाशंते यत्र पुत्रप्रियाः खगाः । यथा शिवप्रियाः शैवा नित्यं शिवशिवेति च

Nơi ấy, chim chóc yêu con kêu lên: “con ơi, con ơi!”—cũng như các Śaiva, những người được Śiva yêu mến, luôn miệng xưng tụng: “Śiva, Śiva!”

Verse 13

एवंविधं मुनेस्तस्य भृगोराश्रममंडलम् । विप्रैस्त्रैविद्यसंयुक्तैः सर्वतः समलंकृतम्

Đó chính là cảnh giới đạo tràng của vị hiền triết ấy, Bhṛgu—khắp nơi được tô điểm bởi các Bà-la-môn đầy đủ tam học Veda (ba bộ Veda).

Verse 14

ऋग्यजुः सामनिर्घोपैरारूरितदिगन्तरम् । रुद्रभक्तेन धीरेण यथैव भुवनत्रयम्

Chân trời nơi ấy vang dội tiếng tụng Ṛg, Yajus và Sāman—do bậc hiền triết kiên định, một lòng sùng kính Rudra—tựa như âm thanh thiêng và hiện diện thần linh thấm khắp tam giới.

Verse 15

तत्राहं पार्थ संप्राप्तो यत्रास्ते मुनिसत्तमः । भृगुः परमधर्मात्मातपसा द्योतितप्रभः

Tại đó, hỡi Pārtha, ta đã đến—nơi bậc tối thượng trong hàng hiền triết, Bhṛgu, đang an trú; người chí công chí thiện, rạng ngời bởi ánh quang do khổ hạnh (tapas) hun đúc.

Verse 16

आगच्छंतं तु मां दृष्ट्वा दीनं च मुदितं तथा । अभ्युत्थआनं कृतं सर्वैर्विप्रैर्भृगुपुरोगमैः

Thấy ta đang tiến đến—dẫu mệt nhọc mà vẫn hoan hỷ—tất cả các Bà-la-môn, với hiền thánh Bhṛgu đứng đầu, đều đứng dậy nghênh đón.

Verse 17

कृत्वा सुस्वागतं दत्त्वा अर्घाद्यं भृगुणा सह । आसनेषूपविष्टास्ते मुनींद्रा ग्राहिता मया

Sau khi ân cần nghênh tiếp và cùng với Bhṛgu dâng arghya cùng các lễ kính khác, các bậc Muni tôn quý ấy được an tọa trên pháp tòa, và ta đích thân phụng sự các ngài.

Verse 18

विश्रांतं तु ततो ज्ञात्वा भृगुर्मामप्युवाचह । क्व गंतव्यं मुनिश्रेष्ठ कस्मादिह समागतः

Bấy giờ Bhṛgu, biết ta đã nghỉ ngơi, liền nói với ta: “Hỡi bậc Muni tối thắng, ngài định đi về đâu, và vì cớ gì đến nơi này?”

Verse 19

आगमनकारणं सर्वं समाचक्ष्व परिस्फुटम् । ततस्तं चिंतयाविष्टो भृगुं पार्थाहमब्रुवम्

“Hãy nói rõ ràng toàn bộ nguyên do ngài đến đây.” Rồi ta, chìm trong suy tư, thưa với Bhṛgu, hỡi Pārtha.

Verse 20

श्रूयतामभिधास्यामि यदर्थमहामागतः । मया पर्यटिता सर्वा समुद्रांता च मेदिनी

Hãy lắng nghe—nay ta sẽ nói mục đích vì sao ta đến. Ta đã du hành khắp cõi địa cầu, cho đến tận bờ biển cả.

Verse 21

द्विजानां भूमिदानार्थं मार्गमाणः पदेपदे । निर्दोषां च पवित्रां च तीर्थेष्वपि समन्विताम्

Từng bước một, Ngài tìm kiếm mảnh đất vô lỗi và tối thượng thanh tịnh để hiến tặng cho hàng Nhị sinh (brāhmaṇa), lại còn đầy đủ sự linh thiêng như nơi thánh độ (tīrtha).

