यह सोपान ‘धर्म-संकट’ से ‘शरणागति’ की ओर चढ़ने का द्वार है: राज्य-व्यवस्था (राजधर्म) टूटती दिखती है, पर भक्त-हृदय में राम-नाम का राज्य (रामराज्य-तत्त्व) स्थापित होता है। यहाँ वियोग, लोक-लज्जा, और अपजस के बीच ‘राम-पद-संमुखता’ ही मुक्ति-सीढ़ी का अगला पायदान बनती है।
Sự dệt kết rasa của Ayodhyā Kāṇḍa dao động giữa karuṇa và śānta: một phía, sự xáo trộn do Kaikeyī gây ra phủ bóng buồn lên trật tự xã hội; phía kia, tình yêu của Bharata dành Rāma thanh lọc nó và chuyển hóa thành rasa của śaraṇāgati. Trong đoạn này, ngay giữa những lời buộc tội khắc nghiệt của Kaikeyī, Bharata hướng tâm trí mình về đôi chân Rāma, đây là đỉnh cao của dāsya-bhakti. Tulasī cho thấy quyền lực hoàng gia chịu sự chi phối của pariṇāma-dharma, luật của quả báo: của cải, thành phố, và quân đội, tất cả đều thuộc về Raghupati; pháp của người hầu là sự tốt lành của chủ nhân. Đồng thời, sự nghi ngờ của Niṣāda-rāja Guha là một chân lý của thế gian, trên con đường sùng bái тоже, sự minh biện và thận trọng là cần thiết. Vị trí của Kāṇḍa này trên Sopāna mang tính quyết định: trong sự mất mát bên ngoài ẩn chứa chiến thắng của bản thể nội tại, đơn giản bước về phía Rāma trở thành bước vững chắc trên nấc thang giải thoát.
Chaupai 180.1-4
कैकेई भव तनु अनुरागे।पाँवर प्रान अघाइ अभागे।।
जौं प्रिय बिरहँ प्रान प्रिय लागे।देखब सुनब बहुत अब आगे।।
लखन राम सिय कहुँ बनु दीन्हा।पठइ अमरपुर पति हित कीन्हा।।
लीन्ह बिधवपन अपजसु आपू।दीन्हेउ प्रजहि सोकु संतापू।।
मोहि दीन्ह सुखु सुजसु सुराजू।कीन्ह कैकेईं सब कर काजू।।
एहि तें मोर काह अब नीका।तेहि पर देन कहहु तुम्ह टीका।।
कैकई जठर जनमि जग माहीं।यह मोहि कहँ कछु अनुचित नाहीं।।
मोरि बात सब बिधिहिं बनाई।प्रजा पाँच कत करहु सहाई।।
kaikeī bhava tanu anurāge |pā̃vara prāna aghāi abhāge ||
jauṁ priya birahã prāna priya lāge |dekhaba sunaba bahuta aba āge ||
lakhana rāma siya kahũ banu dīnhā |paṭhai amarapura pati hita kīnhā ||
līnha bidhavapana apajasu āpū |dīnheu prajahi soku saṁtāpū ||
mohi dīnha sukhu sujasu surājū |kīnha kaikeīṁ saba kara kājū ||
ehi teṁ mora kāha aba nīkā |tehi para dena kahahu tumha ṭīkā ||
kaikaī jaṭhara janami jaga māhīṁ |yaha mohi kahã kachu anucita nāhīṁ ||
mori bāta saba bidhihiṁ banāī |prajā pā̃ca kata karahu sahāī ||
Mạng sống khốn khổ và xui xẻo này đã bám vào thân thể sinh ra từ Kaikeyi, và đã được no đủ. Nếu mạng sống vẫn còn được yêu quý dù phải chia lìa với người yêu dấu, thì ta sẽ còn nhiều điều để thấy và nghe về sau. Bà đã ban rừng cho Rama, Sita và Lakshmana, và bằng cách gửi chồng mình đến thành phố của các bậc bất tử, bà đã làm ơn cho ông. Bà tự nhận lấy thân phận góa phụ và ô nhục, và ban cho dân chúng nỗi buồn và sự đau khổ. Với ta, bà đã ban cho hạnh phúc, danh tiếng tốt và vương quốc. Kaikeyi quả đã phục vụ mục đích của tất cả mọi người. Điều gì tốt cho ta trong tất cả những điều này bây giờ? Và trên hết, các ngươi bảo ta nhận dấu hiệu của vương quyền. Vì đã sinh ra trên đời từ lòng mẹ Kaikeyi, không có điều gì xảy đến với ta là không phù hợp. Mệnh trời đã sắp đặt mọi việc của ta. Vậy tại sao, hỡi các bậc hiền nhân trong hội đồng, các ngươi lại đề nghị giúp đỡ?
