Ayodhya KandaPrakarana 1821 Verses

Prakarana 18

त्याग–धर्म–मर्यादा का सोपान: यहाँ ‘राज्य’ बाह्य सत्ता नहीं, बल्कि मन-राज्य (अहं-राज) का परित्याग है। अयोध्या काण्ड साधक को शोक से विवेक, और अधिकार-लालसा से सेवाभाव की ओर ले जाता है—पितृवचन-पालन, गुरु-आज्ञा, और लोकधर्म के माध्यम से ‘निज हित’ को ‘राम-हित’ में विलीन करना। यह सीढ़ी बताती है कि मुक्ति का द्वार राजसुख नहीं, बल्कि मर्यादा-पालन और अनासक्ति है।

Trong những câu thơ này, dòng chảy chính của karuṇā-rasa (hỏa táng Daśaratha, dâng nước, nghi lễ mười ngày) dần dần chuyển hóa thành śānta-rasa và dharma-rasa. Tính cách của Bharata ở đây là sự nâng cao của nỗi đau buồn: nỗi buồn không trở thành phương tiện tự trách móc, mà là một kỷ luật tự thanh lọc. Lời dạy của Vasiṣṭha làm dịu cơn giận bằng cách tuyên bố "được và mất, sống và chết" nằm trong tay Vidhi (Thiên mệnh) - đây là trung tâm của thần học Mānas: vai trò con người của maryādā trong līlā của Chúa. Sau đó, các danh sách đạo đức (ai xứng đáng được than khóc, ai không) biến lok-dharma thành một công cụ của viveka tâm linh. Lời đáp của Bharata đưa ra những dấu hiệu của bhakti - vương quốc là thứ yếu; không có Raghu-rāī, sự hưởng thụ thân xác, japa và yoga đều vô ích. Như vậy, phần này của Ayodhyā Kāṇḍa thiết lập "dāsya-bhakti sinh từ vairāgya," chuẩn bị bước tiếp theo trên sopāna - Rāma-sevā và triều đại của pādukās.

In this prakarana

People

  • DasharathaDaśaratha
  • BharataListens
  • KaushalyaKauśalyā (Kaikeyī)
  • VashishthaVaśiṣṭha
  • RamaRāma (Raghurāī)
  • KaikeyiKaikeyī
  • SitaSītā
  • LakshmanaLakṣmaṇa
  • ShatrughnaŚatrughna
  • TulsidasSpeaksTulsīdās

Verses

Chaupai 170.1-4

नृपतनु बेद बिदित अन्हवावा।परम बिचित्र बिमानु बनावा।।

गहि पद भरत मातु सब राखी।रहीं रानि दरसन अभिलाषी।।

चंदन अगर भार बहु आए।अमित अनेक सुगंध सुहाए।।

सरजु तीर रचि चिता बनाई।जनु सुरपुर सोपान सुहाई।।

एहि बिधि दाह क्रिया सब कीन्ही।बिधिवत न्हाइ तिलांजुलि दीन्ही।।

सोधि सुमृति सब बेद पुराना।कीन्ह भरत दसगात बिधाना।।

जहँ जस मुनिबर आयसु दीन्हा।तहँ तस सहस भाँति सबु कीन्हा।।

भए बिसुद्ध दिए सब दाना।धेनु बाजि गज बाहन नाना।।

nṛpatanu beda bidita anhavāvā |parama bicitra bimānu banāvā ||

gahi pada bharata mātu saba rākhī |rahīṁ rāni darasana abhilāṣī ||

caṁdana agara bhāra bahu āe |amita aneka sugaṁdha suhāe ||

saraju tīra raci citā banāī |janu surapura sopāna suhāī ||

ehi bidhi dāha kriyā saba kīnhī |bidhivata nhāi tilāṁjuli dīnhī ||

sodhi sumṛti saba beda purānā |kīnha bharata dasagāta bidhānā ||

jahã jasa munibara āyasu dīnhā |tahã tasa sahasa bhā̃ti sabu kīnhā ||

bhae bisuddha die saba dānā |dhenu bāji gaja bāhana nānā ||

Họ tắm thi hài của nhà vua theo quy định của Veda, và chuẩn bị một xe tang được trang trí kỳ diệu. Bharata ôm chân của tất cả các bà mẹ và giữ họ lại; các hoàng hậu ở lại, khao khát được nhìn thấy Rama. Nhiều chuyến gỗ đàn hương và trầm hương được mang đến, cùng vô số chất thơm, dễ chịu cho giác quan. Trên bờ sông Sarayu họ dựng và sắp xếp giàn hỏa thiêu, đẹp như cầu thang dẫn lên thành phố của các vị thần. Như vậy toàn bộ nghi lễ hỏa thiêu được thực hiện; Bharata tắm theo đúng quy tắc và dâng nước với hạt mè. Sau khi học hỏi tất cả Smriti, Veda, và Purana, Bharata thực hiện các nghi lễ của ngày thứ mười. Ở đâu và theo cách nào đại hiền triết ban lệnh, ở đó mọi việc được làm theo đó, trong một ngàn cách. Sau khi được thanh tẩy, ông ban bố các vật bố thí đủ mọi loại: bò, ngựa, voi, và nhiều loại xe cộ.

