Adhyaya 125: The Cycle of Māyā (Illusory Causation and Perceptual Reversal)

Verse 1

अथ मायाचक्रम् ॥ सूत उवाच ॥ श्रुत्वा षडृतुकर्माणि पृथिवी संशितव्रता ॥ ततो नारायणं भूयः प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥

ఇప్పుడు మాయాచక్రం. సూతుడు పలికెను— ఆరు ఋతుల కర్తవ్యాలను విని, వ్రతంలో దృఢమైన పృథివి; ఆపై వసుంధర మరల నారాయణునికి ప్రత్యుత్తరముగా పలికెను.

Verse 2

मङ्गल्याश्च पवित्राश्च ये त्वया समुदाहृताः ॥ मम लोकेषु विख्याता मनः प्रह्लादयन्ति ते ॥

నీవు ఉపదేశించిన బోధనలు మంగళకరమూ పవిత్రమూ; అవి నా లోకాలలో ప్రసిద్ధమైనవి, అవి మనస్సును ఆనందింపజేస్తాయి.

Verse 3

श्रुत्वा त्वेतानि कर्माणि त्वन्मुखोक्तानि माधव ॥ जातास्मि निर्मला देव शशाङ्क इव शारदः ॥

హే మాధవా, నీ ముఖమునుండి పలికిన ఈ కర్తవ్యాలను విని, హే దేవా, నేను నిర్మలమయ్యాను—శరదృతువులోని చంద్రునివలె.

Verse 4

एतन्मे परमं गुह्यं परं कौतूहलं तथा ॥ मम चैव हितार्थाय त्वं विष्णो वक्तुमर्हसि ॥

ఇది నా పరమ గూఢమైన ప్రశ్న, అత్యున్నత కుతూహలం కూడా; నా హితార్థం, హే విష్ణో, నీవే దీనిని చెప్పవలసినవాడవు।

Verse 5

यामेनां भाषसे देव मम मायेत्य नित्यशः ॥ का माया कीदृशी विष्णो किं वा मायेत्य चोच्यते ॥

హే దేవా, నీవు నిత్యం ‘నా మాయ’ అని చెప్పేదే—ఆ మాయ ఏమిటి, ఏ విధమైనది, హే విష్ణో, మరియు దానిని ‘మాయ’ అని ఎందుకు అంటారు?

Verse 6

ज्ञातुमिच्छामि मायार्थं रहस्यं परमुत्तमम् ॥ ततस्तस्य वचः श्रुत्वा विष्णुर्मायाकरण्डकः ॥

మాయ యొక్క అర్థాన్ని—ఈ పరమోత్తమ రహస్యాన్ని—నేను తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను; అప్పుడు ఆమె మాటలు విని, మాయాకరండకుడైన విష్ణువు ప్రత్యుత్తరం చెప్పుటకు సిద్ధమయ్యాడు।

Verse 7

प्रत्युवाच तदा वाक्यं प्रहस्य तु वसुन्धराम् ॥ भूमे मा पृच्छ मायां मे यन्मां पृच्छसि सादरम् ॥

అప్పుడు వసుంధరను చూసి చిరునవ్వుతో ఆయన ఇలా ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు: “హే భూమీ, నా మాయ గురించి అడగకు—నన్ను నీవు ఇంత ఆదరంతో అడుగుతున్నదానిని।”

Verse 8

वृथाक्लेशं किमर्थं त्वं प्राप्स्यते यद्विलोकनात् ॥ अद्यापि मां न जानन्ति रुद्रेन्द्राः सपितामहाः ॥

దానిని దర్శించాలనే ప్రయత్నంతో నీవు ఎందుకు వ్యర్థ కష్టాన్ని పొందాలి? ఇప్పటికీ పితామహుడు (బ్రహ్మ) సహితంగా రుద్రులు, ఇంద్రులు నన్ను పూర్తిగా తెలియరు।

Verse 9

मम मायां विशालाक्षि किं पुनस्त्वं वसुन्धरे ॥ पर्जन्यो वर्षते यत्र तज्जलेन प्रपूर्यते ॥

హే విశాలాక్షి! ఇది నా మాయ; మరి హే వసుంధరా, నీ సంగతి మరింత. ఎక్కడ వర్షమేఘుడు వర్షిస్తాడో, ఆ స్థలం ఆ నీటితో నిండిపోతుంది.