Doha 180
ग्रह ग्रहीत पुनि बात बस तेहि पुनि बीछी मार।तेहि पिआइअ बारुनी कहहु काह उपचार।।180।।
graha grahīta puni bāta basa tehi puni bīchī māra |tehi piāia bārunī kahahu kāha upacāra ||180||
Một người đã bị tà ma nhập, rồi bị bệnh gió hành, rồi bị bọ cạp cắn: nếu cho uống rượu, hãy nói cho ta biết, đó là loại thuốc gì?
Chaupai 181.1-4
कैकइ सुअन जोगु जग जोई।चतुर बिरंचि दीन्ह मोहि सोई।।
दसरथ तनय राम लघु भाई।दीन्हि मोहि बिधि बादि बड़ाई।।
तुम्ह सब कहहु कढ़ावन टीका।राय रजायसु सब कहँ नीका।।
उतरु देउँ केहि बिधि केहि केही।कहहु सुखेन जथा रुचि जेही।।
मोहि कुमातु समेत बिहाई।कहहु कहिहि के कीन्ह भलाई।।
मो बिनु को सचराचर माहीं।जेहि सिय रामु प्रानप्रिय नाहीं।।
परम हानि सब कहँ बड़ लाहू।अदिनु मोर नहि दूषन काहू।।
संसय सील प्रेम बस अहहू।सबुइ उचित सब जो कछु कहहू।।
kaikai suana jogu jaga joī |catura biraṁci dīnha mohi soī ||
dasaratha tanaya rāma laghu bhāī |dīnhi mohi bidhi bādi baṛāī ||
tumha saba kahahu kaṛhāvana ṭīkā |rāya rajāyasu saba kahã nīkā ||
utaru deũ kehi bidhi kehi kehī |kahahu sukhena jathā ruci jehī ||
mohi kumātu sameta bihāī |kahahu kahihi ke kīnha bhalāī ||
mo binu ko sacarācara māhīṁ |jehi siya rāmu prānapriya nāhīṁ ||
parama hāni saba kahã baṛa lāhū |adinu mora nahi dūṣana kāhū ||
saṁsaya sīla prema basa ahahū |sabui ucita saba jo kachu kahahū ||
Phước bận nào trên thế gian này xứng đáng với con trai của Kaikeyi, Brahma khôn ngoan đã ban cho tôi đúng điều đó. Làm con trai của Dasharatha và em trai của Rama: sự vĩ đại ấy Đấng Sáng Tạo cũng đã ban cho tôi một cách vô ích. Các ngươi đều bảo tôi hãy đặt dấu lên ngôi lên mình mình; và mệnh lệnh của nhà vua là tốt trong mắt mọi người. Bằng cách nào, và cho ai trong các ngươi, tôi nên đưa ra câu trả lời? Các ngươi, hãy nói tự do, theo ý mình. Bỏ qua tôi và mẹ độc ác của tôi, hãy nói, ai sẽ nói rằng ai đó đã làm điều thiện? Ngoài tôi, ai có trong cả thế giới, động hay bất động, mà Sita và Rama không yêu quý như mạng sống? Điều là thiệt hại lớn nhất cho mọi người lại là lợi ích lớn cho tôi. Đây là vận rủi của chính tôi; không có lỗi ở bất kỳ ai. Các ngươi đang nói vì hoài nghi, lịch sự và tình yêu; tất cả những gì các ngươi nói đều là phù hợp.
Doha 181
राम मातु सुठि सरलचित मो पर प्रेमु बिसेषि।कहइ सुभाय सनेह बस मोरि दीनता देखि।।181।।
rāma mātu suṭhi saralacita mo para premu biseṣi |kahai subhāya saneha basa mori dīnatā dekhi ||181||
Mẹ của Rama có trái tim vô cùng đơn thuần, với tình yêu đặc biệt dành cho tôi. Bà nói một cách tự nhiên, bị khuất phục bởi tình cảm, khi thấy sự hèn mọn của tôi.
