Bhakti-Śraddhā-Ācāra-Māhātmya and the Commencement of the Mārkaṇḍeya Narrative

Verse 1

सनक उवाच । श्रद्धापूर्वाः सर्वधर्मा मनोरथफलप्रदाः । श्रद्धयासाध्यते सर्वं श्रद्धया तुष्यते हरिः ॥ १ ॥

Sanaka nói: Mọi pháp của dharma đều đặt nền trên śraddhā (niềm tin) và ban quả báo đúng theo điều người ta ước nguyện. Nhờ śraddhā mà mọi việc được thành tựu, và nhờ śraddhā mà Hari được hoan hỷ.

Verse 2

भक्तिर्भक्त्यैव कर्त्तव्यातथा कर्माणि भक्तितः । कर्मश्चद्धाविहीनानि न सिध्यन्तिं द्विजोत्तमाः ॥ २ ॥

Bhakti phải được thực hành bằng chính bhakti; cũng vậy, mọi nghi lễ và hành nghiệp nên được làm từ lòng sùng kính. Còn những hành động thiếu śraddhā thì không thể thành tựu, hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh (dvijottama).

Verse 3

यथाऽलोको हि जन्तूनां चेष्टाकारणतां गतः । तथैव सर्वसिद्धीनां भक्तिः परमकारणम् ॥ ३ ॥

Cũng như ánh sáng trở thành nguyên nhân khiến muôn loài có thể cử động và hành động, thì bhakti cũng vậy: chính là nguyên nhân tối thượng của mọi thành tựu và mọi siddhi.

Verse 4

यथा समस्त लोकानां जीवनं सलिलं स्मृतम् । तथा समस्तसिद्धीनां जीवनं भक्तिरिष्यते ॥ ४ ॥

Như nước được xem là sinh mệnh của mọi thế giới, cũng vậy, bhakti (lòng sùng kính) được tôn là sinh mệnh của mọi thành tựu tâm linh (siddhi).

Verse 5

यथा भूमिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः । तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वकार्य्याणि साधयेत् ॥ ५ ॥

Như mọi loài hữu tình nương tựa nơi đất mà sống, cũng vậy, nương tựa nơi bhakti (lòng sùng kính), người ta thành tựu mọi công việc và mọi mục đích.

Verse 6

श्रद्धाबँल्लभते धर्म्मं श्रद्धावानर्थमाप्नुयात् । श्रद्धया साध्यते कामः श्रद्धावान्मोक्षमान्पुयात् ॥ ६ ॥

Nhờ śraddhā (đức tin) mà đạt được dharma; người có đức tin được thịnh vượng. Nhờ đức tin mà dục nguyện được thành; và người có đức tin đạt đến moksha (giải thoát).

Verse 7

न दानैर्न तपोभिर्वा यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः । भक्तिहीनेर्मुनिश्चेष्ठ तुष्यते भगवान्हरिः ॥ ७ ॥

Không phải nhờ bố thí, cũng không nhờ khổ hạnh, cũng chẳng nhờ tế lễ với nhiều lễ vật cúng dường—hỡi bậc hiền thánh tối thượng—Đức Thế Tôn Hari không hoan hỷ với kẻ thiếu bhakti.

Verse 8

मेरुमात्रसुवर्णानां कोटिकोटिसहस्रशः । दत्ता चाप्यर्थनाशाय यतोभक्तिविवर्जिता ॥ ८ ॥

Dẫu đem vàng nhiều như núi Meru mà bố thí đến muôn muôn ức lần, vẫn chỉ dẫn đến suy vong nếu thiếu bhakti (lòng sùng kính).

Verse 9

अभक्त्या यत्तपस्तप्तैः केवलं कायशोषणम् । अभक्त्या यद्धुतं हव्यं भस्मनि न्यस्तहव्यवत् ॥ ९ ॥

Khổ hạnh làm mà không có bhakti chỉ là làm thân xác hao mòn; và lễ vật dâng cúng không có bhakti thì như đặt phẩm vật tế lễ lên tro tàn.

Verse 10

यत्किञ्चित्कुरुते कर्म्मश्रद्धयाऽप्यणुमात्रकम् । तन्नाम जायते पुंसां शाश्वतं प्रतीदायकम् ॥ १० ॥

Dù chỉ là việc làm nhỏ nhất mà một người thực hiện với śraddhā (lòng tin), thì đối với người ấy, nó trở thành nguồn công đức và danh tiếng được ghi nhận, bền lâu.

Verse 11

अश्वमेघसहस्त्रं वा कर्म्म वेदोदितं कृतम् । तत्सर्वं निष्फलं ब्रह्मन्यदि भक्तिविवर्जितम् ॥ ११ ॥

Dẫu có làm một ngàn lễ tế Aśvamedha, hay thực hiện mọi hành vi do Veda truyền dạy, tất cả đều thành vô ích, hỡi Bà-la-môn, nếu thiếu bhakti.

Verse 12

हरिभक्तिः परा नॄणां कामधेनूपमा स्मृता । तस्यां सत्यां पिबन्त्यज्ञाः संसारगरलं ह्यहो ॥ १२ ॥

Bhakti tối thượng đối với Hari được ghi nhớ như Kāmadhenu—bò ban điều ước—cho loài người. Thế nhưng, dù bhakti chân thật ấy hiện hữu, kẻ vô minh—than ôi—vẫn uống chất độc của luân hồi (saṃsāra).

Verse 13

असारभूते संसारे सारमेतदजात्मज । भगवद्भक्तसङ्गश्च हरिभक्तिस्तितिक्षुता ॥ १३ ॥

Hỡi con của Aja (Brahmā), trong cõi saṃsāra vốn không có thực chất này, chỉ có điều ấy là tinh túy: được gần gũi các bhakta của Bhagavān, có bhakti đối với Hari, và sự nhẫn nại kiên định.

