Varaha Purana - Adhyaya 86
Varaha PuranaAdhyaya 8653 Shlokas

Adhyaya 86: Description of Śākadvīpa and Kuśadvīpa (Cosmographic Geography)

Śākadvīpa-Kuśadvīpa-varṇana

Ancient-Geography

వరాహ–పృథివీ సంభాషణలో ముందరి విశ్వవర్ణనానంతరం ద్వీపఖండాల బోధనాత్మక వివరణ ప్రారంభమవుతుంది. మొదట శాకద్వీపాన్ని జంబూద్వీపానికి అనుపాతంగా, దాని చుట్టూ లవణోదక సముద్రంతో సహా చెబుతాడు; తరువాత కుశద్వీపాన్ని శాకద్వీపానికి అనుపాతంగా, దాని చుట్టూ క్షీరోద సముద్రాన్ని, అలాగే తరువాత దధిమండోద సముద్ర సూచనను పేర్కొంటాడు. కులపర్వతాలు ద్వినామాలతో, నదులు కూడా తరచుగా జంట పేర్లతో క్రమంగా లెక్కించబడతాయి. అక్కడి ప్రజలు దీర్ఘాయుష్కులు, క్షామం–వృద్ధాప్యం–వ్యాధి లేనివారిగా చెప్పి భూవ్యవస్థ స్థిరంగా, నియమబద్ధంగా ఉందని చూపుతుంది. ఇది ప్రధానంగా బ్రహ్మాండీయ భూగోళ పటసారాంశం; కర్మకాండ పంచాంగం కాదు.

Key Concepts

Dvīpa cosmography (Śākadvīpa, Kuśadvīpa) and proportional dimensions (dviguṇa-vistāra)Encircling oceans (lavaṇodaka, kṣīroda, dadhimaṇḍoda) as ecological boundariesKulaparvata catalog and dvināma (dual nomenclature) as a toponymic systemRiver systems (saptamahānadyaḥ) and hydro-ecological orderingIdealized human ecology: longevity and absence of durbhikṣa–jarā–vyādhi

In this adhyaya

People

  • VarahaSpeaksVarāha
  • PrithiviSpeaksListensPṛthivī

What happens

  1. How it opens

    In the Varāha-Pṛthivī dialogue, the discourse transitions from earlier cosmographic framing to a more schematic, instructional mapping of the dvīpa-system, beginning with Śākadvīpa and proceeding to Kuśadvīpa, emphasizing proportional dimensions and encircling oceans as cosmic boundaries.

  2. The turning point

    Varāha enumerates the spatial relations (dviguṇa-vistāra) of Śākadvīpa relative to Jambūdvīpa and Kuśadvīpa relative to Śākadvīpa, then catalogs each dvīpa’s organizing features: the surrounding oceans (lavaṇodaka, kṣīroda, and dadhimaṇḍoda), the kulaparvatas (often with dvināma/paired names), the principal rivers (including dual-named streams in Kuśadvīpa), and the central arboreal/pillar-like feature (Śākavṛkṣa; Mahākuśastamba).

  3. How it ends

    The description culminates in an idealized ecological-human order: the dvīpas are portrayed as stable, well-regulated environments where inhabitants enjoy longevity and are free from famine (durbhikṣa), aging (jarā), and disease (vyādhi), implying that cosmic proportionality and bounded hydroscapes sustain well-being.

Tirthas

Cosmographic regions and features: Śākadvīpa; Kuśadvīpa; Jambūdvīpa (as reference); oceans, Lavaṇodadhi/Lavaṇodaka (salt ocean), Kṣīroda/Kṣīrodadhi (milk ocean), Dadhimaṇḍoda (curd-like ocean). Śākadvīpa kulaparvatas/toponyms: Udaya (Śailendra), Jaladhāra, Raivataka, Śyāma, Rajata (Śāka), Ambikeya (Vibhrājasa/Kesarī). Śākadvīpa central tree: Śākavṛkṣa. Śākadvīpa rivers: Sukumārī, Kumārī, Nandā, Veṇikā, Dhenu, Ikṣumatī, Gabhasti. Kuśadvīpa kulaparvatas (dvināma): Kumuda/Vidruma; Unnata/Hema; Balāhaka/Dyutimān; Droṇa/Puṣpavān; Kaṅka/Kuśeśaya; Mahiṣa/Hari; Kakudmān/Mandara. Kuśadvīpa rivers (dvināma): Pratapā/Praveśā; Śivā/Yaśodā; Pitrā/Kṛṣṇā; Hrādinī/Candrā; Vidyutā/Śuklā; Varṇā/Vibhāvarī; Mahatī/Dhṛti. Kuśadvīpa central feature: Mahākuśastamba.

