Ayodhya KandaPrakarana 1020 Verses

Prakarana 10

त्याग-दीक्षा का सोपान: राजसुख-सम्पदा के मध्य ‘धर्म’ की पुकार, और ‘वियोग’ के भीतर ‘राम-पद-नेह’ का जागरण। यहाँ गृहस्थ-व्यवस्था (राजधर्म, पितृवचन, कुलमर्यादा) और परमार्थ (वैराग्य, विवेक, भक्ति) का निर्णायक संगम होता है—भक्त के भीतर ‘मोह-निद्रा’ टूटती है और वन-गमन ‘अन्तर-वन’ की साधना बनता है।

Nền tảng rasa của Ayodhyā Kāṇḍa là sự hợp nhất bất nhị của karuṇā và śānta: karuṇā, bởi vì ngay cả chiến thắng của dharma cũng đến xé nát con tim; śānta, bởi vì chính nỗi đau đó trở thành sự phân biệt và mở ra con đường giải thoát. Trong đoạn trích này, giai đoạn đêm (Sītā-Rāma nghỉ ngơi, tinh thần cảnh giác của Lakṣmaṇa, nỗi buồn đầy tình yêu của Niṣāda) trở thành ẩn dụ cho "đêm của ảo tưởng" (moha-niśā). Sự hướng dẫn của Lakṣmaṇa dẫn đến karma và quả báo, giấc mơ và sự thức tỉnh, sự xả ly đối với các đối tượng, và tình yêu dành cho đôi chân Rāma, ở đây "xi măng" giáo lý của Tulasī rõ ràng: nirguṇa paramārtha và saguṇa līlā là một. Rāma là Brahman trong hình dạng, nhưng vì lòng bi mẫn Ngài nhận lấy thân người và thực hiện các hành động của mình. Sumantra mang mệnh lệnh của nhà vua, sự kiên định của Rāma trong dharma, và lời thề của Sītā như sahadharmiṇī, cùng nhau biến "sự từ bỏ" thành "cầu thang của bhakti". Chân lý nơi chốn của phần này là bhakti không còn chỉ là cảm xúc; nó trở thành sādhana được định hình bởi quyết định.

In this prakarana

People

  • RamaŚrī Rāma
  • LakshmanaLakṣmaṇa
  • Sumantra
  • SitaSītā
  • NishadaNiṣāda (Guha)
  • DasharathaDaśaratha
  • KakabhushundiSpeaksKākabhuśuṇḍi
  • GarudaListensGaruḍa

Verses

Chaupai 90.1-4

उठे लखनु प्रभु सोवत जानी।कहि सचिवहि सोवन मृदु बानी।।

कछुक दूर सजि बान सरासन।जागन लगे बैठि बीरासन।।

गुँह बोलाइ पाहरू प्रतीती।ठावँ ठाँव राखे अति प्रीती।।

आपु लखन पहिं बैठेउ जाई।कटि भाथी सर चाप चढ़ाई।।

सोवत प्रभुहि निहारि निषादू।भयउ प्रेम बस ह्दयँ बिषादू।।

तनु पुलकित जलु लोचन बहई।बचन सप्रेम लखन सन कहई।।

भूपति भवन सुभायँ सुहावा।सुरपति सदनु न पटतर पावा।।

मनिमय रचित चारु चौबारे।जनु रतिपति निज हाथ सँवारे।।

uṭhe lakhanu prabhu sovata jānī |kahi sacivahi sovana mṛdu bānī ||

kachuka dūra saji bāna sarāsana |jāgana lage baiṭhi bīrāsana ||

gũha bolāi pāharū pratītī |ṭhāvã ṭhā̃va rākhe ati prītī ||

āpu lakhana pahiṁ baiṭheu jāī |kaṭi bhāthī sara cāpa caṛhāī ||

sovata prabhuhi nihāri niṣādū |bhayau prema basa hdayã biṣādū ||

tanu pulakita jalu locana bahaī |bacana saprema lakhana sana kahaī ||

bhūpati bhavana subhāyã suhāvā |surapati sadanu na paṭatara pāvā ||

manimaya racita cāru caubāre |janu ratipati nija hātha sãvāre ||

Biết Chúa đang ngủ, Lakshmana đứng dậy, và nói lời dịu dàng, bảo viên đại thần đi ngủ. Cách một khoảng nhỏ, chàng chuẩn bị tên và cung, rồi ngồi trong tư thế anh hùng, bắt đầu canh phòng. Guha gọi những người canh gác đáng tin cậy và với tình thương sâu sắc, bố trí họ ở từng nơi một. Chính ngài đi đến và ngồi gần Lakshmana, với ống tên bên hông và tên đã lắp trên cung. Thấy Chúa đang ngủ, người Nishada tràn ngập tình yêu, và nỗi buồn đầy tràn tâm can. Thân mình rúng động, nước mắt chảy từ đôi mắt, và ngài nói với Lakshmana những lời đầy yêu thương. Cung điện của vị vua vốn dĩ đã đẹp; ngay cả cung điện của Indra, chúa tể các vị thần, cũng không sánh được. Những gác mái đẹp đẽ được xây bằng ngọc, như thể thần tình yêu đã tự tay trang trí chúng.