Verse 14

असूयोपेतमनसां भक्तिदानादिकर्म्म यत् । अवेहि निष्फलं ब्रहंस्तेषां दूरतरो हरिः ॥ १४ ॥

Hỡi Bà-la-môn, hãy biết rằng mọi việc họ làm—như bhakti, bố thí và các hạnh khác—khi tâm đầy lòng ganh ghét soi lỗi, đều trở nên vô quả; đối với họ, Hari vẫn ở rất xa.

Verse 15

परिश्रियाभितत्पानां दम्भाचाररतात्मनाम् । मृषा तु कुर्वतां कर्म तेषां दूरतरो हरिः ॥ १५ ॥

Đối với những kẻ bị khổ lụy thế gian thiêu đốt mà vẫn gắn chặt với lối sống giả hình, và làm việc với sự dối trá, thì Hari (Vishnu) vẫn ở rất xa họ.

Verse 16

पृच्छतां च महाधर्म्मान्वदतां वै मृषा च तान् । धर्मेष्वभक्तिमनसां तेषां दूरतरो हरिः ॥ १६ ॥

Ngay cả những người hỏi về đại pháp tối thượng, và những kẻ nói về pháp ấy nhưng nói dối, cùng những người tuy làm việc đạo mà tâm không có bhakti—đối với họ, Hari vẫn ở rất xa.

Verse 17

वेदप्रणिहितो धर्म्मो धर्म्मो वेदो नारायणः परः । तत्राश्रद्धापरा ये तु तेषां दूरतरो हरिः ॥ १७ ॥

Dharma được thiết lập bởi Veda; và chính Veda là Dharma—tối thượng là Nārāyaṇa. Nhưng kẻ nào thiếu đức tin, nương theo sự bất tín đối với điều ấy, thì Hari đứng rất xa họ.

Verse 18

यस्य धर्म्मविहीनानि दिनान्यायान्ति यान्ति च । स लोहकारभस्त्रेव श्वसन्नपि न जीवति ॥ १८ ॥

Người mà ngày tháng đến rồi đi trong sự thiếu vắng dharma—người ấy như ống bễ của thợ rèn: tuy thở ra hít vào, nhưng chẳng thật sự sống.

Verse 19

धर्मार्थकाममोक्षाख्याः पुरुषार्थाः सनातनाः । श्रद्धावतां हि सिध्यन्ति नान्यथा ब्रह्मनन्दन ॥ १९ ॥

Dharma, Artha, Kama và Moksha—đó là bốn mục đích vĩnh hằng của đời người. Chỉ người có lòng tín (śraddhā) mới thật sự thành tựu; không thể bằng cách khác, hỡi con của Phạm Thiên.

Verse 20

स्वाचारमनतिक्रम्य हरिभक्तिपरो हि यः । स याति विष्णुभवनं यद्वै पश्यन्ति सूरयः ॥ २० ॥

Người không vượt khỏi hạnh kiểm đúng đắn của mình (svācāra) và chuyên tâm bhakti nơi Hari, người ấy quả thật đi đến cảnh giới của Viṣṇu—cõi mà các bậc hiền triết chiêm kiến.

Verse 21

कुर्वन्वेदोदितान्धर्म्मान्मुनीन्द्र स्वाश्रमोचितान् । हरिध्यानपरोयस्तु स याति परमं पदम् ॥ २१ ॥

Hỡi bậc tối thượng trong các hiền nhân, người nào thực hành các pháp do Veda dạy, phù hợp với āśrama của mình, và luôn chuyên chú thiền niệm về Hari, người ấy đạt đến cảnh giới tối thượng.

Verse 22

आचारप्रभवो धर्मः धर्म्मस्य प्रभुरच्युतः । आश्रमाचारयुक्तेन पूजितः सर्वदा हरिः ॥ २२ ॥

Dharma phát sinh từ ācāra (hạnh kiểm đúng đắn), và đấng Acyuta là bậc tối thượng làm chủ dharma. Vì vậy, người an trú trong kỷ luật của các āśrama phải luôn thờ phụng Hari.

Verse 23

यः स्वाचारपरिभ्रष्टः साङ्गवेदान्तगोऽपि वा । स एव पतितो ज्ञेयो यतः कर्मबहिष्कृतः ॥ २३ ॥

Người nào lạc khỏi svācāra (hạnh kiểm đúng đắn), dẫu đã tinh thông Vedānta cùng các bộ môn phụ trợ, vẫn phải biết là kẻ “sa ngã”; vì người ấy bị loại khỏi các nghiệp và nghi lễ Veda.

Verse 24

हरिभक्तिपरि वाऽपि हरिध्यानपरोऽपि वा । भ्रष्टो यः स्वाश्रमाचारात्पतितः सोऽभिधीयते ॥ २४ ॥

Dẫu người ấy có lòng bhakti đối với Hari, hay chuyên chú thiền niệm về Hari, nhưng nếu đã lìa bỏ hạnh kiểm (ācāra) đúng theo āśrama của mình, thì người ấy được gọi là “patita” — kẻ sa ngã.

Verse 25

वेदो वा हरिभक्तिर्वा भक्तिर्वापि महेश्वरे । आचारात्पतितं मूढं न पुनाति द्विजोत्तम ॥ २५ ॥

Dù là Veda, hay bhakti đối với Hari, hay thậm chí bhakti đối với Maheśvara, cũng không thể thanh tịnh hóa kẻ mê muội đã sa khỏi chánh hạnh (ācāra), hỡi bậc tối thượng trong hàng dvija.

Verse 26

पुण्यक्षेत्राभिगमनं पुण्यतीर्थनिषेवणम् । यज्ञो वा विविधो ब्रह्मंस्त्यक्ताचारंन रक्षति ॥ २६ ॥

Viếng thăm thánh địa, nương tựa các bến hành hương linh thiêng, hay thậm chí cử hành nhiều loại tế lễ—hỡi Brāhmaṇa—cũng không che chở được người đã bỏ chánh hạnh (ācāra).