  • ShakadvipaŚākadvīpa
  • KushadvipaKuśadvīpa
  • JambudvipaJambūdvīpa
  • Lavanodadhi / LavanodakaLavaṇodadhi / Lavaṇodaka (salt ocean)
  • Kshiroda / KshirodadhiKṣīroda / Kṣīrodadhi (milk ocean)
  • DadhimandodaDadhimaṇḍoda (curd-like ocean)
  • ShakavrikshaŚākavṛkṣa (central tree of Śākadvīpa)
  • MahakushastambaMahākuśastamba (central feature of Kuśadvīpa)
  • Shakadvipa kulaparvatas: Udaya / Shailendra, Jaladhara, Raivataka, Shyama, Rajata / Shaka, Ambikeya / VibhrajasaŚākadvīpa kulaparvatas: Udaya / Śailendra, Jaladhāra, Raivataka, Śyāma, Rajata / Śāka, Ambikeya / Vibhrājasa (Kesarī)
  • Shakadvipa rivers: Sukumari, Kumari, Nanda, Venika, Dhenu, Ikshumati, GabhastiŚākadvīpa rivers: Sukumārī, Kumārī, Nandā, Veṇikā, Dhenu, Ikṣumatī, Gabhasti
  • Kushadvipa kulaparvatas: Kumuda / Vidruma, Unnata / Hema, Balahaka / Dyutiman, Drona / Pushpavan, Kanka / Kusheshaya, Mahisha / Hari, Kakudman / MandaraKuśadvīpa kulaparvatas: Kumuda / Vidruma, Unnata / Hema, Balāhaka / Dyutimān, Droṇa / Puṣpavān, Kaṅka / Kuśeśaya, Mahiṣa / Hari, Kakudmān / Mandara
  • Kushadvipa rivers: Pratapa / Pravesha, Shiva / Yashoda, Pitra / Krishna, Hradini / Chandra, Vidyuta / Shukla, Varna / Vibhavari, Mahati / DhritiKuśadvīpa rivers: Pratapā / Praveśā, Śivā / Yaśodā, Pitrā / Kṛṣṇā, Hrādinī / Candrā, Vidyutā / Śuklā, Varṇā / Vibhāvarī, Mahatī / Dhṛti
Recitation with translationVaraha Purana Adhyaya 86

Shlokas in Adhyaya 86

Verse 1

అధ్యాయము 86—ఇకపై శాకద్వీపమును గూర్చి తెలుసుకొనుడి.

Verse 2

ఇప్పుడు తృతీయమైన కుశద్వీపమును వినుడి.

Verse 3

జంబూద్వీప విస్తారమునకు రెండింతల పరిమాణముగల లవణోదక సముద్రము, సమస్త జంబూద్వీపమును రెండింతల విస్తారముతో ఆవరించియున్నది.

Verse 4

కుశద్వీపాన్ని క్షీరోదము (పాల సముద్రము) చుట్టుముట్టి ఉంది; దాని విస్తీర్ణము శాకద్వీప విస్తీర్ణానికి రెండింతలు.

Verse 5

అక్కడ పుణ్యమైన జనపదాలు ఉన్నాయి; అక్కడి వారు దీర్ఘకాలం తరువాతనే మరణిస్తారు; ఆ దేశము దుర్భిక్షం, జరా, వ్యాధి లేనిది.

Verse 6

అక్కడ కూడా ఏడు కులపర్వతాలు ఉన్నాయి.

Verse 7

ఆ ఏడు కులపర్వతాలు అక్కడే నిలిచి ఉన్నాయి; మరియు దాని ఇరువైపులా లవణసముద్రము మరియు క్షీరోదధి (పాల సముద్రము) స్థితిచెందాయి.

Verse 8

सर्वे च द्विनामानः

మరియు ఇవన్నీ ద్వినామములు (రెండు పేర్లు కలవి) అని వర్ణించబడ్డాయి.

