यह सोपान ‘वैराग्य-प्रवेश’ का द्वार है: राजधर्म/गृहस्थ-व्यवस्था के बीच राम का वनगमन दिखाता है कि मुक्ति-मार्ग में ‘प्रिय’ (सुख, राज्य, लोक-प्रतिष्ठा) का त्याग नहीं, बल्कि ‘धर्म-निष्ठ’ समर्पण प्रधान है। अयोध्या काण्ड में करुण-रस के माध्यम से आसक्ति की जड़ें उजागर होती हैं और भक्त को शिक्षा मिलती है कि प्रेम (प्रेम-भक्ति) शोक में भी भगवान की ओर ले जाने वाली शक्ति है। यह चरण साधक को ‘लोक-बंधन’ से ‘ईश्वर-शरण’ की ओर मोड़ता है—जहाँ राम-चरित स्वयं साधना का अनुशासन बन जाता है।
Rasa chính của Ayodhyā Kāṇḍa là Karuṇā, nhưng lòng bi mẫn này không phải là tuyệt vọng, đó là sự tu dưỡng của vairāgya. Trong đoạn này, lời khuyên bảo của Rāma dành cho nhân dân, lòng tôn kính của Ngài đối với Guru, và tình yêu đau khổ của thành phố cùng tạo nên một vở kịch mãnh liệt về "dharma đối nghịch với sự luyến ái." Trong tầm nhìn dharma của Tulasī, việc Rāma lưu đày vào rừng không chỉ là một sự kiện chính trị; đó là sự khởi đầu của người tìm đạo vào việc từ bỏ "vương quốc của cái tôi" bên trong. Hình ảnh ẩn dụ về bóng tối của thành phố, như Kālārātri, một nơi hỏa táng, nơi ma quỷ lui về, cho thấy rằng, trong sự chia cắt với Chúa, vẻ đẹp của thế giới tàn úa. Đồng thời, darśana của Gaṅgā và tình bạn với tù trưởng Niṣāda Guha khẳng định bản chất bao quát xã hội của bhakti. Như vậy Kāṇḍa này trở thành cây cầu trung gian trong Manas: vượt qua "bhakti nguồn gốc" của Bālakāṇḍa, nó trở thành nấc thang của "bhakti từ bỏ" và śaraṇāgati, nơi trong līlā Saguṇa, chân lý Nirguṇa, tyāga, samatā, karuṇā, tỏa sáng.
Chaupai 80.1-4
निकसि बसिष्ठ द्वार भए ठाढ़े।देखे लोग बिरह दव दाढ़े।।
कहि प्रिय बचन सकल समुझाए।बिप्र बृंद रघुबीर बोलाए।।
गुर सन कहि बरषासन दीन्हे।आदर दान बिनय बस कीन्हे।।
जाचक दान मान संतोषे।मीत पुनीत प्रेम परितोषे।।
दासीं दास बोलाइ बहोरी।गुरहि सौंपि बोले कर जोरी।।
सब कै सार सँभार गोसाईं।करबि जनक जननी की नाई।।
बारहिं बार जोरि जुग पानी।कहत रामु सब सन मृदु बानी।।
सोइ सब भाँति मोर हितकारी।जेहि तें रहै भुआल सुखारी।।
nikasi basiṣṭha dvāra bhae ṭhāṛhe |dekhe loga biraha dava dāṛhe ||
kahi priya bacana sakala samujhāe |bipra bṛṁda raghubīra bolāe ||
gura sana kahi baraṣāsana dīnhe |ādara dāna binaya basa kīnhe ||
jācaka dāna māna saṁtoṣe |mīta punīta prema paritoṣe ||
dāsīṁ dāsa bolāi bahorī |gurahi sauṁpi bole kara jorī ||
saba kai sāra sãbhāra gosāīṁ |karabi janaka jananī kī nāī ||
bārahiṁ bāra jori juga pānī |kahata rāmu saba sana mṛdu bānī ||
soi saba bhā̃ti mora hitakārī |jehi teṁ rahai bhuāla sukhārī ||
Bước ra, Rama đứng tại cổng nhà Vasishtha. Ngài nhìn thấy những người bị thiêu đốt bởi lửa chia ly. Nói những lời ân cần, Ngài an ủi tất cả, và người anh hùng dòng Raghu gọi nhóm các Bà-la-môn. Nói với vị đạo sư, Ngài cho cấp cho họ lương thực một năm, và bằng sự tôn kính, lễ vật, và khiêm nhường, Ngài làm vừa lòng họ. Ngài làm thỏa mãn những người xin ăn bằng lễ vật và sự tôn kính, và làm hài lòng những người bạn tâm huyết bằng tình yêu thương. Rồi Ngài gọi các nữ tỳ và nam tỳ, giao phó họ cho đạo sư, và nói với hai tay chắp lại. "Bậc đạo sư, xin hãy chăm lo mọi nhu cầu và an lạc của tất cả họ, và hãy như cha mẹ đối với họ." Lần này qua lần khác, chắp hai tay, Rama nói những lời dịu dàng với tất cả mọi người. "Chỉ người nào trong mọi phương diện là người mong điều tốt cho tôi, nhờ người đó mà đức vua được giữ cho hạnh phúc."
