Ayodhya KandaPrakarana 1720 Verses

Prakarana 17

यह सोपान ‘धर्म-संकट में भक्ति की परीक्षा’ का है। राजधर्म, पुत्रधर्म, मातृभाव, और लोकलज्जा—इन सबके बीच राम-आज्ञा (ईश-आज्ञा) को सर्वोच्च मानने की साधना यहाँ घटित होती है। अयोध्या का वैभव-त्याग भीतर के ‘अहं-राज्य’ का विसर्जन बनता है; भरत का विलाप और फिर धीरज—वैराग्य-युक्त प्रेम (विवेक सहित करुणा) की सीढ़ी है।

Trong đoạn văn này, karuṇā-rasa chiếm ưu thế, nhưng không phải chỉ là nỗi buồn thuần túy, mà là lòng từ bi được kỷ luật bởi sự nhận thức về dharma. Tiếng kêu "Tāt! Tāt!" của Bharata bộc lộ trái tim bất lực của một người con; lời của Kaikeyī, "cạo vết thương như thể đổ thuốc độc," mang lại cho sự tàn nhẫn tâm lý một phép ẩn dụ sắc bén. Sau đó, tình mẫu tử của Kauśalyā biến lòng từ bi thành sự bình an: lời khuyên của bà, "Hãy kiên nhẫn," chuyển karuṇā hướng về śānta. Tại đây, Tulasīdāsa chuyển đổi "līlā" (cuộc lưu đày vào rừng của Rāma) thành "sādhana" (sự vâng lời, vairāgya, dharma của thế giới). Lời nói mang tính thề nguyện của Bharata (sự tính toán tội lỗi) trở thành một bài kiểm tra sự thanh lọc bản thân: ông ràng buộc tâm trí mình công khai thành một lời hứa dhārmic. Như vậy, phần này trở thành, theo thứ tự bậc thang, một nấc từ "viraha đến viveka" và từ "nỗi buồn đến śaraṇāgati."

In this prakarana

People

  • Bharata
  • KaikeyiKaikeyī
  • MantharaMantharā
  • KausalyaKausalyā
  • RamaRāma
  • ShatrughnaŚatrughna
  • LakshmanaLakṣmaṇa
  • VasishthaVasiṣṭha
  • SitaSītā
  • DasharathaDaśaratha
  • KakabhushundiSpeaksKākabhuśuṇḍi
  • GarudaListensGaruḍa

Places

Verses

Chaupai 160.1-4

तात बात मैं सकल सँवारी।भै मंथरा सहाय बिचारी।।

कछुक काज बिधि बीच बिगारेउ।भूपति सुरपति पुर पगु धारेउ।।

सुनत भरतु भए बिबस बिषादा।जनु सहमेउ करि केहरि नादा।।

तात तात हा तात पुकारी।परे भूमितल ब्याकुल भारी।।

चलत न देखन पायउँ तोही।तात न रामहि सौंपेहु मोही।।

बहुरि धीर धरि उठे सँभारी।कहु पितु मरन हेतु महतारी।।

सुनि सुत बचन कहति कैकेई।मरमु पाँछि जनु माहुर देई।।

आदिहु तें सब आपनि करनी।कुटिल कठोर मुदित मन बरनी।।

tāta bāta maiṁ sakala sãvārī |bhai maṁtharā sahāya bicārī ||

kachuka kāja bidhi bīca bigāreu |bhūpati surapati pura pagu dhāreu ||

sunata bharatu bhae bibasa biṣādā |janu sahameu kari kehari nādā ||

tāta tāta hā tāta pukārī |pare bhūmitala byākula bhārī ||

calata na dekhana pāyaũ tohī |tāta na rāmahi sauṁpehu mohī ||

bahuri dhīra dhari uṭhe sãbhārī |kahu pitu marana hetu mahatārī ||

suni suta bacana kahati kaikeī |maramu pā̃chi janu māhura deī ||

ādihu teṁ saba āpani karanī |kuṭila kaṭhora mudita mana baranī ||

"Con ơi, mẹ đã sắp đặt mọi thứ, và Manthara đáng thương đã trở thành người giúp việc của mẹ." "Nhưng Mệnh định đã phá hỏng việc giữa chừng: nhà vua đã đặt chân đến thành của Indra." Nghe vậy, Bharata bị đau buồn vây lấy, như voi sợ hãi khi nghe tiếng gầm của sư tử. Kêu lên "Cha ơi, cha ơi, than ôi, cha ơi!" ngã xuống đất, vô cùng đau đớn. "Con không thể nhìn thấy cha khi cha ra đi, và cha không phó thác con cho Rama." Rồi, gom lại can đảm, y trấn tĩnh và đứng dậy, nói, "Mẹ, hãy nói cho con biết nguyên nhân cái chết của cha." Nghe lời con trai, Kaikeyi đáp lại như người dò vết thương rồi đổ thuốc độc vào. Xảo quyệt và cứng lòng, nàng kể lại với tâm trí vui vẻ mọi việc mình làm từ thuở ban đầu.