Chaupai 182.1-4
गुर बिबेक सागर जगु जाना।जिन्हहि बिस्व कर बदर समाना।।
मो कहँ तिलक साज सज सोऊ।भएँ बिधि बिमुख बिमुख सबु कोऊ।।
परिहरि रामु सीय जग माहीं।कोउ न कहिहि मोर मत नाहीं।।
सो मैं सुनब सहब सुखु मानी।अंतहुँ कीच तहाँ जहँ पानी।।
डरु न मोहि जग कहिहि कि पोचू।परलोकहु कर नाहिन सोचू।।
एकइ उर बस दुसह दवारी।मोहि लगि भे सिय रामु दुखारी।।
जीवन लाहु लखन भल पावा।सबु तजि राम चरन मनु लावा।।
मोर जनम रघुबर बन लागी।झूठ काह पछिताउँ अभागी।।
gura bibeka sāgara jagu jānā |jinhahi bisva kara badara samānā ||
mo kahã tilaka sāja saja soū |bhaẽ bidhi bimukha bimukha sabu koū ||
parihari rāmu sīya jaga māhīṁ |kou na kahihi mora mata nāhīṁ ||
so maiṁ sunaba sahaba sukhu mānī |aṁtahũ kīca tahā̃ jahã pānī ||
ḍaru na mohi jaga kahihi ki pocū |paralokahu kara nāhina socū ||
ekai ura basa dusaha davārī |mohi lagi bhe siya rāmu dukhārī ||
jīvana lāhu lakhana bhala pāvā |sabu taji rāma carana manu lāvā ||
mora janama raghubara bana lāgī |jhūṭha kāha pachitāũ abhāgī ||
Thế gian biết guru của ta như đại dương trí tuệ, người mà cả vũ trụ chẳng khác gì quả táo gai trong lòng bàn tay. Ngay cả ngài cũng đã chuẩn bị mọi sự cho lễ đăng quang của ta. Khi Mệnh lật bỏ, ai nấy đều lật bỏ. Gạt bỏ Rama và Sita, không ai trên đời này là không sẽ nói rằng đó là mưu kế của chính ta. Ta sẽ nghe và chịu đựng, coi đó như một niềm vui; vì rốt cuộc có bùn ở đâu có nước. Ta không sợ thế gian sẽ chê ta hèn hạ, cũng không lo lắng gì về thế giới bên kia. Chỉ một ngọn lửa rừng không thể chịu đựng được ngự trong lòng ta: rằng vì ta mà Sita và Rama phải chịu khổ đau. Lakshmana đã đạt được phần thưởng chân thật của đời sống, vì người đã bỏ tất cả và đặt tâm vào chân Rama. Sự sinh ra của ta là vì cuộc lưu đày của Rama vào rừng. Ta là kẻ bạc mệnh, sao ta lại hối tiếc vô ích?
Doha 182
आपनि दारुन दीनता कहउँ सबहि सिरु नाइ।देखें बिनु रघुनाथ पद जिय कै जरनि न जाइ।।182।।
āpani dāruna dīnatā kahaũ sabahi siru nāi |dekheṁ binu raghunātha pada jiya kai jarani na jāi ||182||
Cúi đầu trước tất cả, tôi tuyên bố nỗi khốn cùng kinh khủng của mình: nếu không được thấy chân của Raghunath, Chúa tể dòng Raghu, sự thiêu đốt trong lòng tôi sẽ không thể nguôi ngoai.