Doha 90

सुचि सुबिचित्र सुभोगमय सुमन सुगंध सुबास।पलँग मंजु मनिदीप जहँ सब बिधि सकल सुपास।।⁠90।।

suci subicitra subhogamaya sumana sugaṁdha subāsa |palãga maṁju manidīpa jahã saba bidhi sakala supāsa ||⁠90||

Tinh khiết, đẹp đẽ vô cùng, đầy niềm vui, với những bông hoa thơm ngát và hương thơm ngọt ngào; một chiếc giường đẹp, những ngọn đèn quyến rũ, nơi mọi thứ đều hoàn hảo toàn vẹn.

Chaupai 91.1-4

बिबिध बसन उपधान तुराई।छीर फेन मृदु बिसद सुहाई।।

तहँ सिय रामु सयन निसि करहीं।निज छबि रति मनोज मदु हरहीं।।

ते सिय रामु साथरीं सोए।श्रमित बसन बिनु जाहिं न जोए।।

मातु पिता परिजन पुरबासी।सखा सुसील दास अरु दासी।।

जोगवहिं जिन्हहि प्रान की नाई।महि सोवत तेइ राम गोसाईं।।

पिता जनक जग बिदित प्रभाऊ।ससुर सुरेस सखा रघुराऊ।।

रामचंदु पति सो बैदेही।सोवत महि बिधि बाम न केही।।

सिय रघुबीर कि कानन जोगू।करम प्रधान सत्य कह लोगू।।

bibidha basana upadhāna turāī |chīra phena mṛdu bisada suhāī ||

tahã siya rāmu sayana nisi karahīṁ |nija chabi rati manoja madu harahīṁ ||

te siya rāmu sātharīṁ soe |śramita basana binu jāhiṁ na joe ||

mātu pitā parijana purabāsī |sakhā susīla dāsa aru dāsī ||

jogavahiṁ jinhahi prāna kī nāī |mahi sovata tei rāma gosāīṁ ||

pitā janaka jaga bidita prabhāū |sasura suresa sakhā raghurāū ||

rāmacaṁdu pati so baidehī |sovata mahi bidhi bāma na kehī ||

siya raghubīra ki kānana jogū |karama pradhāna satya kaha logū ||

Đủ mọi loại vải, gối và nệm, mềm mại và trắng như bọt sữa, sạch sẽ và đẹp đẽ. Nơi đó Sita và Rama ngủ vào ban đêm, và bằng vẻ đẹp của chính mình, họ làm lu mờ sự kiêu hãnh của Rati và Kamadeva. Chính những Sita và Rama ấy giờ nằm ngủ trên cỏ, mệt mỏi và không có vải che, một cảnh tượng đau lòng không thể nhìn. Mẹ và cha, họ hàng và dân thành, bạn bè hiền lành, nam tớ và nữ tớ, tất cả đều canh giữ ngài như giữ mạng sống của chính mình, chính Lord Rama ấy giờ nằm ngủ trên đất trần. Cha nàng là Janaka, vinh quang vang danh khắp thế gian; cha chồng nàng là Dasharatha, bạn của Indra, vua của các vị thần. Chồng nàng là Ramachandra, và nàng là con gái của Videha; vậy mà nàng ngủ trên mặt đất. Nào có ai mà số phận không chống lại? Sita và Anh hùng dòng Raghu có xứng đáng với rừng sâu chăng? Người ta nói thật khi bảo rằng nghiệp và số mệnh là tối thượng.

Doha 91

कैकयनंदिनि मंदमति कठिन कुटिलपनु कीन्ह।जेहीं रघुनंदन जानकिहि सुख अवसर दुखु दीन्ह।।⁠91।।

kaikayanaṁdini maṁdamati kaṭhina kuṭilapanu kīnha |jehīṁ raghunaṁdana jānakihi sukha avasara dukhu dīnha ||⁠91||

Công chúa vua Kekaya tâm trí u mê, đã thi triển mưu mô hà khắc và quanh co, mà qua đó nàng đã mang nỗi buồn cho Raghunandan và Janaki vào lúc đáng lẽ phải tràn ngập niềm vui.

