Adhyaya 86: Description of Śākadvīpa and Kuśadvīpa (Cosmographic Geography)

Verse 1

অধ্যায় ৮৬: এতিয়া পৰৱৰ্তীভাৱে শাকদ্বীপ বুজি লোৱা।

Verse 2

এতিয়া তৃতীয় কুশদ্বীপ শুনা।

Verse 3

জম্বুদ্বীপৰ বিস্তাৰৰ দ্বিগুণ পৰিধি-যুক্ত লৱণজল সাগৰে সমগ্ৰ জম্বুদ্বীপক দ্বিগুণকৈ আৱৰি আছে।

Verse 4

কুশদ্বীপেৰে পৰিবেষ্টিত ক্ষীৰোদ (দুধ-সাগৰ) আছে, যাৰ পৰিধি শাকদ্বীপৰ বিস্তাৰৰ দ্বিগুণ।

Verse 5

তাত পুণ্যময় জনপদ আছে; লোকসকল দীঘল সময় জীয়াই থাকে, আৰু এই দেশ দুৰ্ভিক্ষ, জৰা আৰু ব্যাধিৰ পৰা মুক্ত।

Verse 6

তাতো সাতটা কুল-পৰ্বত আছে।

Verse 7

সেই সাত কুল-পৰ্বত তাতেই স্থিৰ থাকে; আৰু তাৰ দুয়োফালে লৱণ-সাগৰ, ক্ষীৰ-সাগৰ আৰু দধি-সাগৰ সুসংস্থিত।

Verse 8

सर्वे च द्विनामानः

আৰু এই সকলোকে দ্বিনাম (দুটা নামযুক্ত) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

Verse 9

तत्र च प्रागायतः शैलेन्द्र उदयो नाम पर्वतः

তাত পূব দিশলৈ বিস্তাৰিত ‘উদয়’ নামৰ শৈলেন্দ্ৰ পৰ্বত আছে।

Verse 10

तद् यथा — कुमुदविद्रुमेति च शोच्यते

অৰ্থাৎ, তাক ‘কুমুদ-বিদ্ৰুম’ বুলিও কোৱা হয়।

Verse 11

तस्यापरेण जलधारो नाम गिरिः

তাৰ অপৰ/পশ্চিম ফালে ‘জলধাৰ’ নামৰ গিৰি আছে।

Verse 12

उन्नतो हेमपर्वतः सैव

সেই পৰ্বত উন্নত; সেয়াই ‘হেমপৰ্বত’ও।

Verse 13

सैव चन्द्रेति कीर्तितः

সেয়াই ‘চন্দ্ৰ’ নামেৰেও কীৰ্তিত।

Verse 14

बलाहको द्युतिमान् सैव

সেই (পৰ্বত) দ্যুতিমান ‘বলাহক’ বুলিও প্ৰসিদ্ধ।

Verse 15

तस्य च जलमिन्द्रो गृहीत्वा वर्षति

তাৰ জল গ্ৰহণ কৰি ইন্দ্ৰে বৰষুণ বৰ্ষণ কৰায়।

Verse 16

तथा द्रोणः सैव पुष्पवान्

তদ্ৰূপ সেই (পৰ্বত) ‘দ্ৰোণ’; আৰু সেইয়ে ‘পুষ্পবান’ (পুষ্পসমৃদ্ধ) বুলিও কোৱা হয়।

Verse 17

तस्य पारे रैवतको नाम गिरिः

তাৰ পাৰত ‘ৰৈৱতক’ নামৰ এটা গিৰি আছে।

Verse 18

कङ्कश्च पर्वतः सैव कुशेशयः॥

তাত কঙ্ক নামে এক পৰ্বত আছে; সেই একে পৰ্বতকেই কুশেশয় বুলিও জনা যায়।

Verse 19

सैव नारदो वर्ण्यते तस्मिंश्च नारदपर्वतादुत्पन्नो तस्य चापरेण श्यामो नाम गिरिः॥

সেই একে পৰ্বতক নাৰদা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হয়; আৰু তাত নাৰদপৰ্বতৰ পৰা উৎপন্ন হৈ, তাৰ ওপৰ-পাৰে শ্যাম নামে এক গিৰি আছে।