Chaupai 183.1-4
आन उपाउ मोहि नहि सूझा।को जिय कै रघुबर बिनु बूझा।।
एकहिं आँक इहइ मन माहीं।प्रातकाल चलिहउँ प्रभु पाहीं।।
जद्यपि मैं अनभल अपराधी।भै मोहि कारन सकल उपाधी।।
तदपि सरन सनमुख मोहि देखी।छमि सब करिहहिं कृपा बिसेषी।।
सील सकुच सुठि सरल सुभाऊ।कृपा सनेह सदन रघुराऊ।।
अरिहुक अनभल कीन्ह न रामा।मैं सिसु सेवक जद्यपि बामा।।
तुम्ह पै पाँच मोर भल मानी।आयसु आसिष देहु सुबानी।।
जेहिं सुनि बिनय मोहि जनु जानी।आवहिं बहुरि रामु रजधानी।।
āna upāu mohi nahi sūjhā |ko jiya kai raghubara binu būjhā ||
ekahiṁ ā̃ka ihai mana māhīṁ |prātakāla calihaũ prabhu pāhīṁ ||
jadyapi maiṁ anabhala aparādhī |bhai mohi kārana sakala upādhī ||
tadapi sarana sanamukha mohi dekhī |chami saba karihahiṁ kṛpā biseṣī ||
sīla sakuca suṭhi sarala subhāū |kṛpā saneha sadana raghurāū ||
arihuka anabhala kīnha na rāmā |maiṁ sisu sevaka jadyapi bāmā ||
tumha pai pā̃ca mora bhala mānī |āyasu āsiṣa dehu subānī ||
jehiṁ suni binaya mohi janu jānī |āvahiṁ bahuri rāmu rajadhānī ||
Ta không nghĩ ra được biện pháp nào khác. Ai ngoài Rama biết được điều gì ở trong lòng? Chỉ có một quyết tâm duy nhất bám rễ trong tâm trí ta: lúc bình minh ta sẽ đi đến bên Chúa của ta. Tuy rằng ta là kẻ ác và đầy tội lỗi, và mọi rắc rối này đều xảy ra vì ta, nhưng, thấy ta đến trước mặt ngài tìm nơi nương tựa, ngài sẽ tha thứ tất cả và ban cho ta ân sủng đặc biệt. Vua của dòng Raghu dịu dàng và khiêm nhường, hoàn toàn chất phác trong bản tính, là nơi trú ngụ của lòng thương xót và tình yêu. Rama chưa từng làm hại ngay cả kẻ thù; và ta là đứa trẻ cùng tôi tớ của ngài, dù ta là kẻ ngỗ nghịch. Các người, hãy coi đây là điều tốt cho ta, hãy cho ta phép và chúc phúc, bằng những lời tử tế. Để, nghe lời khẩn cầu và biết ta là người của ngài, Rama có thể trở về kinh đô của ngài.
Doha 183
जद्यपि जनमु कुमातु तें मैं सठु सदा सदोस।आपन जानि न त्यागिहहिं मोहि रघुबीर भरोस।।183।।
jadyapi janamu kumātu teṁ maiṁ saṭhu sadā sadosa |āpana jāni na tyāgihahiṁ mohi raghubīra bharosa ||183||
Dù ta sinh ra từ mẹ xấu xa, và ta là kẻ hèn mọn luôn đầy tội lỗi, nhưng ta tin cậy vào anh hùng dòng họ Raghu: ngài sẽ xem ta như người của ngài và sẽ không bỏ rơi ta.
Chaupai 184.1-4
भरत बचन सब कहँ प्रिय लागे।राम सनेह सुधाँ जनु पागे।।
लोग बियोग बिषम बिष दागे।मंत्र सबीज सुनत जनु जागे।।
मातु सचिव गुर पुर नर नारी।सकल सनेहँ बिकल भए भारी।।
भरतहि कहहि सराहि सराही।राम प्रेम मूरति तनु आही।।
तात भरत अस काहे न कहहू।प्रान समान राम प्रिय अहहू।।
जो पावँरु अपनी जड़ताई।तुम्हहि सुगाइ मातु कुटिलाई।।
सो सठु कोटिक पुरुष समेता।बसिहि कलप सत नरक निकेता।।
अहि अघ अवगुन नहि मनि गहई।हरइ गरल दुख दारिद दहई।।
bharata bacana saba kahã priya lāge |rāma saneha sudhā̃ janu pāge ||
loga biyoga biṣama biṣa dāge |maṁtra sabīja sunata janu jāge ||
mātu saciva gura pura nara nārī |sakala sanehã bikala bhae bhārī ||
bharatahi kahahi sarāhi sarāhī |rāma prema mūrati tanu āhī ||
tāta bharata asa kāhe na kahahū |prāna samāna rāma priya ahahū ||
jo pāvãru apanī jaṛatāī |tumhahi sugāi mātu kuṭilāī ||
so saṭhu koṭika puruṣa sametā |basihi kalapa sata naraka niketā ||
ahi agha avaguna nahi mani gahaī |harai garala dukha dārida dahaī ||
Lời nói của Bharata làm hài lòng tất cả mọi người; như thể ngập trong mật ngọt của tình yêu dành cho Rama. Mọi người, bị thiêu đốt bởi nọc độc khủng khiếp của sự chia lìa, như thể sống lại khi nghe những lời ấy, như thể một bùa chú với âm tiết hạt giống đã được đọc lên. Các bà thái hậu, các đại thần, đạo sư, và tất cả nam nữ trong thành đều bị tình thương xâm chiếm mãnh liệt. Họ nói ca ngợi Bharata hết lần này đến lần khác: "Thân thể ngài chính là hình ảnh của tình yêu dành cho Rama." "Bharata thân yêu, sao ngài không nói như vậy? Ngài được Rama yêu quý như chính mạng sống của Rama." Kẻ đê hèn nào, vì sự u muội của chính mình, mà hát rằng ngài cùng chung sự độc ác của mẹ ngài, kẻ ngu dốt ấy, cùng với mười triệu thế hệ dòng họ mình, sẽ trú ngụ trong chốn địa ngục suốt một trăm kiếp. Viên ngọc không mang lấy tội lỗi và phẩm chất xấu của con rắn; nó loại bỏ nọc độc và thiêu đốt nỗi khổ cũng như sự nghèo khó.