Doha 170

सिंघासन भूषन बसन अन्न धरनि धन धाम।दिए भरत लहि भूमिसुर भे परिपूरन काम।।⁠170।।

siṁghāsana bhūṣana basana anna dharani dhana dhāma |die bharata lahi bhūmisura bhe paripūrana kāma ||⁠170||

Bharata đã ban cho ngai vàng, trang sức, quần áo, lúa gạo, đất đai, của cải và nhà cửa, và các vị Bà-la-môn, những vị thần trên mặt đất, đã nhận lấy và mọi ước muốn đều được viên mãn.

Chaupai 171.1-4

पितु हित भरत कीन्हि जसि करनी।सो मुख लाख जाइ नहिं बरनी।।

सुदिनु सोधि मुनिबर तब आए।सचिव महाजन सकल बोलाए।।

बैठे राजसभाँ सब जाई।पठए बोलि भरत दोउ भाई।।

भरतु बसिष्ठ निकट बैठारे।नीति धरममय बचन उचारे।।

प्रथम कथा सब मुनिबर बरनी।कैकइ कुटिल कीन्हि जसि करनी।।

भूप धरमब्रतु सत्य सराहा।जेहिं तनु परिहरि प्रेमु निबाहा।।

कहत राम गुन सील सुभाऊ।सजल नयन पुलकेउ मुनिराऊ।।

बहुरि लखन सिय प्रीति बखानी।सोक सनेह मगन मुनि ग्यानी।।

pitu hita bharata kīnhi jasi karanī |so mukha lākha jāi nahiṁ baranī ||

sudinu sodhi munibara taba āe |saciva mahājana sakala bolāe ||

baiṭhe rājasabhā̃ saba jāī |paṭhae boli bharata dou bhāī ||

bharatu basiṣṭha nikaṭa baiṭhāre |nīti dharamamaya bacana ucāre ||

prathama kathā saba munibara baranī |kaikai kuṭila kīnhi jasi karanī ||

bhūpa dharamabratu satya sarāhā |jehiṁ tanu parihari premu nibāhā ||

kahata rāma guna sīla subhāū |sajala nayana pulakeu munirāū ||

bahuri lakhana siya prīti bakhānī |soka saneha magana muni gyānī ||

Các nghi lễ mà Bharata đã thực hiện vì lợi ích của cha mình không thể được kể lại ngay cả bằng một trăm ngàn miệng. Sau khi chọn được ngày lành, vị đại tiên đến, và triệu tập tất cả các đại thần cùng các công dân trọng yếu. Tất cả đều đến và ngồi trong hội trường hoàng gia, và họ sai người triệu hai anh em, Bharata và người em của ông. Vasishtha cho Bharata ngồi gần mình và nói những lời đầy đạo lý và chính pháp. Đầu tiên vị đại tiên kể lại toàn bộ câu chuyện, về hành động xảo trá mà Kaikeyi đã làm. Ông ca ngợi lời thề kiên định về chính pháp của nhà vua và sự chân thật của ngài, nhờ đó ngài từ bỏ thân xác và giữ trọn tình yêu. Khi kể về đức hạnh, lòng tốt và bản tính của Rama, vị vua của các tiên có nước mắt trong mắt và lông tóc dựng đứng. Sau đó ông mô tả tình yêu của Lakshmana và Sita, và vị tiên trí tuệ chìm đắm trong nỗi buồn và sự trìu mến.

Doha 171

सुनहु भरत भावी प्रबल बिलखि कहेउ मुनिनाथ।हानि लाभु जीवन मरनु जसु अपजसु बिधि हाथ।।⁠171।।

sunahu bharata bhāvī prabala bilakhi kaheu muninātha |hāni lābhu jīvana maranu jasu apajasu bidhi hātha ||⁠171||

Hãy nghe, Bharata, tương lai rất mạnh mẽ; chúa tể các vị tiên nói trong khi khóc lóc. Mất mát và lợi lộc, sự sống và cái chết, danh tiếng và ô nhục đều trong tay Định mệnh.