Chaupai 92.1-4

भइ दिनकर कुल बिटप कुठारी।कुमति कीन्ह सब बिस्व दुखारी।।

भयउ बिषादु निषादहि भारी।राम सीय महि सयन निहारी।।

बोले लखन मधुर मृदु बानी।ग्यान बिराग भगति रस सानी।।

काहु न कोउ सुख दुख कर दाता।निज कृत करम भोग सबु भ्राता।।

जोग बियोग भोग भल मंदा।हित अनहित मध्यम भ्रम फंदा।।

जनमु मरनु जहँ लगि जग जालू।संपती बिपति करमु अरु कालू।।

धरनि धामु धनु पुर परिवारू।सरगु नरकु जहँ लगि ब्यवहारू।।

देखिअ सुनिअ गुनिअ मन माहीं।मोह मूल परमारथु नाहीं।।

bhai dinakara kula biṭapa kuṭhārī |kumati kīnha saba bisva dukhārī ||

bhayau biṣādu niṣādahi bhārī |rāma sīya mahi sayana nihārī ||

bole lakhana madhura mṛdu bānī |gyāna birāga bhagati rasa sānī ||

kāhu na kou sukha dukha kara dātā |nija kṛta karama bhoga sabu bhrātā ||

joga biyoga bhoga bhala maṁdā |hita anahita madhyama bhrama phaṁdā ||

janamu maranu jahã lagi jaga jālū |saṁpatī bipati karamu aru kālū ||

dharani dhāmu dhanu pura parivārū |saragu naraku jahã lagi byavahārū ||

dekhia sunia gunia mana māhīṁ |moha mūla paramārathu nāhīṁ ||

Nàng đã trở thành rìu đốn cây dòng họ Surya; tâm ác của nàng đã khiến cả thế giới đau khổ. Nỗi bi thương lớn lao đổ xuống Nishada khi thấy Rama và Sita nằm trên mặt đất. Lakshmana lên tiếng với lời nói ngọt ngào và dịu dàng, thấm đẫm hương vị của trí tuệ, xả ly và sùng kính. Không ai là người ban vui hay khổ cho kẻ khác. Mỗi người, hỡi anh em, đều gặt hái quả báo của chính nghiệp mình. Hội ngộ và chia ly, hưởng thụ, tốt và xấu, bạn, thù và người dưng: tất cả đều là bẫy của ảo tưởng. Sinh và tử, và mọi ràng buộc của thế gian, giàu sang và khốn khổ, nghiệp và thời gian; đất, nhà, của cải, thành thị và gia đình, thiên đàng và địa ngục, và mọi sự giao tiếp của thế gian; bất cứ gì được thấy, nghe hay nghĩ đến trong tâm: ảo tưởng là gốc rễ của tất cả, và không có gì trong đó là thực tại tối cao.

Doha 92

सपनें होइ भिखारि नृप रंकु नाकपति होइ।जागें लाभु न हानि कछु तिमि प्रपंच जियँ जोइ।।⁠92।।

sapaneṁ hoi bhikhāri nṛpa raṁku nākapati hoi |jāgeṁ lābhu na hāni kachu timi prapaṁca jiyã joi ||⁠92||

Trong giấc mơ một vị vua trở thành kẻ ăn mày, và một kẻ nghèo khó trở thành chúa tể thiên đường; nhưng khi thức dậy không có lợi lộc gì cho người này và không có thiệt hại gì cho người kia. Cũng vậy, hãy suy ngẫm về ảo ảnh của thế gian trong lòng bạn.