Verse 22

रम्यां मनोरमां भूमिं न पश्यामि कथंचन । भृगुरुवाच । विप्राणां स्थापनार्थाय मयापि भ्रमता पुरा

“Ta chẳng hề thấy mảnh đất nào thật sự mỹ lệ và cát tường.” Bhṛgu nói: “Thuở trước, chính ta cũng từng lang thang, tìm nơi để an lập các brāhmaṇa—”

Verse 23

पृथ्वी सागरपर्यंता दृष्टा सर्वा तदानघ । महीनाम नदी पुण्या सर्वतीर्थमयी शुभा

Hỡi bậc vô tội, ta đã thấy trọn cõi đất cho đến tận bờ biển. Có một dòng sông thiêng tên Mahī—cát tường, thánh khiết, và chứa trong mình năng lực của mọi tīrtha.

Verse 24

दिव्या मनोरमा सौम्या महापापप्रणाशिनी । नदीरूपेण तत्रैव पृथ्वी सा नात्र संशयः

Nàng thiêng liêng, mỹ diệu, hiền hòa, và diệt trừ đại tội. Chính tại đó, Quả Đất tự thân an trụ trong hình tướng một dòng sông—không còn nghi ngờ gì.

Verse 25

पृथिव्यां यानि तीर्थानि दृष्टादृष्टानि नारद । तानि सर्वाणि तत्रैव निवसंति महीजले

Hỡi Nārada, mọi tīrtha trên cõi đất—dù thấy hay không thấy—đều cư ngụ ngay tại đó, trong dòng nước của sông Mahī.

Verse 26

सा समुद्रेण संप्राप्ता पुण्यतोया महानदी । संजातस्तत्र देवर्षे महीसागरसंगमः

Dòng đại hà có nước thánh ấy chảy đến biển cả. Tại đó, hỡi bậc tiên tri thần thánh, hiện khởi nơi hợp lưu giữa sông Mahī và đại dương.

Verse 27

स्तंभाख्यं तत्र तीर्थं तु त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र ये मनुजाः स्नानं प्रकुर्वंति विपश्चितः

Tại đó có một thánh địa (tīrtha) mang tên “Staṃbha”, lừng danh khắp ba cõi. Những người trí trong nhân gian, ai đến tắm gội nơi ấy—

Verse 28

सर्वपापविनिर्मुक्ता नोपसर्पंति वै यमम् । तत्राद्भुतं हि दृष्टं मे पुरा स्नातुं गतेन वै

Họ được giải thoát khỏi mọi tội lỗi, chẳng hề phải đến gần Diêm Vương (Yama). Quả thật, thuở trước ta đã thấy một điều kỳ diệu tại đó, khi ta đi tắm gội.

Verse 29

तदहं कीर्तयिष्यामि मुने श्रृणु महाद्भुतम् । यावत्स्नातुं व्रजाम्यस्मिन्महीसागरसंगमे

Nay ta sẽ thuật lại điều ấy—hãy lắng nghe, hỡi hiền giả—một kỳ diệu lớn lao, khi ta đi tắm tại nơi hợp lưu giữa sông Mahī và biển cả.

Verse 30

तीरे स्थितं प्रपश्यामि मुनींद्रं पावकोपमम् । प्रांशुं वृद्धं चास्थिशेषं तपोलक्ष्म्या विभूषितम्

Trên bờ sông, ta thấy một bậc tôn trong hàng hiền thánh, rực sáng như lửa. Ngài cao lớn, tuổi đã già, thân gầy chỉ còn xương vì khổ hạnh, nhưng lại được trang nghiêm bởi quang huy sinh từ tapas.

Verse 31

भुजावूर्ध्वौ ततः कृत्वा प्ररुदंतं मुहुर्मुहुः । तं तथा दुःखितं दृष्ट्वा दुःखितोऽहमथाभवम्

Rồi người ấy giơ cao cả hai tay và khóc mãi không thôi. Thấy người ấy khổ não như vậy, lòng ta cũng trĩu nặng sầu bi.