Doha 184
अवसि चलिअ बन रामु जहँ भरत मंत्रु भल कीन्ह।सोक सिंधु बूड़त सबहि तुम्ह अवलंबनु दीन्ह।।184।।
avasi calia bana rāmu jahã bharata maṁtru bhala kīnha |soka siṁdhu būṛata sabahi tumha avalaṁbanu dīnha ||184||
Chắc hẳn chúng ta phải đi đến rừng nơi Rama ở. Bharata đã đưa ra lời khuyên tốt. Tất cả chúng ta đều đang chìm trong biển buồn đau, và ngài đã cho chúng ta một chỗ dựa.
Chaupai 185.1-4
भा सब कें मन मोदु न थोरा।जनु घन धुनि सुनि चातक मोरा।।
चलत प्रात लखि निरनउ नीके।भरतु प्रानप्रिय भे सबही के।।
मुनिहि बंदि भरतहि सिरु नाई।चले सकल घर बिदा कराई।।
धन्य भरत जीवनु जग माहीं।सीलु सनेहु सराहत जाहीं।।
कहहि परसपर भा बड़ काजू।सकल चलै कर साजहिं साजू।।
जेहि राखहिं रहु घर रखवारी।सो जानइ जनु गरदनि मारी।।
कोउ कह रहन कहिअ नहिं काहू।को न चहइ जग जीवन लाहू।।
bhā saba keṁ mana modu na thorā |janu ghana dhuni suni cātaka morā ||
calata prāta lakhi niranau nīke |bharatu prānapriya bhe sabahī ke ||
munihi baṁdi bharatahi siru nāī |cale sakala ghara bidā karāī ||
dhanya bharata jīvanu jaga māhīṁ |sīlu sanehu sarāhata jāhīṁ ||
kahahi parasapara bhā baṛa kājū |sakala calai kara sājahiṁ sājū ||
jehi rākhahiṁ rahu ghara rakhavārī |so jānai janu garadani mārī ||
kou kaha rahana kahia nahiṁ kāhū |ko na cahai jaga jīvana lāhū ||
Niềm vui không hề nhỏ nảy sinh trong lòng tất cả mọi người, như chim chataka và chim công khi nghe tiếng mây sấm vang. Thấy rằng việc khởi hành vào buổi sáng là một quyết định tốt đẹp, Bharata trở nên quý hơn cả mạng sống đối với tất cả mọi người. Cúi chào vị ẩn sĩ và cúi đầu trước Bharata, tất cả đều từ giã và trở về nhà. "Thật diễm phúc thay cuộc đời của Bharata trên cõi đời này!" họ ca ngợi đức hạnh và tình thương của ngài trên đường đi. Họ nói với nhau, "Một nhiệm vụ lớn đã nảy sinh," và tất cả bắt đầu chuẩn bị hành trang cho cuộc hành quân. Ai bị giữ lại để canh giữ nhà cửa thì cảm thấy như thể cổ họng mình đang bị cắt. Có người nói, "Đừng bảo ai ở lại; ai trên thế gian này mà không mong phần thưởng của cuộc sống?"
Doha 185
जरउ सो संपति सदन सुखु सुहद मातु पितु भाइ।सनमुख होत जो राम पद करै न सहस सहाइ।।185।।
jarau so saṁpati sadana sukhu suhada mātu pitu bhāi |sanamukha hota jo rāma pada karai na sahasa sahāi ||185||
Cứ để nó cháy, của cải, nhà cửa, sự an nhàn, bạn bè, mẹ, cha và anh em, những thứ không sốt sắng giúp đỡ ai hướng về đôi chân của Rama.
