Adhyaya 167

Verse 1

ऑपन--माज छा अप ऋाल एकषष्ट्यधिकशततमो< ध्याय: भगवान्‌ शड्करके माहात्म्यका वर्णन वायुदेव उवाच युधिष्ठिर महाबाहो महाभाग्यं महात्मन: । रुद्राय बहुरूपाय बहुनाम्ने निबोध मे

Thần Vāyu nói: “Hỡi Yudhiṣṭhira tay mạnh, bậc hữu phúc lớn lao, hãy lắng nghe ta khi ta trình bày sự vĩ đại của Rudra—Đấng Đại Ngã, vị Chúa mang nhiều hình tướng và nhiều danh xưng.”

Verse 2

वदन्त्यग्निं महादेवं तथा स्थाणु महेश्वरम्‌ । एकाक्ष॑ त्रयम्बकं॑ चैव विश्वरूपं शिवं तथा

Thần Vāyu nói: Bậc trí gọi Đại Thần bằng nhiều danh xưng—Agni, Mahādeva, Sthāṇu, Maheśvara, Ekākṣa, Tryambaka, Viśvarūpa và Śiva.

Verse 3

द्वे तनू तस्य देवस्य वेदज्ञा ब्राह्मणा विदु: । घोरामन्यां शिवामन्यां ते तनू बहुधा पुनः

Thần Vāyu nói: “Các Bà-la-môn thông hiểu Veda biết rằng vị thần này có hai hình tướng. Một hình tướng thì dữ dội, khiến người kính sợ; hình tướng kia là Śiva—cát tường và hiền hòa. Hơn nữa, mỗi một trong hai hình tướng ấy lại còn được hiểu theo nhiều biến thể khác nhau.”

Verse 4

उग्रा घोरा तनुर्यास्य सो<न्निर्विद्युत्‌ स भास्कर: । शिवा सौम्या च या त्वस्य धर्मस्त्वापो5थ चन्द्रमा:

Thần Vāyu nói: “Hình tướng dữ dội và đáng sợ của Ngài khiến người ta kinh hãi; trong phương diện ấy, Ngài hiện ra như lửa, như sét, như mặt trời. Khác với thế là hình tướng mang danh ‘Śiva’—hiền hòa, tịch tĩnh tối thượng và cát tường; trong phương diện ấy, Ngài hiển lộ như Dharma, như nước, và như mặt trăng.”

Verse 5

आत्मनोडर्ध तु तस्याग्नि: सोमो<र्ध पुनरुच्यते । ब्रह्मचर्य चरत्येका शिवा चास्य तनुस्तथा

Vāyu nói: “Một nửa của Ngài là Agni (lửa), và nửa còn lại lại được tuyên xưng là Soma (nguyên lý mặt trăng, mát lành). Một trong những hình tướng của Ngài an trụ trong brahmacarya (hạnh thanh tịnh, kỷ luật độc thân), và hình tướng ấy cũng chính là Śiva.”

Verse 6

यास्य घोरतमा मूर्तिर्जगत्‌ संहरते तथा । ईश्वरत्वान्महत्त्वाच्च महेश्वर इति स्मृत:

Vāyu nói: “Hình tướng đáng sợ nhất của Ngài khiến thế gian đi đến sự tan rã. Và vì Ngài có quyền năng tối thượng cùng sự vĩ đại, nên Ngài được ghi nhớ với danh xưng ‘Maheśvara’ (Đại Chúa Tể).”

Verse 7

यन्निर्दहति यत्तीक्ष्णो यदुग्रो यत्‌ प्रतापवान्‌ | मांसशोणितमज्जादो यत्‌ ततो रुद्र उच्यते

Vāyu nói: “Vì Ngài thiêu đốt mọi loài, vì Ngài sắc bén tột bậc và dữ dội, vì Ngài hùng mạnh trong uy lực, và vì—như ngọn lửa của thời tận diệt—Ngài nuốt chửng cả thịt, máu và tủy, nên Ngài được gọi là ‘Rudra’.”