Verse 32

सतां लक्षणमेतद्धि यद्दृष्ट्वा दुःखितं जनम् । शतसंख्य तस्य भवेत्तथाहं विललाप ह

Đây quả là dấu hiệu của bậc thiện: thấy người đang khổ, nỗi buồn của mình liền tăng lên gấp bội. Vì thế ta đã than khóc.

Verse 33

अहिंसा सत्यमस्तेयं मानुष्ये सति दुर्लभम् । ततस्तमुपसंगम्य पर्यपृच्छमहं तदा

Bất hại (ahiṃsā), chân thật và không trộm cắp, ngay giữa loài người cũng khó gặp. Vì thế ta đến gần người ấy và hỏi han khi ấy.

Verse 34

किमर्थं रोदिशि मुने शोके किं कारणं तव । सुगुह्यमपि चेद्बूहि जिज्ञासा महती हि मे

“Vì sao ngài khóc, hỡi bậc Muni? Nguyên do nào khiến ngài sầu khổ? Dẫu là điều kín nhiệm nhất, xin hãy nói—vì lòng ham biết của ta rất lớn.”

Verse 35

मुनिस्ततो मामवदद्भृगो निर्भाग्यवानहम् । तेन रोदिमि मा पृच्छ दुर्भाग्यं चालपेद्धि कः

Bấy giờ vị Muni nói với ta: “Hỡi Bhṛgu, ta là kẻ bất hạnh, nên ta khóc. Đừng hỏi nữa—ai lại muốn nói to về chính bất hạnh của mình?”

Verse 36

तमहं विस्मयाविष्टः पुनरेवेदमब्रुवम् । दुर्लभं भारते जन्म तत्रापि च मनुष्यता

Kinh ngạc, ta lại cất lời: “Được sinh trong Bhārata thật hiếm; mà hiếm hơn nữa là đạt được thân phận làm người chân chính.”

Verse 37

मनुष्यत्वे ब्राह्मणत्वं मुनित्वं तत्र दुर्लभम् । तत्रापि च तपःसिद्धिः प्राप्यैतत्पंचकं परम्

Trong thân phận làm người, được làm Bà-la-môn đã hiếm; trong đó, được làm bậc hiền triết (muni) lại càng hiếm. Hiếm hơn nữa là thành tựu nhờ khổ hạnh (tapas). Khi đã đạt được phúc duyên tối thượng gồm năm điều ấy…

Verse 38

किमर्थं रोदिषि मुने विस्मयोऽत्र महान्मम । एवं संपृच्छते मह्यमेतस्मिन्नेव चांतरे

Ta hỏi: “Vì sao ngài khóc, hỡi bậc hiền triết? Nỗi kinh ngạc của ta nơi đây thật lớn lao.” Khi ta đang hỏi như thế, ngay trong khoảnh khắc ấy…

Verse 39

सुभद्रोनाम नाम्ना च मुनिस्तत्राभ्युपाययौ । स हि मेरुं परित्यज्य ज्ञात्वा तीर्थस्य सारताम्

Bấy giờ, một vị hiền triết tên Subhadra tiến đến. Vì đã thấu hiểu trọn vẹn sự tinh túy của thánh địa (tīrtha) ấy, ngài thậm chí còn rời bỏ cả núi Meru.

Verse 40

कृताश्रमः पूजयति सदा स्तंभेश्वरं मुनिः । सोऽप्येवं मामि वापृच्छन्मुनिं रोदनकारणम्

Vị hiền triết ấy, sau khi chu toàn bổn phận theo nếp sống āśrama, hằng ngày thờ phụng Stambheśvara. Thấy ta như vậy, ngài hỏi ta như một bạn đồng tu, rằng vì sao ta rơi lệ.

Verse 41

अथाहाचम्य स मुनिः श्रूयतां कारणं मुनी । अहं हि देवशर्माख्यो मुनिः संयतवाङ्मनाः

Bấy giờ vị hiền triết ấy, sau khi làm ācaman (nhấp nước tịnh hóa), liền nói: “Hỡi các bậc Muni, xin hãy lắng nghe nguyên do. Ta chính là Muni mang danh Devaśarmā, người gìn giữ lời nói và tâm ý được chế ngự.”

