Prakarana 18

Verse 347 (चौपाई)

नृपतनु बेद बिदित अन्हवावा। परम बिचित्र बिमानु बनावा।। गहि पद भरत मातु सब राखी। रहीं रानि दरसन अभिलाषी।। चंदन अगर भार बहु आए। अमित अनेक सुगंध सुहाए।। सरजु तीर रचि चिता बनाई। जनु सुरपुर सोपान सुहाई।। एहि बिधि दाह क्रिया सब कीन्ही। बिधिवत न्हाइ तिलांजुलि दीन्ही।। सोधि सुमृति सब बेद पुराना। कीन्ह भरत दसगात बिधाना।। जहँ जस मुनिबर आयसु दीन्हा। तहँ तस सहस भाँति सबु कीन्हा।। भए बिसुद्ध दिए सब दाना। धेनु बाजि गज बाहन नाना।।

வேதங்களில் நன்கு தேர்ச்சி பெற்ற அரசர், மிகவும் அற்புதமான விமானத்தை உருவாக்கியிருந்தார். பரதன் தன் தாயின் பாதங்களைப் பிடித்து அனைவரையும் பாதுகாத்தான்; ராணிகள் அவனைக் காண ஆவலுடன் இருந்தனர். சந்தனம் மற்றும் அகர் மரக்கட்டைகள் ஏராளமாக வந்தன, எண்ணற்ற மணங்களுடன் அழகானவை. சரயு நதிக்கரையில் இறுதிச் சடங்குக்கான மேடையை அமைத்தனர், தேவர்களின் நகரின் படிக்கட்டுகளை அலங்கரிப்பது போல. இவ்வாறு அனைத்து தகன சடங்குகளும் நடத்தப்பட்டன; சடங்குகளின்படி குளித்த பின், நீர்த் தர்ப்பணம் வழங்கப்பட்டது. ஸ்மிருதிகள், வேதங்கள் மற்றும் புராணங்கள் அனைத்தையும் ஆராய்ந்து, பரதன் பத்து வகையான சடங்குகளைச் செய்தான். பெரிய முனிவர் எங்கு எவ்வாறு கட்டளையிட்டாரோ, அங்கு அவ்வாறே அனைத்தும் ஆயிரம் வழிகளில் செய்யப்பட்டன. அனைவரும் தூய்மையடைந்தனர், பசுக்கள், குதிரைகள், யானைகள் மற்றும் பல்வேறு வாகனங்கள் தானமாக வழங்கப்பட்டன.

Verse 348 (दोहा/सोरठा)

सिंघासन भूषन बसन अन्न धरनि धन धाम। दिए भरत लहि भूमिसुर भे परिपूरन काम।।170।।

சிம்மாசனங்கள், ஆபரணங்கள், ஆடைகள், தானியங்கள், நிலம், செல்வம் மற்றும் இல்லங்கள், பரதன் அனைத்தையும் வழங்கினான், பூமியின் அரசர்களின் விருப்பங்கள் முழுமையாக நிறைவேறின.

Verse 349 (चौपाई)

पितु हित भरत कीन्हि जसि करनी। सो मुख लाख जाइ नहिं बरनी।। सुदिनु सोधि मुनिबर तब आए। सचिव महाजन सकल बोलाए।। बैठे राजसभाँ सब जाई। पठए बोलि भरत दोउ भाई।। भरतु बसिष्ठ निकट बैठारे। नीति धरममय बचन उचारे।। प्रथम कथा सब मुनिबर बरनी। कैकइ कुटिल कीन्हि जसि करनी।। भूप धरमब्रतु सत्य सराहा। जेहिं तनु परिहरि प्रेमु निबाहा।। कहत राम गुन सील सुभाऊ। सजल नयन पुलकेउ मुनिराऊ।। बहुरि लखन सिय प्रीति बखानी। सोक सनेह मगन मुनि ग्यानी।।