Verse 8

देवानां सुमहान्‌ यच्च यच्चास्य विषयो महान्‌ | यच्च विश्व महत्‌ पाति महादेवस्तत: स्मृत:,वे देवताओंमें महान्‌ हैं, उनका विषय भी महान्‌ है तथा वे महान्‌ विश्वकी रक्षा करते हैं; इसलिये “महादेव” कहलाते हैं

Vāyu nói: “Ngài vô cùng vĩ đại giữa các chư thiên; phạm vi quyền năng của Ngài rộng lớn; và Ngài che chở vũ trụ hùng vĩ này. Vì thế Ngài được ghi nhớ với danh xưng ‘Mahādeva’—Đại Thần.”

Verse 9

धूम्ररूपं च यत्तस्य धूर्जटीत्यत उच्यते । समेधयति यत्नित्यं सर्वान्‌ वै सर्वकर्मभि:

Vāyu nói: “Vì hình tướng của Ngài mang sắc khói, nên Ngài được gọi là Dhūrjaṭi. Và vì bằng mọi nghi lễ và mọi hành nghiệp, Ngài không ngừng nhóm lên và làm mạnh mẽ tất cả (các ngọn lửa tế tự và mọi công việc thiêng), nên Ngài mãi là đấng khiến mọi sự khởi sự đều hưng thịnh.”

Verse 10

दहत्यूर्ध्व स्थितो यच्च प्राणान्‌ तृणां स्थिरश्न यत्‌

Thần Vāyu nói: “Điều gì ở trên cao mà thiêu đốt; và điều gì hút cạn cả hơi thở sinh mệnh của cỏ cây—điều ấy cũng phải được hiểu đúng theo bản tính và công dụng của nó.”

Verse 11

यदस्य बहुधा रूप॑ भूतं भव्यं भवत्तथा

Vāyu nói: “Vì hình tướng của Ngài hiển lộ muôn cách—là cái đã qua, cái sẽ đến và cái đang là—hiện ra trong dáng hình của cả loài bất động lẫn loài hữu động, nên Ngài được gọi là ‘Đa Hình’ (Bahurūpa). Và vì chư thiên đều cư ngụ trong Ngài, nên Ngài được gọi là ‘Vũ Trụ Hình’ (Viśvarūpa).”

Verse 12

स्थावरं जज्जमं चैव बहुरूपस्ततः स्मृतः । विश्वे देवाश्व यत्तस्मिन्‌ विश्वरूपस्तत: स्मृत:

Vāyu nói: “Vì Đấng Duy Nhất được hiểu là hiển lộ vô số hình tướng, vừa bất động vừa hữu động—trải qua quá khứ, hiện tại và tương lai—nên Ngài được ghi nhớ là ‘Đa Hình’ (Bahurūpa). Và vì chư thiên đều cư ngụ trong Ngài, nên Ngài được ghi nhớ là ‘Vũ Trụ Hình’ (Viśvarūpa).”

Verse 13

सहस्राक्षोड्युताक्षो वा सर्वतो$क्षिमयो5पि वा । चक्षुष: प्रभवेत्‌ तेजो नास्त्यन्तो5थास्य चक्षुषाम्‌

Vāyudeva nói: “Ngài có thể được gọi là ‘Sahasrākṣa’ (ngàn mắt), hay ‘Ayutākṣa’ (vạn mắt), hoặc cả ‘Sarvato’kṣimaya’ (người có mắt khắp mọi nơi). Từ đôi mắt Ngài, hào quang không ngừng tuôn phát, và đôi mắt ấy không có giới hạn. Vì thế, những tôn hiệu ấy được đặt cho Ngài thật xứng đáng.”

Verse 14

सर्वथा यत्‌ पशून्‌ पाति तैश्व यद्‌ रमते सह । तेषामधिपतिर्यच्च तस्मात्‌ पशुपति: स्मृत:

Vāyu nói: “Vì Ngài che chở muôn loài trong mọi cách, vui thích ở giữa chúng, và đứng làm chúa tể, kẻ giám hộ của chúng, nên Ngài được ghi nhớ với danh xưng ‘Paśupati’—Chúa Tể của các loài hữu tình.”