Verse 42

निवसामि कृतस्थानो गंगासागरसंगमे । तत्र दर्शेतर्पयामि सदैव च पितॄनहम्

Ta cư ngụ tại đó, đã lập chỗ ở nơi hợp lưu giữa sông Gaṅgā và biển cả. Tại nơi ấy, vào những ngày Darśa, ta luôn dâng tarpaṇa (rưới nước cúng) lên các Pitṛ (tổ tiên).

Verse 43

श्राद्धांते ते च प्रत्यक्षा ह्याशिषो मे वदंति च । ततः कदाचित्पितरः प्रहृष्टा मामथाब्रवन्

Khi lễ śrāddha kết thúc, các Ngài hiện ra trước mắt và còn ban lời chúc phúc cho ta. Rồi một lần nọ, các Pitṛ của ta—hoan hỷ—đã nói với ta như sau.

Verse 44

वयं सदात्र चायामो देवशर्मंस्तवांतिके । स्थानेऽस्माकं कदाचित्त्वं न चायासि कुतः सुतः

“Devaśarmā, chúng ta luôn đến đây, ở gần con. Nhưng đến nơi cư ngụ của chúng ta thì con chưa từng đến—vì sao vậy, hỡi con yêu?”

Verse 45

स्थानं दिदृक्षुस्तच्चाहं न शक्तोऽस्मि निवोदितुम् । ततः परममित्युक्त्वा गतवान्पितृभिः सह

Vì mong được thấy nơi cư ngụ của các Ngài, ta không thể khước từ. Nói rằng: “Vậy thì xin được như thế; tiến bước đến chốn tối thượng,” ta đã cùng các Pitṛ ra đi.

Verse 46

पितॄणां मंदिरं पुण्यं भौमलोकसमास्थितम् । तत्रतत्र स्थितश्चाहं तेजोमण्डलदुर्दृशान्

Tòa điện thánh của các Pitṛ (Tổ linh) an tọa trong cõi địa giới. Ở nơi này nơi kia, ta thấy những hữu thể khó nhìn thẳng, được bao quanh bởi những quầng sáng rực lửa của hào quang.

Verse 47

दृष्ट्वाग्रतः पूजयाढ्यानपृच्छं स्वान्पितॄनिति । के ह्यमी समुपायांति भृशं तृप्ता भृशार्चिताः । भृशंप्रमुदिता नैव तथा यूयं यथा ह्यमी

Thấy họ ở trước mặt, ta kính lễ và cúng dường những bậc tôn quý ấy, rồi hỏi các Pitṛ của mình: “Những vị nào đang tiến đến đây—được thỏa mãn sâu xa, được thờ phụng trọng hậu, hoan hỷ vô cùng—lại còn hơn cả các ngài?”

Verse 48

पितर ऊचुः । भद्रं ते पितरः पुण्याः सुभद्रस्य महामुनेः । तर्पितास्तेन मुनिना महीसागरसंगमे

Các Pitṛ nói: “Lành thay cho con. Những bậc Tổ linh thanh tịnh ấy thuộc về đại hiền Subhadra; họ đã được vị hiền ấy làm cho thỏa mãn tại nơi giao hội giữa đất liền và biển cả.”

Verse 49

सर्वतीर्थमयी यत्र निलीना ह्युदधौ मही । तत्र दर्शे तर्पयति सुभद्रस्तानमून्सुत

“Vì tại đó, Trái Đất—hàm chứa tinh túy của mọi tīrtha—ẩn mình trong lòng đại dương. Chính tại đó, vào ngày Darśa, Subhadra dâng lễ vật làm thỏa mãn những vị Tổ linh ấy, hỡi con.”

