राजधर्म से वनधर्म की ओर संक्रमण—यह सोपान ‘वैराग्य-प्रवेश’ का द्वार है। अयोध्या का लोक-शोक, मिथिला का शोक, और भरत की निर्मल निष्ठा मिलकर साधक को यह सिखाते हैं कि ईश्वर-इच्छा के सामने सांसारिक व्यवस्था (राज्य, कुल, प्रतिष्ठा) भी अस्थिर है। इस चरण में मुक्ति की सीढ़ी ‘त्याग’ नहीं, बल्कि ‘अनासक्ति सहित कर्तव्य’ है—राम की मौन-लीला, भरत की सत्य-भावना, और वसिष्ठ का धीरज-उपदेश मन को शरणागति की ओर चढ़ाते हैं।
Rasa chủ đạo của đoạn văn này là karuṇā, tuy nhiên lòng bi mẫn ở đây không chỉ là nỗi buồn thuần túy, mà là phương tiện dẫn đến sự thành tựu của bhakti. Nghe lời Bharata, niềm vui của các vị thần và việc họ rải hoa mở ra hai tầng ý nghĩa cùng lúc: sự bối rối trong cõi nhân gian, nhưng trong cái nhìn thiêng liêng, là sự thiết lập của dharma. Sự đến của sứ giả từ Janaka liên kết Mithilā với đại dương đau thương của Ayodhyā; do đó karuṇā trở thành tập thể, hai xã hội, hai vương quốc, cùng một sự chia cắt khỏi Rāma. Ẩn dụ về đại dương, thuyền và người lái thuyền của Tulsī (ngay cả thuyền của tri thức và sự xả ly cũng không thể vượt qua dòng sông của tình yêu) làm nổi bật một nguyên tắc của Mānas: lý trí và học vấn là chưa đủ; chỉ có Rāma-prema mới là bờ bên kia. Lời khuyên của Vasiṣṭha đứng vững như một trụ cột giữa nỗi than khổ, và cuối cùng sự sắp đặt của trái cây và rễ cây biến đổi "rừng-dharma" thành "āśrama-dharma". Phần này là một bậc thang trung gian, đưa người tìm đạo từ lòng bi mẫn đến śaraṇāgati (nương tựa).
Chaupai 270.1-4
भरत बचन सुचि सुनि सुर हरषे।साधु सराहि सुमन सुर बरषे।।
असमंजस बस अवध नेवासी।प्रमुदित मन तापस बनबासी।।
चुपहिं रहे रघुनाथ सँकोची।प्रभु गति देखि सभा सब सोची।।
जनक दूत तेहि अवसर आए।मुनि बसिष्ठँ सुनि बेगि बोलाए।।
करि प्रनाम तिन्ह रामु निहारे।बेषु देखि भए निपट दुखारे।।
दूतन्ह मुनिबर बूझी बाता।कहहु बिदेह भूप कुसलाता।।
सुनि सकुचाइ नाइ महि माथा।बोले चर बर जोरें हाथा।।
बूझब राउर सादर साईं।कुसल हेतु सो भयउ गोसाईं।।
bharata bacana suci suni sura haraṣe |sādhu sarāhi sumana sura baraṣe ||
asamaṁjasa basa avadha nevāsī |pramudita mana tāpasa banabāsī ||
cupahiṁ rahe raghunātha sãkocī |prabhu gati dekhi sabhā saba socī ||
janaka dūta tehi avasara āe |muni basiṣṭhã suni begi bolāe ||
kari pranāma tinha rāmu nihāre |beṣu dekhi bhae nipaṭa dukhāre ||
dūtanha munibara būjhī bātā |kahahu bideha bhūpa kusalātā ||
suni sakucāi nāi mahi māthā |bole cara bara joreṁ hāthā ||
būjhaba rāura sādara sāīṁ |kusala hetu so bhayau gosāīṁ ||
Nghe những lời thanh khiết của Bharata, các vị thần hoan hỉ; ca ngợi ngài như bậc thánh nhân, họ trút hoa xuống như mưa. Nhân dân Ayodhya lâm vào bối rối, trong khi các đạo sĩ và những người cư ngụ trong rừng vui mừng trong lòng. Chúa tể dòng Raghu lặng im, đầy dè dặt; thấy trạng thái của Chúa, cả hội đồng đều lo âu. Đúng lúc đó, các sứ giả của Janaka đến; đạo sĩ Vasishtha nghe tin, vội vã gọi họ vào. Họ cúi chào và ngắm nhìn Rama, thấy y phục của ngài, họ vô cùng đau buồn. Vị đạo sĩ tối thượng hỏi các sứ giả: "Hãy nói, quốc vương xứ Videha có khỏe không?" Nghe vậy, các sứ giả xuất chúng lùi lại trong ngượng ngùng, cúi đầu xuống đất, và nói với hai tay chắp lại. "Lời hỏi thăm ân cần của ngài, bậc tôn sư kính mến, tự nó đã trở thành nhân duyên cho sự an lành của ngài, thưa ngài."