Verse 15

नित्येन ब्रह्मचर्येण लिड्रमस्य यदा स्थितम्‌ । महयत्यस्य लोकक्न प्रियं होतन्महात्मन:

Vāyu nói: “Khi một người kiên định giữ phạm hạnh (brahmacarya) mỗi ngày và thường xuyên thờ phụng Śiva-liṅga này, thì liṅga ấy trở nên vô cùng khả ái đối với Đại Tâm Thần Śaṅkara, và khiến các cõi được tôn vinh, nâng đỡ. Ý nghĩa đạo đức là: tự chế kỷ luật đi đôi với lòng sùng kính bền bỉ đặc biệt làm Śiva hoan hỷ và đem lại phúc lành vượt ngoài lợi ích cá nhân.”

Verse 16

विग्रहं पूजयेद्‌ यो वै लिड्7ं वापि महात्मन: । लिड्ं पूजयिता नित्यं महतीं श्रियमश्नुते,जो महात्मा शंकरके श्रीविग्रह अथवा लिंगकी पूजा करता है, वह लिंगपूजक सदा बहुत बड़ी सम्पत्तिका भागी होता है

Vāyudeva nói: “Ai thờ phụng thánh tượng hoặc liṅga của bậc Đại Tâm Thần ấy (Śaṅkara), người hành giả luôn bền lòng thờ liṅga sẽ đạt được phú quý lớn lao.”

Verse 17

ऋषयश्चापि देवाश्ष गन्धर्वाप्सरसस्तथा । लिड्रमेवार्चयन्ति सम यत्‌ तदूर्ध्व समास्थितम्‌

Vāyu nói: “Các bậc hiền triết, chư thiên, cùng các Gandharva và Apsaras đều thờ phụng chính liṅga ấy, liṅga được an lập nơi thượng giới.” Câu kệ nhấn mạnh rằng ngay cả những bậc cao quý cũng tôn kính Śiva qua việc thờ liṅga; lòng cung kính ấy làm Mahādeva hoan hỷ, và Ngài—đấng thương mến người sùng tín—ban cho họ an lạc và hạnh phúc.

Verse 18

पूज्यमाने ततस्तस्मिन्‌ मोदते स महेश्वर: । सुखं ददाति प्रीतात्मा भक्तानां भक्तवत्सल:

Khi thánh biểu ấy được thờ phụng, Mahādeva (Maheśvara) liền hoan hỷ. Với tấm lòng trìu mến người sùng tín, và luôn thương yêu kẻ thờ phụng mình, Ngài—tâm ý vui thỏa—ban cho họ an lạc và hạnh phúc.

Verse 19

एष एव श्मशानेषु देवो वसति निर्दहन्‌ । यजन्ते ते जनास्तत्र वीरस्थाननिषेविण:

Vāyu nói: “Chính Thần ấy ngự nơi bãi hỏa táng, thiêu đốt (mọi điều đáng bị thiêu). Những người thờ phụng Ngài tại đó—lui tới những nơi gắn với bậc anh hùng—sẽ đạt các cõi thù thắng, là phần thưởng dành cho kẻ dũng mãnh.”

Verse 20

विषयस्थ: शरीरेषु स मृत्यु: प्राणिनामिह । स च वायु: शरीरेषु प्राणापानशरीरिणाम्‌,वे प्राणियोंके शरीरोंमें रहनेवाले और उनके मृत्युरूप हैं तथा वे ही प्राण-अपान आदि वायुके रूपसे देहके भीतर निवास करते हैं

Thần Vāyu nói: “Ngự trong thân thể các hữu tình như sức lực vận hành giữa các đối tượng của giác quan, Ngài trở thành chính Tử thần của họ ở đời này. Và cũng nguyên lý ấy, khi là Vāyu trong thân, cư trú trong các sinh linh dưới những dạng prāṇa và apāna (cùng các luồng khí sinh mệnh khác).”

Verse 21

तस्य घोराणि रूपाणि दीप्तानि च बहूनि च । लोके यान्यस्य पूज्यन्ते विप्रास्तानि विदुर्बुधा:

Thần Vāyu nói: “Ngài có nhiều hình tướng—ghê gớm và rực cháy—trong đó vô số sự hiển lộ được thờ phụng ở thế gian. Chỉ các bà-la-môn trí tuệ mới thật sự biết những hình tướng ấy.”

