त्याग-धर्म का सोपान: राजधर्म, कुलधर्म और निजी प्रेम (स्नेह) के टकराव में ‘राम-आज्ञा’ को परम मानकर अहं-क्षय, शरणागति और निष्काम सेवा की सिद्धि। अयोध्या काण्ड साधक को ‘घर’ (सामाजिक भूमिका) के भीतर ही वैराग्य और समर्पण का अभ्यास कराता है—यही इस सोपान का द्वार है।
Trong đoạn văn phân chia này (Dohā 260, 269), tâm trạng trung tâm của Ayodhyā Kāṇḍa trỗi dậy từ karuṇā-śṛṅgāra (tình yêu dịu dàng) và lắng đọng vào śānta-bhakti. Sự tự than vãn của Bharata, về lỗi lầm của người mẹ và sự khắc nghiệt dường như của số phận, cùng với sự đầu hàng trước lời của Guru, mang lại cho mối liên kết "người hầu, chủ nhân" hình thức của một cuộc truy vấn dhārmic. Sự tĩnh lặng như băng giá của hội chúng, đôi mắt biến thành "dòng nước của tình cảm", những điểm nhấn này báo hiệu một sự thay đổi bên trong: nỗi đau thành sự thanh lọc, sự buộc tội thành sự tự soi xét, và cuối cùng là quyết tâm coi "rājāyas của Rāma" (ý muốn/mệnh lệnh của Rāma) là tối thượng. Đoạn hội chúng của các vị thần đặt bi kịch con người này trong một thiết kế vũ trụ của dharma: Rāma là "bhakta-basa," bị chinh phục bởi các tín đồ của Ngài, và lòng sùng kính của Bharata là gốc rễ của phúc lợi thế giới. Như vậy, trong sự leo dần từng bước, Ayodhyā Kāṇḍa trở thành "đỉnh cao đạo đức của sự từ bỏ," nơi vairāgya được xác minh từ chính trong gṛhastha-dharma.
Chaupai 260.1-4
सुनि मुनि बचन राम रुख पाई।गुरु साहिब अनुकूल अघाई।।
लखि अपने सिर सबु छरु भारू।कहि न सकहिं कछु करहिं बिचारू।।
पुलकि सरीर सभाँ भए ठाढें।नीरज नयन नेह जल बाढ़ें।।
कहब मोर मुनिनाथ निबाहा।एहि तें अधिक कहौं मैं काहा।।
मैं जानउँ निज नाथ सुभाऊ।अपराधिहु पर कोह न काऊ।।
मो पर कृपा सनेह बिसेषी।खेलत खुनिस न कबहूँ देखी।।
सिसुपन तेम परिहरेउँ न संगू।कबहुँ न कीन्ह मोर मन भंगू।।
मैं प्रभु कृपा रीति जियँ जोही।हारेहुँ खेल जितावहिं मोही।।
suni muni bacana rāma rukha pāī |guru sāhiba anukūla aghāī ||
lakhi apane sira sabu charu bhārū |kahi na sakahiṁ kachu karahiṁ bicārū ||
pulaki sarīra sabhā̃ bhae ṭhāḍheṁ |nīraja nayana neha jala bāṛheṁ ||
kahaba mora muninātha nibāhā |ehi teṁ adhika kahauṁ maiṁ kāhā ||
maiṁ jānaũ nija nātha subhāū |aparādhihu para koha na kāū ||
mo para kṛpā saneha biseṣī |khelata khunisa na kabahū̃ dekhī ||
sisupana tema parihareũ na saṁgū |kabahũ na kīnha mora mana bhaṁgū ||
maiṁ prabhu kṛpā rīti jiyã johī |hārehũ khela jitāvahiṁ mohī ||
Nghe lời đạo sĩ và đọc nét mặt của Rama, Bharata thấy cả guru và chủ nhân của mình hoàn toàn thuận theo mình. Thấy rằng toàn bộ gánh nặng và sức nặng của sự việc đều đặt trên đầu mình, chàng không nói được gì và đứng trầm tư. Cơ thể chàng rùng mình, và chàng đứng dậy giữa hội chúng, trong khi nước mắt yêu thương trào dâng trong đôi mắt sen. "Bậc chủ của các đạo sĩ đã nói điều mà ta muốn nói, và đã thay ta giải quyết xong việc này. Ta còn có thể nói gì hơn thế nữa? Ta biết bản tính của Chúa ta: ngài không bao giờ tức giận, ngay cả với kẻ đã làm lỗi với ngài. Đối với ta ngài đã bày tỏ lòng từ ái và tình thương đặc biệt; ngay cả khi chơi đùa ta cũng chưa từng thấy ngài bực dọc. Từ thuở ấu thơ ta chưa từng rời bỏ sự đồng hành của ngài, và chưa bao giờ ngài làm tan vỡ trái tim ta. Ta đã khắc sâu trong lòng những cách đầy ân sủng của Chúa ta: ngay cả khi ta thua trong trò chơi, ngài vẫn để ta thắng."