Doha 270
नाहि त कोसल नाथ कें साथ कुसल गइ नाथ।मिथिला अवध बिसेष तें जगु सब भयउ अनाथ।।270।।
nāhi ta kosala nātha keṁ sātha kusala gai nātha |mithilā avadha biseṣa teṁ jagu saba bhayau anātha ||270||
Nếu không, lạy chúa thượng, mọi sự an lạc đã ra đi cùng Chúa tể xứ Kosala; cả thế giới đã trở nên không có người bảo vệ, nhất là Mithila và Ayodhya.
Chaupai 271.1-4
कोसलपति गति सुनि जनकौरा।भे सब लोक सोक बस बौरा।।
जेहिं देखे तेहि समय बिदेहू।नामु सत्य अस लाग न केहू।।
रानि कुचालि सुनत नरपालहि।सूझ न कछु जस मनि बिनु ब्यालहि।।
भरत राज रघुबर बनबासू।भा मिथिलेसहि हृदयँ हराँसू।।
नृप बूझे बुध सचिव समाजू।कहहु बिचारि उचित का आजू।।
समुझि अवध असमंजस दोऊ।चलिअ कि रहिअ न कह कछु कोऊ।।
नृपहि धीर धरि हृदयँ बिचारी।पठए अवध चतुर चर चारी।।
बूझि भरत सति भाउ कुभाऊ।आएहु बेगि न होइ लखाऊ।।
kosalapati gati suni janakaurā |bhe saba loka soka basa baurā ||
jehiṁ dekhe tehi samaya bidehū |nāmu satya asa lāga na kehū ||
rāni kucāli sunata narapālahi |sūjha na kachu jasa mani binu byālahi ||
bharata rāja raghubara banabāsū |bhā mithilesahi hṛdayã harā̃sū ||
nṛpa būjhe budha saciva samājū |kahahu bicāri ucita kā ājū ||
samujhi avadha asamaṁjasa doū |calia ki rahia na kaha kachu koū ||
nṛpahi dhīra dhari hṛdayã bicārī |paṭhae avadha catura cara cārī ||
būjhi bharata sati bhāu kubhāū |āehu begi na hoi lakhāū ||
Khi người dân thành Janaka nghe tin số phận của Chúa tể Kosala, toàn thể dân chúng đều chìm trong đau buồn và mất trí. Ai nhìn thấy Videha lúc bấy giờ đều cảm thấy tên gọi của ngài, Vô Thân, là đúng; không ai nghĩ khác. Khi nhà vua nghe về mưu đồ độc ác của hoàng hậu, ngài không nhìn thấy gì, như một con rắn thiếu viên ngọc. Bharata lên ngôi vua và Raghupati lưu đày trong rừng: nỗi kinh hoàng sâu sắc dâng lên trong lòng Chúa tể Mithila. Nhà vua hỏi các bậc trí tuệ và hội đồng đại thần: "Hãy suy xét và nói cho ta biết điều gì là thích hợp hôm nay." Suy nghĩ về hai nỗi bối rối ở Ayodhya, nên đi hay nên ở, không ai nói gì cả. Nhà vua bình tĩnh, suy ngẫm trong lòng, và sai bốn mật thám khôn ngoan đến Ayodhya. "Hãy dò la tâm ý thật của Bharata, tốt hay xấu, và trở về nhanh chóng, sao cho không bị chú ý."
Doha 271
गए अवध चर भरत गति बूझि देखि करतूति।चले चित्रकूटहि भरतु चार चले तेरहूति।।271।।
gae avadha cara bharata gati būjhi dekhi karatūti |cale citrakūṭahi bharatu cāra cale terahūti ||271||
Các sứ giả đến Ayodhya, biết về hành vi của Bharata, và thấy hành động của ông, họ trở về. Bharata khởi hành đến Chitrakoot, và các sứ giả trở về Mithila.