Chaupai 172.1-4

अस बिचारि केहि देइअ दोसू।ब्यरथ काहि पर कीजिअ रोसू।।

तात बिचारु केहि करहु मन माहीं।सोच जोगु दसरथु नृपु नाहीं।।

सोचिअ बिप्र जो बेद बिहीना।तजि निज धरमु बिषय लयलीना।।

सोचिअ नृपति जो नीति न जाना।जेहि न प्रजा प्रिय प्रान समाना।।

सोचिअ बयसु कृपन धनवानू।जो न अतिथि सिव भगति सुजानू।।

सोचिअ सूद्रु बिप्र अवमानी।मुखर मानप्रिय ग्यान गुमानी।।

सोचिअ पुनि पति बंचक नारी।कुटिल कलहप्रिय इच्छाचारी।।

सोचिअ बटु निज ब्रतु परिहरई।जो नहिं गुर आयसु अनुसरई।।

asa bicāri kehi deia dosū |byaratha kāhi para kījia rosū ||

tāta bicāru kehi karahu mana māhīṁ |soca jogu dasarathu nṛpu nāhīṁ ||

socia bipra jo beda bihīnā |taji nija dharamu biṣaya layalīnā ||

socia nṛpati jo nīti na jānā |jehi na prajā priya prāna samānā ||

socia bayasu kṛpana dhanavānū |jo na atithi siva bhagati sujānū ||

socia sūdru bipra avamānī |mukhara mānapriya gyāna gumānī ||

socia puni pati baṁcaka nārī |kuṭila kalahapriya icchācārī ||

socia baṭu nija bratu pariharaī |jo nahiṁ gura āyasu anusaraī ||

Nghĩ vậy, ai là người đáng trách, và với ai mà tức giận vô ích? Thưa cha, hãy suy nghĩ điều này trong tâm trí: Vua Dasharatha không phải là người đáng thương xót. Hãy thương xót cho vị brahmin không biết Veda, từ bỏ chính pháp của mình và chìm đắm trong dục lạc. Hãy thương xót cho vị vua không biết cách trị nước, đối với người đó thần dân không quý như mạng sống của chính mình. Hãy thương xót cho thương nhân giàu có nhưng keo kiệt, không am tường việc tiếp khách và sự tôn kính Shiva. Hãy thương xót cho người shudra nhục mạ brahmin, nhiều lời, chuộng danh vọng, và kiêu ngạo về sự hiểu biết của mình. Hãy thương xót cho người vợ lừa dối chồng, xảo trá, chuộng tranh cãi, và tự ý làm theo ý mình. Hãy thương xót cho người học trò từ bỏ lời nguyện của mình và không tuân theo lệnh của thầy.

Doha 172

सोचिअ गृही जो मोह बस करइ करम पथ त्याग।सोचिअ जति प्रंपच रत बिगत बिबेक बिराग।।⁠172।।

socia gṛhī jo moha basa karai karama patha tyāga |socia jati praṁpaca rata bigata bibeka birāga ||⁠172||

Hãy than khóc cho người chủ gia đình, dưới sự mê lầm, bỏ đường hành động chính nghĩa. Hãy than khóc cho khổ hạnh giả luyến ái thế gian, đã mất cả trí tuệ phân biệt và sự siêu thoát.

Chaupai 173.1-4

बैखानस सोइ सोचै जोगु।तपु बिहाइ जेहि भावइ भोगू।।

सोचिअ पिसुन अकारन क्रोधी।जननि जनक गुर बंधु बिरोधी।।

सब बिधि सोचिअ पर अपकारी।निज तनु पोषक निरदय भारी।।

सोचनीय सबहि बिधि सोई।जो न छाड़ि छलु हरि जन होई।।

सोचनीय नहिं कोसलराऊ।भुवन चारिदस प्रगट प्रभाऊ।।

भयउ न अहइ न अब होनिहारा।भूप भरत जस पिता तुम्हारा।।

बिधि हरि हरु सुरपति दिसिनाथा।बरनहिं सब दसरथ गुन गाथा।।

baikhānasa soi socai jogu |tapu bihāi jehi bhāvai bhogū ||

socia pisuna akārana krodhī |janani janaka gura baṁdhu birodhī ||

saba bidhi socia para apakārī |nija tanu poṣaka niradaya bhārī ||

socanīya sabahi bidhi soī |jo na chāṛi chalu hari jana hoī ||

socanīya nahiṁ kosalarāū |bhuvana cāridasa pragaṭa prabhāū ||

bhayau na ahai na aba honihārā |bhūpa bharata jasa pitā tumhārā ||

bidhi hari haru surapati disināthā |baranahiṁ saba dasaratha guna gāthā ||

Vị ẩn sĩ ấy đáng thương, kẻ từ bỏ khổ hạnh và tìm vui trong dục lạc. Hãy thương kẻ gièm pha và kẻ nổi giận vô cớ, kẻ thù nghịch với mẹ, cha, thầy và họ hàng. Theo mọi cách đáng thương kẻ làm hại người khác, kẻ chỉ nuôi thân mình và vô cùng tàn nhẫn. Người ấy cũng đáng thương theo mọi cách, kẻ không từ bỏ dối trá để trở thành tôi tớ của Hari. Nhưng vị vua xứ Kosala không đáng thương, vinh quang của ngài hiển hiện khắp mười bốn thế giới. Chưa từng có, hiện không có, và sẽ không bao giờ có vị vua như cha ngài, hỡi Bharata. Brahma, Vishnu, Shiva, Indra chúa tể các vị thần, và các vị thủ hộ phương trời, tất cả đều kể chuyện đức hạnh của Dasharatha.