Verse 27

आचारात्प्राप्यते स्वर्ग आचारात्प्राप्यते सुखम् । आचारात्प्राप्यते मोक्ष आचारात्किं न लभ्यते ॥ २७ ॥

Nhờ chánh hạnh (ācāra) mà đạt cõi trời; nhờ chánh hạnh mà được an lạc. Nhờ chánh hạnh mà chứng giải thoát (mokṣa)—có điều gì lại không đạt được nhờ chánh hạnh?

Verse 28

आचाराणांतु सर्वेषां योगानां चैव सत्तम् । हरिभक्तेपरि तथा निदानं भक्तिरिष्यते ॥ २८ ॥

Trong mọi khuôn phép hạnh kiểm và mọi pháp môn yoga, hỡi bậc hiền thiện tối thượng, bhakti được tuyên bố là nhân tố quyết định—đặc biệt là bhakti đối với Hari.

Verse 29

भक्त्यैव पूज्यते विष्णुर्वाञ्छितार्थफलप्रदः । तस्मात्समस्तलोकानां भक्तिर्मातेति गीयते ॥ २९ ॥

Đức Vishnu, Đấng ban quả báo cho mọi điều người ta ước nguyện, chỉ được thờ phụng bằng bhakti (lòng sùng kính). Vì thế, đối với tất cả các cõi, bhakti được ca ngợi như người Mẹ.

Verse 30

जीवन्ति जन्तवः सर्वे यथा मातराश्रिताः । तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति धार्म्मिकाः ॥ ३० ॥

Như mọi loài đều sống nhờ nương tựa nơi mẹ, cũng vậy, hết thảy người sống theo chánh pháp đều sống nhờ quy y nơi bhakti (lòng sùng kính).

Verse 31

स्वाश्रमाचारयुक्तस्य हरिभक्तिर्यदा भवेत् । न तस्य त्रिषु लोकेषु सदृशोऽस्त्यजनन्दन ॥ ३१ ॥

Hỡi hậu duệ của Aja (Phạm Thiên), khi lòng sùng kính đối với Hari khởi lên nơi người an trú trong hạnh nghi của chính āśrama mình, thì trong ba cõi không ai sánh bằng người ấy.

Verse 32

भक्त्या सिध्यन्ति कर्म्माणि कर्म्माणि कर्म्माभिस्तुष्यते हरिः । तस्मिंस्तुष्टे भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षमवाप्यते ॥ ३२ ॥

Nhờ bhakti, các nghiệp vụ và bổn phận nghi lễ được viên mãn; chính nhờ những bổn phận ấy mà Hari được hoan hỷ. Khi Ngài hoan hỷ, trí tuệ chân thật phát sinh, và từ trí tuệ ấy đạt được mokṣa (giải thoát).

Verse 33

भक्तिस्तु भगवद्भक्तसङ्गेन खलु जायते । सत्सङ्गं प्राप्यते पुम्भिः सुकृतैः पूर्वसञ्चितैः ॥ ३३ ॥

Bhakti quả thật sinh khởi nhờ được gần gũi các tín đồ của Đức Thế Tôn. Và con người đạt được thánh chúng (satsaṅga) ấy nhờ công đức thiện lành đã tích lũy từ thuở trước.

Verse 34

वर्णाश्रमाचाररता भगवद्भक्तिलालसाः । कामादिदोष्नि र्मुक्तास्ते सन्तो लोकशिक्षकाः ॥ ३४ ॥

Những người chuyên tâm giữ bổn phận varṇa và āśrama, khát khao bhakti đối với Đức Bhagavān, đã thoát khỏi các lỗi như dục vọng—ấy là bậc thánh chân thật, là thầy dạy của thế gian.

Verse 35

सत्ङ्गः परमो ब्रह्मन्न लभ्येताकृतात्मनाम् । यदि लभ्येत विज्ञेयं पुण्यं जन्मान्तरार्जितम् ॥ ३५ ॥

Hỡi Bà-la-môn, điều thiện tối thượng là sat-saṅga (được ở gần bậc thánh), nhưng kẻ chưa điều phục nội tâm thì không đạt được. Nếu ai đạt được, hãy biết đó là quả phúc đã tích lũy từ những đời trước.

Verse 36

पूर्वार्जितानि पापानि नाशमायान्ति यस्य वै । सत्सङ्गतिर्भवेत्तस्य नान्यथा घटते हि सा ॥ ३६ ॥

Đối với người được ở trong sat-saṅga, tức hội ngộ bậc hiền đức, các tội lỗi đã tích từ quá khứ chắc chắn tiêu tan. Sự kết duyên thánh thiện ấy đến với người ấy—quả thật không thể xảy ra theo cách nào khác.

Verse 37

रविर्हि रशिमजालेन दिवा हन्तिबहिस्तमः । सन्तः सूक्तिमरीच्योश्चान्तर्ध्वान्तं हि सर्वदा ॥ ३७ ॥

Như mặt trời với mạng lưới tia sáng xua tan bóng tối bên ngoài ban ngày, cũng vậy, bậc hiền thánh bằng những tia sáng của lời hay ý đẹp luôn xóa tan bóng tối nội tâm (vô minh).

Verse 38

दुर्लभाः पुरुषा लोके भगवद्भक्तिलालसाः । तेषां सङ्गो भवेद्यस्य तस्य शान्तिर्हि शाश्वती ॥ ३८ ॥

Trong đời này, người khát khao bhakti đối với Đức Bhagavān thật hiếm có. Ai được gần gũi những tín đồ ấy sẽ đạt được sự an lạc chân thật, vĩnh cửu.