Doha 160

भरतहि बिसरेउ पितु मरन सुनत राम बन गौनु।हेतु अपनपउ जानि जियँ थकित रहे धरि मौनु।।⁠160।।

bharatahi bisareu pitu marana sunata rāma bana gaunu |hetu apanapau jāni jiyã thakita rahe dhari maunu ||⁠160||

Bharata quên cái chết của cha khi chàng nghe rằng Rama đã đi vào rừng. Biết rằng chính mình là nguyên nhân, chàng vẫn im lặng và mệt mỏi trong lòng.

Chaupai 161.1-4

बिकल बिलोकि सुतहि समुझावति।मनहुँ जरे पर लोनु लगावति।।

तात राउ नहिं सोचे जोगू।बिढ़इ सुकृत जसु कीन्हेउ भोगू।।

जीवत सकल जनम फल पाए।अंत अमरपति सदन सिधाए।।

अस अनुमानि सोच परिहरहू।सहित समाज राज पुर करहू।।

सुनि सुठि सहमेउ राजकुमारू।पाकें छत जनु लाग अँगारू।।

धीरज धरि भरि लेहिं उसासा।पापनि सबहि भाँति कुल नासा।।

जौं पै कुरुचि रही अति तोही।जनमत काहे न मारे मोही।।

पेड़ काटि तैं पालउ सींचा।मीन जिअन निति बारि उलीचा।।

bikala biloki sutahi samujhāvati |manahũ jare para lonu lagāvati ||

tāta rāu nahiṁ soce jogū |biṛhai sukṛta jasu kīnheu bhogū ||

jīvata sakala janama phala pāe |aṁta amarapati sadana sidhāe ||

asa anumāni soca pariharahū |sahita samāja rāja pura karahū ||

suni suṭhi sahameu rājakumārū |pākeṁ chata janu lāga ãgārū ||

dhīraja dhari bhari lehiṁ usāsā |pāpani sabahi bhā̃ti kula nāsā ||

jauṁ pai kuruci rahī ati tohī |janamata kāhe na māre mohī ||

peṛa kāṭi taiṁ pālau sīṁcā |mīna jiana niti bāri ulīcā ||

Thấy con mình đau đớn, bà cố an ủi, nhưng như thể đang xát muối vào vết bỏng. "Cha vua không đáng để buồn. Người đã tích lũy công đức và danh tiếng, rồi hưởng thụ quả của chúng." "Khi còn sống người đã đạt được mọi quả của kiếp sinh, và cuối cùng người đã về nơi cư ngụ của chúa tể các vị bất tử." "Suy nghĩ như vậy, hãy gác bỏ nỗi buồn, và hãy cai trị vương quốc và thành phố cùng với toàn thể thần dân." Nghe vậy, vị hoàng tử rùng mình kinh hãi, như thể than hồng được đặt trên vết thương lở loét. Nén lòng can đảm, chàng thở dài: "Người đàn bà tội lỗi, nàng đã hủy diệt cả gia tộc bằng mọi cách." "Nếu trong lòng nàng có sự độc ác lớn đến thế, sao nàng không giết ta ngay khi ta vừa lọt lòng?" "Nàng chặt cây rồi mới tưới nước; nàng hút cạn nước rồi mới cố giữ cá sống."

Doha 161

हंसबंसु दसरथु जनकु राम लखन से भाइ।जननी तूँ जननी भई बिधि सन कछु न बसाइ।।⁠161।।

haṁsabaṁsu dasarathu janaku rāma lakhana se bhāi |jananī tū̃ jananī bhaī bidhi sana kachu na basāi ||⁠161||

Dòng dõi ta là vương triều mặt trời, cha ta là Dasharatha, và anh em ta là Rama và Lakshmana; vậy mà nàng, là mẹ ta, lại trở thành người mẹ như vậy. Không thể làm gì được trước số phận.