Doha 80
मातु सकल मोरे बिरहँ जेहिं न होहिं दुख दीन।सोइ उपाउ तुम्ह करेहु सब पुर जन परम प्रबीन।।80।।
mātu sakala more birahã jehiṁ na hohiṁ dukha dīna |soi upāu tumha karehu saba pura jana parama prabīna ||80||
Mong tất cả các mẹ của ta không trở nên khốn khổ và đau buồn vì sự chia lìa với ta. Hãy làm mọi cách để đạt được điều đó, hỡi toàn thể thần dân trong thành là những người vô cùng khéo léo và khôn ngoan.
Chaupai 81.1-4
एहि बिधि राम सबहि समुझावा।गुर पद पदुम हरषि सिरु नावा।।
गनपती गौरि गिरीसु मनाई।चले असीस पाइ रघुराई।।
राम चलत अति भयउ बिषादू।सुनि न जाइ पुर आरत नादू।।
कुसगुन लंक अवध अति सोकू।हहरष बिषाद बिबस सुरलोकू।।
गइ मुरुछा तब भूपति जागे।बोलि सुमंत्रु कहन अस लागे।।
रामु चले बन प्रान न जाहीं।केहि सुख लागि रहत तन माहीं।।
एहि तें कवन ब्यथा बलवाना।जो दुखु पाइ तजहिं तनु प्राना।।
पुनि धरि धीर कहइ नरनाहू।लै रथु संग सखा तुम्ह जाहू।।
ehi bidhi rāma sabahi samujhāvā |gura pada paduma haraṣi siru nāvā ||
ganapatī gauri girīsu manāī |cale asīsa pāi raghurāī ||
rāma calata ati bhayau biṣādū |suni na jāi pura ārata nādū ||
kusaguna laṁka avadha ati sokū |haharaṣa biṣāda bibasa suralokū ||
gai muruchā taba bhūpati jāge |boli sumaṁtru kahana asa lāge ||
rāmu cale bana prāna na jāhīṁ |kehi sukha lāgi rahata tana māhīṁ ||
ehi teṁ kavana byathā balavānā |jo dukhu pāi tajahiṁ tanu prānā ||
puni dhari dhīra kahai naranāhū |lai rathu saṁga sakhā tumha jāhū ||
Như vậy, Rama đã an ủi tất cả mọi người, và vui mừng cúi đầu trước đôi chân sen của vị guru. Sau khi cúng kính Ganapati, Gauri và Shiva, và nhận được phước lành của họ, Chúa tể dòng Raghu lên đường. Khi Rama ra đi, nỗi buồn lớn bao trùm khắp thành phố; tiếng kêu đau đớn vang lên trong thành không thể chịu nổi khi nghe. Có điềm xấu ở Lanka và nỗi buồn sâu sắc ở Ayodhya; thế giới của các vị thần bị vây phủ bởi cả niềm vui lẫn nỗi buồn. Khi cơn ngất ngưởng qua đi, nhà vua tỉnh dậy, và gọi Sumantra, ông bắt đầu nói như vậy. "Rama đã đi đến rừng, nhưng mạng sống của ta không rời bỏ ta. Vì niềm vui gì mà nó vẫn còn ở trong cơ thể ta?" "Nỗi đau nào có thể mạnh mẽ hơn thế này, khiến một người, khi nhận được nỗi buồn như vậy, sẵn sàng từ bỏ thân xác và sinh khí?" Rồi, lấy lại can đảm, nhà vua nói: "Hỡi người bạn, hãy lấy xe ngựa và đi cùng họ."
Doha 81
सुठि सुकुमार कुमार दोउ जनकसुता सुकुमारि।रथ चढ़ाइ देखराइ बनु फिरेहु गएँ दिन चारि।।81।।
suṭhi sukumāra kumāra dou janakasutā sukumāri |ratha caṛhāi dekharāi banu phirehu gaẽ dina cāri ||81||
Cả hai vị hoàng tử đều vô cùng mỏng manh, và con gái Janaka cũng mỏng manh như vậy. Cho họ lên xe ngựa và dẫn họ xem khu rừng, rồi hãy trở về sau bốn ngày.