Chaupai 272.1-4
दूतन्ह आइ भरत कइ करनी।जनक समाज जथामति बरनी।।
सुनि गुर परिजन सचिव महीपति।भे सब सोच सनेहँ बिकल अति।।
धरि धीरजु करि भरत बड़ाई।लिए सुभट साहनी बोलाई।।
घर पुर देस राखि रखवारे।हय गय रथ बहु जान सँवारे।।
दुघरी साधि चले ततकाला।किए बिश्रामु न मग महीपाला।।
भोरहिं आजु नहाइ प्रयागा।चले जमुन उतरन सबु लागा।।
खबरि लेन हम पठए नाथा।तिन्ह कहि अस महि नायउ माथा।।
साथ किरात छ सातक दीन्हे।मुनिबर तुरत बिदा चर कीन्हे।।
dūtanha āi bharata kai karanī |janaka samāja jathāmati baranī ||
suni gura parijana saciva mahīpati |bhe saba soca sanehã bikala ati ||
dhari dhīraju kari bharata baṛāī |lie subhaṭa sāhanī bolāī ||
ghara pura desa rākhi rakhavāre |haya gaya ratha bahu jāna sãvāre ||
dugharī sādhi cale tatakālā |kie biśrāmu na maga mahīpālā ||
bhorahiṁ āju nahāi prayāgā |cale jamuna utarana sabu lāgā ||
khabari lena hama paṭhae nāthā |tinha kahi asa mahi nāyau māthā ||
sātha kirāta cha sātaka dīnhe |munibara turata bidā cara kīnhe ||
Các sứ giả đến và thuật lại cho hội chúng của Janaka, theo như điều họ hiểu, tất cả những gì Bharata đã làm. Nghe vậy, guru, gia quyến, các đại thần và nhà vua đều vô cùng âu lo và bị tình thương chế ngự. Góp lòng can đảm và ca ngợi Bharata, Janaka triệu tập các dũng sĩ kiệt xuất và các quan chức. Vua để lại lính canh canh giữ nhà, thành và xứ, và chuẩn bị ngựa, voi, xe chiến và nhiều loại xe cộ. Sau khi chuẩn bị mọi thứ trong hai ghadi, họ lập tức lên đường, và nhà vua không nghỉ ngơi ở bất cứ nơi nào trên đường. Sáng nay vua tắm tại Prayaga, và toàn thể đoàn quân đã bắt đầu vượt sông Yamuna. "Chúng thần, chúa thượng, được sai đi trước để mang tin." Nói vậy, các sứ giả cúi đầu xuống đất. Bậc thánh nhân xuất chúng cho họ sáu hay bảy người Kirata làm hộ tống, và lập tức tiễn các sứ giả lên đường.
Doha 272
सुनत जनक आगवनु सबु हरषेउ अवध समाजु।रघुनंदनहि सकोचु बड़ सोच बिबस सुरराजु।।272।।
sunata janaka āgavanu sabu haraṣeu avadha samāju |raghunaṁdanahi sakocu baṛa soca bibasa surarāju ||272||
Nghe tin Janaka đến, toàn thể hội chúng ở Ayodhya đều hoan hỉ; nhưng Rama, niềm vui của dòng Raghu, cảm thấy vô cùng ngượng ngùng, còn Indra, vua của các vị thần, bị bao trùm bởi nỗi lo âu sâu sắc.
Chaupai 273.1-4
गरइ गलानि कुटिल कैकेई।काहि कहै केहि दूषनु देई।।
अस मन आनि मुदित नर नारी।भयउ बहोरि रहब दिन चारी।।
एहि प्रकार गत बासर सोऊ।प्रात नहान लाग सबु कोऊ।।
करि मज्जनु पूजहिं नर नारी।गनप गौरि तिपुरारि तमारी।।
रमा रमन पद बंदि बहोरी।बिनवहिं अंजुलि अंचल जोरी।।
राजा रामु जानकी रानी।आनँद अवधि अवध रजधानी।।
सुबस बसउ फिरि सहित समाजा।भरतहि रामु करहुँ जुबराजा।।
एहि सुख सुधाँ सींची सब काहू।देव देहु जग जीवन लाहू।।
garai galāni kuṭila kaikeī |kāhi kahai kehi dūṣanu deī ||
asa mana āni mudita nara nārī |bhayau bahori rahaba dina cārī ||
ehi prakāra gata bāsara soū |prāta nahāna lāga sabu koū ||
kari majjanu pūjahiṁ nara nārī |ganapa gauri tipurāri tamārī ||
ramā ramana pada baṁdi bahorī |binavahiṁ aṁjuli aṁcala jorī ||
rājā rāmu jānakī rānī |ānãda avadhi avadha rajadhānī ||
subasa basau phiri sahita samājā |bharatahi rāmu karahũ jubarājā ||
ehi sukha sudhā̃ sīṁcī saba kāhū |deva dehu jaga jīvana lāhū ||
Kaikeyi độc ác bị nuốt chửng bởi hối tiếc; nàng có thể nói với ai, và có thể đổ lỗi cho ai? Nghĩ trong lòng rằng họ sẽ ở lại thêm bốn ngày nữa, nam và nữ đều hoan hỉ. Như vậy ngày ấy cũng trôi qua, và vào buổi sáng mọi người đều bắt đầu tắm rửa. Sau khi tắm, nam và nữ thờ phụng Ganesha, Gauri, Shiva kẻ hủy diệt Tripura, và Mặt Trời kẻ hủy diệt bóng tối. Rồi họ cúi lạy dưới chân Rama, chúa tể của Lakshmi, và cầu nguyện với hai bàn tay chắp lại, vạt áo chắp trước. Nguyện Rama làm vua và Janaki làm hoàng hậu, và Ayodhya làm kinh đô, bậc tột cùng của hoan lạc. Nguyện kinh đô lại an cư và đông đúc cùng toàn thể triều đình, và nguyện Rama lập Bharata làm thái tử. Lạy Chúa, hãy rắc lên mọi người thứ cam lồ hoan lạc này, và ban cho thế gian được đạt mục đích sống đời.