Doha 173

कहहु तात केहि भाँति कोउ करिहि बड़ाई तासु।राम लखन तुम्ह सत्रुहन सरिस सुअन सुचि जासु।।⁠173।।

kahahu tāta kehi bhā̃ti kou karihi baṛāī tāsu |rāma lakhana tumha satruhana sarisa suana suci jāsu ||⁠173||

Hãy nói cho ta biết, con trai ta, bằng cách nào mà ai đó có thể khen ngợi ông ấy một cách xứng đáng, người mà các con trai của ông ấy trong sạch đến vậy: Rama, Lakshmana, con, và Shatrughna?

Chaupai 174.1-4

सब प्रकार भूपति बड़भागी।बादि बिषादु करिअ तेहि लागी।।

यहु सुनि समुझि सोचु परिहरहू।सिर धरि राज रजायसु करहू।।

राँय राजपदु तुम्ह कहुँ दीन्हा।पिता बचनु फुर चाहिअ कीन्हा।।

तजे रामु जेहिं बचनहि लागी।तनु परिहरेउ राम बिरहागी।।

नृपहि बचन प्रिय नहिं प्रिय प्राना।करहु तात पितु बचन प्रवाना।।

करहु सीस धरि भूप रजाई।हइ तुम्ह कहँ सब भाँति भलाई।।

परसुराम पितु अग्या राखी।मारी मातु लोक सब साखी।।

तनय जजातिहि जौबनु दयऊ।पितु अग्याँ अघ अजसु न भयऊ।।

saba prakāra bhūpati baṛabhāgī |bādi biṣādu karia tehi lāgī ||

yahu suni samujhi socu pariharahū |sira dhari rāja rajāyasu karahū ||

rā̃ya rājapadu tumha kahũ dīnhā |pitā bacanu phura cāhia kīnhā ||

taje rāmu jehiṁ bacanahi lāgī |tanu parihareu rāma birahāgī ||

nṛpahi bacana priya nahiṁ priya prānā |karahu tāta pitu bacana pravānā ||

karahu sīsa dhari bhūpa rajāī |hai tumha kahã saba bhā̃ti bhalāī ||

parasurāma pitu agyā rākhī |mārī mātu loka saba sākhī ||

tanaya jajātihi jaubanu dayaū |pitu agyā̃ agha ajasu na bhayaū ||

Theo mọi phương diện, nhà vua là vô cùng may mắn; người than khóc vì ngài chỉ là vô ích. Hãy nghe và hiểu điều này, và từ bỏ nỗi buồn của ngươi; hãy đội lệnh nhà vua lên đầu và thi hành nó. Nhà vua đã trao ngôi báu cho ngươi, và ngươi phải làm cho lời của cha ngươi thành sự thật. Vì lời nói của mình, ngài đã rời bỏ Rama, và trong lửa chia ly với Rama, ngài đã từ bỏ thân xác. Đối với nhà vua, lời ngài là quý hơn mạng sống. Vậy con ơi, hãy chấp nhận lời cha và thi hành nó. Hãy đội lệnh nhà vua lên đầu và vâng theo; mọi điều tốt lành sẽ đến với ngươi theo mọi cách. Parasurama đã giữ lệnh cha và giết mẹ, với cả thế giới làm chứng. Một người con đã dâng tuổi trẻ cho Yayati; trong việc vâng lời cha, không có tội lỗi cũng không có điều nhục.

Doha 174

अनुचित उचित बिचारु तजि जे पालहिं पितु बैन।ते भाजन सुख सुजस के बसहिं अमरपति ऐन।।⁠174।।

anucita ucita bicāru taji je pālahiṁ pitu baina |te bhājana sukha sujasa ke basahiṁ amarapati aina ||⁠174||

Những ai gạt bỏ mọi suy nghĩ đúng sai, thực hiện lời cha mình, sẽ trở thành vật chứa đựng hạnh phúc và danh tiếng tốt đẹp, và ngự trị ngay trước mặt Chúa của các bậc bất tử.