Chaupai 82.1-4
जौ नहिं फिरहिं धीर दोउ भाई।सत्यसंध दृढ़ब्रत रघुराई।।
तौ तुम्ह बिनय करेहु कर जोरी।फेरिअ प्रभु मिथिलेसकिसोरी।।
जब सिय कानन देखि डेराई।कहेहु मोरि सिख अवसरु पाई।।
सासु ससुर अस कहेउ सँदेसू।पुत्रि फिरिअ बन बहुत कलेसू।।
पितृगृह कबहुँ कबहुँ ससुरारी।रहेहु जहाँ रुचि होइ तुम्हारी।।
एहि बिधि करेहु उपाय कदंबा।फिरइ त होइ प्रान अवलंबा।।
नाहिं त मोर मरनु परिनामा।कछु न बसाइ भएँ बिधि बामा।।
अस कहि मुरुछि परा महि राऊ।रामु लखनु सिय आनि देखाऊ।।
jau nahiṁ phirahiṁ dhīra dou bhāī |satyasaṁdha dṛṛhabrata raghurāī ||
tau tumha binaya karehu kara jorī |pheria prabhu mithilesakisorī ||
jaba siya kānana dekhi ḍerāī |kahehu mori sikha avasaru pāī ||
sāsu sasura asa kaheu sãdesū |putri phiria bana bahuta kalesū ||
pitṛgṛha kabahũ kabahũ sasurārī |rahehu jahā̃ ruci hoi tumhārī ||
ehi bidhi karehu upāya kadaṁbā |phirai ta hoi prāna avalaṁbā ||
nāhiṁ ta mora maranu parināmā |kachu na basāi bhaẽ bidhi bāmā ||
asa kahi muruchi parā mahi rāū |rāmu lakhanu siya āni dekhāū ||
Nếu hai anh em kiên định ấy không quay lại, vì Rama, Chúa tể dòng Raghu, là người giữ đúng lời và vững vàng trong lời thề, thì hãy khẩn cầu ngài với hai tay chắp lại: "Thần chủ, xin hãy cho con gái vua Mithila quay trở lại." Khi Sita hoảng sợ khi thấy rừng, hãy nắm lấy cơ hội và truyền lời khuyên của ta cho nàng. Hãy nói rằng mẹ chồng và cha chồng nàng gửi lời nhắn này: "Con gái, hãy quay lại; rừng rậm nhiều gian nan." "Lúc thì ở nhà cha, lúc thì ở nhà chồng, con hãy ở nơi nào con muốn." Bằng cách này hãy thử mọi phương cách; nếu nàng quay lại, đó sẽ là chỗ dựa cho mạng sống của ta. Nếu không, kết cục sẽ là cái chết của ta; ta không thể làm gì, khi số phận đã quay lưng với ta. Nói xong, đức vua ngất xỉu ngã xuống đất, kêu lên: "Hãy đưa Rama, Lakshmana và Sita đến và cho ta nhìn thấy họ!"
Doha 82
पाइ रजायसु नाइ सिरु रथु अति बेग बनाइ।गयउ जहाँ बाहेर नगर सीय सहित दोउ भाइ।।82।।
pāi rajāyasu nāi siru rathu ati bega banāi |gayau jahā̃ bāhera nagara sīya sahita dou bhāi ||82||
Sau khi nhận được sự cho phép, người cúi đầu và lái cỗ xe với tốc độ lớn; người đã đi đến nơi hai người anh em ở, cùng với Sita, bên ngoài thành phố.
Chaupai 83.1-4
तब सुमंत्र नृप बचन सुनाए।करि बिनती रथ रामु चढ़ाए।।
चढ़ि रथ सीय सहित दोउ भाई।चले हृदयँ अवधहि सिरु नाई।।
चलत रामु लखि अवध अनाथा।बिकल लोग सब लागे साथा।।
कृपासिंधु बहुबिधि समुझावहिं।फिरहिं प्रेम बस पुनि फिरि आवहिं।।
लागति अवध भयावनि भारी।मानहुँ कालराति अँधिआरी।।
घोर जंतु सम पुर नर नारी।डरपहिं एकहि एक निहारी।।
घर मसान परिजन जनु भूता।सुत हित मीत मनहुँ जमदूता।।
बागन्ह बिटप बेलि कुम्हिलाहीं।सरित सरोवर देखि न जाहीं।।
taba sumaṁtra nṛpa bacana sunāe |kari binatī ratha rāmu caṛhāe ||
caṛhi ratha sīya sahita dou bhāī |cale hṛdayã avadhahi siru nāī ||
calata rāmu lakhi avadha anāthā |bikala loga saba lāge sāthā ||
kṛpāsiṁdhu bahubidhi samujhāvahiṁ |phirahiṁ prema basa puni phiri āvahiṁ ||
lāgati avadha bhayāvani bhārī |mānahũ kālarāti ãdhiārī ||
ghora jaṁtu sama pura nara nārī |ḍarapahiṁ ekahi eka nihārī ||
ghara masāna parijana janu bhūtā |suta hita mīta manahũ jamadūtā ||
bāganha biṭapa beli kumhilāhīṁ |sarita sarovara dekhi na jāhīṁ ||
Rồi Sumantra truyền lại lời của nhà vua, và với lời khẩn cầu cung kính, ngài đưa Rama lên xe. Hai anh em cùng với Sita lên xe và lên đường, cúi đầu hướng về Ayodhya trong lòng. Thấy Rama rời đi và Ayodhya bị bỏ lại không người che chở, toàn thể dân chúng đau đớn luyến tiếc bắt đầu đi theo ngài. Đại Dương Từ Bi an ủi họ bằng nhiều cách; họ quay lại vì yêu thương, rồi lại đi theo ngài. Ayodhya trông vô cùng đáng sợ, như thể đêm đen của thần chết. Đàn ông và đàn bà trong thành như những con thú dữ, và họ run rẩy khi nhìn nhau. Những ngôi nhà như bãi thiêu, họ hàng như ma quỷ, còn con cái, những người thân và bạn bè như sứ giả của Yama. Trong các khu vườn, cây cối và dây leo héo úa, còn sông ngòi và hồ ao thì đáng sợ đến mức không thể nhìn.