Doha 273
गुर समाज भाइन्ह सहित राम राजु पुर होउ।अछत राम राजा अवध मरिअ माग सबु कोउ।।273।।
gura samāja bhāinha sahita rāma rāju pura hou |achata rāma rājā avadha maria māga sabu kou ||273||
Nguyện Rama cai trị thành phố cùng với thầy của ngài, hội đồng, và các anh em của ngài; và nguyện chúng tôi được chết khi Rama vẫn còn là vua của Ayodhya. Đó là điều mọi người cầu xin.
Chaupai 274.1-4
सुनि सनेहमय पुरजन बानी।निंदहिं जोग बिरति मुनि ग्यानी।।
एहि बिधि नित्यकरम करि पुरजन।रामहि करहिं प्रनाम पुलकि तन।।
ऊँच नीच मध्यम नर नारी।लहहिं दरसु निज निज अनुहारी।।
सावधान सबही सनमानहिं।सकल सराहत कृपानिधानहिं।।
लरिकाइहि ते रघुबर बानी।पालत नीति प्रीति पहिचानी।।
सील सकोच सिंधु रघुराऊ।सुमुख सुलोचन सरल सुभाऊ।।
कहत राम गुन गन अनुरागे।सब निज भाग सराहन लागे।।
हम सम पुन्य पुंज जग थोरे।जिन्हहि रामु जानत करि मोरे।।
suni sanehamaya purajana bānī |niṁdahiṁ joga birati muni gyānī ||
ehi bidhi nityakarama kari purajana |rāmahi karahiṁ pranāma pulaki tana ||
ū̃ca nīca madhyama nara nārī |lahahiṁ darasu nija nija anuhārī ||
sāvadhāna sabahī sanamānahiṁ |sakala sarāhata kṛpānidhānahiṁ ||
larikāihi te raghubara bānī |pālata nīti prīti pahicānī ||
sīla sakoca siṁdhu raghurāū |sumukha sulocana sarala subhāū ||
kahata rāma guna gana anurāge |saba nija bhāga sarāhana lāge ||
hama sama punya puṁja jaga thore |jinhahi rāmu jānata kari more ||
Nghe những lời đầy yêu thương của dân chúng trong thành, các đạo sĩ, những người tu tập yoga và khổ hạnh, cùng những người có học vấn đều cảm thấy khinh bỉ giới luật của chính mình. Như vậy dân chúng trong thành làm các nghi lễ hằng ngày, rồi cúi lạy Rama với thân thể run rẩy vì hoan hỉ. Kẻ cao, người thấp và trung bình, nam cũng như nữ, mỗi người đều được chiêm ngắm theo đúng địa vị của mình. Người chăm chú tôn trọng tất cả họ, và tất cả đều ca ngợi Chúa, kho tàng của lòng bi mẫn. Từ thuở ấu thơ, Đấng Tốt Nhất của dòng Raghu đã giữ đúng đường lối hành xử, và đã biết và nhận ra tình yêu chân thật. Vua của dòng Raghu là đại dương của sự hiền lành và khiêm nhường, với gương mặt đẹp đẽ, đôi mắt xinh và bản tính chân thật. Kể về vô số đức hạnh của Rama, họ tràn đầy tình yêu, và tất cả bắt đầu ca ngợi vận may của chính mình. Ít ai trên thế gian có kho tàng công đức như chúng ta, những người được Rama biết và xem như người của Ngài.