Doha 260
महूँ सनेह सकोच बस सनमुख कही न बैन।दरसन तृपित न आजु लगि पेम पिआसे नैन।।260।।
mahū̃ saneha sakoca basa sanamukha kahī na baina |darasana tṛpita na āju lagi pema piāse naina ||260||
Vì tình yêu và sự ngại ngùng, con không thể nói một lời nào trước mặt người; đôi mắt con chưa được thỏa mãn với sự nhìn thấy người cho đến tận bây giờ, mà vẫn khao khát tình yêu.
Chaupai 261.1-4
बिधि न सकेउ सहि मोर दुलारा।नीच बीचु जननी मिस पारा।।
यहउ कहत मोहि आजु न सोभा।अपनीं समुझि साधु सुचि को भा।।
मातु मंदि मैं साधु सुचाली।उर अस आनत कोटि कुचाली।।
फरइ कि कोदव बालि सुसाली।मुकुता प्रसव कि संबुक काली।।
सपनेहुँ दोसक लेसु न काहू।मोर अभाग उदधि अवगाहू।।
बिनु समुझें निज अघ परिपाकू।जारिउँ जायँ जननि कहि काकू।।
हृदयँ हेरि हारेउँ सब ओरा।एकहि भाँति भलेहिं भल मोरा।।
गुर गोसाइँ साहिब सिय रामू।लागत मोहि नीक परिनामू।।
bidhi na sakeu sahi mora dulārā |nīca bīcu jananī misa pārā ||
yahau kahata mohi āju na sobhā |apanīṁ samujhi sādhu suci ko bhā ||
mātu maṁdi maiṁ sādhu sucālī |ura asa ānata koṭi kucālī ||
pharai ki kodava bāli susālī |mukutā prasava ki saṁbuka kālī ||
sapanehũ dosaka lesu na kāhū |mora abhāga udadhi avagāhū ||
binu samujheṁ nija agha paripākū |jāriũ jāyã janani kahi kākū ||
hṛdayã heri hāreũ saba orā |ekahi bhā̃ti bhalehiṁ bhala morā ||
gura gosāĩ sāhiba siya rāmū |lāgata mohi nīka parināmū ||
Mệnh trời không chịu nổi việc ta được yêu thương, và kẻ hèn mọn ấy đã chia rẽ chúng ta qua cớ mẹ ta. Ngay cả việc nói điều này cũng không mang lại cho ta danh tốt hôm nay. Ai từng trở nên tốt và thanh sạch theo đánh giá của chính mình? Mang ý nghĩ ấy vào lòng, rằng mẹ ta xấu xa còn ta là người đức hạnh và có hạnh kiểm tốt, bản thân điều đó đã là hàng triệu điều ác. Lúa tốt có thể mọc từ hạt kodo, hay trai sông đen có thể sinh ra ngọc trai chăng? Ngay trong giấc mơ cũng không có chút tì vết nào nơi ai khác; chính số phận hẩm hiu của ta là đại dương không đáy. Không hiểu rằng đây là sự chín mùi của tội lỗi chính mình, ta đã oan uổng thiêu đốt mẹ ta bằng lời cay đắng. Ta đã dò xét lòng mình và thua ở mọi phía. Chỉ bằng một đường duy nhất mọi sự mới có thể tốt cho ta, vì điều tốt sẽ nảy sinh từ tất cả. Với một đạo sư, một chúa tể, và một chủ nhân như Sita và Rama, kết quả xem chừng chắc chắn tốt đẹp với ta.
Doha 261
साधु सभा गुर प्रभु निकट कहउँ सुथल सति भाउ।प्रेम प्रपंचु कि झूठ फुर जानहिं मुनि रघुराउ।।261।।
sādhu sabhā gura prabhu nikaṭa kahaũ suthala sati bhāu |prema prapaṁcu ki jhūṭha phura jānahiṁ muni raghurāu ||261||
Trước hội chúng của các bậc hiền triết, chúa thượng và chủ nhân, con nói sự thật với lòng sùng kính thanh khiết; các bậc hiền triết và Chúa tể của dòng Raghu biết liệu đây là sự thể hiện của tình yêu hay sự dối trá.