Verse 20

तथा षष्ठो महिषनामाः स एव हरिरित्युच्यते॥

তদ্ৰূপে ষষ্ঠটোৰ নাম মহিষ; সেই একেটাকেই হৰি বুলিও কোৱা হয়।

Verse 21

तस्मिंश्च प्रजाः श्यामत्वमापन्नाः सैव दुन्दुभिर्वर्ण्यते॥

আৰু তাত প্ৰজাসকলে শ্যাম বৰ্ণ গ্ৰহণ কৰিছে; সেই একে (স্থান/লক্ষণ)কেই দুন্দুভি বুলিও বৰ্ণনা কৰা হয়।

Verse 22

तत्राग्निर्वसति॥

তাত অগ্নিদেৱ বাস কৰে।

Verse 23

तस्मिन्सिद्धा इति कीर्तिताः प्रजानेकविधाः क्रीडन्तस्तस्यापरे रजतो नाम गिरिः सैव शाकोच्यते॥

তাত লোকসকল ‘সিদ্ধ’ বুলি খ্যাত; নানা প্ৰকাৰৰ হৈ ক্ৰীড়া কৰি থাকে। তাৰ ওপাৰে ‘ৰজত’ নামৰ পৰ্বত আছে, যাক ‘শাক’ বুলিও কোৱা হয়।

Verse 24

सप्तमस्तु ककुद्मान्नाम सैव मन्दरः कीर्त्यते॥

কিন্তু সপ্তমটো ‘ককুদ্মান’ নামে; সেই একেই ‘মন্দর’ বুলি খ্যাত।

Verse 25

तस्यापरेणाम्बिकेयः स च विभ्राजसो भण्यते॥

তাৰ ওপাৰে ‘অম্বিকেয়’ আছে; আৰু সেই একেই ‘বিভ্ৰাজস’ বুলিও কোৱা হয়।

Verse 26

इत्येते पर्वताः कुशद्वीपे व्यवस्थिताः एतेषां वर्षभेदो भवति द्विनामसंज्ञः॥

এইদৰে এই পৰ্বতসমূহ কুশদ্বীপত অৱস্থিত। ইয়াৰ মাজত বৰ্ষসমূহৰ বিভাজন আছে, যি দ্বিনাম-সঞ্জ্ঞাৰে চিহ্নিত।

Verse 27

स एव केसरित्युच्यते॥

সেই একেই ‘কেসৰী’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 28

कुमुदस्य श्वेतमुद्भिदं तदेव कीर्त्यते

কুমুদৰ যি শ্বেত উদ্ভিদ্ (বগা অঙ্কুৰ/উপশাখা), তাকেই তেনেদৰে বিশেষকৈ উল্লেখ কৰা হৈছে।

Verse 29

ततश्च वायुः प्रवर्तते

তাৰ পাছত বায়ু প্ৰবাহিত হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে।

Verse 30

उन्नतस्य लोहितं वेणुमण्डलं तदेव भवति

উন্নত লক্ষণৰ বাবে ৰক্তিম ‘ৱেণুমণ্ডল’ই ঠিক সেইবুলিয়েই নিৰ্ধাৰিত হয়।

Verse 31

गिरिणामान्येव वर्षाणि तद्यथा

এইবোৰেই সঁচাকৈ পৰ্বত-নামধাৰী বৰ্ষ (প্ৰদেশ); যথা—

Verse 32

बलाहकस्य जीमूतं तदेव रथाकार इति

বলাহকৰ জীমূত (মেঘসমূহ)কেই ‘ৰথাকার’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 33

उदयसुकुमारो जलधारक्षेमकमहाद्रुमेति प्रधानानि द्वितीयपर्वतनामभिरपि वक्तव्यानि

‘উদয়সুকুমাৰ’, ‘জলধাৰ’, ‘ক্ষেমক’ আৰু ‘মহাদ্ৰুম’—এইবোৰেই প্ৰধান; দ্বিতীয় পৰ্বত-নামেও ক’ব লাগে।