தன் தந்தைக்காக பரதன் செய்தது, அந்தச் செயலை லட்சம் வார்த்தைகளிலும் விவரிக்க இயலாது. நல்ல நாளில், பெரிய முனிவருடன் கலந்தாலோசித்து, அவன் வந்து அனைத்து அமைச்சர்களையும் மூத்தோரையும் அழைத்தான். அனைவரும் அரச சபைக்குச் சென்று அமர்ந்தனர்; பரதன் தன் இரு சகோதரர்களையும் அழைத்தான். பரதன் வசிஷ்டரை அருகில் அமர்த்தி, ஞானமும் நீதியும் நிறைந்த வார்த்தைகளைப் பேசினான். முதலில் பெரிய முனிவர் முழுக் கதையையும் விவரித்தார், வஞ்சக கைகேயி எவ்வாறு நடந்து கொண்டாள் என்று. தர்மத்திற்கு அர்ப்பணிப்புள்ள அரசர், உண்மைக்காகப் போற்றப்பட்டார்; தன் உடலைத் துறந்து தன் அன்பை நிறைவேற்றியவர். ராமனின் குணங்கள், அவனது குணநலன்கள் மற்றும் இயல்பு பற்றிப் பேசுகையில், முனிவரின் கண்கள் கண்ணீரால் நிரம்பி, உடல் புளகாங்கிதமடைந்தது. மீண்டும் லட்சுமணன் மற்றும் சீதையின் அன்பை விவரித்தார்; ஞானியான முனிவர் துக்கமும் பாசமும் நிறைந்திருந்தார்.

Verse 350 (दोहा/सोरठा)

सुनहु भरत भावी प्रबल बिलखि कहेउ मुनिनाथ। हानि लाभु जीवन मरनु जसु अपजसु बिधि हाथ।।171।।

கேட்பாயாக, பரதா, எதிர்காலம் வலிமையானது; முனிவர்களின் தலைவர் அழுத்துக்கொண்டே பேசினார். இழப்பும் ஆதாயமும், வாழ்வும் மரணமும், புகழும் அவப்பெயரும் விதியின் கையில் உள்ளன.

Verse 351 (चौपाई)

अस बिचारि केहि देइअ दोसू। ब्यरथ काहि पर कीजिअ रोसू।। तात बिचारु केहि करहु मन माहीं। सोच जोगु दसरथु नृपु नाहीं।। सोचिअ बिप्र जो बेद बिहीना। तजि निज धरमु बिषय लयलीना।। सोचिअ नृपति जो नीति न जाना। जेहि न प्रजा प्रिय प्रान समाना।। सोचिअ बयसु कृपन धनवानू। जो न अतिथि सिव भगति सुजानू।। सोचिअ सूद्रु बिप्र अवमानी। मुखर मानप्रिय ग्यान गुमानी।। सोचिअ पुनि पति बंचक नारी। कुटिल कलहप्रिय इच्छाचारी।। सोचिअ बटु निज ब्रतु परिहरई। जो नहिं गुर आयसु अनुसरई।।

இவ்வாறு சிந்தித்து, யாரைக் குறை கூற வேண்டும்? யார் மீது வீணாகக் கோபப்பட வேண்டும்? தந்தையே, உம் மனதில் என்ன சிந்தனை செய்ய வேண்டும்? தசரத அரசர் துக்கப்படத் தக்கவர் அல்ல. வேதங்கள் இல்லாத பிராமணனைத் துக்கப்படு, தன் தர்மத்தை விட்டு உலக இன்பங்களில் மூழ்கியவன். நீதி தெரியாத அரசனைத் துக்கப்படு, அவனுக்குப் பிரஜைகள் தன் உயிரைப் போல பிரியமானவர்கள் இல்லை. செல்வந்தனான கஞ்சனான முதியவனைத் துக்கப்படு, விருந்தாளிகளையும் சிவனையும் பக்தியையும் மதிக்கத் தெரியாதவன். பிராமணர்களை இழிவுபடுத்தும் சூத்திரனைத் துக்கப்படு, ஒலிப்பவன், புகழை விரும்புபவன், பொய்ஞானத்தால் பெருமை கொள்பவன். கணவனை ஏமாற்றும் மனைவியைத் துக்கப்படு, வஞ்சகள், பூசலை விரும்புபவள், தன் விருப்பப்படி நடப்பவள். தன் விரதத்தைக் கைவிடும் மாணவனைத் துக்கப்படு, குருவின் கட்டளையைப் பின்பற்றாதவன்.

Verse 352 (दोहा/सोरठा)

सोचिअ गृही जो मोह बस करइ करम पथ त्याग। सोचिअ जति प्रंपच रत बिगत बिबेक बिराग।।172।।

மாயையின் ஆதிக்கத்தின் கீழ், நல்ல செயல்களின் பாதையைக் கைவிடும் இல்லறத்தானைத் துக்கப்படு. உலகத்தில் பற்றுக் கொண்ட, பகுத்தறிவும் பற்றற்ற தன்மையும் இழந்த துறவியைத் துக்கப்படு.