Verse 39

नारद उपाच । किंलक्षणा भागवतास्ते च किं कर्म्म कुर्वते । तेषां लोको भवेत्कीदृक्तत्सर्वं ब्रूहि तत्त्वतः ॥ ३९ ॥

Nārada thưa: “Những người Bhāgavata—tín đồ của Bhagavān—có những dấu hiệu gì? Họ thực hành những nghiệp hạnh nào? Và họ đạt đến cõi giới (định mệnh) ra sao? Xin hãy nói cho ta tất cả đúng theo chân lý.”

Verse 40

त्वं हि भक्तो रमेशस्य देवदेवस्य चक्रिणः । एतान्निगदितुं शक्तस्त्वतो नास्त्यधिकोऽपरः ॥ ४० ॥

Vì chính ngài là người sùng kính Rameśa—Đấng Thần của các thần, bậc mang Luân xa. Ngài đủ năng lực tuyên thuyết những điều ấy; trong việc này không ai hơn ngài, cũng chẳng ai sánh bằng.

Verse 41

सनक उवाच । श्रृणु ब्रह्मन्परं गुह्यं मार्कण्डेयस्य धीमनः । यमुवाच जगन्नाथो योगनिद्राविमोचितः ॥ ४१ ॥

Sanaka nói: “Hỡi Bà-la-môn, hãy lắng nghe giáo huấn tối thượng, thâm mật—lời mà Jagannātha, Chúa tể vũ trụ, đã nói với bậc trí Mārkaṇḍeya sau khi Ngài thoát khỏi giấc ngủ du-già.”

Verse 42

योऽसौ विष्णुः परं ज्योतिर्देवदेवः सनातनः । जगदूपी जगत्कर्त्ता शिवब्रह्म स्वरुपवान् ॥ ४२ ॥

Chính Viṣṇu ấy là Ánh Sáng tối thượng—Thần của các thần, hằng hữu. Ngài là hình thể của vũ trụ và là Đấng tạo tác vũ trụ, đồng thời mang bản tính của Śiva và Brahmā nữa.

Verse 43

युगान्ते रौद्ररुपेण ब्रह्माण्डलसबृंहितः । जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरजङ्गमे ॥ ४३ ॥

Vào lúc tận cùng của một thời đại, Ngài mang hình tướng dữ dội như Rudra, tràn đầy khắp cõi vũ trụ; khi thế gian hóa thành một đại dương duy nhất, và mọi loài—cả bất động lẫn hữu động—đều bị tiêu diệt—

Verse 44

भगवानेव शेषात्मा शेते वटदले हरिः । असंख्याताब्जजन्माद्यैराभूषिततनूरूहः ॥ ४४ ॥

Chính Hari—Đấng có Śeṣa làm tự tánh nội tại—an nhiên nằm trên chiếc lá cây đa. Thân Ngài được trang nghiêm bởi vô số dấu nhiệm mầu, như những “sinh khởi từ hoa sen” và các tướng lành kỳ diệu khác.

Verse 45

पादाङ्गुष्टाग्रनिर्यातगङ्गाशीताम्बुपावनः । सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरो देवो ब्रह्माण्डग्रासंबृंहितः ॥ ४५ ॥

Từ đầu ngón chân cái của Ngài, sông Gaṅgā tuôn ra—dòng nước mát lành thanh tẩy muôn loài. Ngài, Đấng Thiêng Liêng, vi tế hơn cả điều vi tế, mà vẫn bao la đến mức có thể nuốt trọn cả “trứng vũ trụ” (brahmāṇḍa).

Verse 46

वटच्छदे शयानोऽभूत्सर्वशक्तिसमन्वितः । तस्मिन्स्थाने महाभागो नारायणपरायणः । मार्कंडेयः स्थिनस्तस्य लीलाः पश्यन्महेशितुः ॥ ४६ ॥

Nằm dưới tán cây đa, Ngài trở nên viên mãn mọi năng lực. Ngay tại nơi ấy, hiền thánh Mārkaṇḍeya—bậc đại phúc, một lòng quy hướng Nārāyaṇa—vẫn an trụ, chiêm ngưỡng līlā, cuộc thần du của Đấng Tối Thượng.

Verse 47

ऋषय ऊचुः । तस्मिन्काले महाघोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । हरिरेकः स्थित इति मुने पूर्वं हि शुश्रुम ॥ ४७ ॥

Các hiền triết thưa rằng: “Bạch hiền giả, chúng con quả đã từng nghe rằng, vào thời khắc kinh hoàng ấy—khi mọi loài bất động và hữu động đều tiêu vong—chỉ riêng Hari còn trụ lại.”

Verse 48

जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरंजगमे । सर्वग्रस्तेन हरिणा किमर्थं सोऽवशेषितः ॥ ४८ ॥

Khi thế gian hóa thành một biển cả duy nhất, mọi loài hữu động và bất động đều diệt mất, thì vì sao Hari—Đấng đã nuốt trọn muôn vật—lại để người ấy còn sót lại?

Verse 49

परं कौतूहलं ह्यत्रं वर्त्ततेऽतीव सूत नः । हरिकीर्तिसुधापाने कस्यालस्यं प्रजायते ॥ ४९ ॥

Ôi Sūta, nơi đây chúng tôi tràn đầy lòng háo hức tối thượng. Ai có thể sinh lười biếng khi đang uống cam lộ của sự tán dương Hari?

Verse 50

सूत उवाच । आसीन्मुनिर्महाभागो मृकण्डुरिति विश्रुतः । शालग्रामे महातीर्थे सोऽतप्यत महातपाः ॥ ५० ॥

Sūta nói: Thuở xưa có một bậc hiền triết đại phúc, nổi danh là Mṛkaṇḍu. Vị đại khổ hạnh ấy đã tu khổ hạnh nghiêm mật tại thánh địa lớn Śālagrāma-tīrtha.

