Adhyaya 2

Verse 1

सूत उवाच । ततो द्विजौः परिवृतं नारदं देवपूजितम् । अभिगम्योपजग्राह सर्वानथ स पाण्डवः

Sūta nói: Bấy giờ, người Pāṇḍava đến gần Nārada—bậc được chư thiên tôn kính, chung quanh có các bậc lưỡng sinh—và cung kính đảnh lễ tất cả.

Verse 2

ततस्तं नारदः प्राह जयारातिधनंजय । धर्मे भवति ते बुद्धिर्देवेषु ब्राह्मणेषु च

Bấy giờ Nārada nói với chàng: “Hỡi Dhanaṃjaya, kẻ khuất phục quân thù, trí của ngươi an trú nơi dharma—đối với chư thiên và cả đối với các brāhmaṇa.”

Verse 3

कच्चिदेतां महायात्रां वीर द्वादशवारषिकीम् । आचरन्खिद्यसे नैवमथ वा कुप्यसे न च

Hỡi dũng sĩ, khi ngươi thực hành cuộc đại hành hương suốt mười hai năm này, ngươi có chẳng mỏi mệt—cũng chẳng nổi giận chăng?

Verse 4

मुनीनामपि चेतांसि तीर्थयात्रासु पांडव । खिद्यंति परिकृप्यंति श्रेयसां विघ्नमूलतः

Hỡi Pāṇḍava, ngay cả tâm trí các bậc hiền triết cũng mỏi mệt và ưu phiền trong những cuộc hành hương đến các tirtha, vì chướng ngại phát sinh ngay từ gốc rễ của điều thiện lành tối thượng.

Verse 5

कच्चिन्नैतेन दोषेण समाश्लिष्टोऽसि पांडव । अत्र चांगिरसा गीतां गाथामेतां हि शुश्रुम

Hỡi Pāṇḍava, ta hỏi: ngươi có bị lỗi ấy trói buộc chăng? Vì tại đây chúng ta quả đã nghe chính bài kệ giáo huấn này do bậc Āṅgirasa xướng lên.

Verse 6

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । निर्विकाराः क्रियाः सर्वाः स तीर्थफलमश्नुते

Người nào tay chân và cả tâm đều được chế ngự khéo léo—mọi hành vi không méo lệch, không nhiễm dục vọng—người ấy thật sự thọ hưởng quả lành của cuộc hành hương đến thánh địa.

Verse 7

तदिदं हृदि धार्यं ते किं वा त्वं तात मन्यसे । भ्राता युधिष्ठिरो यस्य सखा यस्य स केशवः

Vậy nên, hãy khắc ghi lời dạy này trong tim. Con yêu, con nghĩ sao—khi anh của con là Yudhiṣṭhira và bạn của con là Keśava?

Verse 8

पुनरेतत्समुचितं यद्विप्रैः शिक्षणं नृणाम् । वयं हि धर्मगुरवः स्थापितास्तेन विष्णुना

Hơn nữa, việc các brāhmaṇa giáo huấn con người là điều hợp lẽ; bởi chính Viṣṇu đã thiết lập chúng ta làm những bậc thầy của dharma.

Verse 9

विष्णुना चात्र श्रृणुमो गीतां गाथां द्विजान्प्रति

Và tại đây, chúng ta nghe một bài kệ do chính Viṣṇu xướng lên, gửi đến hàng dvija—những người ‘sinh hai lần’.

Verse 10

यस्यामलामृतयशःश्रवणावगाहः सद्यः पुनाति जगदा श्वपचाद्विकुंठः । सोहं भवद्भिरुपलब्ध सुतीर्थकीर्तिश्छद्यां स्वबाहुमपि यः प्रतिकूलवर्ती

Đấng mà chỉ cần đắm mình trong việc lắng nghe danh tiếng thanh tịnh, bất tử—Vikuṇṭha—liền tẩy sạch thế gian tức khắc, cho đến cả kẻ cùng đinh: chính Ta là Đấng ấy, được các ngươi biết đến như bậc lừng danh nơi những thánh địa chân thật; và nếu chính cánh tay Ta đi ngược Chánh pháp, Ta cũng sẽ chặt bỏ nó.

Verse 11

प्रियं च पार्थ ते ब्रूमो येषां कुशलकामुकः । सर्वे कुशलिनस्ते च यादवाः पांडवास्तथा

Và này Pārtha, chúng ta nói điều khiến ngươi vui lòng: tất cả những ai ngươi cầu mong điều lành đều bình an và hưng thịnh—cả dòng Yādava lẫn dòng Pāṇḍava đều như vậy.

Verse 12

अधुना भीमसेनेन कुरूणामुपतापकः । शासनाद्धृतराष्ट्रस्य वीरवर्मा नृपो हतः

Ngay lúc này, Bhīmasena đã giết vua Vīravarmā—kẻ từng hành hạ dòng Kuru—theo mệnh lệnh của Dhṛtarāṣṭra.

Verse 13

स हि राज्ञामजेयोऽभूद्यथापूर्वं बलिर्बली । कंटकं कंटकेनेव धृतराष्ट्रो जिगाय तम्

Vì ông ta từng là kẻ bất khả chiến bại giữa các vua, như Bali hùng mạnh thuở xưa; thế nhưng Dhṛtarāṣṭra đã khuất phục ông ta—như dùng một cái gai để nhổ cái gai khác.

Verse 14

इत्यादिनारदप्रोक्तां वाचमाकर्ण्य फाल्गुनः । अतीव मुदितः प्राह तेषामकुशलं कुतः

Nghe lời Nārada nói như thế, Phālguna (Arjuna) vô cùng hoan hỷ và đáp: “Sao tai ương có thể đến với những người ấy được?”