Chaupai 175.1-4

अवसि नरेस बचन फुर करहू।पालहु प्रजा सोकु परिहरहू।।

सुरपुर नृप पाइहि परितोषू।तुम्ह कहुँ सुकृत सुजसु नहिं दोषू।।

बेद बिदित संमत सबही का।जेहि पितु देइ सो पावइ टीका।।

करहु राजु परिहरहु गलानी।मानहु मोर बचन हित जानी।।

सुनि सुखु लहब राम बैदेहीं।अनुचित कहब न पंडित केहीं।।

कौसल्यादि सकल महतारीं।तेउ प्रजा सुख होहिं सुखारीं।।

परम तुम्हार राम कर जानिहि।सो सब बिधि तुम्ह सन भल मानिहि।।

सौंपेहु राजु राम कै आएँ।सेवा करेहु सनेह सुहाएँ।।

avasi naresa bacana phura karahū |pālahu prajā soku pariharahū ||

surapura nṛpa pāihi paritoṣū |tumha kahũ sukṛta sujasu nahiṁ doṣū ||

beda bidita saṁmata sabahī kā |jehi pitu dei so pāvai ṭīkā ||

karahu rāju pariharahu galānī |mānahu mora bacana hita jānī ||

suni sukhu lahaba rāma baidehīṁ |anucita kahaba na paṁḍita kehīṁ ||

kausalyādi sakala mahatārīṁ |teu prajā sukha hohiṁ sukhārīṁ ||

parama tumhāra rāma kara jānihi |so saba bidhi tumha sana bhala mānihi ||

sauṁpehu rāju rāma kai āẽ |sevā karehu saneha suhāẽ ||

Ngươi nhất định phải làm cho lời của vua thành sự thật. Chăm sóc thần dân, và từ bỏ nỗi buồn của ngươi. Nhà vua sẽ tìm được sự thỏa mãn ở thành phố của các vị thần, và đối với ngươi, điều đó sẽ là công đức và danh tiếng tốt, không phải là một lỗi lầm. Được tuyên bố trong Veda và được tất cả mọi người đồng ý rằng người nào được cha trao cho sẽ nhận được dấu hiệu của vương quyền. Hãy cai trị vương quốc và gạt bỏ sự hối hận; hãy nhận lời ta, biết rằng điều đó là vì lợi ích của ngươi. Rama và Sita sẽ vui mừng khi nghe điều đó, và không có bậc trí giả nào sẽ gọi đó là không đúng đắn. Kausalya và tất cả các bà mẹ khác cũng sẽ hạnh phúc trong hạnh phúc của thần dân. Rama sẽ biết lòng sùng kính tối cao của ngươi, và người sẽ coi tốt đối với ngươi theo mọi cách. Khi Rama trở về, hãy trao vương quốc cho người, và hầu hạ người với tình yêu thương âu yếm.

Doha 175

कीजिअ गुर आयसु अवसि कहहिं सचिव कर जोरि।रघुपति आएँ उचित जस तस तब करब बहोरि।।⁠175।।

kījia gura āyasu avasi kahahiṁ saciva kara jori |raghupati āẽ ucita jasa tasa taba karaba bahori ||⁠175||

Các đại thần chắp tay nói, "Ngài nhất định phải thi hành mệnh lệnh của guru. Khi Chúa tể Raghu trở về, lúc đó ngài hãy làm điều gì là thích hợp."