Chaupai 262.1-4
भूपति मरन पेम पनु राखी।जननी कुमति जगतु सबु साखी।।
देखि न जाहि बिकल महतारी।जरहिं दुसह जर पुर नर नारी।।
महीं सकल अनरथ कर मूला।सो सुनि समुझि सहिउँ सब सूला।।
सुनि बन गवनु कीन्ह रघुनाथा।करि मुनि बेष लखन सिय साथा।।
बिनु पानहिन्ह पयादेहि पाएँ।संकरु साखि रहेउँ एहि घाएँ।।
बहुरि निहार निषाद सनेहू।कुलिस कठिन उर भयउ न बेहू।।
अब सबु आँखिन्ह देखेउँ आई।जिअत जीव जड़ सबइ सहाई।।
जिन्हहि निरखि मग साँपिनि बीछी।तजहिं बिषम बिषु तामस तीछी।।
bhūpati marana pema panu rākhī |jananī kumati jagatu sabu sākhī ||
dekhi na jāhi bikala mahatārī |jarahiṁ dusaha jara pura nara nārī ||
mahīṁ sakala anaratha kara mūlā |so suni samujhi sahiũ saba sūlā ||
suni bana gavanu kīnha raghunāthā |kari muni beṣa lakhana siya sāthā ||
binu pānahinha payādehi pāẽ |saṁkaru sākhi raheũ ehi ghāẽ ||
bahuri nihāra niṣāda sanehū |kulisa kaṭhina ura bhayau na behū ||
aba sabu ā̃khinha dekheũ āī |jiata jīva jaṛa sabai sahāī ||
jinhahi nirakhi maga sā̃pini bīchī |tajahiṁ biṣama biṣu tāmasa tīchī ||
Vua băng hà để giữ lời thề yêu thương, mẹ ta chứng tỏ tâm trí sai lầm, và cả thế gian làm chứng. Ta không thể chịu nổi khi nhìn các mẫu hậu đau đớn tột cùng, còn nam thanh nữ tú trong thành đều rực cháy trong cơn sốt không thể chịu nổi. Một mình ta là gốc rễ của mọi tai ương này; thế nhưng nghe và hiểu điều đó, ta đã chịu đựng mọi nỗi đau đớn. Ta nghe rằng Rama đã đi vào rừng với y phục đạo sĩ, có Lakshmana và Sita đi cùng, không dép, đi bộ; với Shankara làm chứng, ta vẫn sống sót qua cú sốc ấy. Lại nữa, khi ta ngắm nhìn tình yêu của người Nishada, trái tim ta cứng hơn sấm sét vẫn không vỡ nát. Giờ ta đã đến và tận mắt chứng kiến tất cả; linh hồn u mê và hèn mọn này, vẫn còn thở, gánh chịu tất cả. Khi trông thấy họ, rắn và bọ cạp trên đường bỏ đi nọc độc chết người và cơn thịnh nộ dữ dội, sắc bén.
Doha 262
तेइ रघुनंदनु लखनु सिय अनहित लागे जाहि।तासु तनय तजि दुसह दुख दैउ सहावइ काहि।।262।।
tei raghunaṁdanu lakhanu siya anahita lāge jāhi |tāsu tanaya taji dusaha dukha daiu sahāvai kāhi ||262||
Chính những người đó, Raghunandan, Lakshmana và Sita, hiện lên với bà như những kẻ thù. Vậy, bỏ sang một bên đứa con trai của người đàn bà như vậy, số phận sẽ bắt ai khác gánh chịu nỗi đau khổ không thể chịu nổi?
Chaupai 263.1-4
सुनि अति बिकल भरत बर बानी।आरति प्रीति बिनय नय सानी।।
सोक मगन सब सभाँ खभारू।मनहुँ कमल बन परेउ तुसारू।।
कहि अनेक बिधि कथा पुरानी।भरत प्रबोधु कीन्ह मुनि ग्यानी।।
बोले उचित बचन रघुनंदू।दिनकर कुल कैरव बन चंदू।।
तात जाँय जियँ करहु गलानी।ईस अधीन जीव गति जानी।।
तीनि काल तिभुअन मत मोरें।पुन्यसिलोक तात तर तोरे।।
उर आनत तुम्ह पर कुटिलाई।जाइ लोकु परलोकु नसाई।।
दोसु देहिं जननिहि जड़ तेई।जिन्ह गुर साधु सभा नहिं सेई।।
suni ati bikala bharata bara bānī |ārati prīti binaya naya sānī ||
soka magana saba sabhā̃ khabhārū |manahũ kamala bana pareu tusārū ||
kahi aneka bidhi kathā purānī |bharata prabodhu kīnha muni gyānī ||
bole ucita bacana raghunaṁdū |dinakara kula kairava bana caṁdū ||
tāta jā̃ya jiyã karahu galānī |īsa adhīna jīva gati jānī ||
tīni kāla tibhuana mata moreṁ |punyasiloka tāta tara tore ||
ura ānata tumha para kuṭilāī |jāi loku paraloku nasāī ||
dosu dehiṁ jananihi jaṛa teī |jinha gura sādhu sabhā nahiṁ seī ||
Nghe lời của Bharata cao quý, đang hết sức bối rối và đắm chìm trong đau khổ, tình yêu, khiêm nhường và trí tuệ, toàn thể hội đồng chìm trong buồn bã và kinh ngạc, như thể sương giá đã rơi xuống một bồn hoa sen. Vị hiền nhân khôn ngoan kể nhiều câu chuyện cổ theo nhiều cách và an ủi Bharata. Rồi Rama, niềm vui của dòng tộc Raghu, mặt trăng cho những hoa sen đêm của dòng họ mặt trời, nói những lời phù hợp. Anh em thân mến, ngươi đau khổ trong lòng một cách vô ích. Hãy biết rằng con đường của một sinh linh tuân theo ý của Đấng Tối Cao. Theo ý ta, anh em, trong cả ba thời và cả ba cõi, những người nổi tiếng vì sự thánh thiện đều ở dưới ngươi. Bất cứ ai nuôi dưỡng ý nghĩ xảo trá về ngươi sẽ mất cả thế giới này lẫn thế giới bên kia. Chỉ những kẻ ngu dại mới đổ lỗi cho mẹ ngươi, những kẻ chưa từng phụng sự một vị thầy hay ngồi trong hội chúng của những người thánh thiện.