Verse 51

युगानाम युतं ब्रह्मन्गृणन्ब्रह्म सनातनम् ॥ट । निराहारः क्षमायुक्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ ५१ ॥

Ôi Bà-la-môn, suốt mười nghìn yuga, ngài ca tụng Brahman vĩnh cửu. Sống không ăn uống, đầy nhẫn nhục, kiên định nơi chân thật, và chế ngự các căn.

Verse 52

आत्मवत्सर्वभूतानि पश्यन्विषयनिःस्पृहः । सर्वभूतहितो दान्त स्तताप सुमहत्तपः ॥ ५२ ॥

Xem mọi loài như chính mình, không ham muốn các đối tượng giác quan, luôn mưu cầu lợi ích cho muôn loài và tự chế, ngài đã thực hành khổ hạnh vô cùng lớn lao.

Verse 53

तत्तापःशङ्किताः सर्वे देवा इन्द्रादयस्तदा । परेशं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ॥ ५३ ॥

Bấy giờ, tất cả chư thiên—Indra và các vị khác—kinh hãi trước sức nóng của khổ hạnh ấy, liền đến nương tựa Đấng Tối Thượng, Nārāyaṇa, Đấng không bệnh không khổ.

Verse 54

क्षीराब्धेरुत्तरं तीरं संप्राप्यत्रिदिवौकसः । तुष्टुवुर्देवदेवेशं पह्मनाभं जगद्गुरुम् ॥ ५४ ॥

Đến bờ phía bắc của Biển Sữa, chư thiên nơi cõi trời đã tán dương Đấng Chúa tể của các chúa tể, Padmanābha (Viṣṇu), bậc Đạo sư của toàn vũ trụ.

Verse 55

देवा ऊचुः । नारायणाक्षरानन्त शरणागतपालक । मृकण्डुतपसा त्रस्तान्पाहि नः शरणागतान् ॥ ५५ ॥

Chư thiên thưa rằng: “Ôi Nārāyaṇa—Đấng Akṣara bất hoại, vô tận; bậc hộ trì người nương tựa! Chúng con kinh hãi trước khổ hạnh của Mṛkaṇḍu; xin che chở chúng con là kẻ đã đến nương nơi Ngài.”

Verse 56

जय देवाधिदेवेश जय शङ्खगदाधर । जयो लोकस्वरुपाय जयो ब्रह्माण्डहेतवे ॥ ५६ ॥

Khải hoàn thay Ngài, Chúa tể trên chư thiên, Đấng Tối Thượng! Khải hoàn thay Ngài, bậc cầm tù và chùy. Khải hoàn thay Ngài, hiện thân của muôn thế giới; khải hoàn thay Ngài, nguyên nhân của trứng vũ trụ (brahmāṇḍa).

Verse 57

नमस्ते देवदेवेश नमस्ते लोकपावन । नमस्ते लोकनाथाय नमस्ते लोकसाक्षिणे ॥ ५७ ॥

Đảnh lễ Ngài, Chúa tể của chư thiên; đảnh lễ Ngài, bậc thanh tịnh hóa các cõi. Đảnh lễ Ngài, Chúa tể muôn loài; đảnh lễ Ngài, Đấng Chứng tri của các thế giới.

Verse 58

नमस्ते ध्यानगम्याय नमस्ते ध्यानहेतवे । नमस्ते ध्यानरुपाय नमस्ते ध्यानपाक्षिणे ॥ ५८ ॥

Đảnh lễ Ngài, bậc có thể đạt đến bằng thiền định; đảnh lễ Ngài, cội nguồn của thiền định. Đảnh lễ Ngài, đấng có hình tướng chính là thiền định; đảnh lễ Ngài, bậc nâng đỡ thiền định như đôi cánh chở che.

Verse 59

केशिहन्त्रे नमस्तुभ्यं मधुहन्त्रे परात्मने । नमो भूम्यादिरूपाय नमश्चैतन्यरुपिणे ॥ ५९ ॥

Kính lễ Ngài, Đấng diệt Keśī; kính lễ Ngài, Đấng diệt Madhu, Chân Ngã Tối Thượng. Kính lễ Ngài, Đấng mang hình tướng là đất và các đại chủng; kính lễ Ngài, Đấng tự tánh là ý thức thanh tịnh.

Verse 60

नमो ज्येष्टाय शुद्धाय निर्गुणाय गुणात्मने । अरुपाय स्वरुपाय बहुरुपाय ते नमः ॥ ६० ॥

Kính lễ Ngài—Đấng Cổ Xưa nhất, Đấng Thanh Tịnh; vượt ngoài mọi phẩm tính mà vẫn là cốt tủy trong các phẩm tính. Vô tướng mà vẫn là Chân Tướng; một mà hiện ra muôn hình—kính lễ Ngài.

Verse 61

नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च । जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नम्नोमः ॥ ६१ ॥

Kính lễ mãi mãi Đức Kṛṣṇa—Govinda, Đấng hộ trì người hiền thiện—Đấng cầu phúc cho bò và các Bà-la-môn, và làm lợi ích cho toàn thế gian.

Verse 62

नमो हिरण्यगर्भाय नमो ब्रह्मादिरुपिणे । नमः सूर्य्यादिरुपाय हव्यकव्यभुजे नमः ॥ ६२ ॥

Kính lễ Hiraṇyagarbha; kính lễ Đấng mang hình tướng Brahmā và các chư thiên khác. Kính lễ Đấng mang hình tướng Mặt Trời và muôn loài; kính lễ Đấng thọ nhận các lễ vật dâng cho chư thiên và cho tổ tiên.

Verse 63

नमो नित्याय वन्द्याय सदानन्दैकरुपिणे । नमः स्मृतार्तिनाशाय भूयो भूयो नमो नमः ॥ ६३ ॥

Kính lễ Đấng Vĩnh Hằng, đáng tôn thờ, tự thân là niềm an lạc bất tận. Kính lễ Đấng diệt trừ khổ não cho người nhớ tưởng Ngài; xin kính lễ mãi mãi—kính lễ, kính lễ.