Chaupai 93.1-4

अस बिचारि नहिं कीजअ रोसू।काहुहि बादि न देइअ दोसू।।

मोह निसाँ सबु सोवनिहारा।देखिअ सपन अनेक प्रकारा।।

एहिं जग जामिनि जागहिं जोगी।परमारथी प्रपंच बियोगी।।

जानिअ तबहिं जीव जग जागा।जब जब बिषय बिलास बिरागा।।

होइ बिबेकु मोह भ्रम भागा।तब रघुनाथ चरन अनुरागा।।

सखा परम परमारथु एहू।मन क्रम बचन राम पद नेहू।।

राम ब्रह्म परमारथ रूपा।अबिगत अलख अनादि अनूपा।।

सकल बिकार रहित गतभेदा।कहि नित नेति निरूपहिं बेदा।।

asa bicāri nahiṁ kījaa rosū |kāhuhi bādi na deia dosū ||

moha nisā̃ sabu sovanihārā |dekhia sapana aneka prakārā ||

ehiṁ jaga jāmini jāgahiṁ jogī |paramārathī prapaṁca biyogī ||

jānia tabahiṁ jīva jaga jāgā |jaba jaba biṣaya bilāsa birāgā ||

hoi bibeku moha bhrama bhāgā |taba raghunātha carana anurāgā ||

sakhā parama paramārathu ehū |mana krama bacana rāma pada nehū ||

rāma brahma paramāratha rūpā |abigata alakha anādi anūpā ||

sakala bikāra rahita gatabhedā |kahi nita neti nirūpahiṁ bedā ||

Suy nghĩ như vậy, đừng để lòng giận dữ, và đừng đổ lỗi cho ai một cách vô cớ. Tất cả đều là những người ngủ trong đêm của ảo tưởng; họ nhìn thấy những giấc mơ nhiều loại. Trong thế giới này, chỉ có các yogi là tỉnh thức; những người tìm kiếm chân lý tối thượng thoát ly khỏi ảo ảnh thế gian. Hãy biết rằng linh hồn tỉnh thức trong thế giới chỉ khi nó quay lưng lại với những khoái lạc nhục dục. Khi sự phân biệt xuất hiện và ảo tưởng của sự mê luyến tan biến, khi đó có tình yêu thương dành cho đôi chân của Chúa của dòng họ Raghu. Hỡi bạn, đây là điều thiện tối thượng: yêu mến đôi chân của Rama trong tâm, hành động và lời nói. Rama là Thực Tối Thượng, hình thái của điều thiện tối thượng, không thể nhận biết, không biểu hiện, không khởi đầu, không ai sánh bằng. Ngài thoát khỏi mọi ô nhiễm, vượt qua mọi sự phân biệt; các Veda luôn mô tả Ngài là 'Không phải cái này, không phải cái này.'

Doha 93

भगत भूमि भूसुर सुरभि सुर हित लागि कृपाल।करत चरित धरि मनुज तनु सुनत मिटहि जग जाल।।⁠93।।

bhagata bhūmi bhūsura surabhi sura hita lāgi kṛpāla |karata carita dhari manuja tanu sunata miṭahi jaga jāla ||⁠93||

Vì các tín đồ, đất, các vị Bà-la-môn, bò, và các vị thần, Đức Chúa từ bi nhận lấy thân người và thực hiện các việc thiêng liêng của Ngài; và khi nghe những việc ấy, mọi bẫy của thế gian đều bị tiêu diệt.

Chaupai 94.1-4

सखा समुझि अस परिहरि मोहु।सिय रघुबीर चरन रत होहू।।

कहत राम गुन भा भिनुसारा।जागे जग मंगल सुखदारा।।

सकल सोच करि राम नहावा।सुचि सुजान बट छीर मगावा।।

अनुज सहित सिर जटा बनाए।देखि सुमंत्र नयन जल छाए।।

हृदयँ दाहु अति बदन मलीना।कह कर जोरि बचन अति दीना।।

नाथ कहेउ अस कोसलनाथा।लै रथु जाहु राम कें साथा।।

बनु देखाइ सुरसरि अन्हवाई।आनेहु फेरि बेगि दोउ भाई।।

लखनु रामु सिय आनेहु फेरी।संसय सकल सँकोच निबेरी।।

sakhā samujhi asa parihari mohu |siya raghubīra carana rata hohū ||

kahata rāma guna bhā bhinusārā |jāge jaga maṁgala sukhadārā ||

sakala soca kari rāma nahāvā |suci sujāna baṭa chīra magāvā ||

anuja sahita sira jaṭā banāe |dekhi sumaṁtra nayana jala chāe ||

hṛdayã dāhu ati badana malīnā |kaha kara jori bacana ati dīnā ||

nātha kaheu asa kosalanāthā |lai rathu jāhu rāma keṁ sāthā ||

banu dekhāi surasari anhavāī |ānehu pheri begi dou bhāī ||

lakhanu rāmu siya ānehu pherī |saṁsaya sakala sãkoca niberī ||

Hỡi bạn, hãy hiểu rõ điều này, từ bỏ ảo tưởng, và tận hiến dưới chân Sita và Anh hùng dòng Raghu. Khi người kể về đức hạnh của Rama, bình minh ló dạng, và những người mang hạnh phúc và bình an cho thế giới bừng tỉnh. Rama thực hiện mọi nghi lễ thanh tẩy và tắm rửa; bậc thanh khiết và khôn ngoan sai người mang sữa cây đa đến. Cùng với người em trai, người bện tóc thành búi trên đầu. Thấy vậy, mắt Sumantra tràn ngập nước mắt. Tim người rực cháy vì đau khổ tột cùng và gương mặt ủ rũ; với đôi tay chắp lại, người nói những lời đầy khiêm nhường. "Chúa tôi, vua xứ Kosala đã dặn tôi: 'Hãy lấy xe chiến và đi cùng Rama.'" 'Cho họ xem khu rừng, để họ tắm ở sông Hằng, và mau chóng đưa hai anh em trở lại.' 'Hãy đưa Lakshmana, Rama và Sita trở lại, xua tan mọi hoài nghi và ngần ngại của họ.'"