Doha 263
मिटिहहिं पाप प्रपंच सब अखिल अमंगल भार।लोक सुजसु परलोक सुखु सुमिरत नामु तुम्हार।।263।।
miṭihahiṁ pāpa prapaṁca saba akhila amaṁgala bhāra |loka sujasu paraloka sukhu sumirata nāmu tumhāra ||263||
Mọi tội lỗi và ảo tưởng sẽ bị xóa bỏ, cùng với toàn bộ gánh nặng của sự bất hạnh. Nhớ tên ngài mang lại danh tiếng ở thế giới này và hạnh phúc ở thế giới bên kia.
Chaupai 264.1-4
कहउँ सुभाउ सत्य सिव साखी।भरत भूमि रह राउरि राखी।।
तात कुतरक करहु जनि जाएँ।बैर पेम नहि दुरइ दुराएँ।।
मुनि गन निकट बिहग मृग जाहीं।बाधक बधिक बिलोकि पराहीं।।
हित अनहित पसु पच्छिउ जाना।मानुष तनु गुन ग्यान निधाना।।
तात तुम्हहि मैं जानउँ नीकें।करौं काह असमंजस जीकें।।
राखेउ रायँ सत्य मोहि त्यागी।तनु परिहरेउ पेम पन लागी।।
तासु बचन मेटत मन सोचू।तेहि तें अधिक तुम्हार सँकोचू।।
ता पर गुर मोहि आयसु दीन्हा।अवसि जो कहहु चहउँ सोइ कीन्हा।।
kahaũ subhāu satya siva sākhī |bharata bhūmi raha rāuri rākhī ||
tāta kutaraka karahu jani jāẽ |baira pema nahi durai durāẽ ||
muni gana nikaṭa bihaga mṛga jāhīṁ |bādhaka badhika biloki parāhīṁ ||
hita anahita pasu pacchiu jānā |mānuṣa tanu guna gyāna nidhānā ||
tāta tumhahi maiṁ jānaũ nīkeṁ |karauṁ kāha asamaṁjasa jīkeṁ ||
rākheu rāyã satya mohi tyāgī |tanu parihareu pema pana lāgī ||
tāsu bacana meṭata mana socū |tehi teṁ adhika tumhāra sãkocū ||
tā para gura mohi āyasu dīnhā |avasi jo kahahu cahaũ soi kīnhā ||
Ta nói lời chân thật, với Shiva làm chứng: Bharata, đất đai này tồn tại vì sự cai trị của ngươi đang gìn giữ nó. Anh em ơi, chớ nuôi dưỡng những hoài nghi vô ích; tình yêu và thù hận không thể giấu được, dù người ta cố giấu đi chăng nữa. Chim và nai đến gần các vị tu sĩ, nhưng chúng bỏ chạy khi thấy thợ săn là kẻ hủy diệt chúng. Muông thú và chim chóc cũng biết phân biệt bạn và thù; huống chi con người, thân thể là kho tàng của đức hạnh và trí tuệ. Anh em ơi, ta hiểu rõ ngươi. Ta có thể làm gì trong sự bối rối của lòng mình? Nhà vua giữ trọn lời chân thật bằng cách ruồng bỏ ta, và ngài đã từ bỏ thân mình vì trọn lời thề yêu thương. Tâm trí ta bồn chồn khi nghĩ đến việc phá bỏ lời ngài, nhưng sự e ngại làm ngươi thất vọng của ta còn lớn hơn thế. Hơn nữa, vị đạo sư cũng đã truyền lệnh cho ta. Bất cứ điều gì ngươi dặn, ta đều muốn làm trọn không hề sai trái.