Verse 64

एवं देवस्तुतिं श्रुत्वा भगवान्कमलापतिः । प्रत्यक्षतामगात्तेषां शङ्कचत्रगदाधरः ॥ ६४ ॥

Như vậy, sau khi nghe bài tán tụng chư thiên của họ, Đức Thế Tôn—phu quân của Lakṣmī—liền hiện thân trước mặt họ, Đấng cầm ốc tù và, đĩa luân và chùy.

Verse 65

विकचाम्बुजपत्राक्षं सूर्य्यकोटिसमप्रभम् । सर्वालङ्कारसंयुक्तं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् ॥ ६५ ॥

Mắt Ngài như cánh sen nở trọn; hào quang Ngài sánh với hàng chục triệu mặt trời. Ngài được trang sức đủ mọi bảo vật, và trên ngực in dấu thiêng liêng Śrīvatsa.

Verse 66

पीताम्बरधरं सौम्यं स्वर्णयज्ञोपवीतिनम् । स्तृयमानं मुनिवरैः पार्षदप्रवरावृत्तम् ॥ ६६ ॥

Ngài khoác y vàng, dung mạo hiền hòa cát tường, mang dây thánh (yajñopavīta) bằng vàng. Ngài được các bậc đại hiền tán dương, và các tùy tùng thượng hạng vây quanh bốn phía.

Verse 67

तं दृष्य्वा देवसंघास्ते तत्तेजोहततेजसः । नमश्चक्रुर्मुदा युक्ता अष्टांगौरवनिं गताः ॥ ६७ ॥

Thấy Ngài, hội chúng chư thiên—ánh sáng của chính họ bị hào quang Ngài lấn át—liền hoan hỷ đảnh lễ và với lòng tôn kính, phủ phục theo nghi thức bái lạy tám chi (aṣṭāṅga).

Verse 68

ततः प्रसन्नो भगवान्मेघगंभीरनिस्वनः । उवाच प्रीणयन्देवान्नतानिन्द्रपुरोगमान् ॥ ६८ ॥

Bấy giờ, Đức Thế Tôn—tiếng nói trầm hùng như sấm mây—hoan hỷ ban ân và cất lời, làm đẹp lòng chư thiên đã cúi lạy, với Indra dẫn đầu.

Verse 69

श्रीभगवानुवाच । जाने वो मानसं दुःखं मृकण्डुतपसोद्गम् । युष्मान्न बाधते देवाः स ऋषिः सज्जनाग्राणीः ॥ ६९ ॥

Đức Thế Tôn phán: “Ta biết nỗi sầu trong tâm các ngươi, phát sinh từ khổ hạnh của Mṛkaṇḍu. Chư thiên không quấy nhiễu các ngươi; vị ṛṣi ấy là bậc đứng đầu trong hàng thiện nhân.”

Verse 70

संपद्भिः संयुता वापि विपद्भिश्चापि सज्जनाः । सर्वथान्यं न बाधन्ते स्वप्नेऽपि सुरसत्तमाः ॥ ७० ॥

Dù được phú quý hay gặp nghịch cảnh, bậc hiền thiện không hề làm hại người khác bằng bất cứ cách nào—thậm chí trong mộng cũng không, hỡi bậc tối thượng giữa chư thiên.

Verse 71

सततं बाध्यमानोऽपि विषयाख्यैररातिभिः । अविधायात्मनो रक्षामन्यान्द्वेष्टि कथं सुधीः ॥ ७१ ॥

Dẫu luôn bị những kẻ thù mang tên “các đối tượng giác quan” công kích, người trí, khi chưa lo gìn giữ tự thân trước, sao có thể khởi lòng oán ghét người khác?

Verse 72

तापत्रयाभिधानेन बाध्यमानो हि मानवः । अन्यं क्रीडयितुं शक्तः कथं भवति सत्तमः ॥ ७२ ॥

Quả thật, khi con người bị bức bách bởi cái gọi là ba thứ khổ (tāpattraya), làm sao—hỡi bậc thiện tối thượng—có thể đủ sức đùa cợt hay coi thường kẻ khác?

Verse 73

कर्मणा मनसा वाचा बाधते यः सदा परान् । नित्यं कामादिभिर्युक्तो मूढधीः प्रोच्यते तु सः ॥ ७३ ॥

Kẻ nào luôn làm hại người khác bằng hành động, bằng ý nghĩ và bằng lời nói, lại thường bị trói buộc bởi dục vọng và những thứ tương tự—kẻ ấy quả được gọi là “mê muội về trí.”

Verse 74

यो लोकहितकृन्मर्त्यो गतासुर्यो विमत्सरः । निःशङ्गः प्रोच्यते सद्भिरिहामात्र च सत्तमाः ॥ ७४ ॥

Phàm nhân nào làm lợi ích cho đời, lìa lòng ganh ghét và không vướng mắc—người hiền thiện tuyên xưng rằng ngay trong đời này, người ấy là “sattama”, bậc tối thắng trong hàng người đức hạnh.

Verse 75

सशङ्कः सर्वदा दुःखी निःशङ्कः सुखमाप्नुयात् । गच्छध्वं स्वालयं स्वस्थाः क्रीडयिष्यति वो न सः ॥ ७५ ॥

Kẻ ôm lòng nghi ngờ thì luôn khổ; người không nghi ngờ thì đạt an lạc. Hãy về nhà mình trong bình an—người ấy sẽ không còn quấy nhiễu hay bày trò với các ngươi nữa.

Verse 76

भवतां रक्षकश्चाहं विहरध्वं यथासुखम् । इति दत्वा वरं तेषामतसीकुसुमप्रभः ॥ ७६ ॥

“Ta cũng sẽ là đấng hộ trì cho các ngươi; hãy an trú và đi lại tùy ý, trong an lạc.” Nói vậy rồi ban ân phúc cho họ, Ngài—rực sáng như hoa atasi—tiếp tục bước đi.

