Adhyaya 86: Description of Śākadvīpa and Kuśadvīpa (Cosmographic Geography)
Śākadvīpa–Kuśadvīpa-varṇana
Ancient-Geography
വരാഹ–പൃഥിവി സംവാദത്തിൽ മുൻപ് പറഞ്ഞ ലോകഘടനയ്ക്കുശേഷം ദ്വീപഖണ്ഡങ്ങളുടെ ഉപദേശാത്മക വിവരണം ആരംഭിക്കുന്നു. ആദ്യം ശാകദ്വീപം ജംബൂദ്വീപിനോടുള്ള അനുപാതത്തിൽ, അതിനെ ചുറ്റിയ ലവണോദക സമുദ്രത്തോടുകൂടി പറയുന്നു; തുടർന്ന് കുശദ്വീപം ശാകദ്വീപിനോടുള്ള അനുപാതത്തിൽ, അതിനെ ചുറ്റിയ ക്ഷീരോദ സമുദ്രവും, പിന്നെ ദധിമണ്ഡോദ സമുദ്രത്തിന്റെ സൂചനയും വരുന്നു. കുലപർവതങ്ങൾ ദ്വിനാമങ്ങളോടെ, നദികളും പലപ്പോഴും ഇരട്ടനാമങ്ങളോടെ ക്രമമായി പട്ടികപ്പെടുത്തുന്നു. അവിടെയുള്ള ജനങ്ങൾ ദീർഘായുസ്സുള്ളവർ, ക്ഷാമം–ജര–വ്യാധി ഇല്ലാത്തവർ എന്നിങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭൂവ്യവസ്ഥ സ്ഥിരവും ക്രമബദ്ധവുമാണെന്ന് കാണിക്കുന്നു. ഇത് പ്രധാനമായും ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ ഭൂഗോളത്തിന്റെ രൂപരേഖ; ആചാരപഞ്ചാംഗമല്ല.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 86
Verse 1
അധ്യായം 86—ഇതിനുശേഷം ശാകദ്വീപത്തെ അറിയുക.
Verse 2
ഇപ്പോൾ മൂന്നാമത്തേതായ കുശദ്വീപത്തെ കേൾക്കുക.
Verse 3
ജംബൂദ്വീപിന്റെ വിസ്താരത്തിന്റെ ഇരട്ടിയളവിൽ ലവണോദക (ഉപ്പുസമുദ്രം) നിലകൊള്ളുന്നു; അത് സമസ്ത ജംബൂദ്വീപിനെയും ഇരട്ടിവിസ്താരത്തിൽ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു.
Verse 4
കുശദ്വീപത്തെ ക്ഷീരോദം (പാൽസമുദ്രം) ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ വ്യാപ്തി ശാകദ്വീപത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയുടെ ഇരട്ടിയാണ്.
Verse 5
അവിടെ പുണ്യജനപദങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവിടെയുള്ളവർ ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷമേ മരണമടയൂ; ആ ദേശം ദുര്ഭിക്ഷം, ജര, വ്യാധി എന്നിവയില്ലാത്തതാണ്.
Verse 6
അവിടെയും ഏഴ് കുലപർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്.
Verse 7
ആ ഏഴ് കുലപർവതങ്ങളും അവിടെയേ നിലകൊള്ളുന്നു; അതിന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലും ലവണസമുദ്രവും ക്ഷീരോദധി (പാൽസമുദ്രം)യും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
Verse 8
सर्वे च द्विनामानः
ഇവയെല്ലാം ദ്വിനാമങ്ങൾ (രണ്ടു പേരുള്ളവ) എന്നു വിവരണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
Verse 9
तत्र च प्रागायतः शैलेन्द्र उदयो नाम पर्वतः
അവിടെ കിഴക്കോട്ടു നീളുന്ന ‘ഉദയ’ എന്ന ശൈലേന്ദ്ര പർവ്വതം ഉണ്ട്।
Verse 10
तद् यथा — कुमुदविद्रुमेति च शोच्यते
അർത്ഥം: അതിനെ ‘കുമുദ-വിദ്രുമ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 11
तस्यापरेण जलधारो नाम गिरिः
അതിന്റെ പടിഞ്ഞാറ്/അപരഭാഗത്ത് ‘ജലധാര’ എന്ന പർവ്വതം ഉണ്ട്।
Verse 12
उन्नतो हेमपर्वतः सैव
അതേ പർവ്വതം ഉയർന്നതാണ്; അതേ ‘ഹേമപർവ്വതം’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു।
Verse 13
सैव चन्द्रेति कीर्तितः
അതേ ‘ചന്ദ്ര’ എന്ന പേരിലും കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 14
बलाहको द्युतिमान् सैव
അതേ (പർവ്വതം) ദ്യുതിമാനായ ‘ബലാഹക’ എന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്.