Verse 15

ये ब्राह्मणमते नित्यं ये च ब्राह्मणपूजकाः । अहं च शक्त्या नियतस्तीर्थानि विचरन्ननु

Những ai luôn nương theo lời chỉ dạy của các Bà-la-môn, và những ai kính thờ các Bà-la-môn bằng sự lễ bái—còn ta cũng, tùy theo sức mình, không ngừng du hành qua các thánh địa tīrtha…

Verse 16

आगतस्तीर्थमेतद्धि प्रमोदोऽतीव मे हृदि । तीर्थानां दर्शनं धन्यमवगाहस्ततोऽधिकः

Quả thật ta đã đến được tīrtha linh thiêng này, lòng ta tràn ngập hoan hỷ. Chỉ cần được thấy các tīrtha đã là phước lành; nhưng được dầm mình, tắm gội trong đó còn sinh quả lành hơn nữa.

Verse 17

माहात्म्यश्रवणं तस्मादौर्वोपि मुनिरब्रवीत् । तदहं श्रोतुमिच्छामि तीर्थस्यास्य गुणान्मुने

Vì thế, ngay cả hiền thánh Aurva cũng đã nói về việc lắng nghe sự vĩ đại (māhātmya) của một tīrtha. Do vậy, bạch hiền giả, con ước được nghe những công đức của thánh địa này.

Verse 18

एतेनैव श्राव्यमेतद्यत्त्वयांगीकृतं मुने । त्वं हि त्रिलोकीं विचरन्वेत्सि सर्वां हि सारताम्

Điều này quả nên được thuật lại, vì ngài đã thuận nhận, bạch hiền giả. Bởi ngài du hành khắp ba cõi, hẳn biết rõ tinh túy của muôn sự.

Verse 19

तदेतत्सर्वतीर्थेभ्योऽधिकं मन्ये त्वदा हृतम्

Vì thế, ta cho rằng tīrtha này vượt hơn mọi tīrtha khác—chính là sự vĩ đại được ngài khơi mở và làm hiển lộ.

Verse 20

नारद उवाच । उचितं तव पार्थैतद्यत्पृच्छसि गुणिन्गुणान् । गुणिनामेव युज्यन्ते श्रोतुं धर्मोद्भवा गुणाः । साधूनां धर्मश्रवणैः कीर्तनैर्याति चान्वहम्

Nārada nói: “Hỡi Pārtha, việc ngươi hỏi về những đức hạnh của bậc hiền thiện thật là hợp lẽ. Quả vậy, chỉ người có đức mới xứng đáng lắng nghe những công đức sinh từ Dharma; và nhờ ngày ngày nghe Pháp và tụng niệm ca ngợi Pháp, đời sống của người thiện tăng trưởng từng ngày.”

Verse 21

पापानामसदालापैरायुर्याति यथान्वहम् । तदहं कीर्तयिष्यामि तीर्थस्यास्य गुणान्बहून्

“Cũng như kẻ ác phung phí tuổi thọ từng ngày bằng lời nói vô ích, nay ta sẽ kể lại nhiều công đức của thánh địa tīrtha này.”

Verse 22

यथा श्रुत्वा विजानासि युक्तमंगीकृतं मया । पुराहं विचरन्पार्थ त्रिलोकीं कपिलानुगः

“Để khi nghe, ngươi hiểu rằng sự thuận nhận của ta là có căn cứ: thuở trước, hỡi Pārtha, ta đã du hành khắp ba cõi, theo chân Kapila.”

Verse 23

गतवान्ब्रह्मणो लोकं तत्रापश्यं पितामहम् । स हि राजर्षिदेवर्षिमूर्तामूर्तैः सुसंवृतः

“Ta đã đến cõi của Brahmā, và tại đó ta được thấy Đấng Tổ Phụ (Pitāmaha). Ngài thật sự được vây quanh bởi các bậc vương tiên và thiên tiên—những hữu thể có hình và vô hình.”

Verse 24

विभाति विमलो ब्रह्मा नक्षत्रैरुडुराडिव । तमहं प्रणिपत्याथ चक्षुषा कृतस्वागतः

Brahmā thanh tịnh rực sáng như vầng trăng giữa muôn vì sao. Đảnh lễ Ngài xong, ta được Ngài đón nhận bằng ánh nhìn hiền hòa, chuẩn thuận.

Verse 25

उविष्टः प्रमुदितः कपिलेन सहैव च । एतस्मिन्नंतरे तत्र वार्तिकाः समुपागताः

Ngài ngồi vui mừng cùng Kapila; đúng vào lúc ấy, các sứ giả mang tin tức đã đến nơi đó.

Verse 26

प्रहीयंते हि ते नित्यं जगद्द्रष्टुं हि ब्रह्मणा । कृतप्रणामानथ तान्समासीनान्पितामहः

Vì họ luôn được Brahmā sai đi để quan sát các thế giới. Bấy giờ Pitāmaha (Brahmā), thấy họ đã đảnh lễ rồi ngồi xuống, liền cất lời.

Verse 27

चक्षुषामृतकल्पेन प्लावयन्निव चाब्रवीत् । कुत्र कुत्र विचीर्णं वो दृष्टं श्रुतमथापि वा

Như thể tắm gội họ bằng ánh nhìn cam lộ, Ngài nói: “Các ngươi đã lang thang nơi đâu? Trên đường đã thấy gì—hay thậm chí nghe được điều chi?”

Verse 28

किंचिदेवाद्भुतं ब्रूत श्रवणाद्येन पुण्यता । एवमुक्ते भगवता तेषां यः प्रवरो मतः

“Hãy nói cho Ta điều gì thật kỳ diệu—chỉ nghe thôi cũng được phước.” Khi Đấng Thế Tôn nói vậy, người ưu tú nhất trong họ bước ra.

Verse 29

सुश्रवानाम ब्रह्माणं प्रणिपत्येदमूचिवान् । प्रभोरग्रे च विज्ञप्तिर्यथा दीपो रवेस्तथा

Một vị tên Suśravā cúi lạy Brahmā rồi thưa: “Bạch Chúa Tôn, lời tâu của con trước Ngài khác nào ngọn đèn trước mặt trời.”