Doha 94

नृप अस कहेउ गोसाईं जस कहइ करौं बलि सोइ।करि बिनती पायन्ह परेउ दीन्ह बाल जिमि रोइ।।⁠94।।

nṛpa asa kaheu gosāīṁ jasa kahai karauṁ bali soi |kari binatī pāyanha pareu dīnha bāla jimi roi ||⁠94||

Nhà vua nói như sau: 'Hỡi Chúa, bất cứ điều gì Ngài nói, tôi sẽ làm điều đó.' Ông dâng lời cầu nguyện và quỳ xuống chân Ngài, khóc lóc như một đứa trẻ.

Chaupai 95.1-4

तात कृपा करि कीजिअ सोई।जातें अवध अनाथ न होई।।

मंत्रहि राम उठाइ प्रबोधा।तात धरम मतु तुम्ह सबु सोधा।।

सिबि दधीचि हरिचंद नरेसा।सहे धरम हित कोटि कलेसा।।

रंतिदेव बलि भूप सुजाना।धरमु धरेउ सहि संकट नाना।।

धरमु न दूसर सत्य समाना।आगम निगम पुरान बखाना।।

मैं सोइ धरमु सुलभ करि पावा।तजें तिहूँ पुर अपजसु छावा।।

संभावित कहुँ अपजस लाहू।मरन कोटि सम दारुन दाहू।।

तुम्ह सन तात बहुत का कहऊँ।दिएँ उतरु फिरि पातकु लहऊँ।।

tāta kṛpā kari kījia soī |jāteṁ avadha anātha na hoī ||

maṁtrahi rāma uṭhāi prabodhā |tāta dharama matu tumha sabu sodhā ||

sibi dadhīci haricaṁda naresā |sahe dharama hita koṭi kalesā ||

raṁtideva bali bhūpa sujānā |dharamu dhareu sahi saṁkaṭa nānā ||

dharamu na dūsara satya samānā |āgama nigama purāna bakhānā ||

maiṁ soi dharamu sulabha kari pāvā |tajeṁ tihū̃ pura apajasu chāvā ||

saṁbhāvita kahũ apajasa lāhū |marana koṭi sama dāruna dāhū ||

tumha sana tāta bahuta kā kahaū̃ |diẽ utaru phiri pātaku lahaū̃ ||

Cha, xin hãy thương xót và làm điều đó để Ayodhya không bị bỏ lại không người bảo vệ. Rama nâng đỡ vị đại thần và an ủi người: "Cha, ngài đã khảo sát và thấu hiểu toàn bộ con đường của chính nghĩa." Shibi, Dadhichi và Vua Harishchandra đã chịu hàng triệu nỗi khổ đau vì chính nghĩa. Rantideva và Vua Bali khôn ngoan đã gìn giữ chính nghĩa, chịu muôn vàn tai ương. Không có chính nghĩa nào khác sánh bằng sự thật; Agama, Veda và Purana đều tuyên bố như vậy. Ta đã đạt được chính nghĩa ấy một cách dễ dàng; nếu ta bỏ nó, ô nhục sẽ lan khắp ba cõi. Với người được tôn trọng, việc gặt hái ô nhục là một ngọn lửa thiêu đốt kinh hoàng, tương đương hàng triệu cái chết. Cha, con còn nói gì thêm với ngài nữa? Bằng việc đáp lời ngài, con chỉ chuốc lấy tội lỗi mà thôi.

Doha 95

पितु पद गहि कहि कोटि नति बिनय करब कर जोरि।चिंता कवनिहु बात कै तात करिअ जनि मोरि।।⁠95।।

pitu pada gahi kahi koṭi nati binaya karaba kara jori |ciṁtā kavanihu bāta kai tāta karia jani mori ||⁠95||

Hãy nắm lấy chân cha ta, cúi lạy một triệu lần, và chắp tay khẩn cầu người: thưa cha, xin đừng vì con mà lo lắng về bất cứ điều gì.