Chaupai 186.1-4
घर घर साजहिं बाहन नाना।हरषु हृदयँ परभात पयाना।।
भरत जाइ घर कीन्ह बिचारू।नगरु बाजि गज भवन भँडारू।।
संपति सब रघुपति कै आही।जौ बिनु जतन चलौं तजि ताही।।
तौ परिनाम न मोरि भलाई।पाप सिरोमनि साइँ दोहाई।।
करइ स्वामि हित सेवकु सोई।दूषन कोटि देइ किन कोई।।
अस बिचारि सुचि सेवक बोले।जे सपनेहुँ निज धरम न डोले।।
कहि सबु मरमु धरमु भल भाषा।जो जेहि लायक सो तेहिं राखा।।
करि सबु जतनु राखि रखवारे।राम मातु पहिं भरतु सिधारे।।
ghara ghara sājahiṁ bāhana nānā |haraṣu hṛdayã parabhāta payānā ||
bharata jāi ghara kīnha bicārū |nagaru bāji gaja bhavana bhãḍārū ||
saṁpati saba raghupati kai āhī |jau binu jatana calauṁ taji tāhī ||
tau parināma na mori bhalāī |pāpa siromani sāĩ dohāī ||
karai svāmi hita sevaku soī |dūṣana koṭi dei kina koī ||
asa bicāri suci sevaka bole |je sapanehũ nija dharama na ḍole ||
kahi sabu maramu dharamu bhala bhāṣā |jo jehi lāyaka so tehiṁ rākhā ||
kari sabu jatanu rākhi rakhavāre |rāma mātu pahiṁ bharatu sidhāre ||
Ở từng nhà người ta chuẩn bị các loại xe cộ khác nhau, và niềm hoan hỉ tràn ngập lòng họ, vì cuộc khởi hành sẽ diễn ra lúc bình minh. Bharata về nhà và suy ngẫm: thành phố, ngựa và voi, cung điện và kho báu, tất cả tài sản ấy đều thuộc về Chúa tể Raghu. Nếu ta bỏ lại mà đi mà không lo liệu gì, thì cuối cùng sẽ không tốt cho ta; phản bội chủ nhân là tội lỗi tột đỉnh. Chỉ kẻ nào phục vụ lợi ích của chủ mình mới là tôi tớ đích thực, dù ai đó có đổ hàng triệu lời trách cứ lên đầu. Nghĩ vậy, ông gọi những tôi tớ trung thành, những người dù trong mơ cũng không bao giờ chệch hướng khỏi bổn phận. Ông kể cho họ toàn bộ ý định và khuyên bảo họ về bổn phận một cách tốt đẹp, và đặt mỗi người vào vị trí phù hợp với họ. Sau khi đã sắp xếp mọi thứ và đặt người canh gác, Bharata lên đường đến nhà mẹ của Rama.
Doha 186
आरत जननी जानि सब भरत सनेह सुजान।कहेउ बनावन पालकीं सजन सुखासन जान।।186।।
ārata jananī jāni saba bharata saneha sujāna |kaheu banāvana pālakīṁ sajana sukhāsana jāna ||186||
Biết rằng các bà mẹ đang đau khổ và tràn đầy tình cảm, Bharata khôn ngoan ra lệnh chuẩn bị kiệu và sắp xếp chỗ ngồi thoải mái.
Chaupai 187.1-4
चक्क चक्कि जिमि पुर नर नारी।चहत प्रात उर आरत भारी।।
जागत सब निसि भयउ बिहाना।भरत बोलाए सचिव सुजाना।।
कहेउ लेहु सबु तिलक समाजू।बनहिं देब मुनि रामहिं राजू।।
बेगि चलहु सुनि सचिव जोहारे।तुरत तुरग रथ नाग सँवारे।।
अरुंधती अरु अगिनि समाऊ।रथ चढ़ि चले प्रथम मुनिराऊ।।
बिप्र बृंद चढ़ि बाहन नाना।चले सकल तप तेज निधाना।।
नगर लोग सब सजि सजि जाना।चित्रकूट कहँ कीन्ह पयाना।।
सिबिका सुभग न जाहिं बखानी।चढ़ि चढ़ि चलत भई सब रानी।।
cakka cakki jimi pura nara nārī |cahata prāta ura ārata bhārī ||
jāgata saba nisi bhayau bihānā |bharata bolāe saciva sujānā ||
kaheu lehu sabu tilaka samājū |banahiṁ deba muni rāmahiṁ rājū ||
begi calahu suni saciva johāre |turata turaga ratha nāga sãvāre ||
aruṁdhatī aru agini samāū |ratha caṛhi cale prathama munirāū ||
bipra bṛṁda caṛhi bāhana nānā |cale sakala tapa teja nidhānā ||
nagara loga saba saji saji jānā |citrakūṭa kahã kīnha payānā ||
sibikā subhaga na jāhiṁ bakhānī |caṛhi caṛhi calata bhaī saba rānī ||
Những người nam và người nữ trong thành, như chim chakwa và chakwi, khao khát bình minh với trái tim nặng trĩu đau buồn. Cả đêm trôi qua trong thức trắng, và rạng đông đã đến. Bharata triệu tập các cố vấn khôn ngoan của mình. Ngài nói: "Hãy mang theo tất cả vật dụng lễ đăng quang. Trong rừng chúng ta sẽ trao vương quyền cho đạo sĩ Rama." "Hãy đi nhanh." Nghe vậy, các cố vấn chào ngài, và lập tức chuẩn bị ngựa, chiến xa, và voi. Cùng với Arundhati và ngọn lửa thiêng, trưởng các đạo sĩ lên chiến xa đầu tiên và xuất phát. Các nhóm Brahman, tất cả đều là kho tàng của khổ hạnh và uy lực tâm linh, lên các loại xe cộ khác nhau và xuất phát. Tất cả người dân trong thành chuẩn bị xe cộ của mình và xuất phát hướng về Chitrakuta. Vẻ đẹp của các kiệu không thể diễn tả. Tất cả các hoàng hậu lần lượt lên kiệu và xuất phát.