Verse 30

तथापि खलु वाच्यं मे परार्थं प्रेरितेन ते । मुनिः कात्यायनोनाम श्रुत्वा धर्मान्पुनर्बहून्

Dẫu vậy, ta vẫn phải nói—do ngươi thúc giục—vì một mục đích cao cả. Có một vị hiền giả tên Kātyāyana, sau khi nghe giáo pháp về dharma nhiều lần, hết lần này đến lần khác…

Verse 31

सारजिज्ञासया तस्थावेकांगुष्ठः शतं समाः । ततः प्रोवाच तं दिव्या वाणी कात्यायन श्रृणु

Khát khao biết được cốt tủy, ngài đứng thăng bằng trên một ngón chân suốt một trăm năm. Rồi một tiếng nói thiêng liêng cất lên: “Kātyāyana, hãy lắng nghe.”

Verse 32

पुण्ये सरस्वतीतीरे पृच्छ सारस्वतं मुनिम् । स ते सारं धर्मसाध्यं धर्मज्ञोऽभिवदिष्यति

“Trên bờ linh thiêng của sông Sarasvatī, hãy hỏi hiền giả Sārasvata. Bậc thông đạt dharma ấy sẽ tuyên bày cho ngươi cốt tủy—điều cần thành tựu nhờ dharma.”

Verse 33

इति श्रुत्वा मुनिवरो मुनिश्रेष्ठमुपेत्य तम् । प्रणम्य शिरसा भूमौ पप्रच्छेदं हृदि स्थितम्

Nghe vậy, vị hiền giả ưu tú liền đến gần bậc hiền triết tối thượng; cúi đầu sát đất đảnh lễ, rồi thưa hỏi điều đã ấp ủ trong tim từ lâu.

Verse 34

सत्यं केचित्प्रशंसंतितपः शौचं तथा परे । सांख्यं केचित्प्रशंसंति योगमन्ये प्रचक्षते

Có người ca ngợi chân thật; kẻ khác tôn vinh khổ hạnh và thanh tịnh. Có người khen Sāṃkhya, còn người khác lại tuyên xưng Yoga là con đường tối thượng.

Verse 35

क्षमां केचित्प्रशंसंति तथैव भृशमार्ज्जवम् । केचिन्मौनं प्रशंसंति केचिदाहुः परं श्रुतम्

Có người ca ngợi lòng nhẫn nhục, lại ca ngợi sự ngay thẳng lớn lao. Có người ca ngợi sự im lặng; kẻ khác nói rằng Thánh điển Śruti (Veda) là tối thượng.

Verse 36

सम्यग्ज्ञानं प्रशंसंति केचिद्वैराग्यमुत्तमम् । अग्निष्टोमादिकर्माणि तथा केचित्परं विदुः

Có người ca ngợi chánh tri kiến; có người ca ngợi ly tham (vairāgya) là tối thượng. Kẻ khác lại cho rằng các nghi lễ như tế Agniṣṭoma và những việc tương tự là cao nhất.

Verse 37

आत्मज्ञानं परं केचित्समलोष्टाश्मकांचनम् । इत्थं व्यवस्थिते लोके कृत्याकृत्यविधौ जनाः

Có người cho rằng tri kiến về Ngã (ātma-jñāna) là tối thượng—nơi đất cục, đá và vàng được nhìn như nhau. Vì thế, trong thế gian vốn như vậy, con người phân rẽ về điều nên làm và điều không nên làm.

Verse 38

व्यामोहमेव गच्छंति किं श्रेय इति वादिनः । यदेतेषु परं कृत्यम् नुष्ठेयं महात्मभिः

Những kẻ tranh luận rằng: “Điều gì thật sự lợi ích?” chỉ rơi vào mê loạn. Vì vậy, trong các điều ấy, bổn phận nào là tối thượng thì bậc đại tâm phải thực hành.

Verse 39

वक्तुमर्हसि धर्मज्ञ मम सर्वार्थसाधकम्

Ô bậc am tường Dharma, xin ngài hãy nói cho con điều có thể thành tựu mọi mục đích cho con.

Verse 40

सारस्वत उवाच । यन्मां सरस्वती प्राह सारं वक्ष्यामि तच्छृणु । छायाकारं जगत्सर्वमुत्पत्तिक्षयधर्मि च । वारांगनानेत्रभंगस्वद्वद्भंगुरमेव तत्

Sārasvata nói: Hãy nghe tinh yếu mà nữ thần Sarasvatī đã dạy ta, nay ta sẽ tuyên bày. Toàn thể thế gian này như bóng hình, mang tính sinh rồi diệt; thật mong manh như trò liếc mắt thoáng qua của một kỹ nữ.

Verse 41

धनायुर्यौवनं भोगाञ्जलचंद्रवदस्थिरान् । बुद्ध्या सम्यक्परामृश्य स्थाणुदानं समाश्रयेत्

Của cải, thọ mạng, tuổi trẻ và các lạc thú đều bất định như bóng trăng in nước. Lấy trí phân biệt mà quán xét cho thấu, hãy nương tựa nơi việc bố thí dâng lên Sthāṇu (Śiva).

Verse 42

दानवान्पुरुषः पापं नालं कर्तुमिति श्रुतिः । स्थाणुभक्तो जन्ममृत्यू नाप्नोतीति श्रुति स्तथा

Kinh điển dạy rằng: người có lòng bố thí thì không đủ khả năng làm điều tội lỗi. Cũng vậy, kinh điển dạy rằng: người chí thành sùng kính Sthāṇu (Śiva) thì không còn rơi vào sinh và tử.

Verse 43

सावर्णिना च गाथे द्वे कीर्तिते श्रृणु ये पुरा । वृषो हि भगवान्धर्मो वृषभो यस्य वाहनम्

Hãy nghe hai bài kệ (gāthā) xưa kia do Sāvarṇi tụng đọc: “Dharma chính là Con Bò thiêng phúc lành; và Đấng có bò làm cỗ xe…”

Verse 44

पूज्यते स महादेवः स धर्मः पर उच्यते । दुःखावर्ते तमोघोरे धर्माधर्मजले तथा

Đại Thần Mahādeva ấy đáng được thờ phụng—đó chính là Dharma tối thượng được tuyên dạy. Giữa xoáy lốc khổ đau, trong bóng tối ghê rợn, và giữa dòng nước của thiện và bất thiện cuốn trôi muôn loài, chỉ Ngài là nơi nương tựa.