Chaupai 96.1-4

तुम्ह पुनि पितु सम अति हित मोरें।बिनती करउँ तात कर जोरें।।

सब बिधि सोइ करतब्य तुम्हारें।दुख न पाव पितु सोच हमारें।।

सुनि रघुनाथ सचिव संबादू।भयउ सपरिजन बिकल निषादू।।

पुनि कछु लखन कही कटु बानी।प्रभु बरजे बड़ अनुचित जानी।।

सकुचि राम निज सपथ देवाई।लखन सँदेसु कहिअ जनि जाई।।

कह सुमंत्रु पुनि भूप सँदेसू।सहि न सकिहि सिय बिपिन कलेसू।।

जेहि बिधि अवध आव फिरि सीया।सोइ रघुबरहि तुम्हहि करनीया।।

नतरु निपट अवलंब बिहीना।मैं न जिअब जिमि जल बिनु मीना।।

tumha puni pitu sama ati hita moreṁ |binatī karaũ tāta kara joreṁ ||

saba bidhi soi karatabya tumhāreṁ |dukha na pāva pitu soca hamāreṁ ||

suni raghunātha saciva saṁbādū |bhayau saparijana bikala niṣādū ||

puni kachu lakhana kahī kaṭu bānī |prabhu baraje baṛa anucita jānī ||

sakuci rāma nija sapatha devāī |lakhana sãdesu kahia jani jāī ||

kaha sumaṁtru puni bhūpa sãdesū |sahi na sakihi siya bipina kalesū ||

jehi bidhi avadha āva phiri sīyā |soi raghubarahi tumhahi karanīyā ||

nataru nipaṭa avalaṁba bihīnā |maiṁ na jiaba jimi jala binu mīnā ||

Ngài cũng rất thương con như cha; con khẩn cầu ngài, thưa cha, với hai tay chắp lại. Bằng mọi cách đây là điều ngài phải làm: hãy đảm bảo cha con không chịu đau buồn vì chúng con. Nghe cuộc đối thoại giữa Rama và vị đại thần, người Nishada cùng cả đoàn tùy tùng đều đau đớn vô cùng. Rồi Lakshmana nói vài lời gay gắt, nhưng Đức Chúa, cho rằng rất không hợp lý, đã ngăn cản người. Rama, lấy làm xấu hổ, bắt Lakshmana thề bằng lời thề của chính mình: "Đừng đi truyền tin này." Rồi Sumantra truyền lại lời của nhà vua: "Sita sẽ không chịu nổi những gian khổ trong rừng." "Bằng cách nào Sita có thể trở về Ayodhya, đó, hỡi bậc tối cao của dòng Raghu, là điều ngài phải làm." "Bằng không, hoàn toàn không còn chỗ dựa, con sẽ không sống nổi, như cá không có nước."

Doha 96

मइकें ससरें सकल सुख जबहिं जहाँ मनु मान।तँह तब रहिहि सुखेन सिय जब लगि बिपति बिहान।।⁠96।।

maikeṁ sasareṁ sakala sukha jabahiṁ jahā̃ manu māna |tãha taba rahihi sukhena siya jaba lagi bipati bihāna ||⁠96||

Tại nhà cha nàng hay tại nhà cha chồng, mọi sự an ủi đều có: nơi nào và lúc nào lòng nàng cảm thấy thỏa mãn, tại đó Sita có thể sống hạnh phúc cho đến khi những ngày tai họa này qua đi.