Doha 264
मनु प्रसन्न करि सकुच तजि कहहु करौं सोइ आजु।सत्यसंध रघुबर बचन सुनि भा सुखी समाजु।।264।।
manu prasanna kari sakuca taji kahahu karauṁ soi āju |satyasaṁdha raghubara bacana suni bhā sukhī samāju ||264||
Hãy an lòng và gạt bỏ sự ngần ngại; hãy nói điều ngươi mong muốn, và ta sẽ làm điều đó ngay hôm nay. Nghe những lời của Rama, người xuất chúng nhất trong dòng họ Raghu, người giữ trọn lời thề, cả hội chúng đều vui mừng.
Chaupai 265.1-4
सुर गन सहित सभय सुरराजू।सोचहिं चाहत होन अकाजू।।
बनत उपाउ करत कछु नाहीं।राम सरन सब गे मन माहीं।।
बहुरि बिचारि परस्पर कहहीं।रघुपति भगत भगति बस अहहीं।।
सुधि करि अंबरीष दुरबासा।भे सुर सुरपति निपट निरासा।।
सहे सुरन्ह बहु काल बिषादा।नरहरि किए प्रगट प्रहलादा।।
लगि लगि कान कहहिं धुनि माथा।अब सुर काज भरत के हाथा।।
आन उपाउ न देखिअ देवा।मानत रामु सुसेवक सेवा।।
हियँ सपेम सुमिरहु सब भरतहि।निज गुन सील राम बस करतहि।।
sura gana sahita sabhaya surarājū |socahiṁ cāhata hona akājū ||
banata upāu karata kachu nāhīṁ |rāma sarana saba ge mana māhīṁ ||
bahuri bicāri paraspara kahahīṁ |raghupati bhagata bhagati basa ahahīṁ ||
sudhi kari aṁbarīṣa durabāsā |bhe sura surapati nipaṭa nirāsā ||
sahe suranha bahu kāla biṣādā |narahari kie pragaṭa prahalādā ||
lagi lagi kāna kahahiṁ dhuni māthā |aba sura kāja bharata ke hāthā ||
āna upāu na dekhia devā |mānata rāmu susevaka sevā ||
hiyã sapema sumirahu saba bharatahi |nija guna sīla rāma basa karatahi ||
Vua của các vị thần, cùng với toàn thể chúng thần, đầy lo âu và sợ hãi, vì dường như mục đích của họ sắp bị hủy hoại. Không có phương cách nào họ nghĩ ra được có thể dùng được, nên trong lòng tất cả đều đến nương tựa Rama. Rồi sau khi suy nghĩ lại, họ nói với nhau: "Chúa tể dòng Raghu bị chi phối bởi lòng sùng kính của các tín đồ." Nhớ lại chuyện Ambarisha và Durvasa, các vị thần và Indra, chúa tể các thần, rơi vào tuyệt vọng hoàn toàn. Các vị thần đã chịu nhiều đau khổ trong thời gian dài, cho đến khi Prahlada làm cho Người Sư tử Nhân hình hiện ra. Ghé sát tai nhau, họ thì thầm và đập đầu: "Giờ đây công việc của các vị thần nằm trong tay Bharata." "Thưa các vị thần, chúng ta không thấy cách nào khác. Rama tôn trọng sự phụng sự của một tôi tớ tốt." "Hãy nhớ Bharata, tất cả các người, với tình yêu trong lòng; bằng đức hạnh và nhân cách tốt của chính mình, y sẽ đưa Rama vào tầm ảnh hưởng của mình."
Doha 265
सुनि सुर मत सुरगुर कहेउ भल तुम्हार बड़ भागु।सकल सुमंगल मूल जग भरत चरन अनुरागु।।265।।
suni sura mata suragura kaheu bhala tumhāra baṛa bhāgu |sakala sumaṁgala mūla jaga bharata carana anurāgu ||265||
Nghe lời khuyên của các vị thần, vị đạo sư của các vị thần nói: 'Phúc lành của các ngươi thật lớn lao. Cội nguồn của mọi phước lành trên thế giới là tình yêu dành cho đôi chân của Bharata.'