Verse 45

क्रोधपंके मदग्राहे लोभबुद्बदसंकटे । मानगंभीरपाताले सत्त्वयानविभूषिते

Trong bùn lầy của sân hận, giữa cá sấu của men say; trong cơn xoáy hiểm nguy của những bọt tham; và nơi địa phủ sâu thẳm của kiêu mạn—biển sinh tử này thật đáng sợ, dẫu có được trang sức bằng “cỗ xe” của sattva (thiện tướng bề ngoài).

Verse 46

मज्जंतं तारयत्येको हरः संसारसागरात् । दानं वृत्तं व्रतं वाचः कीर्तिधर्मौ तथायुषः

Chỉ một mình Hara (Śiva) cứu kẻ đang chìm khỏi biển sinh tử. Bố thí, hạnh lành, giới nguyện, lời nói có kỷ luật, danh thơm và Chánh Pháp—thậm chí cả thọ mạng—đều được nâng đỡ và viên thành nhờ nương tựa nơi Ngài.

Verse 47

परोपकरणं कायादसारात्सारमुद्धरेत् । धर्मे रागः श्रुतौ चिंता दाने व्यसनमुत्तमम्

Từ thân thể mong manh này, hãy rút lấy tinh hoa—phụng sự người khác. Yêu mến Chánh Pháp, suy niệm lời dạy thánh, và một “niềm say” cao quý đối với bố thí—ấy là điều tối thượng.

Verse 48

इंद्रियार्थेषु वैराग्यं संप्राप्तं जन्मनः फलम् । देशेऽस्मिन्भारते जन्म प्राप्य मानुष्यमध्रुवम्

Ly tham đối với các cảnh trần của giác quan mới là quả thật của đời sinh ra. Đã được sinh trong cõi Bhārata này, lại mang thân người vô thường—hãy gắng sức hướng về mục đích cao thượng ấy.

Verse 49

न कुर्यादात्मनः श्रेयस्तेनात्मा वंचतश्चिरम् । देवासुराणां सर्वेषां मानुष्यमतिदुर्लभम्

Nếu không theo đuổi điều thiện ích chân thật cho chính mình, người ấy tự dối mình rất lâu. Đối với tất cả—cả chư thiên lẫn a-tu-la—được sinh làm người là điều vô cùng khó gặp.

Verse 50

तत्संप्राप्य तथा कुर्यान्न गच्छेन्नरकं यथा । सर्वस्य मूलं मानुष्यं तथा सर्वार्थसाधकम्

Đã được thân người ấy rồi, hãy hành xử sao cho không rơi vào địa ngục. Đời người là gốc rễ của mọi sự, và cũng là phương tiện để thành tựu mọi mục đích chân chính.

Verse 51

यदि लाभे न यत्नस्ते मूलं रक्ष प्रयत्नतः । महता पुण्यमूल्येन क्रीयते कायनौस्त्वया

Dẫu con không gắng sức để cầu thêm lợi lộc, ít nhất hãy hết lòng gìn giữ cái vốn gốc. Vì “con thuyền của thân này” được con mua bằng cái giá rất lớn của phước đức tích tụ (puṇya).

Verse 52

गंतुं दुःखोदधेः पारं तर यावन्न भिद्यते । अविकारिशरीरत्वं दुष्प्राप्यं वै ततः

Muốn đến bờ bên kia của biển khổ, hãy vượt qua khi (thân này, phương tiện này) chưa bị tan vỡ. Vì về sau, một thân không bị biến hoại và suy tàn quả thật khó mà được lại.

Verse 53

नापक्रामति संसारादात्महा स नराधमः । तपस्तप्यन्ति यतयो जुह्वते चात्र यज्विनः । दानानि चात्र दीयंते परलोकार्थमादरात्

Kẻ không rút lui khỏi luân hồi (saṃsāra) là kẻ tự sát hại Chân Ngã của mình—thật là hạng người thấp kém nhất. Ở đời này, các ẩn sĩ tu khổ hạnh; các vị hành tế rưới dâng lễ vật; và bố thí được trao với lòng cung kính vì lợi ích cho đời sau.

Verse 54

कात्यायन उवाच । दानस्य तपसो वापि भगवन्किं च दुष्करम् । किं वा महत्फलं प्रेत्य सारस्वत ब्रवीहि तत्

Kātyāyana thưa: “Bạch đấng tôn kính, giữa bố thí (dāna) và khổ hạnh (tapas), điều nào thật khó làm? Và điều nào cho quả báo lớn nhất sau khi chết? Ôi Sārasvata, xin hãy nói cho con biết.”

Verse 55

सारस्वत उवाच । न दानाद्दुष्करतरं पृथिव्यामस्ति किंचन । मुने प्रत्यक्षमेवैतद्दृश्यते लोकसाक्षिकम्

Sārasvata nói: “Trên cõi đất này, không gì khó hơn việc bố thí. Hỡi bậc hiền triết, điều ấy thấy rõ ngay trước mắt—cả thế gian làm chứng.”

Verse 56

परित्यज्य प्रियान्प्राणान्धनार्थे हि महाभयम् । प्रविशंति महालोभात्समुद्रमटवीं गिरिम्

Vì của cải, người ta còn bỏ cả mạng sống thân yêu; do lòng tham lớn, họ lao vào những hiểm nguy ghê sợ: biển cả, rừng sâu và núi thẳm.

Verse 57

सेवामन्ये प्रपद्यंते श्ववृत्तिरिति या स्मृता । हिंसाप्रायां बहुक्लेशां कृषिं चैव तथा परे

Có người theo nghề hầu hạ—trong truyền thống gọi là “kế sinh nhai như chó”; kẻ khác lại làm nông, vốn đầy bạo lực và muôn phần nhọc nhằn.