Doha 187
सौंपि नगर सुचि सेवकनि सादर सकल चलाइ।सुमिरि राम सिय चरन तब चले भरत दोउ भाइ।।187।।
sauṁpi nagara suci sevakani sādara sakala calāi |sumiri rāma siya carana taba cale bharata dou bhāi ||187||
Giao phó thành phố cho những người hầu trung thành và cho họ tất cả ra đi với vinh dự, và ghi nhớ chân Rama và Sita, Bharata và em trai ông khởi hành.
Chaupai 188.1-4
राम दरस बस सब नर नारी।जनु करि करिनि चले तकि बारी।।
बन सिय रामु समुझि मन माहीं।सानुज भरत पयादेहिं जाहीं।।
देखि सनेहु लोग अनुरागे।उतरि चले हय गय रथ त्यागे।।
जाइ समीप राखि निज डोली।राम मातु मृदु बानी बोली।।
तात चढ़हु रथ बलि महतारी।होइहि प्रिय परिवारु दुखारी।।
तुम्हरें चलत चलिहि सबु लोगू।सकल सोक कृस नहिं मग जोगू।।
सिर धरि बचन चरन सिरु नाई।रथ चढ़ि चलत भए दोउ भाई।।
तमसा प्रथम दिवस करि बासू।दूसर गोमति तीर निवासू।।
rāma darasa basa saba nara nārī |janu kari karini cale taki bārī ||
bana siya rāmu samujhi mana māhīṁ |sānuja bharata payādehiṁ jāhīṁ ||
dekhi sanehu loga anurāge |utari cale haya gaya ratha tyāge ||
jāi samīpa rākhi nija ḍolī |rāma mātu mṛdu bānī bolī ||
tāta caṛhahu ratha bali mahatārī |hoihi priya parivāru dukhārī ||
tumhareṁ calata calihi sabu logū |sakala soka kṛsa nahiṁ maga jogū ||
sira dhari bacana carana siru nāī |ratha caṛhi calata bhae dou bhāī ||
tamasā prathama divasa kari bāsū |dūsara gomati tīra nivāsū ||
Tất cả nam và nữ, với niềm khao khát được thấy Rama, lên đường như voi và bạn đời của chúng đã trông thấy một vũng nước. Suy nghĩ trong tâm trí rằng Sita và Rama đang ở trong rừng, Bharata và người em Shatrughna đã đi bộ. Thấy tình yêu của họ, dân chúng được xúc động bởi lòng sùng kính; họ xuống, bỏ lại ngựa, voi và xe ngựa, rồi tiếp tục đi. Mẹ của Rama đến gần, dừng kiệu của mình, và nói với giọng nhẹ nhàng. "Con trai, hãy lên xe ngựa, mẹ cầu xin con; nếu không, gia đình thân yêu của con sẽ bị bỏ lại trong đau khổ." "Nếu con đi bộ, tất cả mọi người sẽ đi bộ theo, và họ đã gầy yếu vì buồn bã, không phù hợp cho đường đi." Đặt lời của bà lên đầu và cúi đầu dưới chân bà, hai anh em lên xe ngựa và tiếp tục đi. Ngày đầu tiên họ dừng lại ở bờ sông Tamasa, và ngày thứ hai họ lưu lại ở bờ sông Gomati.