Doha 83
हय गय कोटिन्ह केलिमृग पुरपसु चातक मोर।पिक रथांग सुक सारिका सारस हंस चकोर।।83।।
haya gaya koṭinha kelimṛga purapasu cātaka mora |pika rathāṁga suka sārikā sārasa haṁsa cakora ||83||
Hàng triệu ngựa và voi, hươu nuôi trong nhà, súc vật trong thành, chim chataka và chim công, chim cuốc, chim chakravaka, vẹt và chim sáo, sếu, thiên nga và chim trĩ.
Chaupai 84.1-4
राम बियोग बिकल सब ठाढ़े।जहँ तहँ मनहुँ चित्र लिखि काढ़े।।
नगरु सफल बनु गहबर भारी।खग मृग बिपुल सकल नर नारी।।
बिधि कैकेई किरातिनि कीन्ही।जेंहि दव दुसह दसहुँ दिसि दीन्ही।।
सहि न सके रघुबर बिरहागी।चले लोग सब ब्याकुल भागी।।
सबहिं बिचार कीन्ह मन माहीं।राम लखन सिय बिनु सुखु नाहीं।।
जहाँ रामु तहँ सबुइ समाजू।बिनु रघुबीर अवध नहिं काजू।।
चले साथ अस मंत्रु दृढ़ाई।सुर दुर्लभ सुख सदन बिहाई।।
राम चरन पंकज प्रिय जिन्हही।बिषय भोग बस करहिं कि तिन्हही।।
rāma biyoga bikala saba ṭhāṛhe |jahã tahã manahũ citra likhi kāṛhe ||
nagaru saphala banu gahabara bhārī |khaga mṛga bipula sakala nara nārī ||
bidhi kaikeī kirātini kīnhī |jeṁhi dava dusaha dasahũ disi dīnhī ||
sahi na sake raghubara birahāgī |cale loga saba byākula bhāgī ||
sabahiṁ bicāra kīnha mana māhīṁ |rāma lakhana siya binu sukhu nāhīṁ ||
jahā̃ rāmu tahã sabui samājū |binu raghubīra avadha nahiṁ kājū ||
cale sātha asa maṁtru dṛṛhāī |sura durlabha sukha sadana bihāī ||
rāma carana paṁkaja priya jinhahī |biṣaya bhoga basa karahiṁ ki tinhahī ||
Tất cả đều đứng lặng thinh vì đau buồn khi chia lìa Rama, như thể họ là những hình vẽ được vẽ và đặt trong một bức tranh. Thành phố ấy như một khu rừng rộng lớn và rậm rạp, và tất cả nam nữ trong đó là muôn chim muôn thú. Định mệnh đã biến Kaikeyi thành một người đàn bà bộ tộc hoang dã, một thợ săn, đã đốt lên ngọn lửa rừng không thể chịu đựng được cháy rực mọi mười phương. Không thể chịu đựng được ngọn lửa chia lìa Rama, tất cả mọi người lên đường, bỏ chạy trong đau khổ. Tất cả đều suy nghĩ trong tâm rằng không có hạnh phúc nào nếu thiếu Rama, Lakshmana và Sita. Ở đâu có Rama, ở đó có toàn thể chúng hội và mọi an ủi; không có Anh Hùng dòng Raghu, Ayodhya chẳng còn ý nghĩa gì. Với quyết tâm vững chắc như vậy, họ lên đường cùng ngài, bỏ lại những ngôi nhà mà niềm vui trong đó ngay cả thần linh cũng khó đạt được. Những ai yêu mến đôi chân sen của Rama, liệu lạc thú của giác quan có thể nào khuất phục họ chăng?