Verse 50

इत्याकर्ण्य वचस्तेषां लज्जितोऽहं भृशंतदा । विस्मितश्च प्रणम्यैतान्पितॄन्स्वं स्थानमागतः

Nghe lời họ, bấy giờ ta hổ thẹn vô cùng. Kinh ngạc, ta cúi lạy các Pitṛ ấy rồi trở về chỗ của mình.

Verse 51

यथा तथा चिंतितं च तत्र यास्याम्यहं श्फुटम् । पुण्यो यत्रापि विख्यातो महीसागरसंगमः

Suy xét mọi bề, ta quyết định rõ ràng: “Ta sẽ đến nơi ấy—nơi có cuộc hợp lưu linh thiêng và lừng danh của sông Mahī với đại dương.”

Verse 52

कृताश्रमश्च तत्रैव तर्पयिष्ये निजान्पितॄन् । दर्शेदर्शे यथा चासौ स्तुत्यनामा सुभद्रकः

Tại đó, sau khi lập một āśrama đúng pháp, ta sẽ làm lễ tarpaṇa để làm thỏa lòng các Tổ phụ của mình—vào mỗi kỳ darśa (nghi lễ ngày sóc), như Subhadraka, người mang danh tiếng đáng tán thán, vẫn làm.

Verse 53

किं तेन ननु जातेन कुलांगारेण पापिना । यस्मिञ्जीवत्यवि निजाः पितरोऽन्यस्पृहाकराः

Sự sinh ra của kẻ tội lỗi ấy—“than hồng thiêu đốt dòng tộc”—có ích gì? Ngay khi hắn còn sống, chính các Tổ phụ của hắn lại bị đẩy đến chỗ phải mong cầu sự giúp đỡ từ người khác.

Verse 54

इति संचिंत्य मुदितो रुचिं भार्यामथाब्रवुम् । रुचे त्वया समायुक्तो महीसागगरसंगमम्

Suy nghĩ như vậy xong, ta hoan hỷ rồi nói với vợ mình là Ruci: “Ruci, cùng nàng ta sẽ đến nơi hợp lưu Mahī với biển cả.”

Verse 55

गत्वा स्थास्यामि तत्रैव शीघ्रं त्वं सम्मुखीभव । पतिव्रतासि शुद्धासिकुलीनासि यशस्विनि । तस्मादेतन्मम शुभे कर्तुमर्हसि चिंतितम्

“Đến đó rồi, ta sẽ ở ngay tại đó. Nàng hãy mau sẵn sàng để cùng đi với ta. Nàng là người vợ thủ tiết, thanh tịnh, dòng dõi cao quý và rạng danh; vì thế, hỡi người cát tường, nàng nên giúp ta thực hiện điều ta đã quyết.”

Verse 56

रुचिरुवाच । हता तस्य जनिर्नाभूत्कथं पाप दुरात्मना

Ruci nói: “Chẳng phải ngay cả sự sinh ra của hắn đã bị hủy hoại sao? Hỡi kẻ tội lỗi, bởi kẻ lòng dạ ác độc ấy, sao lại có thể như vậy?”

Verse 57

श्मशानस्तंभ येनाहं दत्ता तुभ्यं कृतंत्वाय । इह कंदफलाहारैर्यत्किं तेन न पूर्यते

“Bởi cái cọc nơi bãi hỏa táng ấy, nhờ đó ta bị trao cho ngươi—còn điều gì mà người ấy chưa làm trọn? Khi ở đây chúng ta chỉ lấy rễ và trái làm lương thực.”

Verse 58

नेतुमिच्छसि मां तत्र यत्र क्षारोदकं सदा । त्वमेव तत्र संयाहि नंदंतु तव पूर्वजाः

“Ngươi muốn đưa ta đến nơi nước luôn mặn chát. Vậy ngươi cứ tự đi—nguyện tổ tiên của ngươi được hoan hỷ!”

Verse 59

गच्छ वा तिष्ठ वा वृद्ध वस वा काकवच्चिरम् । तथा ब्रुवन्त्यां तस्यां तु कर्णावस्मि पिधाय च

“Đi thì đi, ở thì ở, hỡi lão ông—hoặc sống lâu như quạ!” Khi nàng nói như thế, ta liền bịt kín đôi tai.