Verse 10

अमायां न स दृश्येत मायैयं मम तत्त्वतः ॥ हेमन्ते सलिलं कूपे उष्णं भवति सुन्दरी ॥

మాయ లేకపోతే అది కనిపించదు; ఇది నిజంగా నా మాయే. హే సుందరీ! హేమంతంలో బావిలోని నీరు వెచ్చగా అవుతుంది.

Verse 11

भवेच्च शीतलं ग्रीष्मे मायैयं मम तत्त्वतः ॥ पश्चिमां दिशमास्थाय यदस्तं याति भास्करः ॥

మరియు గ్రీష్మంలో అది చల్లబడుతుంది—ఇది నిజంగా నా మాయే. అలాగే పశ్చిమ దిశను ఆశ్రయించి సూర్యుడు అస్తమిస్తాడు.

Verse 12

उदेति पूर्वतः प्रातर्मायैयं मम सुन्दरी ॥ शोणितं चैव शुक्रं च उभे च प्राणिसंस्थिते ॥

ప్రాతఃకాలంలో అది తూర్పున ఉదయిస్తుంది—హే సుందరీ, ఇది నా మాయ. అలాగే రక్తం మరియు శుక్రం—ఈ రెండూ ప్రాణుల్లో స్థితమై ఉంటాయి.

Verse 13

गर्भे च जायते जन्तुर्मायेयं मम सुन्दरी। जीवः प्रविश्य गर्भं तु सुखदुःखे च विन्दति॥

గర్భంలో జీవి జన్మిస్తుంది—హే సుందరీ, ఇది నా మాయ. జీవుడు గర్భంలో ప్రవేశించి సుఖదుఃఖాలను అనుభవిస్తాడు.

Verse 14

जातश्च विस्मरेत्सर्वमेषा माया ममोत्तमा॥ आत्मकर्माश्रितो जीवो नष्टसंज्ञो गतस्पृहः॥

జన్మించినవాడు అన్నిటినీ మరచిపోతాడు—ఇది నా పరమ మాయ. తన కర్మలపై ఆధారపడిన జీవుడు స్పష్టజ్ఞానాన్ని కోల్పోయి ఆశలేనివాడవుతాడు।

Verse 15

कर्मणा नीयतेऽन्यत्र मायैषा मम चोत्तमा॥ शुक्रशोणितसंयोगाज्जायते मम जन्तवः॥

కర్మవశాత్ జీవుడు ఇతరత్రకు నడిపించబడతాడు—ఇదీ నా పరమ మాయ. శుక్ర-శోణిత సంయోగం వల్ల నా జీవులు జన్మిస్తారు।

Verse 16

अङ्गुल्यश्चरणौ चैव भुजौ शीर्षं कटिस्तथा॥ पृष्ठं तथोदरं चैव दन्तौष्ठपुटनासिकम्॥

వేళ్లు, పాదాలు మరియు భుజాలు; శిరస్సు అలాగే నడుము; వెన్ను మరియు ఉదరం; పళ్లు, పెదవులు, చెంపలు, ముక్కు—

Verse 17

कर्णौ नेत्रे कपालौ च ललाटं जिह्वया सह॥ एतया मायया युक्ता जायन्ते यदि जन्तवः॥

చెవులు, కళ్ళు, కపాలం, లలాటం జిహ్వతో కూడి—ఈ మాయతో యుక్తులై జీవులు జన్మిస్తారు।

Verse 18

तस्यैव जीर्यते भुक्तमग्निना पीतमेव च॥ अधश्च स्रवते जन्तुरेषा माया ममोत्तमा॥

ఆ జీవికి తిన్నది అగ్నిచే జీర్ణమవుతుంది, తాగినదీ అలాగే; మరియు అతడు క్రిందికి మలమూత్రం విసర్జిస్తాడు—ఇది నా పరమ మాయ.

Verse 19

सर्वर्तुषु निजाकारः स्थावरे जङ्गमे तथा॥ तत्त्वं न ज्ञायते तस्य मायैषा मम सुन्दरी॥

అన్ని ఋతువులలోను, స్థావర జంగమ సమస్త జీవరాశులలోను అదే స్వరూపం అంతర్లీనంగా ఉంది; అయినా దాని తత్త్వం తెలియదు—ఓ సుందరీ, ఇదే నా మాయ.