Verse 353 (चौपाई)

बैखानस सोइ सोचै जोगु। तपु बिहाइ जेहि भावइ भोगू।। सोचिअ पिसुन अकारन क्रोधी। जननि जनक गुर बंधु बिरोधी।। सब बिधि सोचिअ पर अपकारी। निज तनु पोषक निरदय भारी।। सोचनीय सबहि बिधि सोई। जो न छाड़ि छलु हरि जन होई।। सोचनीय नहिं कोसलराऊ। भुवन चारिदस प्रगट प्रभाऊ।। भयउ न अहइ न अब होनिहारा। भूप भरत जस पिता तुम्हारा।। बिधि हरि हरु सुरपति दिसिनाथा। बरनहिं सब दसरथ गुन गाथा।।

வைகானச தவசியை இரங்குங்கள், அவன் தன் தவத்தை இழந்து இன்பத்தை நாடுகிறான். காரணமின்றி கோபம் கொள்ளும் அவதூறு பேசுபவனை இரங்குங்கள், அவன் தாய், தந்தை, குரு மற்றும் உறவினருக்கு விரோதமானவன். எல்லா வகையிலும் மற்றவர்களுக்கு தீங்கு செய்பவனை இரங்குங்கள், அவன் தன் உடலை மட்டும் பேணி மிகவும் இரக்கமற்றவன். அவன் மட்டுமே எல்லா வகையிலும் இரங்கத்தக்கவன், அவன் ஹரியின் பணியாளனாயினும் வஞ்சகத்தை கைவிட மாட்டான். கோசல அரசனை இரங்க வேண்டாம்; அவன் புகழ் பதினான்கு உலகங்களிலும் விளங்குகிறது. நடந்தது மாற்ற முடியாது, என்றுமே நடக்கப் போவதில்லை; பரத மன்னா, உம் தந்தை அப்படித்தான் இருந்தார். பிரம்மா, விஷ்ணு, சிவன், தேவர்களின் தலைவன் மற்றும் திசைகளின் தலைவர்கள் அனைவரும் தசரதரின் குணங்களின் கதையை பாடுகின்றனர்.

Verse 354 (दोहा/सोरठा)

कहहु तात केहि भाँति कोउ करिहि बड़ाई तासु। राम लखन तुम्ह सत्रुहन सरिस सुअन सुचि जासु।।173।।

சொல்லுங்கள் தந்தையே, எவ்வாறு யாரால் அவரைப் பற்றி தீமை சொல்ல முடியும்? இராமர், இலக்குவன் மற்றும் நீங்கள் அவருடைய நல்ல மற்றும் தூய்மையான புதல்வர்கள் போன்றவர்கள், அவருடைய எதிரிகளை அழிப்பவர்கள்.

Verse 355 (चौपाई)

सब प्रकार भूपति बड़भागी। बादि बिषादु करिअ तेहि लागी।। यहु सुनि समुझि सोचु परिहरहू। सिर धरि राज रजायसु करहू।। राँय राजपदु तुम्ह कहुँ दीन्हा। पिता बचनु फुर चाहिअ कीन्हा।। तजे रामु जेहिं बचनहि लागी। तनु परिहरेउ राम बिरहागी।। नृपहि बचन प्रिय नहिं प्रिय प्राना। करहु तात पितु बचन प्रवाना।। करहु सीस धरि भूप रजाई। हइ तुम्ह कहँ सब भाँति भलाई।। परसुराम पितु अग्या राखी। मारी मातु लोक सब साखी।। तनय जजातिहि जौबनु दयऊ। पितु अग्याँ अघ अजसु न भयऊ।।