Chaupai 162.1-4

जब तैं कुमति कुमत जियँ ठयऊ।खंड खंड होइ हृदउ न गयऊ।।

बर मागत मन भइ नहिं पीरा।गरि न जीह मुहँ परेउ न कीरा।।

भूपँ प्रतीत तोरि किमि कीन्ही।मरन काल बिधि मति हरि लीन्ही।।

बिधिहुँ न नारि हृदय गति जानी।सकल कपट अघ अवगुन खानी।।

सरल सुसील धरम रत राऊ।सो किमि जानै तीय सुभाऊ।।

अस को जीव जंतु जग माहीं।जेहि रघुनाथ प्रानप्रिय नाहीं।।

भे अति अहित रामु तेउ तोही।को तू अहसि सत्य कहु मोही।।

जो हसि सो हसि मुहँ मसि लाई।आँखि ओट उठि बैठहिं जाई।।

jaba taiṁ kumati kumata jiyã ṭhayaū |khaṁḍa khaṁḍa hoi hṛdau na gayaū ||

bara māgata mana bhai nahiṁ pīrā |gari na jīha muhã pareu na kīrā ||

bhūpã pratīta tori kimi kīnhī |marana kāla bidhi mati hari līnhī ||

bidhihũ na nāri hṛdaya gati jānī |sakala kapaṭa agha avaguna khānī ||

sarala susīla dharama rata rāū |so kimi jānai tīya subhāū ||

asa ko jīva jaṁtu jaga māhīṁ |jehi raghunātha prānapriya nāhīṁ ||

bhe ati ahita rāmu teu tohī |ko tū ahasi satya kahu mohī ||

jo hasi so hasi muhã masi lāī |ā̃khi oṭa uṭhi baiṭhahiṁ jāī ||

Từ khi ngươi đặt ác ý, mưu đồ xấu xa, trong lòng, sao lòng ngươi không vỡ vụn ra từng mảnh? Khi ngươi xin các ân sủng, lòng ngươi không thấy đau đớn, lưỡi ngươi không bị thiêu rụi, và không có giun rơi vào miệng ngươi. Vua đã tin ngươi bằng cách nào? Giờ chết của ngài đã đến, và Thượng Đế đã lấy đi trí khôn của ngài. Ngay cả Brahma cũng không hiểu được tâm lý của người phụ nữ, là mỏ của mọi dối trá, tội lỗi và thói hư tật xấu. Vua là người ngay thẳng, hiền lành, và tận tụy với chính đạo; làm sao ngài biết được bản tính của người phụ nữ? Có sinh linh nào trên cõi đời này mà không yêu mến Rama, Chúa tể dòng Raghu, như chính mạng sống của mình? Thế mà Ngài cũng trở thành kẻ thù không đội trời chung của ngươi. Ngươi là ai? Hãy nói thật cho ta. Ngươi là gì thì là, nhưng ngươi đã bôi tro lên mặt mình. Đứng dậy, đi đi và ngồi ngoài tầm mắt ta.

Doha 162

राम बिरोधी हृदय तें प्रगट कीन्ह बिधि मोहि।मो समान को पातकी बादि कहउँ कछु तोहि।।⁠162।।

rāma birodhī hṛdaya teṁ pragaṭa kīnha bidhi mohi |mo samāna ko pātakī bādi kahaũ kachu tohi ||⁠162||

Brahma đã sinh ra tôi từ một trái tim thù địch với Rama. Ai có tội lỗi như tôi đây? Thật vô ích khi tôi nói điều gì với ngài.