Verse 60

विपुलं शिष्यमादिश्य गृह एकोऽत्र आगतः । सोऽहं स्नात्वात्र संतर्प्य पितॄञ्छ्रद्धापरायणः

Sau khi dặn dò đệ tử Vipula, ta một mình trở về nhà nơi đây. Tắm gội tại chốn này và cúng dường làm thỏa lòng các Pitṛ (Tổ phụ) theo nghi lễ śraddhā, ta trọn lòng nương tựa nơi śraddhā.

Verse 61

चिंतां सुविपुलां प्राप्तो नरके दुष्कृती यथा । यदि तिष्ठामि चात्रैव अर्धदेहधरो ह्यहम्

Nỗi lo âu mênh mông đã chụp xuống tôi—như kẻ tội lỗi trong địa ngục—nếu tôi phải ở lại ngay nơi này, mang thân phận chỉ còn “nửa thân”.

Verse 62

नरो हि गृहिणीहीनो अर्धदेह इति स्मृतः । यथात्मना विना देहे कार्यं किंचिन्न सिध्यति

Quả thật, người đàn ông không có vợ được ghi nhớ là “nửa thân”. Như thân xác không có ātman thì chẳng thể thành tựu việc gì, cũng vậy, trong sự thiếu khuyết ấy, bổn phận đời người khó được viên mãn.

Verse 63

अनयोर्हि फलं ग्राह्यं सारता नात्र काचन । अर्धदेही च मनुजस्त्वसंस्पृश्यः सतांमतः

Từ hai điều ấy, chỉ có thể nắm lấy “kết quả bề ngoài”—ở đây chẳng có tinh túy nào. Và người đàn ông “nửa thân” bị bậc thiện nhân xem là kẻ không nên chạm đến (nên tránh trong nghi lễ và phép tắc xã hội).

Verse 64

अनयोर्हिफलं ग्राह्यं सारता नात्र काचन । अर्धदेही च मनुजस्त्वसंस्पृश्यः सतांमतः

Từ hai điều ấy, chỉ có thể nắm lấy “kết quả bề ngoài”—ở đây chẳng có tinh túy nào. Và người đàn ông “nửa thân” bị bậc thiện nhân xem là kẻ không nên chạm đến (nên tránh trong nghi lễ và phép tắc xã hội).

Verse 65

औत्तानपादिरस्पृश्य उत्तमो हि सुरैः कृतः । अथ चेत्तत्र संयामि न महीसागरस्ततः

Ngay cả Auttānapādi (Dhruva), tuy từng bị xem là “không nên chạm đến”, cũng đã được chư thiên tôn nâng lên bậc tối thượng. Nhưng nếu tôi đi đến đó, thì nơi hợp lưu giữa Đất và Biển này sẽ chẳng còn ý nghĩa hay còn có thể đến được đối với tôi nữa.

Verse 66

यामि वा तत्कथं पादौ चलतो मे कथंचन । एतस्मिन्मे मनो विद्धं खिद्यतेऽज्ञानसंकटे

Nếu ta phải đi—làm sao đôi chân này còn có thể bước nổi? Chính vì việc ấy mà tâm ta như bị mũi nhọn đâm xuyên, khổ sở trong cơn bế tắc của vô minh và ngờ vực.

Verse 67

अतोऽहमतिमुह्यामि भृशं शोचामि रोदिमि । इतिश्रुत्वा वचस्तस्य भृशं रोमांचपूरितम्

Vì thế ta hoàn toàn rối bời; ta đau buồn sâu sắc và bật khóc. Nghe lời ông nói như vậy, người kia liền rùng mình nổi gai ốc (romāñca), xúc động tràn đầy.

Verse 68

साधुसाध्वित्यथोवाच तं सुभद्रोऽप्यहं तथा । दण्डवच्च प्रणमितो महीसागरसङ्गमम्

Bấy giờ Subhadra nói với ông: “Lành thay, lành thay,” và ta cũng tán đồng như vậy. Rồi như cây gậy (phủ phục trọn thân), chúng ta đảnh lễ nơi hợp lưu thiêng liêng của Đất và Biển.