Doha 274
प्रेम मगन तेहि समय सब सुनि आवत मिथिलेसु।सहित सभा संभ्रम उठेउ रबिकुल कमल दिनेसु।।274।।
prema magana tehi samaya saba suni āvata mithilesu |sahita sabhā saṁbhrama uṭheu rabikula kamala dinesu ||274||
Vào lúc đó, khi mọi người đều chìm đắm trong tình yêu, họ nghe rằng Chúa tể Mithila đang đến. Rama, mặt trời của hoa sen dòng Surya, vội vàng đứng dậy cùng với toàn thể hội đồng.
Chaupai 275.1-4
भाइ सचिव गुर पुरजन साथा।आगें गवनु कीन्ह रघुनाथा।।
गिरिबरु दीख जनकपति जबहीं।करि प्रनाम रथ त्यागेउ तबहीं।।
राम दरस लालसा उछाहू।पथ श्रम लेसु कलेसु न काहू।।
मन तहँ जहँ रघुबर बैदेही।बिनु मन तन दुख सुख सुधि केही।।
आवत जनकु चले एहि भाँती।सहित समाज प्रेम मति माती।।
आए निकट देखि अनुरागे।सादर मिलन परसपर लागे।।
लगे जनक मुनिजन पद बंदन।रिषिन्ह प्रनामु कीन्ह रघुनंदन।।
भाइन्ह सहित रामु मिलि राजहि।चले लवाइ समेत समाजहि।।
bhāi saciva gura purajana sāthā |āgeṁ gavanu kīnha raghunāthā ||
giribaru dīkha janakapati jabahīṁ |kari pranāma ratha tyāgeu tabahīṁ ||
rāma darasa lālasā uchāhū |patha śrama lesu kalesu na kāhū ||
mana tahã jahã raghubara baidehī |binu mana tana dukha sukha sudhi kehī ||
āvata janaku cale ehi bhā̃tī |sahita samāja prema mati mātī ||
āe nikaṭa dekhi anurāge |sādara milana parasapara lāge ||
lage janaka munijana pada baṁdana |riṣinha pranāmu kīnha raghunaṁdana ||
bhāinha sahita rāmu mili rājahi |cale lavāi sameta samājahi ||
Với các anh em, đại thần, đạo sư và công dân làm bạn đồng hành, Chúa tể của dòng họ Raghus đã khởi hành trên hành trình của mình. Khi ngài núi được Chúa tể của Janaka nhìn thấy, ngài đã dâng lời chào và ngay lập tức rời bỏ cỗ xe của mình. Tràn ngập khao khát nóng lòng được nhìn thấy Rama, ngài không cảm thấy mệt mỏi hay đau khổ từ chuyến đi. Tâm trí của ngài ở nơi Rama và con gái của Videha; không có tâm trí, cơ thể ngài không biết đau đớn hay khoái lạc. Như vậy Janaka đã đến, tiến lên với toàn thể đoàn tùy tùng, trái tim ngài bị choáng ngợp bởi tình yêu. Khi họ đến gần và nhìn thấy tình cảm của nhau, họ gặp nhau với sự tôn kính. Janaka bắt đầu cúi lạy dưới chân các hiền triết, và niềm vui của dòng họ Raghus dâng lời chào đến các rishi. Rama, cùng với các anh em, gặp nhà vua, và họ khởi hành, đưa theo toàn thể hội chúng.
Doha 275
आश्रम सागर सांत रस पूरन पावन पाथु।सेन मनहुँ करुना सरित लिएँ जाहिं रघुनाथु।।275।।
āśrama sāgara sāṁta rasa pūrana pāvana pāthu |sena manahũ karunā sarita liẽ jāhiṁ raghunāthu ||275||
Đạo viện như một đại dương, tràn đầy nước trong sạch của tâm trạng thanh bình. Đoàn quân như một dòng sông của lòng thương xót, và Raghunath, Chúa tể của dòng họ Raghu, dường như đang dẫn nó để gặp đại dương ấy.