Chaupai 163.1-4

सुनि सत्रुघुन मातु कुटिलाई।जरहिं गात रिस कछु न बसाई।।

तेहि अवसर कुबरी तहँ आई।बसन बिभूषन बिबिध बनाई।।

लखि रिस भरेउ लखन लघु भाई।बरत अनल घृत आहुति पाई।।

हुमगि लात तकि कूबर मारा।परि मुह भर महि करत पुकारा।।

कूबर टूटेउ फूट कपारू।दलित दसन मुख रुधिर प्रचारू।।

आह दइअ मैं काह नसावा।करत नीक फलु अनइस पावा।।

सुनि रिपुहन लखि नख सिख खोटी।लगे घसीटन धरि धरि झोंटी।।

भरत दयानिधि दीन्हि छड़ाई।कौसल्या पहिं गे दोउ भाई।।

suni satrughuna mātu kuṭilāī |jarahiṁ gāta risa kachu na basāī ||

tehi avasara kubarī tahã āī |basana bibhūṣana bibidha banāī ||

lakhi risa bhareu lakhana laghu bhāī |barata anala ghṛta āhuti pāī ||

humagi lāta taki kūbara mārā |pari muha bhara mahi karata pukārā ||

kūbara ṭūṭeu phūṭa kapārū |dalita dasana mukha rudhira pracārū ||

āha daia maiṁ kāha nasāvā |karata nīka phalu anaisa pāvā ||

suni ripuhana lakhi nakha sikha khoṭī |lage ghasīṭana dhari dhari jhoṁṭī ||

bharata dayānidhi dīnhi chaṛāī |kausalyā pahiṁ ge dou bhāī ||

Khi Shatrughna nghe về sự tà ác của mẹ mình, cả thân mình bừng cháy, và trong cơn thịnh nộ chàng không thể kìm chế. Vào lúc đó, cô gù Kubari đến nơi, trang điểm đủ loại y phục và trang sức. Trông thấy nàng, người em trai của Lakshmana tràn ngập cơn thịnh nộ, như lửa bùng lên khi nhận được lễ vật bằng bơ lỏng. Chàng lao tới, nhắm đúng đích, và đá vào bướu của nàng; nàng gù ngã sấp mặt xuống đất, la hét thảm thiết. Bướu của nàng gãy vỡ và đầu nứt toác, răng vỡ nát, và máu chảy ra từ miệng. "Trời ơi! Ta đã làm hại gì? Ta làm việc thiện, nhưng đây là quả ta nhận được, một quả ác." Nghe vậy, Shatrughna nhìn nàng, kẻ ác từ móng tay đến đỉnh đầu, và bắt đầu lôi kéo nàng, túm lấy tóc nàng hết lần này đến lần khác. Bharata, kho tàng của lòng thương xót, cho nàng được thả ra, rồi hai anh em đi đến Kausalya.

Doha 163

मलिन बसन बिबरन बिकल कृस सरीर दुख भार।कनक कलप बर बेलि बन मानहुँ हनी तुसार।।⁠163।।

malina basana bibarana bikala kṛsa sarīra dukha bhāra |kanaka kalapa bara beli bana mānahũ hanī tusāra ||⁠163||

Nàng mặc y phục dơ bẩn, xanh xao và hoảng hốt, thân hình tiều tụy và trĩu nặng bởi đau thương, như thể một chồi vàng của cây như ý tuyệt đẹp trong rừng đã bị sương giá đánh cho.

Chaupai 164.1-4

भरतहि देखि मातु उठि धाई।मुरुछित अवनि परी झइँ आई।।

देखत भरतु बिकल भए भारी।परे चरन तन दसा बिसारी।।

मातु तात कहँ देहि देखाई।कहँ सिय रामु लखनु दोउ भाई।।

कैकइ कत जनमी जग माझा।जौं जनमि त भइ काहे न बाँझा।।

कुल कलंकु जेहिं जनमेउ मोही।अपजस भाजन प्रियजन द्रोही।।

को तिभुवन मोहि सरिस अभागी।गति असि तोरि मातु जेहि लागी।।

पितु सुरपुर बन रघुबर केतू।मैं केवल सब अनरथ हेतु।।

धिग मोहि भयउँ बेनु बन आगी।दुसह दाह दुख दूषन भागी।।

bharatahi dekhi mātu uṭhi dhāī |muruchita avani parī jhaĩ āī ||

dekhata bharatu bikala bhae bhārī |pare carana tana dasā bisārī ||

mātu tāta kahã dehi dekhāī |kahã siya rāmu lakhanu dou bhāī ||

kaikai kata janamī jaga mājhā |jauṁ janami ta bhai kāhe na bā̃jhā ||

kula kalaṁku jehiṁ janameu mohī |apajasa bhājana priyajana drohī ||

ko tibhuvana mohi sarisa abhāgī |gati asi tori mātu jehi lāgī ||

pitu surapura bana raghubara ketū |maiṁ kevala saba anaratha hetu ||

dhiga mohi bhayaũ benu bana āgī |dusaha dāha dukha dūṣana bhāgī ||

Thấy Bharata, mẹ vươn dậy và chạy về phía ngài, nhưng ngất xỉu và ngã xuống đất. Thấy vậy, Bharata vô cùng đau đớn; quên cả tình trạng thân mình, ngài phủ phục dưới chân mẹ. "Mẹ, hãy cho con thấy cha con. Sita, Rama và Lakshmana, hai người anh em, đang ở đâu?" Sao Kaikeyi lại sinh ra giữa cõi đời này? Nếu đã sinh ra, sao lại không hiếm muộn? Bà ta sinh ra con, vết nhơ của gia tộc, vật chứa sự ô nhục, kẻ phản bội những người thân yêu. Ai trong ba cõi lại xui xẻo như con, mà vì con, mẹ, mẹ đã rơi vào cảnh ngộ như thế này? Cha con đã về thành của chư thiên, và bậc vĩ đại nhất của dòng Raghu thì đang ở trong rừng; chỉ một mình con là nguyên nhân của mọi tai ương. Xấu hổ thay cho con! Con đã trở nên như lửa trong rừng trúc, kẻ chia phần trong ngọn lửa thiêu không thể chịu nổi, nỗi đau và sự ô nhục.