Verse 9

तत्र च प्रागायतः शैलेन्द्र उदयो नाम पर्वतः

అక్కడ తూర్పుదిశగా విస్తరించిన ‘ఉదయ’ అనే శైలేంద్ర పర్వతము ఉంది।

Verse 10

तद् यथा — कुमुदविद्रुमेति च शोच्यते

అర్థాత్, దానిని ‘కుముద-విద్రుమ’ అని కూడా పలుకుతారు।

Verse 11

तस्यापरेण जलधारो नाम गिरिः

దాని పశ్చిమ/అపర భాగంలో ‘జలధార’ అనే గిరి ఉంది।

Verse 12

उन्नतो हेमपर्वतः सैव

అదే పర్వతము ఎత్తైనది; అదే ‘హేమపర్వత’మని కూడా అంటారు।

Verse 13

सैव चन्द्रेति कीर्तितः

అదే ‘చంద్ర’ అని కూడా కీర్తించబడింది।

Verse 14

बलाहको द्युतिमान् सैव

అదే (పర్వతం) తేజోమయమైన ‘బలాహక’ అని కూడా ప్రసిద్ధి.

Verse 15

तस्य च जलमिन्द्रो गृहीत्वा वर्षति

దాని నీటిని ఇంద్రుడు గ్రహించి వర్షాన్ని కురిపిస్తాడు.

Verse 16

तथा द्रोणः सैव पुष्पवान्

అదేవిధంగా అదే ‘ద్రోణ’ము; అదే ‘పుష్పవాన్’ (పుష్పసమృద్ధి) అని కూడా పిలువబడుతుంది.

Verse 17

तस्य पारे रैवतको नाम गिरिः

దాని అవతల ‘రైవతక’ అనే పర్వతం ఉంది.

Verse 18

कङ्कश्च पर्वतः सैव कुशेशयः॥

‘కంక’ అనే పర్వతం కూడా ఉంది; అదే ‘కుశేశయ’ అని కూడా ప్రసిద్ధి॥

Verse 19

सैव नारदो वर्ण्यते तस्मिंश्च नारदपर्वतादुत्पन्नो तस्य चापरेण श्यामो नाम गिरिः॥

అదే పర్వతం ‘నారదా’ అని వర్ణించబడింది; అక్కడ నారదపర్వతం నుండి ఉద్భవించి, దాని అవతలి వైపున ‘శ్యామ’ అనే పర్వతం ఉంది.

Verse 20

तथा षष्ठो महिषनामाः स एव हरिरित्युच्यते॥

అలాగే ఆరవది ‘మహిష’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధం; అదే ‘హరి’ అని కూడా పిలువబడుతుంది.

Verse 21

तस्मिंश्च प्रजाः श्यामत्वमापन्नाः सैव दुन्दुभिर्वर्ण्यते॥

అక్కడ ప్రజలు శ్యామవర్ణాన్ని పొందారు; అదే ‘దుందుభి’ అని వర్ణించబడింది.

Verse 22

तत्राग्निर्वसति॥

అక్కడ అగ్ని నివసిస్తాడు.

Verse 23

तस्मिन्सिद्धा इति कीर्तिताः प्रजानेकविधाः क्रीडन्तस्तस्यापरे रजतो नाम गिरिः सैव शाकोच्यते॥

అక్కడ ప్రజలు ‘సిద్ధులు’ అని కీర్తింపబడుతున్నారు—అనేక విధాలుగా క్రీడిస్తూ; మరియు దాని అవతల ‘రజత’ అనే పర్వతం ఉంది, అదే ‘శాక’ అని కూడా అంటారు.

Verse 24

सप्तमस्तु ककुद्मान्नाम सैव मन्दरः कीर्त्यते॥

ఏడవది ‘కకుద్మాన్’ అనే పేరుగల పర్వతము; అదే పర్వతము ‘మందర’ అని కూడా కీర్తించబడుతుంది.

Verse 25

तस्यापरेणाम्बिकेयः स च विभ्राजसो भण्यते॥

దాని అవతల ‘అంబికేయ’ ఉంది; అదే ‘విభ్రాజస’ అని కూడా చెప్పబడుతుంది.

Verse 26

इत्येते पर्वताः कुशद्वीपे व्यवस्थिताः एतेषां वर्षभेदो भवति द्विनामसंज्ञः॥

ఇలా ఈ పర్వతాలు కుశద్వీపంలో స్థితి చెందాయి; వీటిలో వర్షాల విభజన ద్వినామసంజ్ఞగా (రెండు పేర్లతో) ఉంటుంది.