Verse 69

चिन्तयावश्च मनसि प्रतीकारं मुनेरुभौ । यो हि मानुष्यमासाद्य जलबुद्बुदभंगुरम्

Cả hai chúng ta, bị nỗi lo thúc bách, suy ngẫm trong tâm về phương cách đối trị như bậc hiền triết đã dạy. Vì đời người, một khi đã được, mong manh—dễ vỡ như bọt nước trên mặt sông.

Verse 70

परार्थाय भवत्येष पुरुषोऽन्ये पुरीषकाः । ततः संचिंत्य प्राहेदं सुभद्रो मुनिसत्तमम्

“Đời người này sinh ra vì lợi ích của kẻ khác; ai sống trái điều ấy chẳng hơn gì rác rưởi.” Suy ngẫm như vậy, Subhadra thưa lời ấy với bậc hiền triết tối thượng.

Verse 71

मा मुने परिखिद्यस्व देवशर्मन्स्थिरो भव । अहं ते नाशयिष्यामि शोकं सूर्यस्तमो यथा

Hỡi hiền giả Devaśarman, chớ sầu muộn; hãy vững lòng. Ta sẽ diệt nỗi buồn của ngươi, như mặt trời xua tan bóng tối.

Verse 72

गमिष्याम्याश्रमं त्वं च नात्रापि परिहास्यते । श्रृणु तत्कारणं तुभ्यं तर्पयिष्ये पितॄनहम्

Ta sẽ đến am thất, và ngươi cũng đi cùng; ngay tại đó cũng chẳng hề bị bỏ bê. Hãy nghe nguyên do: ta sẽ cúng tarpaṇa để làm thỏa lòng các Pitṛ (Tổ linh).

Verse 73

देवशर्मोवाच । एवं ते वदमानस्य आयुरस्तु शतं समाः । यदशक्यं महत्कर्म कर्तुमिच्छसि मत्कृते

Devaśarman nói: “Ngươi nói như vậy, nguyện ngươi sống trọn trăm năm. Thế nhưng vì ta, ngươi lại muốn làm một đại sự dường như không thể làm được.”

Verse 74

हर्षस्थाने विषादश्च पुनर्मां बाधते श्रृणु । अपि वाक्यं शुभं सन्तो न गृह्णन्ति मुधा मुने

Ngay trong lúc đáng vui, nỗi buồn lại quấy nhiễu ta—xin hãy nghe. Hỡi hiền giả, người thiện lành chẳng nhận cả lời lành khi nó được nói ra một cách uổng công.

Verse 75

कथमेतन्महत्कर्म कारयामि मुधावद । पुनः किंचित्प्रवक्ष्यामि यथा मे निष्कृतिर्भवेत्

Làm sao ta có thể để ngươi gánh lấy đại sự này chỉ bằng lời nói suông? Ta sẽ nói thêm nữa, để ta có được phương cách giải thoát và sự hóa giải chân thật.

Verse 76

शापितोऽसि मया प्राणैर्यथा वच्मि तथा कुरु । अहं सदा करिष्यामि दर्शे चोद्दिश्यते पितॄन्

Ngươi bị ràng buộc bởi hơi thở sinh mệnh của ta như một lời thệ: hãy làm đúng như ta nói. Ta sẽ luôn cử hành nghi lễ, và vào ngày Sóc (Amāvāsyā) phải thỉnh mời các Pitṛ (tổ tiên) và dâng cúng cho các ngài.

Verse 77

श्राद्धं गंगार्णवे चात्र मत्पितॄणां त्वमाचर । अहं चैवापि तपसः संचितस्यापि जन्मना । चतुर्भागं प्रदास्यामि एवमेवैतदाचर

Tại đây, ở Gaṅgārṇava, hãy làm lễ śrāddha cho các Pitṛ của ta. Và ta sẽ ban cho ngươi một phần tư công đức của khổ hạnh (tapas) mà ta đã tích lũy suốt đời này. Hãy làm đúng như vậy—hãy thi hành.