Chaupai 176.1-4

कौसल्या धरि धीरजु कहई।पूत पथ्य गुर आयसु अहई।।

सो आदरिअ करिअ हित मानी।तजिअ बिषादु काल गति जानी।।

बन रघुपति सुरपति नरनाहू।तुम्ह एहि भाँति तात कदराहू।।

परिजन प्रजा सचिव सब अंबा।तुम्हही सुत सब कहँ अवलंबा।।

लखि बिधि बाम कालु कठिनाई।धीरजु धरहु मातु बलि जाई।।

सिर धरि गुर आयसु अनुसरहू।प्रजा पालि परिजन दुखु हरहू।।

गुर के बचन सचिव अभिनंदनु।सुने भरत हिय हित जनु चंदनु।।

सुनी बहोरि मातु मृदु बानी।सील सनेह सरल रस सानी।।

kausalyā dhari dhīraju kahaī |pūta pathya gura āyasu ahaī ||

so ādaria karia hita mānī |tajia biṣādu kāla gati jānī ||

bana raghupati surapati naranāhū |tumha ehi bhā̃ti tāta kadarāhū ||

parijana prajā saciva saba aṁbā |tumhahī suta saba kahã avalaṁbā ||

lakhi bidhi bāma kālu kaṭhināī |dhīraju dharahu mātu bali jāī ||

sira dhari gura āyasu anusarahū |prajā pāli parijana dukhu harahū ||

gura ke bacana saciva abhinaṁdanu |sune bharata hiya hita janu caṁdanu ||

sunī bahori mātu mṛdu bānī |sīla saneha sarala rasa sānī ||

Kausalya nén lòng can đảm và nói: "Con trai ta, lệnh của thầy ngươi là thuốc tốt cho ngươi. Hãy tôn trọng và thi hành nó, coi nó là điều tốt cho ngươi. Hãy gác đi nỗi buồn, biết rõ đường đi của thời gian và định mệnh. Rama ở trong rừng, và nhà vua, chúa tể của loài người, đã về với chúa tể của các vị thần. Con trai ta, ngươi đang hành xử như kẻ hèn nhát theo cách này. Đối với gia quyến, thần dân, các đại thần, và tất cả các bà mẹ, ngươi, con trai ta, là chỗ dựa của tất cả. Thấy rằng Định mệnh chống lại chúng ta và thời cuộc gian nan, hãy can đảm lên; mẹ ngươi dâng mình làm hy sinh cho ngươi. Đội lệnh của thầy lên đầu và tuân theo; chăm sóc thần dân và xua tan nỗi buồn của gia quyến." Lời của thầy và tiếng vỗ tay của các đại thần Bharata đã nghe, và trong lòng chàng như gỗ đàn hương mát mẻ, mang lại điều tốt. Rồi chàng nghe lời nói dịu dàng của mẹ, thấm đẫm cảm giác ngọt ngào của sự tốt lành, tình yêu thương, và sự giản dị.

Chhand 176

सानी सरल रस मातु बानी सुनि भरत ब्याकुल भए।लोचन सरोरुह स्रवत सींचत बिरह उर अंकुर नए।।

सो दसा देखत समय तेहि बिसरी सबहि सुधि देह की।तुलसी सराहत सकल सादर सीवँ सहज सनेह की।।

sānī sarala rasa mātu bānī suni bharata byākula bhae |locana saroruha sravata sīṁcata biraha ura aṁkura nae ||

so dasā dekhata samaya tehi bisarī sabahi sudhi deha kī |tulasī sarāhata sakala sādara sīvã sahaja saneha kī ||

Nghe lời của mẹ chứa đựng tình cảm dịu dàng và giản dị, Bharata trở nên vô cùng đau khổ. Đôi mắt sen của ông chảy nước mắt, tưới cho những mầm non mới của nỗi sầu chia lìa trong lòng ông. Thấy tình trạng của ông lúc bấy giờ, tất cả đều quên mất ý thức về thân xác của chính mình. Tulsidas nói rằng tất cả đều thành kính ca ngợi ông như ranh giới của tình yêu tự nhiên và tự phát.

Soratha 176

भरतु कमल कर जोरि धीर धुरंधर धीर धरि।बचन अमिअँ जनु बोरि देत उचित उत्तर सबहि।।⁠176।।

bharatu kamala kara jori dhīra dhuraṁdhara dhīra dhari |bacana amiã janu bori deta ucita uttara sabahi ||⁠176||

Bharata chắp đôi tay sen lại, và dù dũng cảm, ngài kìm nén sự dũng cảm và giữ kiên nhẫn. Ngài đưa ra những câu trả lời phù hợp cho tất cả, như thể đang rót mật ngọt trong lời nói.