Doha 188
पय अहार फल असन एक निसि भोजन एक लोग।करत राम हित नेम ब्रत परिहरि भूषन भोग।।188।।
paya ahāra phala asana eka nisi bhojana eka loga |karata rāma hita nema brata parihari bhūṣana bhoga ||188||
Người sống chỉ bằng sữa, người chỉ ăn trái cây, người chỉ ăn một bữa vào ban đêm. Vì Rama họ giữ giới và trai giới, từ bỏ trang sức và mọi thú vui.
Chaupai 189.1-4
सई तीर बसि चले बिहाने।सृंगबेरपुर सब निअराने।।
समाचार सब सुने निषादा।हृदयँ बिचार करइ सबिषादा।।
कारन कवन भरतु बन जाहीं।है कछु कपट भाउ मन माहीं।।
जौं पै जियँ न होति कुटिलाई।तौ कत लीन्ह संग कटकाई।।
जानहिं सानुज रामहि मारी।करउँ अकंटक राजु सुखारी।।
भरत न राजनीति उर आनी।तब कलंकु अब जीवन हानी।।
सकल सुरासुर जुरहिं जुझारा।रामहि समर न जीतनिहारा।।
का आचरजु भरतु अस करहीं।नहिं बिष बेलि अमिअ फल फरहीं।।
saī tīra basi cale bihāne |sṛṁgaberapura saba niarāne ||
samācāra saba sune niṣādā |hṛdayã bicāra karai sabiṣādā ||
kārana kavana bharatu bana jāhīṁ |hai kachu kapaṭa bhāu mana māhīṁ ||
jauṁ pai jiyã na hoti kuṭilāī |tau kata līnha saṁga kaṭakāī ||
jānahiṁ sānuja rāmahi mārī |karaũ akaṁṭaka rāju sukhārī ||
bharata na rājanīti ura ānī |taba kalaṁku aba jīvana hānī ||
sakala surāsura jurahiṁ jujhārā |rāmahi samara na jītanihārā ||
kā ācaraju bharatu asa karahīṁ |nahiṁ biṣa beli amia phala pharahīṁ ||
Sau khi nghỉ đêm bên bờ sông Sai, họ lên đường lúc bình minh, và tất cả đều đến gần Shringaverapura. Vị Nishada nghe tất cả tin tức, và trong lòng ông suy nghĩ với nỗi buồn. "Vì lý do gì mà Bharata lại vào rừng? Chắc hẳn có sự dối trá trong tâm trí ông ta." "Nếu không có sự quanh co trong lòng ông ta, sao lại mang theo quân đội?" "Hắn định giết Rama cùng với người em trai, rồi cai trị vui vẻ, không còn gai góc nào cản trở." "Bharata không đem các nguyên tắc trị quốc vào lòng. Trước đây là ô nhục, nay sẽ mất cả mạng sống nữa." "Dù tất cả thần linh và ác quỷ, tất cả chiến binh, đều hợp lại, cũng không thể chiến thắng Rama trong trận chiến." "Có gì đáng ngạc nhiên khi Bharata hành động như vậy? Trên dây leo độc không sinh ra trái mật đà."
Doha 189
अस बिचारि गुहँ ग्याति सन कहेउ सजग सब होहु।हथवाँसहु बोरहु तरनि कीजिअ घाटारोहु।।189।।
asa bicāri guhã gyāti sana kaheu sajaga saba hohu |hathavā̃sahu borahu tarani kījia ghāṭārohu ||189||
Sau khi suy nghĩ như vậy, Guha nói với những người thân thuộc, 'Hãy tất cả đề phòng. Buộc chặt thuyền và chìm chúng xuống, đồng thời phong tỏa các bến bãi.']
परंपरा में मान्यता है कि भरत-चरित्र (दीनता, स्वामी-हित, राम-पद-संमुखता) का पाठ ‘भ्रांति-निवारण’ और ‘शरणागति-स्थैर्य’ देता है—मन का संशय (गुह-जैसा) शांत होकर राम-भक्ति में निश्चय बनता है, तथा परिवार/समाज के कलह में भी धर्म-बुद्धि जागती है।
सामान्य मानस-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ का नाम-संपुट, तथा विनय-प्रधान प्रसंगों में ‘सियाराम मय सब जग जानी’/‘राम नाम’ का जप-संपुट जोड़ा जाता है (स्थानीय परंपरा के अनुसार)।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.