Doha 164

मातु भरत के बचन मृदु सुनि सुनि उठी सँभारि।लिए उठाइ लगाइ उर लोचन मोचति बारि।।⁠164।।

mātu bharata ke bacana mṛdu suni suni uṭhī sãbhāri |lie uṭhāi lagāi ura locana mocati bāri ||⁠164||

Nghe đi nghe lại những lời dịu dàng của Bharata, mẹ chàng lấy lại bình tĩnh và đứng dậy. Bà nâng chàng lên ôm vào ngực, đôi mắt chảy nước mắt.

Chaupai 165.1-4

सरल सुभाय मायँ हियँ लाए।अति हित मनहुँ राम फिरि आए।।

भेंटेउ बहुरि लखन लघु भाई।सोकु सनेहु न हृदयँ समाई।।

देखि सुभाउ कहत सबु कोई।राम मातु अस काहे न होई।।

माताँ भरतु गोद बैठारे।आँसु पौंछि मृदु बचन उचारे।।

अजहुँ बच्छ बलि धीरज धरहू।कुसमउ समुझि सोक परिहरहू।।

जनि मानहु हियँ हानि गलानी।काल करम गति अघटित जानि।।

काहुहि दोसु देहु जनि ताता।भा मोहि सब बिधि बाम बिधाता।।

जो एतेहुँ दुख मोहि जिआवा।अजहुँ को जानइ का तेहि भावा।।

sarala subhāya māyã hiyã lāe |ati hita manahũ rāma phiri āe ||

bheṁṭeu bahuri lakhana laghu bhāī |soku sanehu na hṛdayã samāī ||

dekhi subhāu kahata sabu koī |rāma mātu asa kāhe na hoī ||

mātā̃ bharatu goda baiṭhāre |ā̃su pauṁchi mṛdu bacana ucāre ||

ajahũ baccha bali dhīraja dharahū |kusamau samujhi soka pariharahū ||

jani mānahu hiyã hāni galānī |kāla karama gati aghaṭita jāni ||

kāhuhi dosu dehu jani tātā |bhā mohi saba bidhi bāma bidhātā ||

jo etehũ dukha mohi jiāvā |ajahũ ko jānai kā tehi bhāvā ||

Với bản tính giản dị và chân thật, người mẹ ôm chàng vào lòng với tình thương sâu sắc như thể chính Rama đã trở về. Rồi người cũng ôm người em trai của Lakshmana; nỗi buồn và tình thương không thể chứa đựng trong lòng. Thấy bản tính ấy, mọi người đều nói: "Bà là mẹ của Rama, sao lại không thể như vậy?" Người mẹ cho Bharata ngồi trên lòng, lau nước mắt cho chàng và nói những lời dịu dàng. "Con ơi, ta van con, hãy can đảm lên. Hãy hiểu rằng thời giờ này xấu xa, và hãy gạt bỏ nỗi buồn. Đừng để lòng mang sự mất mát và hổ thẹn, khi biết rằng dòng chảy của thời gian và định mệnh không thể thay đổi. Đừng đổ lỗi cho ai, con ơi. Đấng Tạo Hóa đã quay lưng chống lại ta trong mọi đường. Ngài đã giữ ta sống sót qua bao nỗi buồn như thế, ai biết được điều gì làm hài lòng Ngài cho đến nay?"

Doha 165

पितु आयस भूषन बसन तात तजे रघुबीर।बिसमउ हरषु न हृदयँ कछु पहिरे बलकल चीर।।⁠165।।

pitu āyasa bhūṣana basana tāta taje raghubīra |bisamau haraṣu na hṛdayã kachu pahire balakala cīra ||⁠165||

Theo lệnh của cha, Chúa tể của dòng Raghu gạt bỏ đồ trang sức và y phục; chàng không cảm thấy vui mừng hay đau buồn trong tim, mà chỉ mặc y phục làm từ vỏ cây.