Chaupai 276.1-4
बोरति ग्यान बिराग करारे।बचन ससोक मिलत नद नारे।।
सोच उसास समीर तंरगा।धीरज तट तरुबर कर भंगा।।
बिषम बिषाद तोरावति धारा।भय भ्रम भवँर अबर्त अपारा।।
केवट बुध बिद्या बड़ि नावा।सकहिं न खेइ ऐक नहिं आवा।।
बनचर कोल किरात बिचारे।थके बिलोकि पथिक हियँ हारे।।
आश्रम उदधि मिली जब जाई।मनहुँ उठेउ अंबुधि अकुलाई।।
सोक बिकल दोउ राज समाजा।रहा न ग्यानु न धीरजु लाजा।।
भूप रूप गुन सील सराही।रोवहिं सोक सिंधु अवगाही।।
borati gyāna birāga karāre |bacana sasoka milata nada nāre ||
soca usāsa samīra taṁragā |dhīraja taṭa tarubara kara bhaṁgā ||
biṣama biṣāda torāvati dhārā |bhaya bhrama bhavãra abarta apārā ||
kevaṭa budha bidyā baṛi nāvā |sakahiṁ na khei aika nahiṁ āvā ||
banacara kola kirāta bicāre |thake biloki pathika hiyã hāre ||
āśrama udadhi milī jaba jāī |manahũ uṭheu aṁbudhi akulāī ||
soka bikala dou rāja samājā |rahā na gyānu na dhīraju lājā ||
bhūpa rūpa guna sīla sarāhī |rovahiṁ soka siṁdhu avagāhī ||
Nó nhấn chìm những bờ cao của tri thức và sự xả ly; những lời đầy buồn bã gặp gỡ nó là những suối và lạch nhỏ. Những suy nghĩ lo âu và tiếng thở dài là gió và sóng, làm gãy đổ những cây đại thụ của sự kiên nhẫn trên bờ của nó. Sự tuyệt vọng khủng khiếp gầm thét như dòng chảy của nó, và nỗi sợ hãi cùng sự hoang mang là những xoáy nước vô tận. Những người khôn ngoan là những người chèo thuyền và học vấn là chiếc thuyền lớn, nhưng họ không thể chèo nó qua, và không có phương tiện nào để vượt qua đến tay. Những người Kol và Kirat sống trong rừng là những người lữ hành, nhìn dòng sông, mệt mỏi, và mất đi lòng can đảm. Khi dòng sông này đi và gặp đại dương của tu viện, như thể biển cả đã dâng lên sục sôi. Cả hai triều đình hoàng gia đều bị khuất phục bởi nỗi buồn, và không còn sự khôn ngoan, kiên nhẫn, hay lòng tự trọng nào. Ca ngợi vẻ đẹp, đức hạnh, và tính cách hiền lành của nhà vua, họ khóc, chìm trong biển cả của nỗi buồn.
Chhand 276
अवगाहि सोक समुद्र सोचहिं नारि नर ब्याकुल महा।दै दोष सकल सरोष बोलहिं बाम बिधि कीन्हो कहा।।
सुर सिद्ध तापस जोगिजन मुनि देखि दसा बिदेह की।तुलसी न समरथु कोउ जो तरि सकै सरित सनेह की।।
avagāhi soka samudra socahiṁ nāri nara byākula mahā |dai doṣa sakala saroṣa bolahiṁ bāma bidhi kīnho kahā ||
sura siddha tāpasa jogijana muni dekhi dasā bideha kī |tulasī na samarathu kou jo tari sakai sarita saneha kī ||
Chìm trong biển khổ, nam và nữ đều đau buồn, vô cùng bối rối. Đổ lỗi cho tất cả, họ nói trong cơn giận: "Đấng Sáng Tạo ngược ngạo đã làm gì vậy?" Các vị thần, các Siddha, các tu sĩ khổ hạnh, các yogi, và các đạo sĩ đã thấy tình trạng của Vua Janaka xứ Videha. Tulsidas nói, không ai có thể vượt qua dòng sông tình yêu của ngài.
Soratha 276
किए अमित उपदेस जहँ तहँ लोगन्ह मुनिबरन्ह।धीरजु धरिअ नरेस कहेउ बसिष्ठ बिदेह सन।।276।।
kie amita upadesa jahã tahã loganha munibaranha |dhīraju dharia naresa kaheu basiṣṭha bideha sana ||276||
Các bậc đạo sư xuất sắc đã khuyên dạy vô số lời khuyên cho mọi người khắp nơi. Vasishtha nói với Videha, 'Hỡi đức vua, hãy kiên nhẫn.'