Chaupai 177.1-4

मोहि उपदेसु दीन्ह गुर नीका।प्रजा सचिव संमत सबही का।।

मातु उचित धरि आयसु दीन्हा।अवसि सीस धरि चाहउँ कीन्हा।।

गुर पितु मातु स्वामि हित बानी।सुनि मन मुदित करिअ भलि जानी।।

उचित कि अनुचित किएँ बिचारू।धरमु जाइ सिर पातक भारू।।

तुम्ह तौ देहु सरल सिख सोई।जो आचरत मोर भल होई।।

जद्यपि यह समुझत हउँ नीकें।तदपि होत परितोषु न जी कें।।

अब तुम्ह बिनय मोरि सुनि लेहू।मोहि अनुहरत सिखावनु देहू।।

ऊतरु देउँ छमब अपराधू।दुखित दोष गुन गनहिं न साधू।।

mohi upadesu dīnha gura nīkā |prajā saciva saṁmata sabahī kā ||

mātu ucita dhari āyasu dīnhā |avasi sīsa dhari cāhaũ kīnhā ||

gura pitu mātu svāmi hita bānī |suni mana mudita karia bhali jānī ||

ucita ki anucita kiẽ bicārū |dharamu jāi sira pātaka bhārū ||

tumha tau dehu sarala sikha soī |jo ācarata mora bhala hoī ||

jadyapi yaha samujhata haũ nīkeṁ |tadapi hota paritoṣu na jī keṁ ||

aba tumha binaya mori suni lehū |mohi anuharata sikhāvanu dehū ||

ūtaru deũ chamaba aparādhū |dukhita doṣa guna ganahiṁ na sādhū ||

Guru đã cho tôi lời khuyên tốt đẹp, và dân chúng cùng các đại thần đều tán thành. Mẹ tôi cũng đã ban cho tôi mệnh lệnh phù hợp, và tôi nhất định sẽ đội lên đầu và thi hành nó. Lời của guru, cha, mẹ, hay chủ nhân, nói ra vì lợi ích, nên được nghe với lòng vui mừng và thi hành, biết rằng điều đó là tốt. Suy nghĩ xem điều đó có nên hay không nên khi hành động theo chúng là đánh mất chính đạo và mang trên đầu gánh nặng tội lỗi. Còn ngài, đang cho tôi lời khuyên chân thật và thẳng thắn, chính là lời khuyên mà khi theo nó tôi sẽ được tốt. Tuy tôi hiểu rõ điều này, nhưng lòng tôi vẫn không thỏa mãn. Bây giờ xin nghe lời cầu xin của tôi, và hãy dạy tôi điều phù hợp với hoàn cảnh của tôi. Tôi đang trả lời ngài, nên xin tha thứ lỗi lầm của tôi; vì những người hiền thiện không tính toán lỗi lầm và công tội của người đang khốn khổ.

Doha 177

पितु सुरपुर सिय रामु बन करन कहहु मोहि राजु।एहि तें जानहु मोर हित कै आपन बड़ काजु।।⁠177।।

pitu surapura siya rāmu bana karana kahahu mohi rāju |ehi teṁ jānahu mora hita kai āpana baṛa kāju ||⁠177||

Cha ta đã đi về thành của các vị thần, Sita và Rama ở trong rừng, và ngươi bảo ta nhận lấy vương quốc. Từ điều này, hãy đánh giá xem ngươi đang tìm điều tốt cho ta hay một mục đích lớn của chính ngươi.

Chaupai 178.1-4

हित हमार सियपति सेवकाई।सो हरि लीन्ह मातु कुटिलाई।।

मैं अनुमानि दीख मन माहीं।आन उपायँ मोर हित नाहीं।।

सोक समाजु राजु केहि लेखें।लखन राम सिय बिनु पद देखें।।

बादि बसन बिनु भूषन भारू।बादि बिरति बिनु ब्रह्म बिचारू।।

सरुज सरीर बादि बहु भोगा।बिनु हरिभगति जायँ जप जोगा।।

जायँ जीव बिनु देह सुहाई।बादि मोर सबु बिनु रघुराई।।

जाउँ राम पहिं आयसु देहू।एकहिं आँक मोर हित एहू।।

मोहि नृप करि भल आपन चहहू।सोउ सनेह जड़ता बस कहहू।।

hita hamāra siyapati sevakāī |so hari līnha mātu kuṭilāī ||

maiṁ anumāni dīkha mana māhīṁ |āna upāyã mora hita nāhīṁ ||

soka samāju rāju kehi lekheṁ |lakhana rāma siya binu pada dekheṁ ||

bādi basana binu bhūṣana bhārū |bādi birati binu brahma bicārū ||

saruja sarīra bādi bahu bhogā |binu haribhagati jāyã japa jogā ||

jāyã jīva binu deha suhāī |bādi mora sabu binu raghurāī ||

jāũ rāma pahiṁ āyasu dehū |ekahiṁ ā̃ka mora hita ehū ||

mohi nṛpa kari bhala āpana cahahū |sou saneha jaṛatā basa kahahū ||

Điều thiện thực sự của ta nằm ở việc phụng sự Chúa của Sita, và sự độc ác của mẹ ta đã tước đoạt nó khỏi ta. Ta đã cân nhắc trong tâm trí và nhìn thấy rõ ràng rằng không còn con đường nào khác dẫn đến sự an lạc của ta. Vương quốc có ý nghĩa gì, một khối đau buồn, nếu ta không thể nhìn thấy chân của Lakshmana, Rama và Sita? Gánh nặng trang sức mà không có y phục thì vô ích, và sự từ bỏ thế tục mà không có sự suy tư về Brahma thì vô ích. Nhiều thú vui vô ích đối với thân thể bệnh tật, và cầu nguyện cùng yoga đều uổng công không có lòng sùng kính Hari. Thân thể đẹp đẽ vô ích khi sinh khí đã rời khỏi nó; như vậy mọi thứ của ta đều vô ích không có Chúa tể các Raghu. Hãy cho phép ta, và để ta đi đến Rama. Trong một lời, đây mới là điều thiện duy nhất của ta. Khi lập ta làm vua, ngươi nghĩ ngươi làm điều tốt cho ta, nhưng ngươi nói điều này cũng chỉ dưới sự chi phối của tình thương và sự ngu dại.