Verse 27

स एव केसरित्युच्यते॥

అదే ‘కేసరీ’ అని పిలువబడుతుంది.

Verse 28

कुमुदस्य श्वेतमुद्भिदं तदेव कीर्त्यते

కుముదానికి చెందిన శ్వేత ఉద్భిదం (తెల్ల మొలక/ఉపశాఖ) ఏదైతే ఉందో, అదే విధంగా ప్రత్యేకంగా కీర్తించబడింది.

Verse 29

ततश्च वायुः प्रवर्तते

అనంతరం వాయువు ప్రవహించుట ప్రారంభమవుతుంది।

Verse 30

उन्नतस्य लोहितं वेणुमण्डलं तदेव भवति

ఉన్నత లక్షణానికి ఎర్రని ‘వేణుమండలం’నే అదే అని నిర్దేశించబడుతుంది।

Verse 31

गिरिणामान्येव वर्षाणि तद्यथा

ఇవే నిజంగా పర్వతనామధారిత వర్షప్రదేశాలు; యథా—

Verse 32

बलाहकस्य जीमूतं तदेव रथाकार इति

బలాహకుని జీమూతం (మేఘసమూహం)నే ‘రథాకార’ అని పిలుస్తారు।

Verse 33

उदयसुकुमारो जलधारक्षेमकमहाद्रुमेति प्रधानानि द्वितीयपर्वतनामभिरपि वक्तव्यानि

‘ఉదయసుకుమార’, ‘జలధార’, ‘క్షేమక’, ‘మహాద్రుమ’ ఇవే ప్రధానమైనవి; వీటిని ద్వితీయ పర్వతనామాలతో కూడా పేర్కొనాలి।

Verse 34

द्रोणस्य हरितं तदेव बलाधनं भवति

ద్రోణుని హరిత (లక్షణం) యేదైతే ఉందో, అదే ఖచ్చితంగా ‘బలాధన’మని పిలువబడుతుంది।

Verse 35

तस्य च मध्ये शाकवृक्षस्तत्र च सप्तमहानद्यो द्विनाम्न्यः

మరియు దాని మధ్యలో ఒక శాకవృక్షం ఉంది; అక్కడ ద్వినామములు కలిగిన ఏడు మహానదులు కూడా ఉన్నాయి।

Verse 36

कङ्कस्यापि ककुद्मान् नाम

కంకునికీ ‘కకుద్మాన్’ అనే నామం ఉంది।

Verse 37

तद्यथा सुकुमारी कुमारी नन्दा वेणिका धेनुः इक्षुमती गभस्ति इत्येता नद्यः

అనగా—సుకుమారీ, కుమారీ, నందా, వేణికా, ధేను, ఇక్షుమతీ, గభస్తి—ఇవే నదులు।

Verse 38

वृत्तिमत्तदेव मानसं महिषस्य प्रभाकरम् ।

ఆ ప్రాంతమే ‘మానసం’ అని పిలువబడుతుంది—మహిషుని ‘ప్రభాకర’మువలె ప్రకాశవంతమైనది।

Verse 39

ककुद्मतः कपिलं तदेव सङ्ख्यातं नाम ।

కకుద్మత నుండి కపిలుడు ఉద్భవిస్తాడు; ఆ దేశమే ‘సంఖ్యాత’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందింది।

Verse 40

इत्येतानि वर्षाणि ।

ఇలా ఈ వర్షాలు (భూభాగ విభాగాలు) చెప్పబడ్డాయి।

Verse 41

तत्र द्विनाम्न्यो नद्यः ।

అక్కడ నదులు రెండు పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందుతాయి।

Verse 42

प्रतपा प्रवेशा सैवोच्यते ।

ప్రతపా—‘ప్రవేశా’ అని కూడా పిలువబడే—అదే నది అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 43

द्वितीया शिवा यशोदा सा च भवति ।

రెండవది శివా; అది యశోదా అని కూడా పిలువబడుతుంది।

Verse 44

तृतीया पित्रा नाम सैव कृष्णा भण्यते ।

మూడవది ‘పిత్రా’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి; అదే నది ‘కృష్ణా’ అని కూడా పిలువబడుతుంది।