Verse 34

द्रोणस्य हरितं तदेव बलाधनं भवति

দ্ৰোণৰ যি হৰিত (লক্ষণ), সেয়াই নিখুঁতভাৱে ‘বলাধন’ বুলি অভিহিত হয়।

Verse 35

तस्य च मध्ये शाकवृक्षस्तत्र च सप्तमहानद्यो द्विनाम्न्यः

আৰু তাৰ মাজভাগত এটা শাকবৃক্ষ আছে; তাতেই দুটা নামধাৰী সাতখন মহানদীও আছে।

Verse 36

कङ्कस्यापि ककुद्मान् नाम

আৰু কঙ্কৰ বাবেও ‘ককুদ্মান্’ নাম আছে।

Verse 37

तद्यथा सुकुमारी कुमारी नन्दा वेणिका धेनुः इक्षुमती गभस्ति इत्येता नद्यः

যথা—সুকুমাৰী, কুমাৰী, নন্দা, বেণিকা, ধেনু, ইক্ষুমতী, গভস্তি—এই নদীসমূহ।

Verse 38

वृत्तिमत्तदेव मानसं महिषस्य प्रभाकरम् ।

সেই অঞ্চলকেই ‘মানসম’ বুলি কোৱা হয়—মহিষৰ ‘প্ৰভাকৰ’ সদৃশ সূৰ্যসম দীপ্তিত উজ্জ্বল।

Verse 39

ककुद्मतः कपिलं तदेव सङ्ख्यातं नाम ।

ককুদ্মতৰ পৰা কপিল উৎপন্ন হয়; সেই দেশেই ‘সংখ্যাত’ নামৰে পৰিচিত।

Verse 40

इत्येतानि वर्षाणि ।

এইদৰে, এইবোৰেই বৰ্ষ (ভূ-ভাগ বিভাজন)।

Verse 41

तत्र द्विनाम्न्यो नद्यः ।

তাত নদীবোৰৰ দুটা দুটা নাম আছে।

Verse 42

प्रतपा प्रवेशा सैवोच्यते ।

‘প্ৰতপা’—যাক ‘প্ৰৱেশা’ বুলিও কোৱা হয়—এই একে নদী সেইদৰে নামকৰণ কৰা।

Verse 43

द्वितीया शिवा यशोदा सा च भवति ।

দ্বিতীয়খন শিৱা; সেয়া যশোদা বুলিও পৰিচিত।

Verse 44

तृतीया पित्रा नाम सैव कृष्णा भण्यते ।

তৃতীয়টোৰ নাম ‘পিত্ৰা’; সেই একে নদী ‘কৃষ্ণা’ বুলিও কোৱা হয়।

Verse 45

चतुर्थी ह्रादिनी नाम सैव चन्द्रा निगद्यते ।

চতুৰ্থটোৰ নাম ‘হ্ৰাদিনী’; সেই একে নদী ‘চন্দ্ৰা’ বুলি ঘোষণা কৰা হয়।

Verse 46

विद्युता च पञ्चमी शुक्ला सैव ।

পঞ্চমটোৰ নাম ‘বিদ্যুতা’; সেই একে নদী ‘শুক্লা’ বুলিও কোৱা হয়।

Verse 47

वर्णा षष्ठी सैव विभावरी ।

ষষ্ঠটোৰ নাম ‘বৰ্ণা’; সেই একে নদী ‘বিভাৱৰী’ বুলিও কোৱা হয়।

Verse 48

महती सप्तमी सा एव धृतिः ।

সপ্তমটোৰ নাম ‘মহতী’; সেই একে নদী নিশ্চিতভাৱে ‘ধৃতি’ বুলিও কোৱা হয়।

Verse 49

एताः प्रधानाः शेषाः क्षुद्रनद्यः ।

এইবোৰেই প্ৰধান নদী; বাকীবোৰ সৰু সৰু সোঁতধাৰা।

Verse 50

इत्येष कुशद्वीपस्य संनिवेशः ।

এইদৰে কুশদ্বীপৰ সংনিবেশ (বিন্যাস) কোৱা হ’ল।

Verse 51

शाकद्वीपो द्विगुणः संनिविष्टश्च कथितः ।

শাকদ্বীপ দ্বিগুণ বিস্তাৰে সংনিবিষ্ট বুলি কোৱা হয়।

Verse 52

तस्य च मध्ये महाकुशस्तम्भः ।

আৰু তাৰ মাজত মহাকুশস্তম্ভ অৱস্থিত।

Verse 53

एष च कुशद्वीपो दधिमण्डोदेनावृतः क्षीरोदद्विगुणेन ।

আৰু এই কুশদ্বীপ দধিমণ্ডোদ (দধিৰ মাঁঠা) সাগৰে আৱৃত, যি ক্ষীৰসাগৰৰ পৰিমাণৰ দ্বিগুণ।