Chaupai 97.1-4

बिनती भूप कीन्ह जेहि भाँती।आरति प्रीति न सो कहि जाती।।

पितु सँदेसु सुनि कृपानिधाना।सियहि दीन्ह सिख कोटि बिधाना।।

सासु ससुर गुर प्रिय परिवारू।फिरतु त सब कर मिटै खभारू।।

सुनि पति बचन कहति बैदेही।सुनहु प्रानपति परम सनेही।।

प्रभु करुनामय परम बिबेकी।तनु तजि रहति छाँह किमि छेंकी।।

प्रभा जाइ कहँ भानु बिहाई।कहँ चंद्रिका चंदु तजि जाई।।

पतिहि प्रेममय बिनय सुनाई।कहति सचिव सन गिरा सुहाई।।

तुम्ह पितु ससुर सरिस हितकारी।उतरु देउँ फिरि अनुचित भारी।।

binatī bhūpa kīnha jehi bhā̃tī |ārati prīti na so kahi jātī ||

pitu sãdesu suni kṛpānidhānā |siyahi dīnha sikha koṭi bidhānā ||

sāsu sasura gura priya parivārū |phiratu ta saba kara miṭai khabhārū ||

suni pati bacana kahati baidehī |sunahu prānapati parama sanehī ||

prabhu karunāmaya parama bibekī |tanu taji rahati chā̃ha kimi cheṁkī ||

prabhā jāi kahã bhānu bihāī |kahã caṁdrikā caṁdu taji jāī ||

patihi premamaya binaya sunāī |kahati saciva sana girā suhāī ||

tumha pitu sasura sarisa hitakārī |utaru deũ phiri anucita bhārī ||

Nhà vua đã khẩn cầu theo cách mà nỗi đau khổ và tình yêu thương của ngài không thể diễn tả bằng lời. Nghe tin của cha, Biển Đại Từ Bi đã dạy bảo Sita theo vô số cách. Nếu con trở về, nỗi lo âu của mẹ, cha chồng, cha, đạo sư và gia đình thân yêu sẽ đều được xua tan. Nghe lời của chồng, Con Gái Videha nói: Hãy nghe con, hỡi Chúa của mạng sống con, hỡi người yêu dấu tối thượng. Chúa đầy lòng trắc ẩn và có trí tuệ tối thượng, làm sao cái bóng có thể tồn tại sau khi thân thể đã ra đi? Ánh sáng đi đâu khi mặt trời lặn? Ánh trăng đi đâu khi mặt trăng rời đi? Nàng đã nói những lời khẩn cầu đầy yêu thương với chồng, nàng đã nói với vị đại thần bằng giọng nói dịu dàng. Ngài như cha và cha chồng của con, là người mong muốn điều tốt cho con, con sẽ đưa ra câu trả lời, dù điều đó hoàn toàn không phù hợp.

Doha 97

आरति बस सनमुख भइउँ बिलगु न मानब तात।आरजसुत पद कमल बिनु बादि जहाँ लगि नात।।⁠97।।

ārati basa sanamukha bhaiũ bilagu na mānaba tāta |ārajasuta pada kamala binu bādi jahā̃ lagi nāta ||⁠97||

Bị đau khổ chế ngự, con đã thưa trực tiếp với cha; xin cha chớ lấy làm phật lòng, cha yêu dấu. Nếu không có đóa sen nơi chân người con trai của vị vua cao quý, thì mọi mối quan hệ họ hàng trên cõi đời này đều vô giá trị.

Chaupai 98.1-4

पितु बैभव बिलास मैं डीठा।नृप मनि मुकुट मिलित पद पीठा।।

सुखनिधान अस पितु गृह मोरें।पिय बिहीन मन भाव न भोरें।।

ससुर चक्कवइ कोसलराऊ।भुवन चारिदस प्रगट प्रभाऊ।।

आगें होइ जेहि सुरपति लेई।अरध सिंघासन आसनु देई।।

ससुरु एतादृस अवध निवासू।प्रिय परिवारु मातु सम सासू।।

बिनु रघुपति पद पदुम परागा।मोहि केउ सपनेहुँ सुखद न लागा।।

अगम पंथ बनभूमि पहारा।करि केहरि सर सरित अपारा।।

कोल किरात कुरंग बिहंगा।मोहि सब सुखद प्रानपति संगा।।

pitu baibhava bilāsa maiṁ ḍīṭhā |nṛpa mani mukuṭa milita pada pīṭhā ||

sukhanidhāna asa pitu gṛha moreṁ |piya bihīna mana bhāva na bhoreṁ ||

sasura cakkavai kosalarāū |bhuvana cāridasa pragaṭa prabhāū ||

āgeṁ hoi jehi surapati leī |aradha siṁghāsana āsanu deī ||

sasuru etādṛsa avadha nivāsū |priya parivāru mātu sama sāsū ||

binu raghupati pada paduma parāgā |mohi keu sapanehũ sukhada na lāgā ||

agama paṁtha banabhūmi pahārā |kari kehari sara sarita apārā ||

kola kirāta kuraṁga bihaṁgā |mohi saba sukhada prānapati saṁgā ||

Tôi đã thấy sự vinh quang và những thú vui trong nhà cha tôi, nơi những vương miện ngọc của các vị vua chen chúc quanh ngai chân của ngài. Nhà cha tôi là như vậy, một kho tàng hạnh phúc, nhưng thiếu người yêu thương, tâm trí tôi không vui, dù chỉ một chút. Cha chồng tôi là hoàng đế, vua xứ Kosala, vinh quang của ngài hiển hiện khắp mười bốn thế giới. Khi tiến đến đón ngài, Indra, chúa tể các vị thần, đón tiếp ngài và cho ngài ngồi trên phân nửa ngai vàng của mình. Cha chồng tôi là như vậy, và Ayodhya là nơi tôi cư ngụ; gia đình tôi rất yêu quý, và mẹ chồng tôi như mẹ ruột của tôi. Nhưng nếu không có bụi hoa sen dưới chân Chúa tể dòng Raghu, không có gì khiến tôi thấy vui, dù trong giấc mơ. Con đường không thể đi qua, với rừng rậm, núi non, voi, sư tử, hồ và những dòng sông vô tận. Người Kol và Kirat, nai và chim chóc: tất cả những điều này đều vui vẻ với tôi khi tôi ở bên chúa tể sinh mệnh của mình.

Doha 98

सासु ससुर सन मोरि हुँति बिनय करबि परि पायँ।मोर सोचु जनि करिअ कछु मैं बन सुखी सुभायँ।।⁠98।।

sāsu sasura sana mori hũti binaya karabi pari pāyã |mora socu jani karia kachu maiṁ bana sukhī subhāyã ||⁠98||

Quỳ lạy dưới chân mẹ chồng và cha chồng, thay tôi thưa xin với họ: xin đừng lo âu điều gì cho tôi, vì tôi hạnh phúc trong rừng, bản tính vốn vậy.