Chaupai 266.1-4
सीतापति सेवक सेवकाई।कामधेनु सय सरिस सुहाई।।
भरत भगति तुम्हरें मन आई।तजहु सोचु बिधि बात बनाई।।
देखु देवपति भरत प्रभाऊ।सहज सुभायँ बिबस रघुराऊ।।
मन थिर करहु देव डरु नाहीं।भरतहि जानि राम परिछाहीं।।
सुनो सुरगुर सुर संमत सोचू।अंतरजामी प्रभुहि सकोचू।।
निज सिर भारु भरत जियँ जाना।करत कोटि बिधि उर अनुमाना।।
करि बिचारु मन दीन्ही ठीका।राम रजायस आपन नीका।।
निज पन तजि राखेउ पनु मोरा।छोहु सनेहु कीन्ह नहिं थोरा।।
sītāpati sevaka sevakāī |kāmadhenu saya sarisa suhāī ||
bharata bhagati tumhareṁ mana āī |tajahu socu bidhi bāta banāī ||
dekhu devapati bharata prabhāū |sahaja subhāyã bibasa raghurāū ||
mana thira karahu deva ḍaru nāhīṁ |bharatahi jāni rāma parichāhīṁ ||
suno suragura sura saṁmata socū |aṁtarajāmī prabhuhi sakocū ||
nija sira bhāru bharata jiyã jānā |karata koṭi bidhi ura anumānā ||
kari bicāru mana dīnhī ṭhīkā |rāma rajāyasa āpana nīkā ||
nija pana taji rākheu panu morā |chohu sanehu kīnha nahiṁ thorā ||
Việc phụng sự một người hầu của Chúa Sita đẹp như một trăm Kamadhenu. Lòng sùng kính Bharata đã đi vào tâm trí ngươi; hãy gạt bỏ lo âu, vì Trời đã an bài cho mọi việc nên tốt. Hãy nhìn, chúa tể các vị thần, sức mạnh của Bharata: Vua dòng Raghu bất lực trước ngài vì chính bản tính hiền lành tự nhiên của ngài. Hãy vững tâm, hỡi các vị thần; không có gì phải sợ, hãy biết rằng Bharata chính là cái bóng của Rama. Chúa là Đấng biết rõ mọi tâm lòng, nghe được nỗi lo âu của Brihaspati và các vị thần trong buổi hội bàn, và cảm thấy hổ thẹn. Bharata cảm nhận trong lòng rằng toàn bộ gánh nặng đặt trên chính đầu mình, và trong tâm trí ông xoay nảy vô số suy tính. Sau khi suy nghĩ, ông định tâm trí vào một quyết tâm: rằng vâng theo lệnh Rama là điều tốt nhất cho chính mình. Bỏ lời thề của mình, ngài đã giữ lời thề của ta, và ngài đã dành cho ta không ít tình thương và yêu mến.
Doha 266
कीन्ह अनुग्रह अमित अति सब बिधि सीतानाथ।करि प्रनामु बोले भरतु जोरि जलज जुग हाथ।।266।।
kīnha anugraha amita ati saba bidhi sītānātha |kari pranāmu bole bharatu jori jalaja juga hātha ||266||
Chúa của Sita đã ban ơn vô lượng theo mọi cách. Chắp đôi tay như đóa sen, Bharata cúi đầu và nói.
Chaupai 267.1-4
कहौं कहावौं का अब स्वामी।कृपा अंबुनिधि अंतरजामी।।
गुर प्रसन्न साहिब अनुकूला।मिटी मलिन मन कलपित सूला।।
अपडर डरेउँ न सोच समूलें।रबिहि न दोसु देव दिसि भूलें।।
मोर अभागु मातु कुटिलाई।बिधि गति बिषम काल कठिनाई।।
पाउ रोपि सब मिलि मोहि घाला।प्रनतपाल पन आपन पाला।।
यह नइ रीति न राउरि होई।लोकहुँ बेद बिदित नहिं गोई।।
जगु अनभल भल एकु गोसाईं।कहिअ होइ भल कासु भलाईं।।
देउ देवतरु सरिस सुभाऊ।सनमुख बिमुख न काहुहि काऊ।।
kahauṁ kahāvauṁ kā aba svāmī |kṛpā aṁbunidhi aṁtarajāmī ||
gura prasanna sāhiba anukūlā |miṭī malina mana kalapita sūlā ||
apaḍara ḍareũ na soca samūleṁ |rabihi na dosu deva disi bhūleṁ ||
mora abhāgu mātu kuṭilāī |bidhi gati biṣama kāla kaṭhināī ||
pāu ropi saba mili mohi ghālā |pranatapāla pana āpana pālā ||
yaha nai rīti na rāuri hoī |lokahũ beda bidita nahiṁ goī ||
jagu anabhala bhala eku gosāīṁ |kahia hoi bhala kāsu bhalāīṁ ||
deu devataru sarisa subhāū |sanamukha bimukha na kāhuhi kāū ||
Con còn nói gì hay nhờ người nói thay cho con nữa bây giờ, Chúa? Ngài là đại dương của lòng thương xót và Đấng biết rõ mọi trái tim. Vị đạo sư của con đã vui lòng và chủ nhân đã ân cần; những nỗi khổ tưởng tượng đã làm tối tăm tâm trí con nay đã chấm dứt. Con đã sợ một nỗi sợ vô căn cứ, và lo âu của con không có gốc rễ thực sự. Không phải lỗi của mặt trời, Chúa, nếu ai đó nhầm lẫn về phương hướng bầu trời. Xui xẻo của chính con, sự độc ác của mẹ con, tiến trình nghịch của số phận, và sự khắc nghiệt của thời cuộc. Tất cả cùng nhau, đặt chân vững chắc, và hạ gục con; nhưng Đấng Bảo vệ những kẻ quy phục đã giữ lời thề của chính mình. Đây không phải là cách mới của Ngài; được biết đến trong thế gian và trong Veda, không phải điều giấu giếm. Thế gian đầy rẫy điều xấu, và chỉ một mình Ngài là tốt, Chúa. Hãy nói, nhờ sự tốt của ai mà ai có thể tốt, nếu không phải nhờ sự tốt của Ngài? Bản tính của Ngài, Chúa, giống như cây của thiên đường, không bao giờ thuận với người này và nghịch với người khác, dù là ai.