Verse 20

आपो दिव्यास्तथा भौमा आपो येषु प्रतिष्ठिताः॥ नद्यो वृद्धिं प्रयान्त्यत्र मायैषा मम सुन्दरी॥

జలాలు దివ్యమైనవీ, భౌమమైనవీ; ఎక్కడెక్కడ జలాలు స్థాపితమై ఉంటాయో అక్కడ నదులు వృద్ధి చెందుతాయి—ఓ సుందరీ, ఇదే నా మాయ.

Verse 21

वृष्टौ बहूदकाः सर्वे पल्वलानि सरांसि च॥ ग्रीष्मे सर्वाणि शुष्यन्ति एतन्मायाबलं मम॥

వర్షాకాలంలో అన్ని చెరువులు, సరస్సులు నీటితో నిండిపోతాయి; గ్రీష్మంలో అవన్నీ ఎండిపోతాయి—ఇది నా మాయాబలం.

Verse 22

मायामेतामहं कृत्वा तोषयामि दिवौकसः॥ लोकाः सर्वे विजानन्ति देवा नित्यं मखाशिनः॥

ఈ మాయను సృష్టించి నేను స్వర్గవాసులను తృప్తిపరుస్తాను; సమస్త లోకాలు తెలుసుకొంటాయి—దేవతలు నిత్యం యజ్ఞభాగాన్ని స్వీకరిస్తారు.

Verse 23

हिमवच्छिखरान्मुक्ता नाम्ना मन्दाकिनी नदी ॥ गां गता सा भवेद्गङ्गा मायैषा मम कीर्तिता

హిమవత్ శిఖరాల నుండి విడుదలైన ‘మందాకిని’ అనే నది భూమికి చేరగానే ‘గంగా’గా మారుతుంది—ఇది నా మాయగా కీర్తించబడింది.

Verse 24

मेघा वहन्ति सलिलमुद्धृत्य लवणार्णवात् ॥ वर्षन्ति मधुरं लोके एतन्मायाबलं मम

మేఘాలు లవణసముద్రం నుండి జలాన్ని పైకి ఎత్తుకొని మోసి, లోకంలో దానిని మధురమైన (తాజా) నీటిగా వర్షింపజేస్తాయి—ఇది నా మాయాబలం.

Verse 25

रोगार्ता जन्तवः केचिद्भक्षयन्ति महौषधम् ॥ तस्य वीर्यं समाश्रित्य मायां तु विसृजाम्यहम्

రోగంతో బాధపడే కొందరు జీవులు మహౌషధాన్ని సేవిస్తారు; దాని వీర్యాన్ని ఆశ్రయించి నేను మాయను నిర్ణాయక శక్తిగా ప్రవహింపజేస్తాను.

Verse 26

औषधे दीयमानेऽपि जन्तुः पञ्चत्वमेति यत् ॥ निर्वीर्यमौषधं कृत्वा कालो भूत्वा हराम्यहम्

ఔషధం ఇస్తున్నప్పటికీ జీవి మరణాన్ని పొందవచ్చు; ఔషధాన్ని నిర్వీర్యం చేసి, కాలరూపుడై నేను ప్రాణాన్ని హరిస్తాను.

Verse 27

प्रथमं जायते गर्भः पश्चात्संजायते पुमान् ॥ जायते मध्यमं रूपं ततोऽपि जरया युतः

మొదట గర్భం ఏర్పడుతుంది, తరువాత మనిషి జన్మిస్తాడు. మధ్యలో రూపస్థితి కలుగుతుంది, ఆపై మళ్లీ వృద్ధాప్యంతో యుక్తుడవుతాడు.

Verse 28

तत इन्द्रियनाशश्च एतन्मायाबलं मम ॥ यद्भूमौ विहितं बीजं तस्मात्तज्जायतेऽङ्कुरम्

తర్వాత ఇంద్రియనాశం జరుగుతుంది—ఇది నా మాయాబలం. అలాగే భూమిలో నాటిన విత్తనం నుంచే మొలక పుడుతుంది.

Verse 29

तत्रामृतं विसृजामि मायायोगेन भूरिशः ॥ लोक एवम् विजानाति गरुडो वहतेऽच्युतम्

అక్కడ నేను మాయా-యోగ సాధనచేత సమృద్ధిగా అమృతాన్ని ప్రసరింపజేస్తాను; అట్లే లోకం గ్రహిస్తుంది— ‘గరుడుడు అచ్యుతుణ్ణి వహిస్తాడు’ అని.