Doha 84
बालक बृद्ध बिहाइ गृँह लगे लोग सब साथ।तमसा तीर निवासु किय प्रथम दिवस रघुनाथ।।84।।
bālaka bṛddha bihāi gṛ̃ha lage loga saba sātha |tamasā tīra nivāsu kiya prathama divasa raghunātha ||84||
Trẻ em và người già rời bỏ nhà cửa, và tất cả người dân đã tụ tập lại. Vào ngày đầu tiên, Chúa tể của dòng Raghu đã dừng chân trên bờ sông Tamasa.
Chaupai 85.1-4
रघुपति प्रजा प्रेमबस देखी।सदय हृदयँ दुखु भयउ बिसेषी।।
करुनामय रघुनाथ गोसाँई।बेगि पाइअहिं पीर पराई।।
कहि सप्रेम मृदु बचन सुहाए।बहुबिधि राम लोग समुझाए।।
किए धरम उपदेस घनेरे।लोग प्रेम बस फिरहिं न फेरे।।
सीलु सनेहु छाड़ि नहिं जाई।असमंजस बस भे रघुराई।।
लोग सोग श्रम बस गए सोई।कछुक देवमायाँ मति मोई।।
जबहिं जाम जुग जामिनि बीती।राम सचिव सन कहेउ सप्रीती।।
खोज मारि रथु हाँकहु ताता।आन उपायँ बनिहि नहिं बाता।।
raghupati prajā premabasa dekhī |sadaya hṛdayã dukhu bhayau biseṣī ||
karunāmaya raghunātha gosā̃ī |begi pāiahiṁ pīra parāī ||
kahi saprema mṛdu bacana suhāe |bahubidhi rāma loga samujhāe ||
kie dharama upadesa ghanere |loga prema basa phirahiṁ na phere ||
sīlu sanehu chāṛi nahiṁ jāī |asamaṁjasa basa bhe raghurāī ||
loga soga śrama basa gae soī |kachuka devamāyā̃ mati moī ||
jabahiṁ jāma juga jāmini bītī |rāma saciva sana kaheu saprītī ||
khoja māri rathu hā̃kahu tātā |āna upāyã banihi nahiṁ bātā ||
Khi Raghupati thấy dân chúng bị tình yêu chế ngự, lòng trắc ẩn của ngài vô cùng đau khổ. Raghunath, Đức Chúa, đầy lòng thương xót; ngài nhanh chóng bị xúc động bởi nỗi đau của người khác. Nói những lời dịu dàng, nhẹ nhàng và dễ chịu, Rama giải thích và khuyên bảo dân chúng bằng nhiều cách. Ngài ban cho họ nhiều lời dạy về đạo lý, nhưng dân chúng, bị tình yêu chế ngự, không chịu quay lại dù ngài giục giã. Đức hạnh và tình thương của họ khiến ngài không thể bỏ họ lại, và Chúa tể dòng Raghu rơi vào bối rối. Dân chúng, kiệt sức vì buồn rầu và mệt mỏi, chìm vào giấc ngủ, tâm trí họ cũng phần nào hoang mang vì ảo ảnh thần thánh. Khi hai canh đêm đã trôi qua, Rama ân cần nói với vị đại thần. Hãy đánh xe chiến xa để xóa dấu vết, người bạn thân; chuyện này không thể giải quyết bằng cách nào khác.
Doha 85
राम लखन सुय जान चढ़ि संभु चरन सिरु नाइ।सचिवँ चलायउ तुरत रथु इत उत खोज दुराइ।।85।।
rāma lakhana suya jāna caṛhi saṁbhu carana siru nāi |sacivã calāyau turata rathu ita uta khoja durāi ||85||
Rama, Lakshmana, và Sita lên xe ngựa, cúi đầu dưới chân Shambhu. Người đại thần lập tức đánh xe đi, giấu dấu vết bằng cách rẽ đi rẽ lại khắp nơi.