எல்லா வகையிலும் அந்த மன்னர் மிகவும் அதிர்ஷ்டசாலி; ஆதலால் துக்கத்தை ஒதுக்கி இந்த கடமையில் ஈடுபடுங்கள். இதைக் கேட்டு, புரிந்துகொண்டு எல்லா கவலைகளையும் நீக்குங்கள்; மன்னரின் கட்டளையை உங்கள் தலையில் ஏற்றுக்கொள்ளுங்கள். மன்னர் உங்களுக்கு அரசாட்சியை கொடுத்துள்ளார்; உங்கள் தந்தையின் வார்த்தை தாமதமின்றி நிறைவேற்றப்பட வேண்டும். தன் வாக்கைப் பற்றி இருந்து இராமரை கைவிட்டவன், அவனே இராமரிடமிருந்து பிரிந்து தன் உடலையும் கைவிட்டான். மன்னருக்கு அவருடைய வாக்கு பிரியமானது, உயிர் அல்ல; ஆதலால் அன்பு மகனே, உம் தந்தையின் வாக்கை ஏற்றுக்கொள்ளுங்கள். மன்னரின் கட்டளையை உங்கள் தலையில் ஏற்றுக்கொள்ளுங்கள்; எல்லா நன்மையும் உங்களுக்கு வரும். பரசுராமர் தன் தந்தையின் கட்டளையை கடைப்பிடித்து தன் தாயை கொன்றார், உலகம் முழுவதும் சாட்சியாக. தன் இளமையிலேயே உயிரை துறந்தவன், தன் தந்தையின் கட்டளையால் பாவமோ அவமானமோ நேரவில்லை.

Verse 356 (दोहा/सोरठा)

अनुचित उचित बिचारु तजि जे पालहिं पितु बैन। ते भाजन सुख सुजस के बसहिं अमरपति ऐन।।174।।

சரியும் தவறும் என்ற எண்ணத்தை ஒதுக்கி தங்கள் தந்தையின் வார்த்தைகளை நிறைவேற்றுபவர்கள், இன்பத்தின் மற்றும் நல்ல புகழின் பாத்திரங்களாகி, அமரர்களின் தலைவனின் முன்னிலையிலேயே வாழ்கின்றனர்.

Verse 357 (चौपाई)

अवसि नरेस बचन फुर करहू। पालहु प्रजा सोकु परिहरहू।। सुरपुर नृप पाइहि परितोषू। तुम्ह कहुँ सुकृत सुजसु नहिं दोषू।। बेद बिदित संमत सबही का। जेहि पितु देइ सो पावइ टीका।। करहु राजु परिहरहु गलानी। मानहु मोर बचन हित जानी।। सुनि सुखु लहब राम बैदेहीं। अनुचित कहब न पंडित केहीं।। कौसल्यादि सकल महतारीं। तेउ प्रजा सुख होहिं सुखारीं।। परम तुम्हार राम कर जानिहि। सो सब बिधि तुम्ह सन भल मानिहि।। सौंपेहु राजु राम कै आएँ। सेवा करेहु सनेह सुहाएँ।।

நிச்சயமாக மன்னா, வாக்கை தாமதமின்றி நிறைவேற்றுங்கள்; உங்கள் பிரஜைகளை பாதுகாத்து எல்லா துக்கத்தையும் நீக்குங்கள். தேவர்களின் நகரில் மன்னர் திருப்தி அடைவார்; உங்களுக்கு புண்ணியமும் நல்ல புகழும் உண்டாகும், குற்றம் இல்லை. வேதங்கள் அறிவிக்கின்றன, அனைவரும் ஒப்புக்கொள்கின்றனர், தந்தை யாருக்கு அரசை கொடுக்கிறாரோ அவனே கிரீடத்தை பெறுகிறான். அரசை ஆளுங்கள், எல்லா அவமானத்தையும் நீக்குங்கள்; என் வார்த்தைகளை ஏற்றுக்கொள்ளுங்கள், அவை உங்கள் நன்மைக்காக என்று அறிந்து. இதைக் கேட்டு இராமரும் ஜானகியும் ஆறுதல் அடைவார்கள்; ஞானி எவனும் அதை தவறு என்று சொல்ல மாட்டான். கோசலையும் மற்ற அனைத்து தாய்மார்களும், அதுபோல பிரஜைகளும் மகிழ்ச்சியால் நிரம்பி இருப்பார்கள். இராமர் நீங்கள் அவரிடம் மிகவும் பக்தியுடையவர் என்று அறிவார்; அவர் உங்களை எல்லா வகையிலும் நல்லவர் என்று கருதுவார். இராமர் திரும்பி வரும்போது அரசை அவரிடம் ஒப்படையுங்கள்; அன்புடனும் பக்தியுடனும் அவருக்கு சேவை செய்யுங்கள்.