Verse 15
तस्य च जलमिन्द्रो गृहीत्वा वर्षति
അതിന്റെ ജലം ഇന്ദ്രൻ ഏറ്റെടുത്തു മഴ പെയ്യിക്കുന്നു.
Verse 16
तथा द्रोणः सैव पुष्पवान्
അതുപോലെ അതേ (പർവ്വതം) ‘ദ്രോണം’; അതേ ‘പുഷ്പവാൻ’ (പുഷ്പസമൃദ്ധൻ) എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 17
तस्य पारे रैवतको नाम गिरिः
അതിന്റെ അപ്പുറം ‘റൈവതക’ എന്ന പേരുള്ള ഒരു പർവ്വതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
Verse 18
कङ्कश्च पर्वतः सैव कुशेशयः॥
‘കങ്ക’ എന്നൊരു പർവ്വതവും ഉണ്ട്; അതേ പർവ്വതം ‘കുശേശയ’ എന്ന പേരിലും പ്രസിദ്ധമാണ്॥
Verse 19
सैव नारदो वर्ण्यते तस्मिंश्च नारदपर्वतादुत्पन्नो तस्य चापरेण श्यामो नाम गिरिः॥
അതേ പർവ്വതം ‘നാരദാ’ എന്നു വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു; അവിടെ നാരദപർവ്വതത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച്, അതിന്റെ അപ്പുറത്ത് ‘ശ്യാമ’ എന്നൊരു ഗിരിയുണ്ട്.
Verse 20
तथा षष्ठो महिषनामाः स एव हरिरित्युच्यते॥
അതുപോലെ ആറാമത്തേതിന് ‘മഹിഷ’ എന്ന നാമം; അതേ തന്നെയാണ് ‘ഹരി’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
Verse 21
तस्मिंश्च प्रजाः श्यामत्वमापन्नाः सैव दुन्दुभिर्वर्ण्यते॥
അവിടെ പ്രജകൾ ശ്യാമവർണ്ണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അതേ തന്നെയാണ് ‘ദുന്ദുഭി’ എന്നു വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നത്.
Verse 22
तत्राग्निर्वसति॥
അവിടെ അഗ്നി വസിക്കുന്നു.
Verse 23
तस्मिन्सिद्धा इति कीर्तिताः प्रजानेकविधाः क्रीडन्तस्तस्यापरे रजतो नाम गिरिः सैव शाकोच्यते॥
അവിടെ പ്രജകൾ ‘സിദ്ധർ’ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു—നാനാവിധരായി ക്രീഡിച്ചുകൊണ്ട്; അതിന്റെ അപ്പുറത്ത് ‘രജത’ എന്നൊരു ഗിരിയുണ്ട്, അതേ തന്നെയാണ് ‘ശാക’ എന്നും പറയപ്പെടുന്നത്.
Verse 24
सप्तमस्तु ककुद्मान्नाम सैव मन्दरः कीर्त्यते॥
ഏഴാമത്തേതിന് ‘കകുദ്മാൻ’ എന്ന നാമം; അതേ പർവ്വതം ‘മന്ദര’ എന്നായും കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 25
तस्यापरेणाम्बिकेयः स च विभ्राजसो भण्यते॥
അതിന്റെ അപ്പുറത്ത് ‘അംബികേയ’; അതേത് ‘വിഭ്രാജസ’ എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
Verse 26
इत्येते पर्वताः कुशद्वीपे व्यवस्थिताः एतेषां वर्षभेदो भवति द्विनामसंज्ञः॥
ഇങ്ങനെ ഈ പർവ്വതങ്ങൾ കുശദ്വീപിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ഇവയിൽ വർഷവിഭാഗം ദ്വിനാമസഞ്ജ്ഞ (ഇരട്ടനാമ) ലക്ഷണത്തോടെയാണ്.