Verse 22

नामधेयानि देवेषु बहुन्यस्य यथार्थवत्‌ । निरुच्यन्ते महत्त्वाच्च विभुत्वात्‌ कर्मभिस्तथा,उनकी महत्ता, व्यापकता तथा दिव्य कर्मोंके अनुसार देवताओंमें उनके बहुत-से यथार्थ नाम प्रचलित हैं

Thần Vāyu nói: “Giữa các chư thiên, có nhiều danh xưng được dùng để gọi Ngài, và mỗi danh xưng đều chân thực, có ý nghĩa—phát sinh từ sự vĩ đại của Ngài, từ quyền năng bao trùm khắp nơi, và cũng từ những công hạnh thần linh của Ngài. Vì thế, truyền thống nhiều tôn hiệu không phải chỉ là thói quen, mà là sự thừa nhận rằng tên gọi phải tương xứng với phẩm tính và hành nghiệp có thật.”

Verse 23

वेदे चास्य विदुर्विप्रा: शतरुद्रीयमुत्तमम्‌ । व्यासेनोक्तं च यच्चापि उपस्थानं महात्मन:

Các bà-la-môn uyên thâm Veda biết về Ngài qua bản Śatarudrīya tối thượng, nơi xướng tụng vô số danh hiệu tôn quý của Ngài. Và đại hiền triết Vyāsa cũng đã truyền dạy bài tụng ca kính lễ dâng lên Đấng đại hồn ấy (Śiva).

Verse 24

प्रदाता सर्वलोकानां विश्व चाप्युच्यते महत्‌ । ज्येष्ठभूतं वदन्त्येनं ब्राह्यणा ऋषयो5परे

Thần Vāyu nói: “Ngài là đấng ban ân cho mọi cõi, ban cho muôn loài điều họ cầu mong. Chính vũ trụ bao la này được tuyên xưng là sự hiển lộ của Ngài. Vì thế, các bà-la-môn và các bậc hiền triết khác tôn xưng Ngài là bậc trưởng thượng nhất—nguyên sơ và tối thượng trong mọi hữu thể.”

Verse 25

प्रथमो होष देवानां मुखादग्निमजीजनत्‌ । ग्रहैर्बहुविधै: प्राणान्‌ संरुद्धानुत्सूजत्यपि

Thần Vāyu nói: “Ngài ấy là bậc tối thượng giữa chư thiên; chính từ miệng mình Ngài đã sinh ra Lửa (Agni). Ngay cả những hữu tình có sinh khí bị bức nghẹt bởi muôn thứ tai ương do các hành tinh—Ngài cũng giải thoát họ, ban sự nhẹ khổ.”

Verse 26

विमुज्चति न पुण्यात्मा शरण्य: शरणागतान्‌ । आयुरारोग्यमैश्वर्य वित्तं कामांश्व॒ पुष्कलान्‌

Thần Vāyu nói: “Bậc thiện đức, đáng làm nơi nương tựa, không bao giờ bỏ rơi kẻ đã đến cầu refuge. Với người ban chỗ nương ấy sẽ đến thọ mạng dài lâu, sức khỏe, quyền uy, tài sản, và sự viên mãn dồi dào của những ước nguyện chính đáng.”

Verse 27

शक्रादिषु च देवेषु तस्यैश्वर्यमिहोच्यते

Thần Vāyu nói: “Giữa Indra và các chư thiên khác, quyền uy tối thượng của Ngài được nói rõ tại đây.”

Verse 28

ऐश्वर्याच्चैव कामानामी श्वर: पुनरुच्यते

Thần Vāyu nói: “Và vì Ngài là cội nguồn của quyền uy và mọi điều người đời mong cầu, nên Ngài lại được xưng là Đấng Chúa Tể (Īśvara).”

Verse 29

बहुभिववविधै रूपैर्विश्व॑ं व्याप्तमिदं जगत्‌ । तस्य देवस्य यद्‌ वक्‍त्र समुद्रे वडवामुखम्‌

Thần Vāyu nói: “Toàn thể thế gian này được Thần Linh ấy thấm nhuần khắp nơi theo muôn cách, qua vô số hình tướng sai khác. Và chính ‘miệng’ của vị Thần ấy hiện ra giữa đại dương như Vaḍavā-mukha—ngọn lửa dưới biển.”