Doha 267
जाइ निकट पहिचानि तरु छाहँ समनि सब सोच।मागत अभिमत पाव जग राउ रंकु भल पोच।।267।।
jāi nikaṭa pahicāni taru chāhã samani saba soca |māgata abhimata pāva jaga rāu raṁku bhala poca ||267||
Đến gần và nhận biết cái cây ấy, bóng râm của nó xua tan mọi nỗi lo âu, những người trên thế gian, vua hay kẻ ăn mày, kẻ tốt hay kẻ xấu, đều xin và nhận được mọi điều mình mong muốn.
Chaupai 268.1-4
लखि सब बिधि गुर स्वामि सनेहू।मिटेउ छोभु नहिं मन संदेहू।।
अब करुनाकर कीजिअ सोई।जन हित प्रभु चित छोभु न होई।।
जो सेवकु साहिबहि सँकोची।निज हित चहइ तासु मति पोची।।
सेवक हित साहिब सेवकाई।करै सकल सुख लोभ बिहाई।।
स्वारथु नाथ फिरें सबही का।किएँ रजाइ कोटि बिधि नीका।।
यह स्वारथ परमारथ सारु।सकल सुकृत फल सुगति सिंगारु।।
देव एक बिनती सुनि मोरी।उचित होइ तस करब बहोरी।।
तिलक समाजु साजि सबु आना।करिअ सुफल प्रभु जौं मनु माना।।
lakhi saba bidhi gura svāmi sanehū |miṭeu chobhu nahiṁ mana saṁdehū ||
aba karunākara kījia soī |jana hita prabhu cita chobhu na hoī ||
jo sevaku sāhibahi sãkocī |nija hita cahai tāsu mati pocī ||
sevaka hita sāhiba sevakāī |karai sakala sukha lobha bihāī ||
svārathu nātha phireṁ sabahī kā |kiẽ rajāi koṭi bidhi nīkā ||
yaha svāratha paramāratha sāru |sakala sukṛta phala sugati siṁgāru ||
deva eka binatī suni morī |ucita hoi tasa karaba bahorī ||
tilaka samāju sāji sabu ānā |karia suphala prabhu jauṁ manu mānā ||
Nhìn thấy trong mọi phương diện tình thương của thầy tôi và chúa tôi, nỗi khổ của tôi đã tan biến và không còn hoài nghi nào trong tâm trí tôi. Nay, hỡi nguồn từ bi, xin hãy làm điều mà lợi ích của bầy tôi được toại nguyện và lòng Chúa tôi không bị đau khổ. Người đầy tớ nào làm bẽ mặt chủ mình trong khi tìm kiếm lợi ích riêng thì có tâm trí hèn mọn. Lợi ích thực sự của người đầy tớ nằm ở việc phục vụ chủ mình, làm như vậy bằng cách từ bỏ mọi ham muốn an nhàn và tham lam. Lạy Chúa tôi, lợi ích của tất cả mọi người nằm ở việc ngài trở về; nhưng bằng cách tuân theo mệnh lệnh của ngài, điều tốt đẹp lớn hơn gấp triệu lần. Lợi ích này là tinh hoa của cả lợi ích trần thế và lợi ích tối thượng; nó là quả của mọi việc lành và sự trang điểm của một kết cục phước lành. Lạy Chúa tôi, xin nghe một lời khẩn cầu này của tôi, và sau đó hãy làm như ngài thấy phù hợp. Tôi đã mang theo tất cả vật dụng cho lễ xức dầu; nếu điều đó vừa ý ngài, lạy Chúa, xin hãy làm cho nó thành tựu.