Chaupai 166.1-4

मुख प्रसन्न मन रंग न रोषू।सब कर सब बिधि करि परितोषू।।

चले बिपिन सुनि सिय सँग लागी।रहइ न राम चरन अनुरागी।।

सुनतहिं लखनु चले उठि साथा।रहहिं न जतन किए रघुनाथा।।

तब रघुपति सबही सिरु नाई।चले संग सिय अरु लघु भाई।।

रामु लखनु सिय बनहि सिधाए।गइउँ न संग न प्रान पठाए।।

यहु सबु भा इन्ह आँखिन्ह आगें।तउ न तजा तनु जीव अभागें।।

मोहि न लाज निज नेहु निहारी।राम सरिस सुत मैं महतारी।।

जिऐ मरै भल भूपति जाना।मोर हृदय सत कुलिस समाना।।

mukha prasanna mana raṁga na roṣū |saba kara saba bidhi kari paritoṣū ||

cale bipina suni siya sãga lāgī |rahai na rāma carana anurāgī ||

sunatahiṁ lakhanu cale uṭhi sāthā |rahahiṁ na jatana kie raghunāthā ||

taba raghupati sabahī siru nāī |cale saṁga siya aru laghu bhāī ||

rāmu lakhanu siya banahi sidhāe |gaiũ na saṁga na prāna paṭhāe ||

yahu sabu bhā inha ā̃khinha āgeṁ |tau na tajā tanu jīva abhāgeṁ ||

mohi na lāja nija nehu nihārī |rāma sarisa suta maiṁ mahatārī ||

jiai marai bhala bhūpati jānā |mora hṛdaya sata kulisa samānā ||

Khuôn mặt người bình thản, tâm trí không chút giận dữ hay đam mê; người làm thỏa mãn tất cả mọi người bằng mọi cách. Khi Sita nghe rằng người đi vào rừng, nàng đi theo cùng người; tận tụy với đôi chân của Rama, nàng không thể ở lại. Ngay khi Lakshmana nghe, chàng đứng dậy và đi cùng họ; dù Chúa tể Raghu đã thử mọi cách, chàng không chịu ở lại. Bấy giờ Rama cúi đầu trước tất cả họ, và lên đường cùng Sita và người em trai. Rama, Lakshmana và Sita lên đường vào rừng. Ta không đi cùng họ, cũng không gửi hơi thở của ta theo sau họ. Tất cả điều này xảy ra ngay trước mắt này, vậy mà mạng sống bạc bẽo của ta không rời khỏi thân thể ta. Ta không thấy xấu hổ, ngay cả khi nhìn lại tình yêu của chính mình, ta là mẹ của một người con như Rama. Vị vua biết rõ cách sống và cách chết; lòng ta cứng như trăm tia sét.

Doha 166

कौसल्या के बचन सुनि भरत सहित रनिवास।ब्याकुल बिलपत राजगृह मानहुँ सोक नेवासु।।⁠166।।

kausalyā ke bacana suni bharata sahita ranivāsa |byākula bilapata rājagṛha mānahũ soka nevāsu ||⁠166||

Nghe lời của Kaushalya, Bharata và các phụ nữ trong cung điện tràn ngập đau khổ và khóc than; ngôi nhà hoàng gia vang vọng tiếng than khóc, như thể nỗi buồn chính mình đã cư ngụ ở đó.