Verse 96

मनुष्यान्‌ शिवमन्विच्छंस्तस्मादेष शिव: स्मृत: । अथवा उनकी जटाका रूप धूम्र वर्णका है

Vāyu nói: “Vì Ngài tìm cầu điều cát tường, phúc lợi (śiva) cho loài người, nên Ngài được ghi nhớ với danh xưng ‘Śiva’.” Đoạn văn còn giải thích rằng, vì những lọn tóc bện (jaṭā) trên đầu Ngài có sắc như khói, nên Ngài được gọi là ‘Dhūrjaṭi’; và vì bằng mọi loại hành động, Ngài nâng đỡ sự thăng tiến của muôn người, mưu cầu điều lành cho hết thảy, nên danh hiệu ‘Śiva’ lại càng xứng đáng.

Verse 106

स्थिरलिंगश्न यन्नित्यं तस्मात्‌ स्थाणुरिति स्मृत: । ये ऊर्ध्वभागमें स्थित होकर देहधारियोंके प्राणोंका नाश करते हैं। सदा स्थिर रहते हैं और जिनका लिंग-विग्रह सदा स्थिर रहता है। इसलिये ये 'स्थाणु” कहलाते हैं

Vāyu nói: “Vì linh tượng (liṅga) của Ngài luôn bất động, vững bền, nên Ngài được ghi nhớ với danh xưng ‘Sthāṇu’—Đấng Kiên Định.”

Verse 161

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि महेश्वरमाहात्म्यं नाम एकषष्ट्यधिकशततमो< ध्याय:

Như vậy, trong Śrī Mahābhārata, thuộc Anuśāsana Parva, và đặc biệt trong phần nói về dharma của việc bố thí (dāna), chương mang nhan đề “Sự Vĩ Đại của Maheśvara” khép lại—đó là chương thứ một trăm sáu mươi mốt. Lời kết chương trang trọng đóng lại giáo huấn, đặt toàn bộ diễn từ trước đó vào truyền thống đạo lý của dāna (lòng rộng rãi) và lòng sùng kính Śiva (Maheśvara).

Verse 266

स ददाति मनुष्येभ्य: स एवाक्षिपते पुन: । पुण्यात्मा और शरणागतवत्सल तो वे इतने हैं कि शरणमें आये हुए किसी प्राणीका त्याग नहीं करते। वे ही मनुष्योंको आयु

Vāyu-deva nói: Chính Ngài là Đấng ban cho loài người, và cũng chỉ Ngài lại thu lấy. Đức hạnh và lòng thương kẻ nương tựa nơi Ngài sâu dày đến mức Ngài không bao giờ bỏ rơi bất cứ sinh linh nào đã đến xin che chở. Chính Ngài ban cho con người thọ mạng, sức khỏe, quyền uy, của cải và sự toại nguyện mọi ước muốn—và cũng chính Ngài, đến kỳ, lại rút về. Lời dạy là phải nhận biết chủ quyền của Thần linh đối với được và mất, và khi vận số đổi thay, hãy nương tựa mà không oán hờn.

Verse 276

स एव व्यापृतो नित्य॑ं त्रैलोक्यस्य शुभाशुभे । इन्द्र आदि देवताओंके पास उन्हींका दिया हुआ ऐश्वर्य बताया जाता है। तीनों लोकोंके शुभाशुभ कर्मोंका फल देनेके लिये वे ही सदा तत्पर रहते हैं

Vāyu nói: Chỉ một mình Ngài luôn đảm trách việc định đoạt điều cát tường và điều bất tường cho ba cõi. Quyền uy thấy nơi Indra và các chư thiên khác được tuyên bố là do Ngài ban. Chính Ngài không ngừng chuyên tâm phân phát quả báo của nghiệp thiện và nghiệp ác khắp mọi thế giới.

Verse 283

महेश्वरक्ष लोकानां महतामीश्वरश्ष सः । समस्त कामनाओंके अधीश्वर होनेके कारण उन्हें “ईश्वर कहते हैं और महान्‌ लोकोंके ईश्वर होनेके कारण उनका नाम “महेश्वर' हुआ है

Vāyu nói: Ngài được gọi là Īśvara vì Ngài là bậc Chúa tể tối thượng cai quản mọi dục nguyện và sự thành tựu của chúng; và vì Ngài là Chúa tể của các cõi giới vĩ đại cùng những bậc tôn quý, nên Ngài được xưng là Maheśvara.