Verse 30

भूत्वा वेगेन गरुडो वहाम्यात्मानमात्मना ॥ या एता देवताः सर्वा यज्ञभागेन तोषिताः

వేగంతో గరుడుడిగా మారి, నేనే నన్ను నేనే వహిస్తాను. యజ్ఞభాగంతో తృప్తి పొందే ఆ దేవతలందరూ…

Verse 31

मायामेतामहं कृत्वा यक्ष्यामि त्रिदिवौकसः ॥ सर्वोऽपि भजते लोके यष्टारं च बृहस्पतिम्

ఈ మాయను నిర్మించి నేను త్రిదివవాసులకు యజ్ఞం చేస్తాను; లోకంలో అందరూ యజమానుని, అలాగే బృహస్పతినీ భజిస్తారు.

Verse 32

मायामाङ्गिरसीं कृत्वा याजयामि दिवौकसः ॥ सर्वे लोका विजानन्ति वरुणः पाति सागरम्

ఆంగిరస సంప్రదాయానికి సంబంధించిన మాయను నిర్మించి, నేను దివౌకసులతో యజ్ఞం చేయిస్తాను; అన్ని లోకాలు తెలుసు— వరుణుడు సాగరాన్ని కాపాడుతాడు.

Verse 33

मायां तु वारुणीं कृत्वा रक्षामि च महार्णवम् ॥ सर्वे लोकाः विजानन्ति कुबेरोऽयं धनेश्वरः ॥

వరుణసంబంధ మాయను ధరించి నేను మహాసముద్రాన్ని కాపాడుతాను; అన్ని లోకాలు తెలుసు— ‘ఇతడు కుబేరుడు, ధనాధిపతి’ అని.

Verse 34

कुबेरमायामादाय अहं रक्षामि तद्धनम् ॥ एवं लोकाः विजानन्ति वृत्रः शक्रेण सूदितः ॥

కుబేరుని మాయను స్వీకరించి నేను ఆ ధనాన్ని రక్షిస్తున్నాను. ఈ విధంగా లోకాలు తెలుసుకుంటాయి— ‘వృత్రుడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) చేత హతుడయ్యాడు.’

Verse 35

शाक्रीं मायां समास्थाय मया वृत्रो निषूदितः ॥ एवं लोकाः विजानन्ति आदित्यश्च ध्रुवो महान् ॥

శక్రసంబంధమైన మాయను ఆశ్రయించి నా చేత వృత్రుడు సంహరించబడ్డాడు. ఈ విధంగా లోకాలు తెలుసుకుంటాయి— ‘ఆదిత్యుడు (సూర్యుడు) కూడా మహా ధ్రువుడు, స్థిరుడు.’

Verse 36

मेरुं मायामयं कृत्वा वहाम्यादित्यमेव च ॥ एवमाभाषते लोको जलं वा नश्यतेऽखिलम् ॥

మేరు పర్వతాన్ని మాయామయంగా చేసి నేను ఆదిత్యుని (సూర్యుని) కూడా మోస్తున్నాను. ఈ విధంగా ప్రజలు అంటారు— ‘లేకపోతే సమస్త జలం నశించిపోయేది.’

Verse 37

यदीदं भाषते लोकः कुत्रैतत्तिष्ठते जलम् ॥ देवा अपि न जानन्ति अमृतं कुत्र तिष्ठति ॥

ప్రజలు ఇలా పలికితే— ‘ఈ జలం ఎక్కడ నిలిచి ఉంటుంది?’—దేవతలకు కూడా ‘అమృతం ఎక్కడ ఉంటుంది?’ అనేది తెలియదు.

Verse 38

मम मायानियोगेन तिष्ठति ह्यौषधं वने ॥ लोको ह्येवं विजानाति राजा पालयते प्रजाः ॥

నా మాయ నియోగం వల్ల అడవిలో ఔషధి (వైద్య మూలిక) నిలిచి ఉంటుంది. ఈ విధంగా లోకం తెలుసుకుంటుంది— ‘రాజు ప్రజలను పాలించి రక్షిస్తాడు.’