Chaupai 277.1-4
जासु ग्यानु रबि भव निसि नासा।बचन किरन मुनि कमल बिकासा।।
तेहि कि मोह ममता निअराई।यह सिय राम सनेह बड़ाई।।
बिषई साधक सिद्ध सयाने।त्रिबिध जीव जग बेद बखाने।।
राम सनेह सरस मन जासू।साधु सभाँ बड़ आदर तासू।।
सोह न राम पेम बिनु ग्यानू।करनधार बिनु जिमि जलजानू।।
मुनि बहुबिधि बिदेहु समुझाए।रामघाट सब लोग नहाए।।
सकल सोक संकुल नर नारी।सो बासरु बीतेउ बिनु बारी।।
पसु खग मृगन्ह न कीन्ह अहारू।प्रिय परिजन कर कौन बिचारू।।
jāsu gyānu rabi bhava nisi nāsā |bacana kirana muni kamala bikāsā ||
tehi ki moha mamatā niarāī |yaha siya rāma saneha baṛāī ||
biṣaī sādhaka siddha sayāne |tribidha jīva jaga beda bakhāne ||
rāma saneha sarasa mana jāsū |sādhu sabhā̃ baṛa ādara tāsū ||
soha na rāma pema binu gyānū |karanadhāra binu jimi jalajānū ||
muni bahubidhi bidehu samujhāe |rāmaghāṭa saba loga nahāe ||
sakala soka saṁkula nara nārī |so bāsaru bīteu binu bārī ||
pasu khaga mṛganha na kīnha ahārū |priya parijana kara kauna bicārū ||
Trí tuệ của ngài là mặt trời tiêu diệt màn đêm của luân hồi, và lời nói của ngài là tia sáng làm cho hoa sen của các hiền triết nở rộ. Làm sao ảo tưởng và luyến ái có thể đến gần một người như vậy? Đây chỉ là sự vĩ đại của tình yêu ngài dành cho Sita và Rama. Veda tuyên bố rằng những người khôn ngoan trong thế gian này có ba loại: người trần tục, người tu hành, và người đã chứng đạo. Người nào tâm trí được thấm đẫm tình yêu dành cho Rama thì được tôn trọng lớn trong hội chúng của các bậc thánh thiện. Trí tuệ không có tình yêu dành cho Rama thì không tỏa sáng, như con thuyền không có người cầm lái. Vị hiền triết đã chỉ dạy Videha bằng nhiều cách, rồi tất cả mọi người tắm tại Rama Ghat. Tất cả nam nữ đều chìm trong đau buồn, và ngày hôm đó trôi qua không một giọt nước. Loài vật, chim chóc và nai không ăn uống; nói gì đến những người thân yêu của họ?
Doha 277
दोउ समाज निमिराजु रघुराजु नहाने प्रात।बैठे सब बट बिटप तर मन मलीन कृस गात।।277।।
dou samāja nimirāju raghurāju nahāne prāta |baiṭhe saba baṭa biṭapa tara mana malīna kṛsa gāta ||277||
Cả hai đoàn người, Vua Nimi và Chúa tể của dòng Raghu, đều tắm vào buổi sáng. Tất cả ngồi dưới cây đa và các loại cây khác, lòng buồn rầu và thân thể gầy gò.
Chaupai 278.1-4
जे महिसुर दसरथ पुर बासी।जे मिथिलापति नगर निवासी।।
हंस बंस गुर जनक पुरोधा।जिन्ह जग मगु परमारथु सोधा।।
लगे कहन उपदेस अनेका।सहित धरम नय बिरति बिबेका।।
कौसिक कहि कहि कथा पुरानीं।समुझाई सब सभा सुबानीं।।
तब रघुनाथ कोसिकहि कहेऊ।नाथ कालि जल बिनु सबु रहेऊ।।
मुनि कह उचित कहत रघुराई।गयउ बीति दिन पहर अढ़ाई।।
रिषि रुख लखि कह तेरहुतिराजू।इहाँ उचित नहिं असन अनाजू।।
कहा भूप भल सबहि सोहाना।पाइ रजायसु चले नहाना।।
je mahisura dasaratha pura bāsī |je mithilāpati nagara nivāsī ||
haṁsa baṁsa gura janaka purodhā |jinha jaga magu paramārathu sodhā ||
lage kahana upadesa anekā |sahita dharama naya birati bibekā ||
kausika kahi kahi kathā purānīṁ |samujhāī saba sabhā subānīṁ ||
taba raghunātha kosikahi kaheū |nātha kāli jala binu sabu raheū ||
muni kaha ucita kahata raghurāī |gayau bīti dina pahara aṛhāī ||
riṣi rukha lakhi kaha terahutirājū |ihā̃ ucita nahiṁ asana anājū ||
kahā bhūpa bhala sabahi sohānā |pāi rajāyasu cale nahānā ||
Những vị brahmin cư ngụ trong thành Dasharatha, và những người sống trong thành của Chúa tể Mithila, cùng với Vasishtha, đạo sư của dòng Mặt Trời, và tế quan của Janaka, những người đã tìm ra con đường của thế gian và con đường của thiện quả tối cao, bắt đầu đưa ra nhiều lời khuyên dạy, đầy đủ chính nghĩa, chính sách, xả ly và minh triết. Kaushika cũng kể những câu chuyện cổ xưa hết câu này đến câu khác, và bằng lời nói ngọt ngào giải thích cho toàn thể hội chúng. Bấy giờ Chúa tể Raghu nói với Kaushika, "Bậc Đạo sư, từ hôm qua mọi người đều đã ở không nước." Vị ẩn sĩ nói, "Điều Rama nói là đúng. Ngày đã qua hai rưỡi canh." Thấy ý của vị ẩn sĩ, vua Tirhut nói, "Ở đây không nên dùng thức ăn và lúa gạo." Điều vua nói là tốt và làm hài lòng tất cả. Được phép của ngài, họ đi tắm.