Verse 358 (दोहा/सोरठा)

कीजिअ गुर आयसु अवसि कहहिं सचिव कर जोरि। रघुपति आएँ उचित जस तस तब करब बहोरि।।175।।

குருவின் கட்டளையை நிச்சயம் நிறைவேற்ற வேண்டும்; கைகளை கூப்பி அமைச்சர்கள் அவ்வாறே சொல்கிறார்கள். ரகுகுலத்தின் தலைவர் திரும்பி வரும்போது, சந்தர்ப்பத்திற்கு ஏற்ப பொருத்தமானதை நாம் அப்போது செய்வோம்.

Verse 359 (चौपाई)

कौसल्या धरि धीरजु कहई। पूत पथ्य गुर आयसु अहई।। सो आदरिअ करिअ हित मानी। तजिअ बिषादु काल गति जानी।। बन रघुपति सुरपति नरनाहू। तुम्ह एहि भाँति तात कदराहू।। परिजन प्रजा सचिव सब अंबा। तुम्हही सुत सब कहँ अवलंबा।। लखि बिधि बाम कालु कठिनाई। धीरजु धरहु मातु बलि जाई।। सिर धरि गुर आयसु अनुसरहू। प्रजा पालि परिजन दुखु हरहू।। गुर के बचन सचिव अभिनंदनु। सुने भरत हिय हित जनु चंदनु।। सुनी बहोरि मातु मृदु बानी। सील सनेह सरल रस सानी।।

கோசலை தைரியத்துடன் சொன்னாள், மகனே, குருவின் கட்டளை நல்லதும் பயனுள்ளதுமானது. ஆதலால் அதை மதித்து உம் நன்மையாக ஏற்றுக்கொள்ளுங்கள்; காலத்தின் இயல்பை அறிந்து துக்கத்தை நீக்குங்கள். ரகுகுலத்தின் தலைவர் காட்டிற்கு சென்றுள்ளார், அவர் தேவர்களின் தலைவர், மனிதர்களின் தலைவர்; நீங்கள் மகனே, இவ்வாறு துன்பத்தில் உள்ளீர்கள். உங்கள் உறவினர்கள், பிரஜைகள், அமைச்சர்கள், அன்னையே, அனைவரும் உங்களை மட்டுமே நம்பியுள்ளனர், மகனே. விதியின் பாதகமான திருப்பத்தையும் காலத்தின் கடினத்தன்மையையும் கண்டு, தைரியமாக இருங்கள் அன்னையே; நான் உமக்கு அர்ப்பணிக்கப்படுகிறேன். குருவின் கட்டளையை உங்கள் தலையில் ஏற்று அதைப் பின்பற்றுங்கள்; பிரஜைகளை பாதுகாத்து உறவினர்களின் துன்பத்தை நீக்குங்கள். குருவின் வார்த்தைகளைக் கேட்டு அமைச்சர்கள் மகிழ்ந்தனர்; பரதன் அவற்றைக் கேட்டு அவன் இதயம் சந்தனம் பூசியது போல் ஆறுதல் அடைந்தது. பின்னர் அவன் தன் தாயின் மென்மையான பேச்சை மீண்டும் கேட்டான், அது நற்குணம், அன்பு மற்றும் எளிமையான கருணையால் நிரம்பியிருந்தது.

Verse 360 (छंद)

सानी सरल रस मातु बानी सुनि भरत ब्याकुल भए। लोचन सरोरुह स्त्रवत सींचत बिरह उर अंकुर नए।। सो दसा देखत समय तेहि बिसरी सबहि सुधि देह की। तुलसी सराहत सकल सादर सीवँ सहज सनेह की।।

தாயின் வார்த்தைகளைக் கேட்டு, எளிமையானதும் மென்மையானதுமான அந்த பேச்சைக் கேட்டு பரதன் மிகவும் கலங்கினான். அவன் தாமரை கண்களிலிருந்து கண்ணீர் வழிந்தோடியது, அவன் இதயத்தில் பிரிவின் புதிய தளிர்களை நனைத்தது. அவன் அந்த நிலையைக் கண்டு, அந்த கணத்திலேயே தன் உடலின் எல்லா உணர்வையும் மறந்தான். துலசிதாசர் அனைவரையும் போற்றுகிறார், அவர்கள் மரியாதையுடன் சிவனின் இயல்பான அன்பை போற்றுகிறார்கள்.

