Sukta 4
Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Āṅgirasa headings for bhaiṣajya hymns; specific r̥ṣi attribution depends on Anukramaṇī).
Devata: Kuṣṭha (as personified healing plant) allied with Soma; also implicitly the Devas as source.
Chandas: Anuṣṭubh (predominant in AV healing verses; metrical exactness may be affected by Saṃhitā sandhi).
ไภษัชยสูตรกะนี้ทำพิธีสถาปนา “กุษฐะ” — พืชสมุนไพรเยียวยาที่กำเนิดจากภูเขา — ให้เป็น “เครื่องหมายแห่งอมฤตะ” อันเทพเจ้าทรงได้มา และเป็นพันธมิตรกับโสม จึงเหมาะยิ่งในการขับไล่ตักมัน (ไข้) และฟื้นคืนกำลังชีวิต บทสรุปวางที่มาของสมุนไพรไว้ในสวรรค์ชั้นสูงสุด (ใกล้อัศวัตถะ อาสนะของเทพ) เพื่อรับรองฤทธิ์ แล้วนำอำนาจนั้นมาสู่เป้าหมายการรักษาที่เป็นรูปธรรม: ลมหายใจ (ปราณะ, วยานะ) และสายตา
Mantras
Mantra 1
कुष्ठतक्मनाशनम्। यो गि॒रिष्वजा॑यथा वी॒रुधां॒ बल॑वत्तमः । कुष्ठेहि॑ तक्मनाशन त॒क्मानं॑ ना॒शय॑न्नि॒तः
กุษฐะ (Kuṣṭha) ผู้ทำลายไข้—ผู้บังเกิดบนภูเขา ผู้ทรงพลังยิ่งในหมู่พืชสมุนไพรทั้งหลาย จงมานี่เถิด โอผู้กำจัดไข้ จงทำลายตักมัน (takman: ไข้/ไข้จับสั่น) ให้สิ้นไปจากที่นี่.
Mantra 2
सु॒प॒र्ण॒सुव॑ने गि॒रौ जा॒तं हि॒मव॑त॒स्परि॑ । धनै॑र॒भि श्रु॒त्वा य॑न्ति वि॒दुर्हि त॑क्म॒नाश॑नम्
เกิดบนภูเขา รอบ ๆ หิมวันต์ (Himavant) ณ สถานที่กำเนิดของสุปัรณะ (Suparṇa) เมื่อผู้คนได้ยินกิตติศัพท์ ก็พากันมาพร้อมทรัพย์บรรณาการ เพราะเขารู้แน่ว่ามันคือผู้กลืนกินไข้ (takmánāśanam)
Mantra 3
अ॒श्व॒त्थो दे॑व॒सद॑नस्तृ॒तीय॑स्यामि॒तो दि॒वि। तत्रा॒मृत॑स्य चक्ष॑णं दे॒वाः कुष्ठ॑मवन्वत
อัศวัตถะ (Aśvattha) คือที่ประทับของเหล่าเทพ ในสวรรค์ชั้นที่สามอันประมาณมิได้ ที่นั่นมีนิมิตแห่งความเป็นอมตะ; ที่นั่นเหล่าเทพได้ครอบครองกุษฐะ (Kuṣṭha)
Mantra 4
हि॒र॒ण्ययी॒ नौर॑चर॒द्धिर॑ण्यबन्धना दि॒वि। तत्रा॒मृत॑स्य॒ पुष्पं॑ दे॒वाः कुष्ठ॑मवन्वत
เรือทองคำแล่นไปในสวรรค์ มีสายผูกเป็นทองคำ ที่นั่นมีดอกไม้แห่งความไม่ตาย; ที่นั่นเหล่าเทพได้มาซึ่งกุษฐะ (Kuṣṭha).