Verse 58

तस्य दुःखार्जितस्येह प्राणेभ्योपि गरीयसः । आयासशतलब्धस्य परित्यागः सुदुष्करः

Của cải kiếm được nơi đời này bằng khổ nhọc—quý hơn cả mạng sống—thì việc xả bỏ thật vô cùng khó, nhất là khi đã đạt được qua trăm lần lao lực.

Verse 59

यद्ददाति यदश्नाति तदेव धनिनो धनम् । अन्ये मृतस्य क्रीडंति दारैरपि धनैरपि

Điều người giàu đem bố thí và điều người ấy thọ dụng—chỉ bấy nhiêu mới thật là tài sản của mình. Khi chết, kẻ khác vui đùa với phần còn lại: cả gia quyến lẫn của cải.

Verse 60

अहन्यहनि याचंतमहं मन्ये गुरुं यथा । मार्जनं दर्पणस्येव यः करोति दिनेदिने

Ta xem người khất thực ngày ngày như bậc thầy; như việc lau bóng tấm gương mỗi ngày, người ấy khiến ta tự gột rửa mình từng ngày.

Verse 61

दीयमानं हि नापैति भूय एवाभिवर्धते । कूप उत्सिच्यमानो हि भवेच्छुद्धो बहूदकः

Vật đem bố thí không hề hao hụt, trái lại càng thêm tăng trưởng. Như giếng được bồi nước thường xuyên sẽ trong sạch và đầy ắp nước.

Verse 62

एकजन्मसुखस्यार्थे सहस्राणि विलापयेत् । प्राज्ञो जन्मसहस्रेषु संचिनोत्येकजन्मनि

Vì lạc thú của một đời, người ta có thể phung phí công đức tích lũy của ngàn đời. Nhưng bậc trí, chỉ trong một đời, gom phước đức nâng đỡ cho ngàn kiếp sinh.

Verse 63

मूर्खो हि न ददात्यर्थानिह दारिद्र्यशंकया । प्राज्ञस्तु विसृजत्यर्थानमुत्र तस्य शंकया

Kẻ ngu không bố thí của cải ở đời này vì sợ nghèo; còn bậc trí lại xả tài vật, vì sợ nghèo nơi đời sau.

Verse 64

किं धनेन करिष्यंति देहिनो भंगुराश्रयाः । यदर्थं धनमिच्छंति तच्छरीरमशाश्वतम्

Chúng sinh mang thân, nương tựa nơi chỗ dựa mong manh, rốt cuộc làm được gì với của cải? Vì thân này mà họ cầu giàu sang, nhưng chính thân ấy lại vô thường.

Verse 65

अक्षरद्वयमभ्यस्तं नास्तिनास्तीति यत्पुरा । तदिदं देहिदेहिति विपरीतमुपस्थितम्

Câu hai âm từng được tụng xưa kia là: “Không có, không có.” Nay chính đôi ấy hiện ra đảo ngược thành: “Hãy cho, hãy cho!”

Verse 66

बोधयंति च यावंतो देहीति कृपणं जनाः । अवस्थेयमदानस्य मा भूदेवं भवानपि

Dẫu bao người khuyên răn kẻ keo kiệt rằng: “Hãy cho!”, nỗi nhục của việc không bố thí vẫn còn đó. Mong sao số phận ấy cũng đừng đến với ngươi.

Verse 67

दातुरेवोपकाराय वदत्यर्थीति देहि मे । यस्माद्दाता प्रयात्यूर्ध्वमधस्तिष्ठेत्प्रतिग्रही

Người cầu xin nói: “Tôi cần—xin hãy cho tôi,” chính là vì lợi ích của người bố thí; bởi người cho được thăng lên, còn kẻ chỉ nhận thì ở dưới.

Verse 68

दरिद्रा व्याधिता मूर्खाः परप्रेष्यकराः सदा । अदत्तदानाज्जायंते दुःखस्यैव हि भाजनाः

Nghèo khổ, bệnh tật, ngu độn và cảnh luôn làm tôi tớ cho người khác phát sinh từ việc keo kiệt không bố thí; quả thật họ chỉ trở thành chiếc bình chứa toàn khổ đau.

Verse 69

धनवंतमदातारं दरिद्रं वाऽतपस्विनम् । उभावंभसि मोक्तव्यौ कंठे बद्धा महाशिलाम्

Kẻ giàu mà không bố thí, và kẻ nghèo mà không tu khổ hạnh—cả hai đáng bị quăng xuống nước, buộc một tảng đá lớn nơi cổ.

Verse 70

शतेषु जायते शूरः सहस्रेषु च पंडितः । वक्ता शतसहस्रेषु दाता जायेत वा न वा

Trong trăm người mới sinh một dũng sĩ; trong ngàn người mới có bậc học giả. Trong trăm ngàn người mới xuất hiện người hùng biện—nhưng bậc thí chủ chân thật thì có thể sinh ra, cũng có thể chẳng sinh ra.

Verse 71

गोभिर्विप्रैश्च वेदैश्च सतीभिः सत्यवादिभिः । अलुब्धैर्दानशीलैश्च सप्तभिर्धार्यते मही

Trái đất được nâng đỡ bởi bảy điều: bò, các Bà-la-môn, kinh Veda, người phụ nữ trinh chính, kẻ nói lời chân thật, người không tham, và những ai chuyên tâm bố thí.

Verse 72

शिबिरौशीनरोङ्गानि सुतं च प्रियमौरसम् । ब्राह्मणार्थमुपाकृत्य नाकपृष्ठमितो गतः

Śibi, con của Uśīnara, vì lợi ích của một Bà-la-môn đã dâng hiến cả thân thể mình và cả người con ruột yêu dấu; từ cõi này, ngài đạt đến đỉnh cao thiên giới.

Verse 73

प्रतर्द्दनः काशिपति प्रदाय नयने स्वके । ब्राह्मणायातुलां कीर्तिमिह चामुत्र चाश्नुते

Pratarddana, chúa tể xứ Kāśī, do hiến dâng chính đôi mắt mình cho một Bà-la-môn, đã hưởng danh tiếng vô song—cả ở đời này lẫn đời sau.