Chaupai 167.1-4

बिलपहिं बिकल भरत दोउ भाई।कौसल्याँ लिए हृदयँ लगाई।।

भाँति अनेक भरतु समुझाए।कहि बिबेकमय बचन सुनाए।।

भरतहुँ मातु सकल समुझाईं।कहि पुरान श्रुति कथा सुहाईं।।

छल बिहीन सुचि सरल सुबानी।बोले भरत जोरि जुग पानी।।

जे अघ मातु पिता सुत मारें।गाइ गोठ महिसुर पुर जारें।।

जे अघ तिय बालक बध कीन्हें।मीत महीपति माहुर दीन्हें।।

जे पातक उपपातक अहहीं।करम बचन मन भव कबि कहहीं।।

ते पातक मोहि होहुँ बिधाता।जौं यहु होइ मोर मत माता।।

bilapahiṁ bikala bharata dou bhāī |kausalyā̃ lie hṛdayã lagāī ||

bhā̃ti aneka bharatu samujhāe |kahi bibekamaya bacana sunāe ||

bharatahũ mātu sakala samujhāīṁ |kahi purāna śruti kathā suhāīṁ ||

chala bihīna suci sarala subānī |bole bharata jori juga pānī ||

je agha mātu pitā suta māreṁ |gāi goṭha mahisura pura jāreṁ ||

je agha tiya bālaka badha kīnheṁ |mīta mahīpati māhura dīnheṁ ||

je pātaka upapātaka ahahīṁ |karama bacana mana bhava kabi kahahīṁ ||

te pātaka mohi hohũ bidhātā |jauṁ yahu hoi mora mata mātā ||

Hai anh em Bharata và Shatrughna khóc trong đau buồn, và Kausalya ôm họ vào lòng. Bằng nhiều cách bà an ủi Bharata, nói những lời đầy trí tuệ. Tất cả các bà mẹ cũng an ủi Bharata, kể lại những câu chuyện đẹp từ Purana và Veda. Không mưu mô, trong sạch và chân thật là những lời Bharata nói với hai tay chắp lại. Những tội lỗi do giết mẹ, cha hoặc con, do thiêu rụi chuồng bò cùng đàn gia súc, hoặc một thành phố của người Bà-la-môn, những tội lỗi do giết phụ nữ hoặc trẻ em, hoặc do cho bạn bè hoặc vua uống thuốc độc, mọi tội lớn và tội nhỏ tồn tại, mà các thi nhân tuyên bố phát sinh từ hành động, lời nói và ý nghĩ, mong tất cả những tội lỗi ấy thuộc về con, ôi Đấng Sáng Tạo, nếu đó là ý kiến của con, thưa mẹ.

Doha 167

जे परिहरि हरि हर चरन भजहिं भूतगन घोर।तेहि कइ गति मोहि देउ बिधि जौं जननी मत मोर।।⁠167।।

je parihari hari hara carana bhajahiṁ bhūtagana ghora |tehi kai gati mohi deu bidhi jauṁ jananī mata mora ||⁠167||

Những kẻ bỏ chân Hari và Hara mà thờ lạy đoàn quỷ dữ đáng sợ: xin Brahma cho con số phận như họ, nếu, mẹ, đó là ý định của con.

Chaupai 168.1-4

बेचहिं बेदु धरमु दुहि लेहीं।पिसुन पराय पाप कहि देहीं।।

कपटी कुटिल कलहप्रिय क्रोधी।बेद बिदूषक बिस्व बिरोधी।।

लोभी लंपट लोलुपचारा।जे ताकहिं परधनु परदारा।।

पावौं मैं तिन्ह के गति घोरा।जौं जननी यहु संमत मोरा।।

जे नहिं साधुसंग अनुरागे।परमारथ पथ बिमुख अभागे।।

जे न भजहिं हरि नरतनु पाई।जिन्हहि न हरि हर सुजसु सोहाई।।

तजि श्रुतिपंथु बाम पथ चलहीं।बंचक बिरचि बेष जगु छलहीं।।

तिन्ह कै गति मोहि संकर देऊ।जननी जौं यहु जानौं भेऊ।।

becahiṁ bedu dharamu duhi lehīṁ |pisuna parāya pāpa kahi dehīṁ ||

kapaṭī kuṭila kalahapriya krodhī |beda bidūṣaka bisva birodhī ||

lobhī laṁpaṭa lolupacārā |je tākahiṁ paradhanu paradārā ||

pāvauṁ maiṁ tinha ke gati ghorā |jauṁ jananī yahu saṁmata morā ||

je nahiṁ sādhusaṁga anurāge |paramāratha patha bimukha abhāge ||

je na bhajahiṁ hari naratanu pāī |jinhahi na hari hara sujasu sohāī ||

taji śrutipaṁthu bāma patha calahīṁ |baṁcaka biraci beṣa jagu chalahīṁ ||

tinha kai gati mohi saṁkara deū |jananī jauṁ yahu jānauṁ bheū ||

Những kẻ bán Veda, bóc lột tôn giáo để trục lợi, và những kẻ gièm pha rêu rao khuyết điểm và tội lỗi của người khác; những kẻ dối trá, xảo quyệt, thích gây tranh cãi, hay giận dữ, báng bổ Veda, là kẻ thù của cả thế giới; những kẻ tham lam, dâm dục, tham ăn và buông thả trong hành vi, ngó nghé tài sản và vợ của người khác: xin cho con gặp số phận khủng khiếp của họ, thưa mẹ, nếu mưu đồ này có sự đồng ý của con. Những kẻ không màng giao du với bậc thánh nhân, những kẻ bất hazard quay lưng khỏi con đường hướng tới điều thiện tối cao; những kẻ đã được thân người mà không tôn thờ Hari, và không vui thích với danh tiếng tốt đẹp của Hari và Hara; bỏ con đường Veda mà đi đường tà, giả danh giả dạng để lừa dối thế gian; xin Shankara cho con số phận của họ, thưa mẹ, nếu con biết bí mật của mưu đồ này.