Verse 78

सुभद्र उवाच । यद्येवं तव संतोषस्त्वेवमस्तु मुनीश्वर । साधूनां च यथा हर्षस्तथा कार्यं विजानता

Subhadra thưa: “Nếu đó là điều làm ngài hài lòng, ô bậc tối thượng giữa các hiền triết, thì xin được như vậy. Người có trí nên hành xử sao cho những bậc thiện lành được hoan hỷ.”

Verse 79

भृगुरुवाच । देवशर्मा ततो हृष्टो दत्त्वा पुण्यं त्रिवाचिकम् । चतुर्थाशं ययौ धाम स्वं सुभद्रोऽपि च स्थितः

Bhṛgu nói: Bấy giờ Devaśarman hoan hỷ, ban công đức bằng lời tuyên thệ trang nghiêm ba lần; rồi sau khi trao phần tư ấy, ông trở về nơi cư ngụ của mình. Subhadra cũng ở lại, vững lòng.

Verse 80

एवंविधो नारदासौ मही सागरसंगमः । यमनुस्मरतो मह्यं रोमांचोऽद्यापि वर्तते

Ô Nārada, nơi hợp lưu của sông Mahī và biển cả quả đúng như thế. Cho đến hôm nay, hễ nhớ lại, thân ta vẫn rùng mình, lông tóc dựng lên vì xúc động.

Verse 81

नारद उवाच । इति श्रुत्वा फाल्गुनाहं हर्षगद्गदया गिरा । मृतोमृत इवा वोचं साधुसाध्विति तंभृगुम्

Nārada nói: Nghe vậy, ta—Phālguna—với giọng nghẹn vì hoan hỷ, như kẻ từ cõi chết được sống lại, liền thốt lên với Bhṛgu: “Lành thay, lành thay!”

Verse 82

यूयं वयं गमिष्यामो महीतीरं सुशोभनम् । आवामीक्षावहे सर्वं स्थानकं तदनुत्तमम्

Ngươi và ta sẽ đến bờ sông Mahī rực rỡ; tại đó chúng ta sẽ chiêm ngưỡng trọn vẹn thánh địa vô song ấy.

Verse 83

मम चैवं वचः श्रुत्वा भृगुः सह मयययौ । समस्तं तु महापुण्यं महीकूलं निरीक्षितम्

Nghe lời ta, Bhṛgu cùng đi với ta; và toàn thể bờ sông Mahī—đầy đại phúc đức—đã được chiêm ngắm.

Verse 84

तद्दृष्ट्वा चातिहृष्टोहमासं रोमांचकंचुकः । अब्रवं मुनिशार्दूलं हर्षगद्गदया गिरा

Thấy cảnh ấy, ta vui mừng tột độ, toàn thân nổi gai ốc; rồi với giọng run vì hoan hỷ, ta thưa cùng bậc “hổ trong hàng hiền sĩ”.

Verse 85

त्वत्प्रसादात्करिष्यामि भृगो स्थानमनुत्तमम् । स्वस्थानं गम्यतां ब्रह्मन्नतः कृत्यं विचिंतये

Nhờ ân phúc của ngài, hỡi Bhṛgu, ta sẽ kiến lập thánh xứ vô song. Hỡi bậc Bà-la-môn, xin ngài trở về nơi của mình; từ đây ta sẽ suy xét việc cần làm.

Verse 86

एवं भृगुं चास्मिविसर्जयित्वा कल्लोलकोलाहलकौतुकीतटे । अथोपविश्येदमचिंतयं तदा किं कृत्यमात्मानमिवैकयोगी

Như vậy, sau khi tiễn Bhrigu đi, trên bờ biển kỳ diệu vang rền tiếng sóng, ta ngồi xuống và trầm tư: “Còn bổn phận nào phải làm nữa chăng?”—như một du-gi đơn độc quán chiếu Chân Ngã.