Verse 74

निमी राष्ट्रं च वैदेहो जामदग्न्यो वसुंधराम् । ब्राह्मणेभ्यो ददौ चापि गयश्चोर्वीं सपत्तनाम्

Nimi xứ Vaideha đã hiến tặng vương quốc; Jāmadagnya (Paraśurāma) đã hiến tặng cả địa cầu; và Gaya cũng ban đất đai—cùng mọi nguồn lợi lệ thuộc—cho các Bà-la-môn.

Verse 75

अवर्षति च पर्जन्ये सर्वभूतनिवासकृत् । वसिष्ठो जीवयामास प्रजापतिरिव प्रजाः

Khi mây mưa ngăn không đổ xuống, hiền thánh Vasiṣṭha—đấng gìn giữ chốn cư trú của muôn loài—đã nuôi dưỡng và làm cho dân chúng hồi sinh, như chính Prajāpati nâng đỡ các loài thọ tạo.

Verse 76

ब्रह्मदत्तश्च पांचाल्यो राजा बुद्धिमतां वरः । निधिं शंखं द्विजाग्र्येभ्यो दत्त्वा स्वर्गमवाप्तवान्

Vua Brahmadatta xứ Pāñcāla—bậc đứng đầu trong hàng người trí—đã đạt cõi trời sau khi hiến tặng cho các bậc nhị sinh tối thắng một bảo tạng mang tên Śaṅkha.

Verse 77

सहस्रजिच्च राजर्षिः प्राणानिष्टान्महायशाः । ब्राह्मणार्थे परित्यज्य गतो लोकाननुत्तमान्

Sahasrajit, vị vương tiên lừng danh, đã xả bỏ cả mạng sống yêu quý vì lợi ích của các Bà-la-môn, nên được đi đến những cõi giới vô thượng.

Verse 78

एते चान्ये च बहवः स्थाणोर्दानेन भक्तितः । रुद्रलोकं गता नित्यं शान्तात्मानो जितेन्द्रियाः

Những người này và còn nhiều người khác, nhờ lòng sùng kính mà bố thí dâng lên Sthāṇu (Śiva), đã đến cõi Rudra; tâm hồn thường an tịnh và làm chủ các căn.

Verse 79

एषां प्रतिष्ठिता कीर्तिर्यावत्स्थास्यति मेदिनी । इति संचिंत्य सारार्थी स्थाणुदानपरो भव

Danh tiếng của họ được an lập chừng nào trái đất còn tồn tại. Suy niệm như vậy, hỡi người cầu tinh yếu tối thượng, hãy chuyên tâm nơi việc bố thí dâng lên Sthāṇu (Śiva).

Verse 80

सोऽपि मोह परित्यज्य तथा कात्यायनोऽभवत्

Người ấy cũng từ bỏ mê lầm, và như vậy trở thành kẻ chân chính nối dòng truyền thừa của Kātyāyana.

Verse 81

नारद उवाच । एवं सुश्रवसा प्रोक्तां कथामाकर्ण्य पद्मभूः । हर्षाश्रुसंयुतोऽतीव प्रशशंस मुहुर्मुहुः

Nārada nói: Nghe câu chuyện do Suśravas thuật lại, Padmabhū (Phạm Thiên) tràn đầy lệ hoan hỷ và không ngừng tán thán ông hết lần này đến lần khác.

Verse 82

साधु ते व्याहृतं वत्स एवमेतन्न चान्यथा । सत्यं सारस्वतः प्राह सत्या चैवं तथा श्रुतिः

“Lành thay, con yêu—đúng là như vậy, không thể khác. Sārasvata đã nói đó là chân thật; và Thánh Khải (Śruti) cũng xác chứng như thế.”

Verse 83

दानं यज्ञानां वरूथं दक्षिणा लोके दातारंसर्वभूतान्युपजीवंति दानेनारातीरंपानुदंत दानेन द्विषंतो मित्रा भवंति दाने सर्वं प्रतिष्ठितं तस्माद्दानं परमं वदंतीति

“Bố thí là thành lũy che chở cho mọi tế lễ; là dakṣiṇā thiêng liêng trong đời. Muôn loài nương tựa nơi người cho nhờ sự cho. Nhờ bố thí mà xua tan tai ách; nhờ bố thí mà kẻ thù cũng hóa bạn. Tất cả đều được an lập trên bố thí—vì thế người ta tôn xưng bố thí là tối thượng.”

Verse 84

संसारसागरे घोरे धर्माधर्मोर्मिसंकुले । दानं तत्र निषेवेत तच्च नौरिव निर्मितम्

Trong biển cả luân hồi ghê rợn, bị khuấy động bởi những làn sóng của chánh và tà, người ta nên thực hành dāna (bố thí); vì nơi ấy, dāna được tạo như chiếc thuyền để vượt qua.

Verse 85

इति संचिंत्य च मया पुष्करे स्थापिता द्विजाः । गङ्गायमुनयोर्मध्ये मध्यदेशे द्विजाः सृते

Nghĩ như vậy, ta đã an lập các Bà-la-môn tại Puṣkara; và các Bà-la-môn cũng được an cư ở Madhyadeśa, vùng đất giữa sông Gaṅgā và Yamunā.

Verse 86

स्थापिताः श्रीहरिभ्यां तु श्रीगौर्या वेदवित्तमाः । रुद्रेण नागराश्चैव पार्वत्या शक्तिपूर्भवाः

Bởi hai đấng Hari tôn quý và bởi Gaurī cát tường, những bậc thông tỏ Veda bậc nhất đã được an lập; bởi Rudra, người Nāgara được định cư; và bởi Pārvatī, những người có nguồn gốc từ Śaktipura được sắp đặt chỗ ở.