Chaupai 86.1-4
जागे सकल लोग भएँ भोरू।गे रघुनाथ भयउ अति सोरू।।
रथ कर खोज कतहहुँ नहिं पावहिं।राम राम कहि चहु दिसि धावहिं।।
मनहुँ बारिनिधि बूड़ जहाजू।भयउ बिकल बड़ बनिक समाजू।।
एकहि एक देंहिं उपदेसू।तजे राम हम जानि कलेसू।।
निंदहिं आपु सराहहिं मीना।धिग जीवनु रघुबीर बिहीना।।
जौं पै प्रिय बियोगु बिधि कीन्हा।तौ कस मरनु न मागें दीन्हा।।
एहि बिधि करत प्रलाप कलापा।आए अवध भरे परितापा।।
बिषम बियोगु न जाइ बखाना।अवधि आस सब राखहिं प्राना।।
jāge sakala loga bhaẽ bhorū |ge raghunātha bhayau ati sorū ||
ratha kara khoja katahahũ nahiṁ pāvahiṁ |rāma rāma kahi cahu disi dhāvahiṁ ||
manahũ bārinidhi būṛa jahājū |bhayau bikala baṛa banika samājū ||
ekahi eka deṁhiṁ upadesū |taje rāma hama jāni kalesū ||
niṁdahiṁ āpu sarāhahiṁ mīnā |dhiga jīvanu raghubīra bihīnā ||
jauṁ pai priya biyogu bidhi kīnhā |tau kasa maranu na māgeṁ dīnhā ||
ehi bidhi karata pralāpa kalāpā |āe avadha bhare paritāpā ||
biṣama biyogu na jāi bakhānā |avadhi āsa saba rākhahiṁ prānā ||
Khi bình minh đến, mọi người đều thức giấc, và một náo động lớn nổi lên: Rama đã ra đi. Họ tìm kiếm cỗ xe nhưng không thấy ở đâu, và vừa kêu "Rama, Rama," họ chạy về mọi hướng. Như một con tàu chìm trong đại dương, và một đoàn thương nhân lớn trở nên vô cùng đau khổ. Họ nói với nhau: "Biết nỗi khổ của chúng ta, Rama đã bỏ rơi chúng ta." Họ tự trách mình và ganh tị với loài cá, kêu lên: "Nguyền rủa cuộc sống thiếu vắng Anh hùng dòng Raghu!" "Nếu Định mệnh đã gây ra sự chia lìa với người yêu dấu, sao không ban cho chúng ta cái chết khi chúng ta cầu xin?" Vừa than khóc như thế, họ trở về Ayodhya, tràn ngập nỗi đau đớn cháy bỏng. Nỗi đau chia lìa khủng khiếp ấy không thể diễn tả; chỉ có hy vọng về sự trở lại của ngài vào thời điểm đã định mới giữ cho tất cả họ được sống.
Doha 86
राम दरस हित नेम ब्रत लगे करन नर नारि।मनहुँ कोक कोकी कमल दीन बिहीन तमारि।।86।।
rāma darasa hita nema brata lage karana nara nāri |manahũ koka kokī kamala dīna bihīna tamāri ||86||
Vì muốn được nhìn thấy Rama trở lại, những người nam và người nữ bắt đầu giữ lời thề và trai giới; họ như chim chakwa và chakwi cũng như hoa sen bị bỏ mặc buồn bã khi mặt trời, kẻ thù của bóng tối, đã ra đi.
Chaupai 87.1-4
सीता सचिव सहित दोउ भाई।सृंगबेरपुर पहुँचे जाई।।
उतरे राम देवसरि देखी।कीन्ह दंडवत हरषु बिसेषी।।
लखन सचिवँ सियँ किए प्रनामा।सबहि सहित सुखु पायउ रामा।।
गंग सकल मुद मंगल मूला।सब सुख करनि हरनि सब सूला।।
कहि कहि कोटिक कथा प्रसंगा।रामु बिलोकहिं गंग तरंगा।।
सचिवहि अनुजहि प्रियहि सुनाई।बिबुध नदी महिमा अधिकाई।।
मज्जनु कीन्ह पंथ श्रम गयऊ।सुचि जलु पिअत मुदित मन भयऊ।।
सुमिरत जाहि मिटइ श्रम भारू।तेहि श्रम यह लौकिक ब्यवहारू।।
sītā saciva sahita dou bhāī |sṛṁgaberapura pahũce jāī ||
utare rāma devasari dekhī |kīnha daṁḍavata haraṣu biseṣī ||
lakhana sacivã siyã kie pranāmā |sabahi sahita sukhu pāyau rāmā ||
gaṁga sakala muda maṁgala mūlā |saba sukha karani harani saba sūlā ||
kahi kahi koṭika kathā prasaṁgā |rāmu bilokahiṁ gaṁga taraṁgā ||
sacivahi anujahi priyahi sunāī |bibudha nadī mahimā adhikāī ||
majjanu kīnha paṁtha śrama gayaū |suci jalu piata mudita mana bhayaū ||
sumirata jāhi miṭai śrama bhārū |tehi śrama yaha laukika byavahārū ||
Sita, vị đại thần, và hai anh em đi tới và đến Shringaverpur. Rama bước xuống, và khi nhìn thấy dòng sông của các vị thần, người cúi lạy với niềm vui đặc biệt. Lakshmana, vị đại thần, và Sita vái chào dòng sông, và Rama hân hoan cùng tất cả họ. Sông Hằng là nguồn gốc của mọi niềm vui và phước lành, ban cho mọi hạnh phúc, và xóa bỏ mọi nỗi đau. Kể đi kể lại vô số truyện và sự tích, Rama ngắm nhìn những con sóng của sông Hằng. Người kể cho vị đại thần, cho người em trai, và cho người yêu Sita nghe về vinh quang vĩ đại của dòng sông của các vị thần. Họ tắm rửa, và mệt mỏi vì đường sá tan biến; uống nước trong sạch, lòng họ trở nên vui sướng. Đấng mà khi tưởng nhớ đến Ngài, gánh nặng mệt mỏi được xóa bỏ, đối với Ngài việc nhắc đến mệt mỏi chỉ là một thói quen trần thế.