Doha 278
तेहि अवसर फल फूल दल मूल अनेक प्रकार।लइ आए बनचर बिपुल भरि भरि काँवरि भार।।278।।
tehi avasara phala phūla dala mūla aneka prakāra |lai āe banacara bipula bhari bhari kā̃vari bhāra ||278||
Vào lúc đó, những người sống trong rừng mang đến trái cây, hoa lá và rễ cây đủ loại, chất đầy những giỏ lớn với số lượng phong phú.
Chaupai 279.1-4
कामद मे गिरि राम प्रसादा।अवलोकत अपहरत बिषादा।।
सर सरिता बन भूमि बिभागा।जनु उमगत आनँद अनुरागा।।
बेलि बिटप सब सफल सफूला।बोलत खग मृग अलि अनुकूला।।
तेहि अवसर बन अधिक उछाहू।त्रिबिध समीर सुखद सब काहू।।
जाइ न बरनि मनोहरताई।जनु महि करति जनक पहुनाई।।
तब सब लोग नहाइ नहाई।राम जनक मुनि आयसु पाई।।
देखि देखि तरुबर अनुरागे।जहँ तहँ पुरजन उतरन लागे।।
दल फल मूल कंद बिधि नाना।पावन सुंदर सुधा समाना।।
kāmada me giri rāma prasādā |avalokata apaharata biṣādā ||
sara saritā bana bhūmi bibhāgā |janu umagata ānãda anurāgā ||
beli biṭapa saba saphala saphūlā |bolata khaga mṛga ali anukūlā ||
tehi avasara bana adhika uchāhū |tribidha samīra sukhada saba kāhū ||
jāi na barani manoharatāī |janu mahi karati janaka pahunāī ||
taba saba loga nahāi nahāī |rāma janaka muni āyasu pāī ||
dekhi dekhi tarubara anurāge |jahã tahã purajana utarana lāge ||
dala phala mūla kaṁda bidhi nānā |pāvana suṁdara sudhā samānā ||
Nhờ ân sủng của Rama, núi Chitrakuta trở thành người ban mọi điều mong muốn, xua tan mọi nỗi buồn chỉ bằng một cái nhìn. Các hồ, sông, rừng và vùng đất dường như tràn ngập niềm vui và tình yêu thương. Dây leo và cây cối đều trĩu nặng hoa và trái; chim chóc, hươu nai và ong mật hót vang hòa nhịp. Vào lúc đó khu rừng tràn ngập niềm vui, gió nhẹ thổi mang lại sự dễ chịu cho mọi người. Vẻ đẹp của nó không thể diễn tả; như thể đất đai đang tự làm khách của Janaka. Rồi tất cả mọi người tắm và tắm lại; Rama, Janaka và các đạo sĩ nhận được sự cho phép. Nhìn cây cối với tình yêu thương, người dân bắt đầu định cư khắp nơi. Có trái cây, rễ và củ đủ loại, thanh khiết, đẹp đẽ và như mật ngọt.
Doha 279
सादर सब कहँ रामगुर पठए भरि भरि भार।पूजि पितर सुर अतिथि गुर लगे करन फरहार।।279।।
sādara saba kahã rāmagura paṭhae bhari bhari bhāra |pūji pitara sura atithi gura lage karana pharahāra ||279||
Đạo sư của Rama đã cung kính gửi vô số lương thực đến tất cả mọi người. Sau khi thờ phụng tổ tiên, các vị thần, các vị khách và đạo sư, họ bắt đầu dùng bữa với trái cây và rễ cây.
परम्परा में यह अंश ‘भरत-चरित्र’ और ‘वसिष्ठ-धीरज’ के कारण शोक-निवारण, मन की स्थिरता, तथा परिवार/समाज में धर्म-बुद्धि जागरण का फलदायी माना जाता है—विशेषकर वियोग, संकट, और निर्णय-काल में पाठ से धैर्य व शरणागति बढ़ती है।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-संपुट या ‘राम राम’ जप-संपुट; और भरत-प्रसंग में कई परम्पराएँ ‘भरत चरित्र बिनु बिनु’ नहीं, बल्कि ‘राम-नाम’ को ही सार्वभौम संपुट मानती हैं (स्थान-परम्परा अनुसार भेद)।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.