Doha 268
सानुज पठइअ मोहि बन कीजिअ सबहि सनाथ।नतरु फेरिअहिं बंधु दोउ नाथ चलौं मैं साथ।।268।।
sānuja paṭhaia mohi bana kījia sabahi sanātha |nataru pheriahiṁ baṁdhu dou nātha calauṁ maiṁ sātha ||268||
Hãy gửi con đến rừng với em trai con, và làm cho tất cả chúng con được an toàn. Nếu không, hãy quay lại cả hai anh em, hỡi Chúa, và con sẽ đi cùng Ngài.
Chaupai 269.1-4
नतरु जाहिं बन तीनिउ भाई।बहुरिअ सीय सहित रघुराई।।
जेहि बिधि प्रभु प्रसन्न मन होई।करुना सागर कीजिअ सोई।।
देवँ दीन्ह सबु मोहि अभारु।मोरें नीति न धरम बिचारु।।
कहउँ बचन सब स्वारथ हेतू।रहत न आरत कें चित चेतू।।
उतरु देइ सुनि स्वामि रजाई।सो सेवकु लखि लाज लजाई।।
अस मैं अवगुन उदधि अगाधू।स्वामि सनेहँ सराहत साधू।।
अब कृपाल मोहि सो मत भावा।सकुच स्वामि मन जाइँ न पावा।।
प्रभु पद सपथ कहउँ सति भाऊ।जग मंगल हित एक उपाऊ।।
nataru jāhiṁ bana tīniu bhāī |bahuria sīya sahita raghurāī ||
jehi bidhi prabhu prasanna mana hoī |karunā sāgara kījia soī ||
devã dīnha sabu mohi abhāru |moreṁ nīti na dharama bicāru ||
kahaũ bacana saba svāratha hetū |rahata na ārata keṁ cita cetū ||
utaru dei suni svāmi rajāī |so sevaku lakhi lāja lajāī ||
asa maiṁ avaguna udadhi agādhū |svāmi sanehã sarāhata sādhū ||
aba kṛpāla mohi so mata bhāvā |sakuca svāmi mana jāĩ na pāvā ||
prabhu pada sapatha kahaũ sati bhāū |jaga maṁgala hita eka upāū ||
Nếu không, hãy để cả ba anh em vào rừng, và hãy để Chúa tể Raghu trở về cùng Sita. Bằng cách nào mà tâm trí Chúa vui lòng, ôi đại dương của lòng thương xót, hãy làm điều đó. Chúa của tôi đã giao toàn bộ gánh nặng cho tôi, dù tôi không hiểu biết về chính sách hay về lẽ phải. Tất cả những lời tôi nói đều vì lợi ích riêng của mình; tâm trí của kẻ khốn khổ không còn giữ được sự sáng suốt. Một người đầy tớ nghe lệnh chủ mình và đáp lại, nhìn thấy y thì cả sự xấu hổ cũng phải xấu hổ. Như vậy đó, tôi là đại dương vô đáy đầy tội lỗi, nhưng trong tình thương của ngài, chủ tôi khen tôi là người tốt. Giờ đây, ôi đấng từ bi, phương án ấy làm tôi hài lòng nhờ đó tâm trí chủ tôi được miễn khỏi sự bối rối. Tôi thề dưới chân chủ tôi và nói với lòng chân thành đích thực: chỉ có một phương cách cho sự an lạc của thế gian.
Doha 269
प्रभु प्रसन्न मन सकुच तजि जो जेहि आयसु देब।सो सिर धरि धरि करिहि सबु मिटिहि अनट अवरेब।।269।।
prabhu prasanna mana sakuca taji jo jehi āyasu deba |so sira dhari dhari karihi sabu miṭihi anaṭa avareba ||269||
Nếu Chúa với lòng vui vẻ và gác lại mọi sự ngần ngại, ban cho mỗi người chúng tôi bất kỳ mệnh lệnh nào mà Ngài muốn, chúng tôi tất cả sẽ thi hành, đặt lên đầu mình, và mọi rắc rối và hỗn loạn này sẽ chấm dứt.
परंपरागत मान्यता में भरत-विनय (दोहा 260–269) का पाठ ‘सेवक-धर्म’ और ‘गुरु-वचन-पालन’ की बुद्धि देता है, मातृ/कुल-कलह से उत्पन्न दोषारोप-भाव को शान्त करता है, तथा ‘राम-आज्ञा’ के प्रति श्रद्धा बढ़ाकर गृहस्थ-जीवन में भी वैराग्य और शरणागति की सिद्धि कराता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-संपुट या ‘सियाराममय सब जग जानी’ भाव-संपुट जोड़ा जाता है; विशेषतः भरत-प्रसंग में ‘भरत चरन अनुरागु’ की भावना के साथ राम-नाम जप (राम/सीता-नाम) को संपुट रूप में रखा जाता है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.