Verse 27
स एव केसरित्युच्यते॥
അതേത് ‘കേസരി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 28
कुमुदस्य श्वेतमुद्भिदं तदेव कीर्त्यते
കുമുദത്തിന്റെ ശ്വേത ഉദ്ഭിദം (വെളുത്ത മുള/ഉപശാഖ) ഏതാണ്, അതേ തന്നെയാണ് അങ്ങനെ പ്രത്യേകമായി കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നത്.
Verse 29
ततश्च वायुः प्रवर्तते
അതിനുശേഷം വായു പ്രവഹിക്കാൻ ആരംഭിക്കുന്നു।
Verse 30
उन्नतस्य लोहितं वेणुमण्डलं तदेव भवति
ഉന്നത ലക്ഷണത്തിനായി ചുവപ്പുനിറമുള്ള ‘വേണുമണ്ഡലം’ തന്നെയാണ് അതെന്നു നിർണ്ണയിക്കുന്നു।
Verse 31
गिरिणामान्येव वर्षाणि तद्यथा
ഇവ തന്നെയാണ് പർവ്വതനാമധാരികളായ വർഷപ്രദേശങ്ങൾ; യഥാ—
Verse 32
बलाहकस्य जीमूतं तदेव रथाकार इति
ബലാഹകന്റെ ജീമൂതം (മേഘസമൂഹം) തന്നെയാണ് ‘രഥാകാര’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്।
Verse 33
उदयसुकुमारो जलधारक्षेमकमहाद्रुमेति प्रधानानि द्वितीयपर्वतनामभिरपि वक्तव्यानि
‘ഉദയസുകുമാര’, ‘ജലധാര’, ‘ക്ഷേമക’, ‘മഹാദ്രുമ’ ഇവയാണ് പ്രധാനങ്ങൾ; ഇവയെ ദ്വിതീയ പർവ്വതനാമങ്ങളാലും പ്രസ്താവിക്കണം।
Verse 34
द्रोणस्य हरितं तदेव बलाधनं भवति
ദ്രോണന്റെ ഹരിത (ലക്ഷണം) തന്നെയാണ് കൃത്യമായി ‘ബലാധനം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്।
Verse 35
तस्य च मध्ये शाकवृक्षस्तत्र च सप्तमहानद्यो द्विनाम्न्यः
അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഒരു ശാകവൃക്ഷം ഉണ്ട്; അവിടെ രണ്ടുപേരുകളുള്ള ഏഴ് മഹാനദികളും ഉണ്ട്।
Verse 36
कङ्कस्यापि ककुद्मान् नाम
കങ്കനുമുപരി ‘കകുദ്മാൻ’ എന്ന നാമം ഉണ്ട്।
Verse 37
तद्यथा सुकुमारी कुमारी नन्दा वेणिका धेनुः इक्षुमती गभस्ति इत्येता नद्यः
അതായത്—സുകുമാരീ, കുമാരീ, നന്ദാ, വേണികാ, ധേനു, ഇക്ഷുമതീ, ഗഭസ്തി—ഇവയാണ് നദികൾ।
Verse 38
वृत्तिमत्तदेव मानसं महिषस्य प्रभाकरम् ।
ആ പ്രദേശം തന്നെയാണ് ‘മാനസം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്—മഹിഷന്റെ ‘പ്രഭാകര’ത്തെപ്പോലെ ദീപ്തിമാൻ।
Verse 39
ककुद्मतः कपिलं तदेव सङ्ख्यातं नाम ।
കകുദ്മതിൽ നിന്നു കപിലൻ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ആ ദേശം തന്നെയാണ് ‘സംഖ്യാത’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധം।
Verse 40
इत्येतानि वर्षाणि ।
ഇങ്ങനെ ഈ വർഷങ്ങൾ (ഭൂവിഭാഗങ്ങൾ) പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു।
Verse 41
तत्र द्विनाम्न्यो नद्यः ।
അവിടെ നദികൾക്ക് രണ്ടു നാമങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കുന്നു।
Verse 42
प्रतपा प्रवेशा सैवोच्यते ।
പ്രതപാ—‘പ്രവേശാ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്ന—അതേ നദിയാണെന്ന് പറയുന്നു।
Verse 43
द्वितीया शिवा यशोदा सा च भवति ।
രണ്ടാമത്തേത് ശിവാ; അതിനെ യശോദാ എന്നും വിളിക്കുന്നു।
Verse 44
तृतीया पित्रा नाम सैव कृष्णा भण्यते ।
മൂന്നാമത്തേതിന് ‘പിത്രാ’ എന്ന നാമം; അതേ നദി ‘കൃഷ്ണാ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 45
चतुर्थी ह्रादिनी नाम सैव चन्द्रा निगद्यते ।