Verse 361 (दोहा/सोरठा)

भरतु कमल कर जोरि धीर धुरंधर धीर धरि। बचन अमिअँ जनु बोरि देत उचित उत्तर सबहि।।176।।

பரதன் தன் தாமரை போன்ற கைகளை கூப்பினான், வீரனாயினும் தன் வீரத்தை அடக்கி பொறுமையை கடைப்பிடித்தான். அவன் அனைவருக்கும் பொருத்தமான பதில்களை கொடுத்தான், தன் வார்த்தைகளில் அமிழ்தத்தை ஊற்றுவது போல.

Verse 362 (चौपाई)

मोहि उपदेसु दीन्ह गुर नीका। प्रजा सचिव संमत सबही का।। मातु उचित धरि आयसु दीन्हा। अवसि सीस धरि चाहउँ कीन्हा।। गुर पितु मातु स्वामि हित बानी। सुनि मन मुदित करिअ भलि जानी।। उचित कि अनुचित किएँ बिचारू। धरमु जाइ सिर पातक भारू।। तुम्ह तौ देहु सरल सिख सोई। जो आचरत मोर भल होई।। जद्यपि यह समुझत हउँ नीकें। तदपि होत परितोषु न जी कें।। अब तुम्ह बिनय मोरि सुनि लेहू। मोहि अनुहरत सिखावनु देहू।। ऊतरु देउँ छमब अपराधू। दुखित दोष गुन गनहिं न साधू।।

என் குரு எனக்கு நல்ல அறிவுரை கொடுத்துள்ளார், அதை மக்களும் அமைச்சர்களும் அனைவரும் ஏற்றுக்கொள்கிறார்கள். என் தாய் பொருத்தமான கட்டளையை கொடுத்துள்ளாள், அது சரியென்று கருதி; நான் நிச்சயம் தலை வணங்கி அதை நிறைவேற்ற வேண்டும். குரு, தந்தை, தாய் மற்றும் எஜமானரின் வார்த்தைகள் என் நன்மைக்காகவே; அவற்றைக் கேட்டு, இதயம் மகிழ்ந்து அவை சரி என்று அறிய வேண்டும். அவை சரியா தவறா என்று நான் சிந்தித்தேன்; தர்மம் இழந்தால், பாவத்தின் சுமை என் தலையில் விழும். நீங்கள் எனக்கு அந்த எளிய அறிவுரையை மட்டுமே கொடுக்க வேண்டும், நான் அதைப் பின்பற்றினால் எனக்கு நன்மை வரும். நான் இதை நன்கு புரிந்துகொண்டாலும், என் இதயம் திருப்தி அடையவில்லை. இப்போது என் வேண்டுகோளைக் கேட்டு, பின்பற்ற எனக்கு அறிவுரை கொடுங்கள். நான் என் பதிலைக் கொடுக்கிறேன்; என் குற்றத்தை மன்னியுங்கள். துன்பத்தில் உள்ளவன் குற்றங்களையோ நற்குணங்களையோ எண்ணி தீர்வு காண முடியாது.

Verse 363 (दोहा/सोरठा)

पितु सुरपुर सिय रामु बन करन कहहु मोहि राजु। एहि तें जानहु मोर हित कै आपन बड़ काजु।।177।।

என் தாயே, சீதையும் இராமரும் காட்டிற்குச் செல்லட்டும், எனக்கு அரசைத் தருவீராக. இதுவே என் நன்மைக்காகவும், உம்முடைய பெரிய காரியத்திற்காகவும் என்று அறிந்து கொள்ளுங்கள்.

Verse 364 (चौपाई)

हित हमार सियपति सेवकाई। सो हरि लीन्ह मातु कुटिलाई।। मैं अनुमानि दीख मन माहीं। आन उपायँ मोर हित नाहीं।। सोक समाजु राजु केहि लेखें। लखन राम सिय बिनु पद देखें।। बादि बसन बिनु भूषन भारू। बादि बिरति बिनु ब्रह्म बिचारू।। सरुज सरीर बादि बहु भोगा। बिनु हरिभगति जायँ जप जोगा।। जायँ जीव बिनु देह सुहाई। बादि मोर सबु बिनु रघुराई।। जाउँ राम पहिं आयसु देहू। एकहिं आँक मोर हित एहू।। मोहि नृप करि भल आपन चहहू। सोउ सनेह जड़ता बस कहहू।।