Verse 39

राजमायामहं कृत्वा पालयामि वसुन्धराम् ॥ ये तु वै द्वादशादित्या उदेष्यन्ति युगक्षये ॥

నేను రాజమాయను ఆశ్రయించి వసుంధరను పరిరక్షిస్తున్నాను. యుగక్షయ సమయంలో ఉదయించే ఆ ద్వాదశ ఆదిత్యులు—

Verse 40

प्रविश्य तानहं भूमे मायां लोके सृजाम्यहम् ॥ सूर्यश्च चांशुना भूमे सदा लोकेषु पच्यते ॥

ఓ భూమీ, వారిలో ప్రవేశించి నేను లోకంలో మాయను సృష్టిస్తాను. సూర్యుడు తన కిరణాలతో లోకాలలో ఎల్లప్పుడూ భూమిని తపింపజేసి పరిపక్వం చేస్తాడు.

Verse 41

मायामंशुमयीं कृत्वा पूरयाम्यखिलं जगत् ॥ वर्षन्ते यत्र संवर्त्ता धारैर्मुसलसन्निभैः ॥

మాయను కిరణమయ స్వరూపంగా చేసి నేను సమస్త జగత్తును వ్యాపింపజేస్తాను. అక్కడ ప్రళయకాల వర్షాలు ముసలుల వంటి ధారలుగా కురుస్తాయి.

Verse 42

मायां सांवर्त्तकीं गृहीत्वा पूरयाम्यखिलं जगत् ॥ यत्स्वपामि वरारोहे शेषस्योपरि धारिणि ॥

సంవర్త (ప్రళయ) సంబంధమైన మాయను ధరించి నేను సమస్త జగత్తును వ్యాపింపజేస్తాను—నేను శేషుని మీద నిద్రించునప్పుడు, ఓ సుందరనితంబినీ, ఓ ధారిణీ.

Verse 43

अनन्तमायया चाहं धारयामि स्वपामि च ॥ वराहमायामादाय भूमे जानासि किं न वै ॥

అనంత మాయతో నేను (జగత్తును) ధరిస్తాను, నిద్రించును కూడా. ఓ భూమీ, వరాహమాయను ధరించి—ఇది నీకు తెలియదా?

Verse 44

देवा यत्र निलीयन्ते सा माया मम कीर्तिता ॥ त्वं चापि वैष्णवीं मायां कृत्वा जानासि किं न तत् ॥

దేవులు యందు లీనమై మరుగున పడతారో, అదే నా మాయ అని ప్రకటించబడింది. నీవు కూడా వైష్ణవీ మాయను ధరించి, అది నీకు తెలియదా?

Verse 45

धारितासि च सुष्रोणि वारान् सप्तदशैव तु ॥ माया तु मम देवीयं कृत्वा ह्येकार्णवां महीम् ॥

ఓ సుశ్రోణీ! నీవు నిజంగా పదిహేడు సార్లు ఆధారింపబడినావు. నా ఈ దివ్య మాయ ప్రళయంలో భూమిని ఒకే మహాసముద్రంగా చేస్తుంది…

Verse 46

तेऽपि मायां न जानन्ति मम मायाविमोहिताः ॥ अथो पितृगणाश्चापि य एते सूर्यवर्चसः ॥

వారూ నా మాయచేత మోహితులై ఈ మాయను గ్రహించరు. అలాగే సూర్యసమాన తేజస్సు గల పితృగణమూ (దానిని తెలియరు).

Verse 47

मायां पितृमयीं ह्येतां गृह्णामीति च तत्त्वतः ॥ किन्तु त्वयैव सुष्रोणि अन्यच्च शृणु सुन्दरी ॥

‘పితృమయమైన ఈ మాయను నేను గ్రహిస్తున్నాను’—అని తత్త్వంగా చెప్పబడుతుంది. కానీ ఓ సుశ్రోణీ, ఓ సుందరీ! నీవే మరొక విషయమును విను.

Verse 48

ऋषिर्मायानुसारेण स्त्रिया योनिं प्रवेशितः ॥ ततो विष्णोर्वचः श्रुत्वा श्रोतुकामा वसुन्धरा ॥

మాయానుసారంగా ఒక ఋషిని స్త్రీ గర్భంలో ప్రవేశింపజేయబడెను. ఆపై విష్ణువు వచనములు విని వసుంధర (భూమి) మరింత వినాలని కోరింది.

Verse 49

कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा वाक्यमेतत्तदब्रवीत् ॥ किं तेन ऋषिमुख्येन कृतं कर्म सुदुष्करम् ॥

ఆమె రెండు చేతులతో భక్తిపూర్వకంగా అంజలి చేసి ఇలా పలికింది— “ఆ ఋషిముఖ్యుడు ఏ అత్యంత దుష్కరమైన కర్మను చేశాడు?”