Verse 45

चतुर्थी ह्रादिनी नाम सैव चन्द्रा निगद्यते ।

నాలుగవది ‘హ్రాదినీ’ అనే నామం; అదే నది ‘చంద్రా’ అని ప్రకటించబడింది।

Verse 46

विद्युता च पञ्चमी शुक्ला सैव ।

ఐదవది ‘విద్యుతా’ అనే నామం; అదే నది ‘శుక్లా’ అని పిలువబడుతుంది।

Verse 47

वर्णा षष्ठी सैव विभावरी ।

ఆరవది ‘వర్ణా’ అనే నామం; అదే నది ‘విభావరీ’ అని పిలువబడుతుంది।

Verse 48

महती सप्तमी सा एव धृतिः ।

ఏడవది ‘మహతీ’ అనే నామం; అదే నది నిశ్చయంగా ‘ధృతి’ అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 49

एताः प्रधानाः शेषाः क्षुद्रनद्यः ।

ఇవే ప్రధాన నదులు; మిగిలినవి చిన్న చిన్న ప్రవాహాలు.

Verse 50

इत्येष कुशद्वीपस्य संनिवेशः ।

ఇట్లే కుశద్వీపపు సంనివేశం (విన్యాసం) చెప్పబడింది.

Verse 51

शाकद्वीपो द्विगुणः संनिविष्टश्च कथितः ।

శాకద్వీపం ద్విగుణ విస్తారంతో సంనివిష్టమై ఉందని చెప్పబడింది.

Verse 52

तस्य च मध्ये महाकुशस्तम्भः ।

మరియు దాని మధ్యలో మహాకుశస్తంభం స్థితమై ఉంది.

Verse 53

एष च कुशद्वीपो दधिमण्डोदेनावृतः क्षीरोदद्विगुणेन ।

ఈ కుశద్వీపం దధిమండోద సముద్రంతో ఆవరించబడి ఉంది; అది క్షీరోద సముద్రానికి ద్విగుణం.

Inside Adhyaya 86

Ritual instructions

  • BenefitThis adhyāya is primarily cosmographic instruction (dvīpa–saṃniveśa) rather than a ritual manual; its ‘benefit’ is contemplative orientation—understanding cosmic order, proportionality, and the ecological logic of bounded oceans, mountains, and rivers.

The narrative frame

  • Dialogue ToneDidactic, schematic, and catalogic (map-like enumeration rather than dramatic narration).

The emotional journey

  • Dominant RasaAdbhuta (wonder)
  • Emotional ProgressionCuriosity about cosmic layout → orderly enumeration of dvīpas, oceans, mountains, and rivers → settling into a sense of stability and abundance through the depiction of famine- and disease-free regions.

Planning a pilgrimage

  • Visit FeasibilityNot directly visitable as terrestrial pilgrimage sites in the conventional sense; Śākadvīpa and Kuśadvīpa function as Purāṇic cosmographic regions. Engagement is best approached through study, recitation, and comparative Purāṇic cosmology rather than physical travel.

Frequently Asked Questions

The chapter primarily instructs through cosmographic ordering: it presents a model of terrestrial stability in which oceans, mountains, rivers, and central trees form a regulated system. The idealized description of regions free from famine (durbhikṣa), aging (jarā), and disease (vyādhi) implies that well-ordered environments correspond to well-being, offering an indirect ecological-ethical frame rather than explicit moral rules.

No explicit chronological markers (tithi, māsa, ṛtu, or lunar/seasonal timings) are stated in the supplied passage. The content is descriptive geography (dvīpa–saṁniveśa) rather than a ritual or calendrical prescription.

Environmental balance is conveyed via spatial proportionality (dviguṇa relations between dvīpas), bounded hydroscapes (salt, milk, and curd-like oceans), and systematic hydrography (named rivers) anchored by mountain ranges and central arboreal features (Śākavṛkṣa; Mahākuśastamba). The text’s emphasis on regions without scarcity or disease frames a stable terrestrial design as conducive to sustainable life.

The passage does not cite human dynasties or royal genealogies. It references cosmographic and eponymic names (e.g., Nārada as a mountain-name association; Indra in relation to rainfall), functioning as mythic-cultural identifiers within the geographic schema rather than as historical lineages.

Ask anything about Adhyaya 86 of the Varaha Purana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play