നാലാമത്തേതിന് ‘ഹ്രാദിനീ’ എന്ന നാമം; അതേ നദി ‘ചന്ദ്രാ’ എന്നും പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।
Verse 46
विद्युता च पञ्चमी शुक्ला सैव ।
അഞ്ചാമത്തേതിന് ‘വിദ്യുതാ’ എന്ന നാമം; അതേ നദി ‘ശുക്ലാ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 47
वर्णा षष्ठी सैव विभावरी ।
ആറാമത്തേതിന് ‘വർണാ’ എന്ന നാമം; അതേ നദി ‘വിഭാവരീ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 48
महती सप्तमी सा एव धृतिः ।
ഏഴാമത്തേതിന് ‘മഹതീ’ എന്ന നാമം; അതേ നദി നിശ്ചയമായി ‘ധൃതി’ എന്നും പറയപ്പെടുന്നു।
Verse 49
एताः प्रधानाः शेषाः क्षुद्रनद्यः ।
ഇവയാണ് പ്രധാന നദികൾ; ശേഷിക്കുന്നവ ചെറു ചെറു ഒഴുക്കുകളാണ്.
Verse 50
इत्येष कुशद्वीपस्य संनिवेशः ।
ഇങ്ങനെ കുശദ്വീപിന്റെ സംനിവേശം (വിന്യാസം) പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 51
शाकद्वीपो द्विगुणः संनिविष्टश्च कथितः ।
ശാകദ്വീപം ഇരട്ട അളവിൽ സംനിവിഷ്ടമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
Verse 52
तस्य च मध्ये महाकुशस्तम्भः ।
അതിന്റെ മധ്യത്തിൽ മഹാകുശസ്തംഭം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
Verse 53
एष च कुशद्वीपो दधिमण्डोदेनावृतः क्षीरोदद्विगुणेन ।
ഈ കുശദ്വീപം ദധിമണ്ഡോദ സമുദ്രം ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു; അത് ക്ഷീരോദ സമുദ്രത്തിന്റെ ഇരട്ട അളവാണ്.
Frequently Asked Questions
The chapter primarily instructs through cosmographic ordering: it presents a model of terrestrial stability in which oceans, mountains, rivers, and central trees form a regulated system. The idealized description of regions free from famine (durbhikṣa), aging (jarā), and disease (vyādhi) implies that well-ordered environments correspond to well-being, offering an indirect ecological-ethical frame rather than explicit moral rules.
No explicit chronological markers (tithi, māsa, ṛtu, or lunar/seasonal timings) are stated in the supplied passage. The content is descriptive geography (dvīpa–saṁniveśa) rather than a ritual or calendrical prescription.
Environmental balance is conveyed via spatial proportionality (dviguṇa relations between dvīpas), bounded hydroscapes (salt, milk, and curd-like oceans), and systematic hydrography (named rivers) anchored by mountain ranges and central arboreal features (Śākavṛkṣa; Mahākuśastamba). The text’s emphasis on regions without scarcity or disease frames a stable terrestrial design as conducive to sustainable life.
The passage does not cite human dynasties or royal genealogies. It references cosmographic and eponymic names (e.g., Nārada as a mountain-name association; Indra in relation to rainfall), functioning as mythic-cultural identifiers within the geographic schema rather than as historical lineages.