சீதையின் தலைவரை அடிமைத்தனமாக சேவிப்பதிலேயே என் நன்மை உள்ளது; அந்த ஹரியை என் தாயின் சூழ்ச்சியால் இழந்துவிட்டேன். இதை நன்கு சிந்தித்து என் மனதில் கண்டேன், என் நன்மைக்கு வேறு வழியில்லை. துக்கம், சமூகம், அரசாட்சி என்ன பயன்? இலக்குவன், இராமர், சீதை இல்லாமல் எனக்கு இடமே இல்லை. ஆடையும் ஆபரணமும் இல்லாத உடல் போல; பரம்பொருளை நினைக்காத வைராக்கியம் போல. அழகான உடலில் போகங்கள் இல்லாதது போல; தியானமில்லாத ஹரி பக்தி போல. அழகிய உடலில்லாத உயிர் போல, இரகுவின் தலைவர் இல்லாத நான் அப்படியே. இராமரிடம் செல்கிறேன்; எனக்கு ஆணையிடுங்கள். இதுவே என் நன்மைக்கான ஒரே எண்ணம். என்னை அரசனாக்க விரும்பினால், அந்த அன்பு முட்டாள்தனம் என்று அறிந்து கொள்ளுங்கள்.

Verse 365 (दोहा/सोरठा)

कैकेई सुअ कुटिलमति राम बिमुख गतलाज। तुम्ह चाहत सुखु मोहबस मोहि से अधम कें राज।।178।।

கைகேயியின் மகன், கோணலான அறிவுடையவன், இராமரை விட்டு முகம் திருப்பி, எல்லா வெட்கத்தையும் இழந்தான். மாயையின் பிடியில் நீங்கள் இன்பத்தை நாடுகிறீர்கள்; எனக்கு நீங்கள் அரசர்களிலேயே கீழ்த்தரமானவர்.

Verse 366 (चौपाई)

कहउँ साँचु सब सुनि पतिआहू। चाहिअ धरमसील नरनाहू।। मोहि राजु हठि देइहहु जबहीं। रसा रसातल जाइहि तबहीं।। मोहि समान को पाप निवासू। जेहि लगि सीय राम बनबासू।। रायँ राम कहुँ काननु दीन्हा। बिछुरत गमनु अमरपुर कीन्हा।। मैं सठु सब अनरथ कर हेतू। बैठ बात सब सुनउँ सचेतू।। बिनु रघुबीर बिलोकि अबासू। रहे प्रान सहि जग उपहासू।। राम पुनीत बिषय रस रूखे। लोलुप भूमि भोग के भूखे।। कहँ लगि कहौं हृदय कठिनाई। निदरि कुलिसु जेहिं लही बड़ाई।।

என் தலைவரே, உண்மையைச் சொல்கிறேன்; கேளுங்கள்: ஒரு அரசன் தர்மசீலனாக இருக்க வேண்டும். நீங்கள் பிடிவாதமாக எனக்கு அரசைக் கொடுக்கும்போது, அந்த நொடியே பூமி அடிப்பாதாளத்தில் மூழ்கும். சீதையும் இராமரும் காட்டிற்குச் செல்வதற்கு நான் போன்ற பாவி யார் இருக்கிறான்? இராமருக்கு அரசன் காட்டைக் கொடுத்தார்; பிரியும்போது தேவர்களின் நகரத்திற்குச் சென்றார். நான் தான் அந்த நடுவர், எல்லா துன்பங்களுக்கும் காரணம்; விழித்திருந்து எல்லாவற்றையும் கேட்கிறேன். இரகுவின் தலைவர் இல்லாமல், என் இருப்பிடத்தைப் பார்த்து, உலகின் ஏளனத்தைப் பொறுத்து என் உயிர் இருக்கிறது. இராமர் புனிதர்; உலக இன்பங்கள் அவருக்குச் சுவையற்றவை; அவர் ஆசையற்றவர், பூமியின் போகத்திற்காக மட்டுமே பசியுடையவர். என் இதயத்தின் கடினத்தை எவ்வளவு தூரம் சொல்வது? வஜ்ரத்தை விடக் கடினமான பெருமையை அது பெற்றுள்ளது.

Verse 367 (दोहा/सोरठा)

कारन तें कारजु कठिन होइ दोसु नहि मोर। कुलिस अस्थि तें उपल तें लोह कराल कठोर।।179।।

என் காரணத்தால் இந்தக் காரியம் கடினமாகிவிட்டது; குற்றம் என்னுடையதல்ல. வஜ்ரம் எலும்பால் கடினமானது, கல் மலையால் கடினமானது, இரும்பு பயங்கரமாகக் கடினமானது.