Doha 87
सुद्ध सच्चिदानंदमय कंद भानुकुल केतु।चरित करत नर अनुहरत संसृति सागर सेतु।।87।।
suddha saccidānaṁdamaya kaṁda bhānukula ketu |carita karata nara anuharata saṁsṛti sāgara setu ||87||
Rama, ngọn cờ của dòng họ mặt trời, là thuần khiết, tràn đầy tồn tại, ý thức và hạnh phúc, chính là nguồn cội của niềm vui. Ngài là cây cầu bắc qua đại dương của sự tồn tại trần thế, nhưng lại hành động như con người, bắt chước theo cách sống của họ.
Chaupai 88.1-4
यह सुधि गुहँ निषाद जब पाई।मुदित लिए प्रिय बंधु बोलाई।।
लिए फल मूल भेंट भरि भारा।मिलन चलेउ हियँ हरषु अपारा।।
करि दंडवत भेंट धरि आगें।प्रभुहि बिलोकत अति अनुरागें।।
सहज सनेह बिबस रघुराई।पूँछी कुसल निकट बैठाई।।
नाथ कुसल पद पंकज देखें।भयउँ भागभाजन जन लेखें।।
देव धरनि धनु धामु तुम्हारा।मैं जनु नीचु सहित परिवारा।।
कृपा करिअ पुर धारिअ पाऊ।थापिय जनु सबु लोगु सिहाऊ।।
कहेहु सत्य सबु सखा सुजाना।मोहि दीन्ह पितु आयसु आना।।
yaha sudhi guhã niṣāda jaba pāī |mudita lie priya baṁdhu bolāī ||
lie phala mūla bheṁṭa bhari bhārā |milana caleu hiyã haraṣu apārā ||
kari daṁḍavata bheṁṭa dhari āgeṁ |prabhuhi bilokata ati anurāgeṁ ||
sahaja saneha bibasa raghurāī |pū̃chī kusala nikaṭa baiṭhāī ||
nātha kusala pada paṁkaja dekheṁ |bhayaũ bhāgabhājana jana lekheṁ ||
deva dharani dhanu dhāmu tumhārā |maiṁ janu nīcu sahita parivārā ||
kṛpā karia pura dhāria pāū |thāpiya janu sabu logu sihāū ||
kahehu satya sabu sakhā sujānā |mohi dīnha pitu āyasu ānā ||
Khi Guha người Nishada nhận được tin này, ông tràn ngập niềm vui và triệu tập những người thân yêu của mình. Ông mang theo trái cây và rễ cây, chất đầy vào những giỏ nặng trĩu làm quà tặng, và lên đường gặp Chúa với niềm vui vô bờ bến trong lòng. Ông phủ phục lạy, đặt quà tặng trước mặt Rama, và ngắm nhìn Chúa với tình yêu sâu sắc. Chúa tể Raghu, bị cảm hóa bởi tình thương tự nhiên, cho Guha ngồi sát bên mình và hỏi thăm sức khỏe của ông. "Lạy Chúa, tôi khỏe mạnh nay đã được thấy chân sen của Ngài. Tôi kể mình giữa các tôi tớ của Ngài là người đã được làm bình đựng phước lành." "Lạy Chúa, đất đai, của cải và nhà cửa đều là của Ngài. Tôi chỉ là kẻ hèn mọn, cùng với gia đình tôi." "Xin hãy ban ơn, đặt chân Ngài vào thành phố chúng tôi, và lập tôi làm tôi tớ của Ngài, để mọi người đều ghen tị với phước phần của tôi." Rama nói: "Hỡi người bạn khôn ngoan, tất cả những gì ngươi nói đều đúng; nhưng cha ta đã ban cho ta một mệnh lệnh khác."