Doha 168

मातु भरत के बचन सुनि साँचे सरल सुभायँ।कहति राम प्रिय तात तुम्ह सदा बचन मन कायँ।।⁠168।।

mātu bharata ke bacana suni sā̃ce sarala subhāyã |kahati rāma priya tāta tumha sadā bacana mana kāyã ||⁠168||

Nghe lời Bharata, chân thật, giản dị và chân thành về bản tính, mẹ ngài nói, "Con, con được Rama yêu mến, luôn luôn, trong lời nói, trong tâm trí, và trong hành động."

Chaupai 169.1-4

राम प्रानहु तें प्रान तुम्हारे।तुम्ह रघुपतिहि प्रानहु तें प्यारे।।

बिधु बिष चवै स्रवै हिमु आगी।होइ बारिचर बारि बिरागी।।

भएँ ग्यानु बरु मिटै न मोहू।तुम्ह रामहि प्रतिकूल न होहू।।

मत तुम्हार यहु जो जग कहहीं।सो सपनेहुँ सुख सुगति न लहहीं।।

अस कहि मातु भरतु हियँ लाए।थन पय स्रवहिं नयन जल छाए।।

करत बिलाप बहुत यहि भाँती।बैठेहिं बीति गइ सब राती।।

बामदेउ बसिष्ठ तब आए।सचिव महाजन सकल बोलाए।।

मुनि बहु भाँति भरत उपदेसे।कहि परमारथ बचन सुदेसे।।

rāma prānahu teṁ prāna tumhāre |tumha raghupatihi prānahu teṁ pyāre ||

bidhu biṣa cavai sravai himu āgī |hoi bāricara bāri birāgī ||

bhaẽ gyānu baru miṭai na mohū |tumha rāmahi pratikūla na hohū ||

mata tumhāra yahu jo jaga kahahīṁ |so sapanehũ sukha sugati na lahahīṁ ||

asa kahi mātu bharatu hiyã lāe |thana paya sravahiṁ nayana jala chāe ||

karata bilāpa bahuta yahi bhā̃tī |baiṭhehiṁ bīti gai saba rātī ||

bāmadeu basiṣṭha taba āe |saciva mahājana sakala bolāe ||

muni bahu bhā̃ti bharata upadese |kahi paramāratha bacana sudese ||

Rama quý hơn cả mạng sống của ngươi, và ngươi được Rama, Chúa tể dòng Raghu, quý hơn cả mạng sống của Ngài. Mặt trăng có thể đổ mưa độc chất, và tuyết có thể phun ra lửa; sinh vật nước có thể trở nên thờ ơ với nước. Dù tri thức đã tỏ sáng, ảo tưởng có thể vẫn không bị xóa bỏ; nhưng ngươi không bao giờ có thể quay chống lại Rama. Những kẻ nói trong thế gian rằng đây là kế hoạch của ngươi sẽ không bao giờ đạt được hạnh phúc hay số phận tốt, dù trong giấc mơ. Nói vậy xong, mẹ ông ôm Bharata vào lòng; sữa chảy từ vú và mắt tràn ngập nước mắt. Than khóc rất lâu theo cách ấy, ngồi tại đó, cả đêm trôi qua. Bấy giờ Vamadeva và Vasishtha đến, và triệu tập tất cả các đại thần và các bậc trưởng giả trong thành. Vị hiền nhân dạy dỗ Bharata bằng nhiều cách, nói những lời tuyệt hay về chân lý tối cao.

Doha 169

तात हृदयँ धीरजु धरहु करहु जो अवसर आजु।उठे भरत गुर बचन सुनि करन कहेउ सबु साजु।।⁠169।।

tāta hṛdayã dhīraju dharahu karahu jo avasara āju |uṭhe bharata gura bacana suni karana kaheu sabu sāju ||⁠169||

Hỡi con, hãy giữ vững can đảm trong lòng và làm những gì hoàn cảnh đòi hỏi lúc này. Nghe lời đạo sư, Bharata đứng dậy và ra lệnh chuẩn bị mọi việc.

Frequently Asked Questions

परंपरा में भरत-चरित के पाठ से ‘राम-प्रेम में निष्कपटता’, माता-पिता के प्रति धर्मबुद्धि, और संकट में धैर्य-लाभ माना गया है; विशेषतः ‘राम-प्रतिकूलता’ का त्याग और शरणागति-भाव दृढ़ होता है।

सामान्य मानस-परंपरा में शोक-निवारण/धैर्य हेतु ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ नाम-स्मरण समपुट रूप में जोड़ा जाता है; कुछ पाठ-परंपराओं में ‘सियावर रामचंद्र की जय’ का आवर्तन भी किया जाता है।

Ask anything about Prakarana 17 of the Ramcharitmanas

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Ramcharitmanas in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play