Chaupai 99.1-4

प्राननाथ प्रिय देवर साथा।बीर धुरीन धरें धनु भाथा।।

नहिं मग श्रमु भ्रमु दुख मन मोरें।मोहि लगि सोचु करिअ जनि भोरें।।

सुनि सुमंत्रु सिय सीतलि बानी।भयउ बिकल जनु फनि मनि हानी।।

नयन सूझ नहिं सुनइ न काना।कहि न सकइ कछु अति अकुलाना।।

राम प्रबोधु कीन्ह बहु भाँति।तदपि होति नहिं सीतलि छाती।।

जतन अनेक साथ हित कीन्हे।उचित उतर रघुनंदन दीन्हे।।

मेटि जाइ नहिं राम रजाई।कठिन करम गति कछु न बसाई।।

राम लखन सिय पद सिरु नाई।फिरेउ बनिक जिमि मूर गवाँई।।

prānanātha priya devara sāthā |bīra dhurīna dhareṁ dhanu bhāthā ||

nahiṁ maga śramu bhramu dukha mana moreṁ |mohi lagi socu karia jani bhoreṁ ||

suni sumaṁtru siya sītali bānī |bhayau bikala janu phani mani hānī ||

nayana sūjha nahiṁ sunai na kānā |kahi na sakai kachu ati akulānā ||

rāma prabodhu kīnha bahu bhā̃ti |tadapi hoti nahiṁ sītali chātī ||

jatana aneka sātha hita kīnhe |ucita utara raghunaṁdana dīnhe ||

meṭi jāi nahiṁ rāma rajāī |kaṭhina karama gati kachu na basāī ||

rāma lakhana siya pada siru nāī |phireu banika jimi mūra gavā̃ī ||

Cùng với chúa tể sinh mệnh và người em rể yêu quý bên cạnh, cả hai đều là anh hùng xuất chúng, mang cung và ống tên, thiếp không thấy mệt mỏi trên đường, không bối rối, không có nỗi buồn trong lòng. Xin chớ lo lắng vì thiếp, dù chỉ là vô tình. Nghe những lời dịu dàng của Sita, Sumantra trở nên đau đớn tột cùng, như con rắn đã mất đi viên ngọc. Mắt không nhìn thấy, tai không nghe được; chàng không nói được điều gì, đau đớn đến mức tột cùng. Rama đã an ủi chàng bằng nhiều cách, nhưng lòng chàng vẫn không thể nguôi ngoai. Chàng đã nỗ lực bằng nhiều cách để được đi cùng họ, và Niềm Vui của dòng Raghu đã cho chàng một câu trả lời thích đáng cho mỗi nỗ lực. Mệnh lệnh của Rama không thể bị bỏ qua; con đường của định mệnh thật khắc nghiệt, và không có điều gì nằm trong quyền lực của chàng. Cúi đầu dưới chân Rama, Lakshmana và Sita, chàng quay trở lại như một thương nhân đã mất hết vốn liếng.

Doha 99

रथ हाँकेउ हय राम तन हेरि हेरि हिहिनाहिं।देखि निषाद बिषादबस धुनहिं सीस पछिताहिं।।⁠99।।

ratha hā̃keu haya rāma tana heri heri hihināhiṁ |dekhi niṣāda biṣādabasa dhunahiṁ sīsa pachitāhiṁ ||⁠99||

Khi người đánh xe giục xe đi, những con ngựa cứ ngoái lại nhìn Rama và hí vang. Thấy vậy, những người Nishada tràn ngập bi thương; họ đập đầu và than khóc.

Frequently Asked Questions

परम्परागत मान्यता अनुसार इस खण्ड का पाठ ‘मोह-भ्रम’ शान्त करता है, वैराग्य-विवेक जगाता है, और ‘राम-पद-नेह’ दृढ़ करता है—विशेषतः गृहस्थ-धर्म में रहकर भी त्याग-बुद्धि और शरणागति की सिद्धि देता है (लक्ष्मण-उपदेश: ‘जागें लाभु न हानि…’ तथा ‘मन क्रम बचन राम पद नेहू’ के भावानुसार)।

सामान्य मानस-परम्परा में इस प्रकार के वैराग्य/शरणागति प्रसंगों पर ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (राम-नाम) का संकीर्तन-सम्पुट प्रचलित है; कुछ पाठ-परम्पराओं में ‘राम रामेति रामेति…’ नाम-सम्पुट भी जोड़ा जाता है (स्थानीय संप्रदाय/पाठ-रीति अनुसार)।

Ask anything about Prakarana 10 of the Ramcharitmanas

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Ramcharitmanas in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play