Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

मुनीनामपि चेतांसि तीर्थयात्रासु पांडव । खिद्यंति परिकृप्यंति श्रेयसां विघ्नमूलतः

Transliteration

munīnāmapi cetāṃsi tīrthayātrāsu pāṃḍava | khidyaṃti parikṛpyaṃti śreyasāṃ vighnamūlataḥ

Translation

Hỡi Pāṇḍava, ngay cả tâm trí các bậc hiền triết cũng mỏi mệt và ưu phiền trong những cuộc hành hương đến các tirtha, vì chướng ngại phát sinh ngay từ gốc rễ của điều thiện lành tối thượng.

Word by Word

• मुनीनाम्: of sages
• मुनीनाम्: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, अप्यर्थ/समुच्चय (also/even)

• चेतांसि: minds
• चेतांसि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तीर्थयात्रासु: in pilgrimages to sacred places
• तीर्थयात्रासु: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (तीर्थस्य यात्रा), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• पाण्डव: O Pāṇḍava
• पाण्डव: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: पाण्डव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• खिद्यन्ति: become weary
• खिद्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √खिद् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद

• परिकृप्यन्ति: become dejected/feel distress
• परिकृप्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-√कृप् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद

• श्रेयसाम्: of auspicious goals/benefits
• श्रेयसाम्: Sambandha (Related to)
• Type: Noun
• Root: श्रेयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• विघ्नमूलतः: due to the root/cause of obstacles
• विघ्नमूलतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: विघ्न (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक) + तः (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: तत्पुरुष (विघ्नस्य मूलम्), तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb: from/because of)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced: Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: Pāṇḍava (Arjuna)

Visual Art Cues

Scene: Nārada explains that even sages become weary on pilgrimage due to obstacles; the sages’ faces show empathetic recognition, while Arjuna listens with sober attention.

Characters & Entities

• Pāṇḍava
• muni
• tīrtha-yātrā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage itself can trigger trials; perseverance and inner steadiness are essential for true śreyas (spiritual welfare).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named in this verse; it speaks generally about the pilgrim-path and its obstacles.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the focus is on the psychological and karmic difficulties that arise during tīrtha-yātrā.