Mantra 5
हि॒र॒ण्ययाः॒ पन्था॑न आस॒न्नरि॑त्राणि हिर॒ण्यया॑ । नावो॑ हिर॒ण्ययी॑रास॒न् याभिः॒ कुष्ठं॑ नि॒राव॑हन्
หนทางเป็นทองคำ ไม้พายก็เป็นทองคำ เรือทั้งหลายก็เป็นทองคำ; ด้วยสิ่งเหล่านี้พวกเขาได้ขนกุษฐะ (Kuṣṭha) ออกมาและนำไป
Mantra 6
इ॒मं मे॑ कुष्ठ॒ पूरु॑षं॒ तमा व॑ह॒ तं निष्कु॑रु । तमु॑ मे अग॒दं कृ॑धि
กุษฐะ (Kuṣṭha) เอ๋ย จงพาคนของข้ามานี่ จงปลดเขาให้เป็นอิสระ จงขับไล่ (โรค/เคราะห์) ออกไป และเพื่อข้า จงทำให้เขาเป็นอากท (agada) คือยาถอนพิษ
Mantra 7
दे॒वेभ्यो॒ अधि॑ जा॒तोऽसि॒ सोम॑स्यासि॒ सखा॑ हि॒तः । स प्रा॒णाय॑ व्या॒नाय॒ च॑क्षुषे मे अ॒स्मै मृ॑ड
ท่านบังเกิดจากเบื้องบนแห่งเหล่าเทพ; ท่านเป็นของโสมะ (Soma) เป็นสหายผู้ถูกจัดวางไว้อย่างเหมาะสมของเขา. เพื่อปราณะ (prāṇa) และวิยานะ (vyāna) ของข้า เพื่อสายตาของข้า—ขอจงเมตตาต่อบุรุษผู้นี้ ณ ที่นี้เถิด.
Mantra 8
उद॑ङ् जा॒तो हि॒मव॑तः॒ स प्रा॒च्यां नी॑यसे॒ जन॑म्। तत्र॑ कुष्ठ॑स्य॒ नामा॑न्युत्त॒मानि॒ वि भे॑जिरे
ท่านบังเกิดทางทิศเหนือแห่งหิมวันต์ (Himavant) แล้วถูกนำไปสู่ชนผู้สถิตในทิศตะวันออก. ณ ที่นั้น นามอันประเสริฐของกุษฐะ (Kuṣṭha) ได้ถูกประกาศและจัดสรรไว้โดยชอบแล้ว.
Mantra 9
उ॒त्त॒मो नाम॑ कुष्ठस्युत्त॒मो नाम॑ ते पि॒ता। यक्ष्मं॑ च॒ सर्वं॑ ना॒शय॑ त॒क्मानं॑ चार॒सं कृ॑धि
นามของกุษฐะ (Kuṣṭha) เป็นนามสูงสุด; นามของบิดาของท่านก็สูงสุดเช่นกัน. ขอท่านทำลายยักษฺมะ (yakṣma) ทั้งปวง; ให้ตักมัน (takman) สงบลงด้วย—และให้โรคอารสะ (ārasa) ยุติสิ้นเถิด.
Mantra 10
शी॒र्षा॒म॒यमु॑पह॒त्याम॒क्ष्योस्त॒न्वो॒३रपः॑ । कुष्ठ॒स्तत् सर्वं॒ निष्क॑र॒द् दैवं॑ समह॒ वृष्ण्य॑म्
เมื่อได้ปราบโรคที่ศีรษะ และโรคแห่งดวงตา และโรคแห่งกาย—จงไปให้พ้น! Kuṣṭha (กุษฐะ) ได้ขับไล่สิ่งทั้งปวงนั้นออกไปแล้ว—เคราะห์ร้ายที่เทพส่งมา ถูกกำจัดสิ้น และ (พลัง) ความแข็งแรงอันองอาจกลับคืนมา.
Frequently Asked Questions
Kuṣṭha is a medicinal plant treated as a divine power. The hymn portrays it as heaven-authorized and Soma-allied, so that its use becomes both medicine and sacred protection.
It primarily targets takman—fever—imagined as an afflicting force that must be expelled. It also asks for recovery of strength, steady breathing (prāṇa, vyāna), and clear eyesight.
Traditionally it is recited over Kuṣṭha to consecrate it, then the herb is applied by touch/rubbing or carried as a tied packet. The mantra frames the remedy as deva-derived and directs the fever to depart.
Ask anything about Sukta 4 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.