Doha 88
बरष चारिदस बासु बन मुनि ब्रत बेषु अहारु।ग्राम बासु नहिं उचित सुनि गुहहि भयउ दुखु भारु।।88।।
baraṣa cāridasa bāsu bana muni brata beṣu ahāru |grāma bāsu nahiṁ ucita suni guhahi bhayau dukhu bhāru ||88||
Trong mười bốn năm, ngươi sẽ sống trong rừng với vẻ ngoài của một khổ hạnh, ăn rễ và trái cây. Sống trong làng không phải là điều phù hợp; nghe điều này, Guha mang nặng nỗi buồn.
Chaupai 89.1-4
राम लखन सिय रूप निहारी।कहहिं सप्रेम ग्राम नर नारी।।
ते पितु मातु कहहु सखि कैसे।जिन्ह पठए बन बालक ऐसे।।
एक कहहिं भल भूपति कीन्हा।लोयन लाहु हमहि बिधि दीन्हा।।
तब निषादपति उर अनुमाना।तरु सिंसुपा मनोहर जाना।।
लै रघुनाथहि ठाउँ देखावा।कहेउ राम सब भाँति सुहावा।।
पुरजन करि जोहारु घर आए।रघुबर संध्या करन सिधाए।।
गुहँ सँवारि साँथरी डसाई।कुस किसलयमय मृदुल सुहाई।।
सुचि फल मूल मधुर मृदु जानी।दोना भरि भरि राखेसि पानी।।
rāma lakhana siya rūpa nihārī |kahahiṁ saprema grāma nara nārī ||
te pitu mātu kahahu sakhi kaise |jinha paṭhae bana bālaka aise ||
eka kahahiṁ bhala bhūpati kīnhā |loyana lāhu hamahi bidhi dīnhā ||
taba niṣādapati ura anumānā |taru siṁsupā manohara jānā ||
lai raghunāthahi ṭhāũ dekhāvā |kaheu rāma saba bhā̃ti suhāvā ||
purajana kari johāru ghara āe |raghubara saṁdhyā karana sidhāe ||
guhã sãvāri sā̃tharī ḍasāī |kusa kisalayamaya mṛdula suhāī ||
suci phala mūla madhura mṛdu jānī |donā bhari bhari rākhesi pānī ||
Ngắm nhìn vẻ đẹp của Rama, Lakshmana và Sita, những người đàn ông và phụ nữ trong làng nói với đầy yêu thương. "Hãy nói cho biết, hỡi bạn, cha mẹ của họ phải là người như thế nào, mà đã gửi những đứa trẻ như vậy vào rừng?" Người thì nói: "Đức vua đã làm tốt, vì Trời đã ban cho mắt chúng ta được lợi khi nhìn thấy điều này." Bấy giờ chúa tể của người Nishada suy ngẫm trong lòng, và thấy cây sinsapa là một nơi xinh đẹp. Ông đưa Chúa tể Raghu đến và chỉ cho ngài thấy nơi đó, và Rama nói rằng nơi ấy thật dễ chịu trong mọi phương diện. Dân trong thành vái chào rồi trở về nhà, và Rama, bậc tối cao của dòng Raghu, đi để hành lễ buổi chiều. Guha dọn một chiếc giường và trải ra, mềm mại và xinh đẹp, làm từ cỏ kusha và những chiếc lá non. Biết quả và rễ nào trong sạch, ngọt ngào và mềm mại, ông đổ đầy nước vào những chiếc chén lá hết lần này đến lần khác và giữ sẵn trong tay.
Doha 89
सिय सुमंत्र भ्राता सहित कंद मूल फल खाइ।सयन कीन्ह रघुबंसमनि पाय पलोटत भाइ।।89।।
siya sumaṁtra bhrātā sahita kaṁda mūla phala khāi |sayana kīnha raghubaṁsamani pāya paloṭata bhāi ||89||
Sau khi ăn củ, rễ và trái cây cùng với Sita, Sumantra và người em, viên ngọc của dòng họ Raghu nằm xuống ngủ, trong khi người em xoa bóp chân ngài.
परंपरागत मान्यता में वनगमन-प्रसंग का पाठ ‘वैराग्य-बुद्धि’ जगाता है, शोक/वियोग में धैर्य देता है, और शरणागति को दृढ़ करता है। विशेषतः गंगा-दर्शन व निषाद-मैत्री वाले अंश का पाठ ‘सत्संग-भाव’ और ‘समता’ बढ़ाकर मन को निर्मल करता है—भवसागर-सेतु (दोहा 87) की भावना के अनुरूप।
कई रामानंदी/मानस-पाठ परंपराओं में शरणागति-भाव दृढ़ करने हेतु ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ का संकीर्तन-सम्पुट या ‘राम राम’ नाम-स्मरण का सम्पुट जोड़ा जाता है; कुछ पाठ-परंपराओं में ‘सियाराममय सब जग जानी’ भी भाव-सम्पुट रूप में लिया जाता है (स्थानीय मर्यादा अनुसार).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.