Doha 178

कैकेई सुअ कुटिलमति राम बिमुख गतलाज।तुम्ह चाहत सुखु मोहबस मोहि से अधम कें राज।।⁠178।।

kaikeī sua kuṭilamati rāma bimukha gatalāja |tumha cāhata sukhu mohabasa mohi se adhama keṁ rāja ||⁠178||

Ta là con trai của Kaikeyi, tâm trí quanh co, quay lưng với Rama, và không còn biết xấu hổ; thế mà ngươi, trong sự ảo tưởng, lại mong cầu hạnh phúc dưới sự cai trị của một kẻ hèn đớn như ta.

Chaupai 179.1-4

कहउँ साँचु सब सुनि पतिआहू।चाहिअ धरमसील नरनाहू।।

मोहि राजु हठि देइहहु जबहीं।रसा रसातल जाइहि तबहीं।।

मोहि समान को पाप निवासू।जेहि लगि सीय राम बनबासू।।

रायँ राम कहुँ काननु दीन्हा।बिछुरत गमनु अमरपुर कीन्हा।।

मैं सठु सब अनरथ कर हेतू।बैठ बात सब सुनउँ सचेतू।।

बिनु रघुबीर बिलोकि अबासू।रहे प्रान सहि जग उपहासू।।

राम पुनीत बिषय रस रूखे।लोलुप भूमि भोग के भूखे।।

कहँ लगि कहौं हृदय कठिनाई।निदरि कुलिसु जेहिं लही बड़ाई।।

kahaũ sā̃cu saba suni patiāhū |cāhia dharamasīla naranāhū ||

mohi rāju haṭhi deihahu jabahīṁ |rasā rasātala jāihi tabahīṁ ||

mohi samāna ko pāpa nivāsū |jehi lagi sīya rāma banabāsū ||

rāyã rāma kahũ kānanu dīnhā |bichurata gamanu amarapura kīnhā ||

maiṁ saṭhu saba anaratha kara hetū |baiṭha bāta saba sunaũ sacetū ||

binu raghubīra biloki abāsū |rahe prāna sahi jaga upahāsū ||

rāma punīta biṣaya rasa rūkhe |lolupa bhūmi bhoga ke bhūkhe ||

kahã lagi kahauṁ hṛdaya kaṭhināī |nidari kulisu jehiṁ lahī baṛāī ||

Ta nói thật; hãy nghe tất cả và tin: một vị vua đáng lẽ phải là người tận tụy với chính đạo. Khi các ngươi ép vương quốc lên ta, ngay lúc đó đất sẽ chìm xuống tận cõi âm ti. Ai là nơi trú ngụ của tội lỗi bằng ta, mà vì cớ ấy Sita và Rama phải đi lưu đày trong rừng? Nhà vua đã giao rừng cho Rama, và khi chia lìa, ngài đã đi về thành phố của những bất tử. Ta, kẻ hèn này, là nguyên nhân của mọi tai ương, vậy mà ta ngồi đây và nghe tất cả với tỉnh táo. Nhìn cung điện không có Rama, Anh hùng dòng Raghu, mạng sống ta vẫn nán lại, chịu sự nhạo báng của thế gian. Rama thanh khiết và đã lìa bỏ khoái cảm giác quan, còn ta là kẻ tham lam cai trị đất đai, đói khát hưởng thụ. Đến đâu ta phải kể lại sự cứng cỏi của lòng ta, vốn đã làm hổ thẹn tia sét về sự vĩ đại?

Doha 179

कारन तें कारजु कठिन होइ दोसु नहि मोर।कुलिस अस्थि तें उपल तें लोह कराल कठोर।।⁠179।।

kārana teṁ kāraju kaṭhina hoi dosu nahi mora |kulisa asthi teṁ upala teṁ loha karāla kaṭhora ||⁠179||

Do nguyên nhân mà kết quả trở nên khó hơn, và đó không phải là lỗi của ta: sấm sét làm từ xương thì cứng hơn xương, và sắt làm từ đá thì đáng sợ và cứng hơn đá.

Frequently Asked Questions

परंपरागत मान्यता में यह अंश ‘पितृ-श्राद्ध/स्मृति’ और ‘धर्म-स्थैर्य’ का फल देता है: शोक का शमन, क्रोध-रोष की निवृत्ति, और गुरु-आज्ञा/पितृ-वचन पालन की बुद्धि। विशेषतः भरत-वैराग्य के श्रवण से ‘राजसुख-आसक्ति’ घटती और दास्य-भक्ति दृढ़ होती है।

सत्संग-परंपराओं में सामान्यतः रामनाम-सम्पुट जोड़ा जाता है—‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ अथवा ‘राम राम’—विशेषकर ‘बचन अमिअँ’ और ‘बिनु हरिभगति’ जैसे स्थलों पर। (स्थानीय परंपरा/सम्प्रदाय के अनुसार पाठ-रीति बदल सकती है।)

Ask anything about Prakarana 18 of the Ramcharitmanas

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Ramcharitmanas in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play