Verse 87

श्रीमाले च तथा लक्ष्म्या ह्येवमादिसुरोत्तमैः । नानाग्रहाराः संदत्ता लोकोद्धरणकांक्षया

Cũng vậy, tại Śrīmāla, và bởi Lakṣmī—cùng bởi các thần linh tối thượng khác như thế—nhiều agrahāra (khu định cư được hiến cúng) đã được ban cấp, với ước nguyện nâng đỡ thế gian.

Verse 88

न हि दानफले कांक्षा काचिन्नऽस्ति सुरोत्तमाः । साधुसंरक्षणार्थं हि दानं नः परिकीर्तितम्

Ôi các bậc thần tối thượng, chúng ta tuyệt nhiên không mong cầu quả báo của việc bố thí; vì dāna của chúng ta được tuyên dạy là nhằm hộ trì những bậc hiền thiện (sādhu).

Verse 89

ब्राह्मणाश्च कृतस्थाना नानाधर्मोपदेशनैः । समुद्धरंति वर्णांस्त्रींस्ततः पूज्यतमा द्विजाः

Các Bà-la-môn, khi đã được an lập đúng chỗ, nhờ những lời giáo huấn đa dạng về dharma mà nâng đỡ ba varṇa; vì thế, hàng dvija (nhị sinh) là bậc đáng tôn kính nhất.

Verse 90

दानं चतुर्विधं दानमुत्सर्गः कल्पितं तथा । संश्रुतं चेति विविधं तत्क्रमात्परिकीर्तितम्

Bố thí có bốn loại: (1) dāna—trao tặng trực tiếp, (2) utsarga—cúng hiến lập quỹ công đức, (3) kalpita—bố thí theo sự sắp đặt/ấn định, và (4) saṃśruta—bố thí theo lời hứa phát nguyện. Tất cả được giảng dạy theo thứ tự ấy.

Verse 91

वापीकूपतडागानां वृक्षविद्यासुरौकसाम् । मठप्रपागृहक्षेत्रदानमुत्सर्ग इत्यसौ

Việc cúng hiến lập nên giếng, bậc giếng, ao hồ, trồng cây, dựng nơi học đạo, và xây chốn cư ngụ của chư thiên; lại thêm tu viện, nhà nước uống, nhà trú ngụ và ruộng đất—đó được gọi là “utsarga”.

Verse 92

उपजीवन्निमान्यश्च पुण्यं कोऽपि चरेन्नरः । षष्ठमंशं स लभते यावद्यो विसृजेद्द्विजः

Dẫu chỉ sống nương nhờ vào những sự cúng hiến ấy, một người cũng có thể tạo được chút phước; người ấy nhận một phần sáu công đức, chừng nào người thí chủ—hỡi Bà-la-môn—chưa thu hồi hay từ bỏ sự ban cấp ấy.

Verse 93

तदेषामेव सर्वेषां विप्रसंस्थापनं परम् । देवसंस्थापनं चैव धर्मस्तन्मूल एव यत्

Vì thế, trong mọi hình thức bố thí ấy, tối thượng là việc an lập và phụng dưỡng đúng pháp cho hàng Bà-la-môn; và cũng vậy, an lập chư thần (thờ phụng nơi đền miếu). Bởi Dharma thật sự bén rễ từ chính nền tảng ấy.

Verse 94

देवतायतनं यावद्यावच्च ब्राह्मणगृहम् । तावद्दातुः पूर्वजानां पुण्यांशश्चोपतिष्ठति

Chừng nào đền thờ của thần linh còn tồn tại—và chừng nào nhà của một Bà-la-môn còn tồn tại—chừng ấy một phần công đức vẫn đến với tổ tiên của người thí chủ.

Verse 95

एतत्स्वल्पं हि वाणिज्यं पुनर्बहुफलप्रदम् । जीर्णोद्धारे च द्विगुणमेतदेव प्रकीर्तितम्

“Cuộc ‘giao dịch’ công đức” này tuy tốn ít công sức, nhưng cho quả phúc dồi dào; và khi trùng tu những nơi thờ tự đã hư hoại, chính công đức ấy được tuyên nói là tăng gấp đôi.

Verse 96

तस्मादिदं त्वहमपिब्रवीमि सुरसत्तमाः । नास्ति दानसमं किंचित्सत्यं सारस्वतो जगौ

Vì thế, ta cũng tuyên bố điều này, hỡi các bậc tối thắng trong chư thiên: không có gì sánh bằng bố thí. Quả thật, Sārasvata đã nói như vậy.

Verse 97

नारद उवाच । इति सारस्वतप्रोक्तां तथा पद्मभुवेरिताम् । साधुसाध्वित्यमोदंत सुराश्चाहं सुविस्मिताः

Nārada nói: “Nghe lời Sārasvata đã thuyết, lại được Padmabhū (Phạm Thiên) xác chứng như thế, chư thiên và ta—vô cùng kinh ngạc—đều hoan hỷ, đồng thanh kêu: ‘Hay thay! Hay thay!’”

Verse 98

ततः सभाविसर्गांते सुरम्ये मेरुमूर्धनि । उपविश्य शिलापृष्ठे अहमेतदचिंतयम्

Rồi khi hội chúng giải tán, trên đỉnh núi Meru mỹ lệ, ta ngồi xuống trên một phiến đá và suy niệm về điều ấy.

Verse 99

सत्यमाह विरंचिस्तु स किमर्थं तु जीवति । येनैकमपि तद्धृत्तं नैव येन कृतार्थता

“Virañci (Phạm Thiên) nói thật; nhưng người ta sống để làm gì, nếu chẳng thực hành dù chỉ một lần việc bố thí ấy, và chẳng làm cho đời mình trở nên có ý nghĩa?”

Verse 100

तदहं दानपुण्यं हि करिष्यामि कथं स्फुटम् । कौपीनदण्डात्मधनो धनं स्वल्पं हि नास्ति मे

Vậy thì ta sẽ làm sao để thành tựu công đức bố thí một cách rõ ràng? Tài sản của ta chỉ có khố và cây gậy—quả thật ta không có dù chỉ chút tiền.