Verse 77

पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत । तुष्टात्मानः सुरगणां ययुर्नाकं यथागतम् ॥ ७७ ॥

Ngay trước mắt chư thiên, Ngài liền ẩn mất tại chỗ ấy. Các đoàn thiên chúng hoan hỷ trong lòng, bèn trở về cõi trời như lúc đã đến.

Verse 78

मृकण्डोरपि तुष्टात्मा हरिः प्रत्यक्षतामगात् । अरुपं परमं ब्रह्मस्वप्रकाशं निरञ्जनम् ॥ ७८ ॥

Vui lòng ngay cả với Mṛkaṇḍu, Hari đã hiển lộ trực tiếp—Ngài là Phạm Thiên tối thượng vô tướng, tự chiếu sáng và thanh tịnh không nhiễm.

Verse 79

अतसीपुष्पसंकाशं पीतवाससमच्युतम् । दिव्यायुधधरं दृष्ट्वा मृकण्डुर्विस्मितोऽभवत् ॥ ७९ ॥

Thấy Đấng Acyuta bất hoại, rực sáng như hoa atasi, khoác y vàng và mang các vũ khí thiêng, Mṛkaṇḍu tràn ngập kinh ngạc.

Verse 80

ध्यानादुन्मील्य नयनं अपश्यद्धरिमग्रतः । प्रसन्नवदनं शान्तं धातारं विश्वतेजसम् ॥ ८० ॥

Mở mắt ra khỏi thiền định, ông thấy Hari ngay trước mặt—gương mặt hoan hỷ, an tịnh, Đấng nâng đỡ muôn loài, rạng ngời hào quang của toàn vũ trụ.

Verse 81

रोमाञ्चितशरीरोऽसावानन्दाश्रुविलोचनः । ननाम दण्डवद्भूमौ देवदेव सनातनम् ॥ ८१ ॥

Toàn thân ông nổi gai ốc, mắt chan lệ hoan hỷ; ông phủ phục như cây gậy trên đất, đảnh lễ Đấng Thần của các thần, vĩnh hằng.

Verse 82

अश्रुभिः क्षालयंस्तस्य चरणौ हर्षसंभवैः । शिरस्यञ्चलिमाधाय स्तोतुं समुपचक्रमे ॥ ८२ ॥

Ông lấy những giọt lệ hoan hỷ rửa chân Ngài, rồi chắp tay đặt lên đỉnh đầu, và bắt đầu dâng lời tán thán.

Verse 83

मृकण्डुरुवाच । नमः परेशाय परात्मरुपिणे परात्परस्प्रात्परतः पराय । अपारपाराय परानुकर्त्रे नमः परेभ्यः परपारणाय ॥ ८३ ॥

Mṛkaṇḍu thưa rằng: Kính lễ Đấng Tối Thượng, hiện thân của Chân Ngã Tối Thượng—cao hơn mọi điều cao cả, vượt cả sự vượt ngoài; Đấng siêu việt tối hậu. Kính lễ Ngài, Đấng bờ kia không thể tới, Đấng dẫn dắt muôn loài hướng về Tối Thượng; kính lễ Đấng siêu việt hơn mọi cảnh giới siêu việt, Đấng đưa qua đến bờ bên kia.

Verse 84

यो नामजात्यादिविकल्पहीनः शब्दादिदोषव्यतिरेकरुपः । बहुस्वरुपोऽपि निरञ्जनो यस्तमीशमीढ्यं परमं भजामि ॥ ८४ ॥

Con xin phụng thờ Đấng Tối Thượng đáng tán dương: vượt ngoài mọi phân biệt khái niệm như danh xưng và giai cấp; bản tính Ngài là sự phủ định mọi lỗi lầm gắn với lời nói và ngôn từ; tuy hiện ra muôn hình, Ngài vẫn vô nhiễm, thanh tịnh tuyệt đối.

Verse 85

वेदान्तवेद्यं पुरुषं पुराणं हिरण्यगर्भादिजगत्स्वरुपम् । अनूपमं भक्ति जनानुकम्पिनं भजामि सर्वेश्वरमादिमीड्यम् ॥ ८५ ॥

Con xin phụng thờ Đấng Chúa Tể muôn loài, Đấng nguyên thủy đáng tán dương—được Vedānta nhận biết—Đấng Purusha vĩnh cửu, bản tính chính là vũ trụ khởi từ Hiraṇyagarbha; vô song, và đầy lòng thương xót đối với người có bhakti.

Verse 86

पश्यन्ति यं वीतसमस्तदोषा ध्यानैकनिष्ठा विगतस्पृहाश्च । निवृत्तमोहाः परमं पवित्रं नतोऽस्मि संसारनिर्वर्त्तकं तम् ॥ ८६ ॥

Con cúi đầu đảnh lễ Ngài—Đấng Tịnh Hóa tối thượng, Đấng khiến vòng luân hồi vận hành—mà những bậc không còn lỗi lầm, nhất tâm trong thiền định, không ham muốn, đã dứt mê si, mới thật sự chiêm kiến.

Verse 87

स्मृतार्तिनाशनं विष्णुं शरणागतपालकम् । जगत्सेव्यं जगाद्धाम परेशं करुणाकरम् ॥ ८७ ॥

Con xin nương tựa Viṣṇu: Đấng diệt trừ khổ nạn khi được tưởng niệm trong lúc sợ hãi; Đấng che chở người quy y; Đấng đáng được cả thế gian phụng sự; nơi nương tựa của vũ trụ; Chúa Tể tối thượng; biển cả của lòng từ bi.

Verse 88

एवं स्तुतः स भगवान्विष्णुस्तेन महर्षिणा । अवाप परमां तुष्टिं शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ८८ ॥

Được vị đại hiền ấy tán dương như vậy, Đức Viṣṇu—Đấng Thế Tôn cầm ốc, đĩa và chùy—liền đạt đến niềm hoan hỷ tối thượng.