Verse 101

अनर्हते यद्ददाति न ददाति तथार्हते । अर्हानर्हपरिज्ञानाद्दानधर्मो हि दुष्करः

Khi người ta bố thí cho kẻ không xứng mà lại không bố thí cho người xứng đáng—vì khó phân biệt người xứng và kẻ không xứng—thì quả thật pháp bố thí trở nên khó thực hành.

Verse 102

देशेकाले च पात्रे च शुद्धेन मनसा तथा । न्यायार्जितं च यो दद्याद्यौवने स तदश्नुते

Người nào với tâm thanh tịnh, đem của cải kiếm được một cách chính đáng mà bố thí—xét đúng nơi chốn, thời điểm và người thọ nhận xứng đáng—người ấy hưởng quả báo ấy ngay cả khi còn trẻ.

Verse 103

तमोवृतस्तु यो दद्यात्क्रोधात्तथैव च । भुंक्ते दान फलं तद्धि गर्भस्थो नात्र संशयः

Nhưng kẻ bố thí khi tâm bị màn tối vô minh che phủ, hoặc cũng vì sân hận mà bố thí—người ấy thọ quả của sự bố thí ấy ngay khi còn trong bào thai; điều này không nghi ngờ.

Verse 104

बालत्वेऽपि च सोऽश्राति यद्दत्तं दम्भकारणात् । दत्तमन्यायतो वित्तं वै चार्थकारणम्

Ngay cả khi còn trẻ, người ta cũng sa sút nếu bố thí vì thói giả hình; và của cải do bất công mà có, khi đem bố thí để cầu lợi thế gian, cũng chỉ dẫn đến suy vong.

Verse 105

वृद्धत्वे हि समश्राति नरो वै नात्र भविष्यति । तस्माद्देशे च काले च सुपात्रे विधिना नरः । शुभार्जितं प्रयुञ्जीत श्रद्धया शाठ्यवर्जितः

Khi tuổi già đến, con người chắc chắn suy tàn—không chút nghi ngờ. Vì vậy, đúng nơi đúng lúc, đối với người thọ nhận xứng đáng, người ta nên theo pháp mà dâng cúng/bố thí những gì đã kiếm được chân chính, với lòng tín tâm và không chút gian trá.

Verse 106

तदेतन्निर्धनत्वाच्च कथं नाम भविष्यति । सत्यमाहुः पुरा वाक्यं पुराणमुनयोऽमलाः

Nhưng nếu nghèo túng thì làm sao có thể như vậy?—người đời băn khoăn. Tuy thế, các bậc hiền triết thanh tịnh thuở xưa đã nói một lời trong các Purāṇa, và lời ấy là chân thật.

Verse 107

नाधनस्यास्त्ययं लोको न परश्च कथंचन । अभिशस्तं प्रपश्यंति दरिद्रं पार्श्वतः स्थितम्

Với người không có của cải, dường như cả đời này lẫn đời sau đều chẳng tồn tại; người ta nhìn kẻ nghèo đứng bên cạnh mình như thể bị nguyền rủa và kết tội.

Verse 108

दारिद्र्यं पातकं लोके कस्तच्छंसितुमर्हति । पतितः शोच्यते सर्वैर्निर्धनश्चापि शोच्यते

Trong đời, nghèo khó bị xem như một tội lỗi—ai có thể ca ngợi điều ấy? Kẻ sa ngã được mọi người thương xót, và người bần cùng cũng được thương xót như vậy.

Verse 109

यः कृशाश्वः कृशधनः कृशभृत्यः कृशातिथिः । स वै प्रोक्तः कृशोनाम न शरीरकृशः कृशऋ

Người có ngựa còm cõi, của cải còm cõi, người hầu còm cõi, và lòng hiếu khách đối với khách cũng còm cõi—người ấy mới được gọi là ‘thật sự còm cõi’, chứ không chỉ là kẻ thân thể gầy gò.

Verse 110

अर्थवान्दुष्कुलीनोऽपि लोके पूज्यतमो नरः । शशिनस्तुल्यवंशोऽपि निर्धनः परिभूयते

Người có của cải, dẫu thuộc dòng dõi thấp kém, vẫn được đời tôn kính bậc nhất; còn người dòng dõi cao quý như trăng, nếu nghèo túng thì bị khinh miệt và làm nhục.

Verse 111

ज्ञानवृद्धास्तपोवृद्धा ये च वृद्धा बहुश्रुताः । ते सर्वे धनवृद्धस्य द्वारि तिष्ठन्ति किंकराः

Những bậc tăng trưởng về trí tuệ, tăng trưởng về khổ hạnh, và các bậc trưởng lão thông suốt nhiều kinh điển—tất thảy đều đứng nơi cửa nhà người giàu như kẻ hầu hạ.

Verse 112

यद्यप्ययं त्रिभुवने अर्थोऽस्माकं पराग्नहि । तथाप्यन्यप्रार्थितो हि तस्यैव फलदो भवेत्

Dẫu của cải này trong ba cõi thật chẳng phải của ta, nhưng khi người khác cầu xin, việc bố thí ấy lại kết quả công đức cho chính người cho.

Verse 113

अथवैतत्पुरा सर्वं चिंतयिष्यामि सुस्फुटम् । विलोकयामि पूर्वं तु किंचिद्योग्यं हि स्थानकम्

Hoặc bằng không, trước hết ta sẽ suy xét mọi điều này thật minh bạch; và trước mọi việc, ta sẽ tìm một nơi chốn thích hợp (xứng với việc định làm).

Verse 114

स चिंतयित्वेति बहुप्रकारं देशांश्च ग्रामान्नगराणि चाश्रमान् । बहूनहं पर्यटन्नाप्तवान्हि स्थानं हितं स्थापये यत्र विप्रान्

Suy tính theo nhiều cách, quan sát các miền, các làng, các đô thị và các đạo tràng ẩn tu, ta đã lang thang rất xa; nhưng vẫn không tìm được nơi thật sự lợi ích, nơi ta có thể an lập các vị Bà-la-môn.