Verse 89

अयालिङ्ग्य मुनिं देवश्चतुर्भिर्दीर्घबाहुभिः । उवाच परमं प्रीत्या वरं वरय सुव्रत ॥ ८९ ॥

Ôm vị hiền triết bằng bốn cánh tay dài, Đức Chúa phán với niềm thương mến tột bậc: “Hỡi người giữ giới nguyện thanh cao, hãy chọn một ân phúc—hãy xin điều phúc lành mà ngươi ước nguyện.”

Verse 90

प्रीतोऽस्मि तपसा तेन स्तोत्रेण च तवानघ । मनसा यदभिप्रेतं वरं वरय सुव्रत ॥ ९० ॥

“Hỡi người vô tội, Ta hài lòng bởi khổ hạnh của ngươi và bởi bài tán tụng ngươi dâng lên. Hỡi người kiên định trong giới nguyện, hãy chọn một ân phúc—điều mà tâm ngươi thật sự ước muốn.”

Verse 91

मृकण्डुरूवाच । देवदेव जगन्नाथ कृतार्थोऽस्मि न संशयः । त्वद्दर्शनमपुण्यानां दुर्लभं च यतः स्मृतम् ॥ ९१ ॥

Mṛkaṇḍu thưa: “Ô Thượng Đế của chư thiên, ô Chúa tể vũ trụ, con đã được viên mãn, không còn nghi ngờ. Vì truyền tụng rằng kẻ thiếu công đức khó được chiêm bái Thánh nhan Ngài.”

Verse 92

ब्रह्माद्या यं न पश्यन्ति योगिनः संशितव्रताः । धर्मिष्टा दीक्षिताश्वापि वीतरागा विमत्सराः ॥ ९२ ॥

Ngay cả Brahmā và các chư thiên khác cũng không chiêm thấy Ngài; các yogi giữ giới nguyện nghiêm mật, những bậc chí thiện, người đã thọ pháp, kẻ lìa ái nhiễm và người không còn ganh ghét cũng vậy.

Verse 93

तं पश्यामि परं धाम किमतोऽन्यं वरं वृणे । एतेनैव कृतार्थोऽस्मि जनार्दन जगद्गुरो ॥ ९३ ॥

Con đã được chiêm ngưỡng Thánh cảnh tối thượng ấy—còn ân phúc nào khác để chọn nữa? Chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ khiến con viên mãn, ô Janārdana, bậc Đạo sư của thế gian.

Verse 94

यत्रामस्मृतिमात्रेण महापातकिनोऽपि ये । तत्पदे परमं यान्नि ते दृष्ट्वा किमुनाच्युत ॥ ९४ ॥

Trong cõi ấy, ngay cả kẻ phạm tội cực trọng, chỉ nhờ một niệm tưởng nhớ Ngài, cũng đạt đến địa vị tối thượng nơi chân sen của Ngài. Ôi Acyuta, đã được chiêm bái Ngài rồi, còn điều gì họ chẳng thể đạt?

Verse 95

श्रीभगवानुवाच । सत्यत्प्रुक्तं त्वया ब्रह्मान्प्रीतीऽस्मि तव पण्डित । मद्दर्शनं हि विफलं न कदाचिद्भविष्यति ॥ ९५ ॥

Đức Thế Tôn phán: “Này Bà-la-môn, lời ông nói quả là chân thật. Hỡi bậc học giả, Ta hoan hỷ nơi ông. Thật vậy, được chiêm kiến Ta chưa từng là vô ích—không bao giờ là uổng công.”

Verse 96

विष्णिर्भक्तकुटुम्बीति वदन्ति विवुधाः सदा । तदेव पालयिष्यामि मज्जनो नानृतं वदेत् ॥ ९६ ॥

Bậc hiền trí luôn nói: “Vishnu là người thân của các tín đồ.” Chính chân lý ấy Ta sẽ gìn giữ—người thuộc về Ta chớ bao giờ nói dối.

Verse 97

तस्मात्त्वत्तपसातुष्टो यास्यामि तव पुत्रताम् । समस्तगुणसंयुक्तो दीर्घजीवी स्वरुपवान् ॥ ९७ ॥

Vì vậy, hoan hỷ trước khổ hạnh của ông, Ta sẽ giáng sinh làm con trai ông—đầy đủ mọi đức hạnh, thọ mạng lâu dài, và mang thân tướng rạng ngời đúng pháp.

Verse 98

मम जन्म कुले यस्य तत्कुलं मोक्षगामि वै । मयि तुष्टे मुनिश्रेष्ट किमसाध्यं जगत्रये ॥ ९८ ॥

Trong gia tộc nào Ta giáng sinh, toàn bộ dòng họ ấy chắc chắn hướng đến giải thoát. Ôi bậc thánh hiền tối thượng, khi Ta đã hoan hỷ, trong ba cõi còn điều gì là không thể?

Verse 99

इत्युक्त्वा देवदेवशो मुनेरतस्य समीक्षतः । अंतर्दधे मृकण्डुश्च तपसः समवर्तत ॥ ९९ ॥

Nói xong như vậy, Đấng Tối Thượng của chư thiên, ngay trước mắt vị hiền triết, liền ẩn mất khỏi tầm nhìn; và Mṛkaṇḍu cũng bấy giờ dốc trọn thân tâm vào khổ hạnh (tapas).

Verse 100

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे भक्तिवर्णनप्रसङ्गेन मार्कण्डेयचरितारम्भो नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥

Như vậy, trong Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa, phần Pūrva-bhāga (Tiền phần), Pāda thứ nhất, chương thứ tư—mang tên “Khởi đầu truyện tích về Mārkaṇḍeya,” phát sinh trong mạch trình bày về bhakti—được kết thúc.