Verse 50

स्त्रीत्वं चैव पुनः प्राप्तं स्त्रीयोनिं चैव प्रापितः ॥ एतन्मे सर्वमाख्याहि परं कौतूहलं मम ॥

మరియు (ఎలా) మళ్లీ స్త్రీత్వం పొందబడింది, (ఎలా) అతడు స్త్రీయోనికి చేరేలా చేయబడాడు— ఇవన్నీ నాకు చెప్పండి; నా కుతూహలం అత్యంతం।

Verse 51

तस्य ब्राह्मणमुख्यस्य स्त्रीत्वे यत्कर्म पापकम् ॥ ततो मह्या वचः श्रुत्वा हृष्टतुष्टमना हरिः ॥

ఆ బ్రాహ్మణముఖ్యుని స్త్రీత్వంలో ఏ పాపకర్మ ఉన్నదో (అదీ చెప్పండి). ఆపై నా మాటలు విని హరి హర్షించి తృప్తమనస్సుతో అయ్యాడు।

Verse 52

मधुरं वाक्यमादाय प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि धर्माख्याने च सुन्दरी ॥

మధురమైన మాటలను తీసుకొని ఆయన వసుంధరను ఇలా ప్రత్యుత్తరమిచ్చాడు— “దేవీ, తత్త్వంగా నా మాట విను; సుందరీ, ధర్మవ్యాఖ్యానమును కూడా విను.”

Verse 53

माया मम विशालाक्षि रोहिणी लोमहर्षिणी ॥ मायाया मम योगेन सोमशर्मा च कर्षितः

హే విశాలాక్షి! నా మాయ—రోహిణీ, రోమాంచం కలిగించేది—ఆ నా మాయ యొక్క యోగబలంతో సోమశర్మ కూడా ఆకర్షింపబడ్డాడు (వశమయ్యాడు)।

Verse 54

गतो गतिरनेकाश्च उत्तमाधममध्यमाः ॥ ब्राह्मणत्वं पुनः प्राप्तो मम मायाप्रचोदितः

అతడు ఉత్తమ, అధమ, మధ్యమమైన అనేక గతులను అనుభవించి, నా మాయ ప్రేరణతో మళ్లీ బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందెను।

Verse 55

ममैवाराधनपरो मम कर्मपरायणः ॥ नित्यं चिन्तयते भूमे मम मूर्तिं मनोरमाम्

అతడు నా ఆరాధనకే పరుడు, నా నిమిత్తమే కర్మలలో నిమగ్నుడు; ఓ భూమీ, నిత్యం నా మనోహర మూర్తిని ధ్యానిస్తాడు।

Verse 56

अयं दीर्घेण कालेन तस्य तुष्टोऽस्मि सुन्दरी ॥ तपसा कर्मणा भक्त्या अनन्यमनसा स्तुतः

ఓ సుందరీ, దీర్ఘకాలానంతరం నేను అతనితో సంతుష్టుడనయ్యాను; తపస్సుతో, కర్మతో, భక్తితో, అనన్యమనస్సుతో అతడు నన్ను స్తుతించాడు।

Verse 57

ततस्तस्य मया देवि दत्त्वा दर्शनमुत्तमम् ॥ वरेण छन्दितो विप्र तपस्तुष्टोऽस्मि ते द्विज

అప్పుడు, ఓ దేవీ, నేను అతనికి ఉత్తమ దర్శనాన్ని ప్రసాదించి వరంతో ప్రోత్సహించాను: ‘ఓ విప్రా, ఓ ద్విజా, నీ తపస్సుతో నేను సంతుష్టుడను.’

Verse 58

वरं वरय भद्रं ते तव यद्धृदि वर्त्तते ॥ रत्नानि काञ्चनं गावस्तथा राज्यमकण्टकम्

వరాన్ని కోరుకో—నీకు మంగళం కలుగుగాక—నీ హృదయంలో ఉన్నదేదైనా: రత్నాలు, స్వర్ణం, గోవులు, అలాగే అడ్డంకులేని రాజ్యమూ।

Verse 59

अथवेच्छसि तं स्वर्गं यत्र सौख्यं वराङ्गनाः ॥ धनरत्नं समृद्धं हि हेमभाण्डविभूषितम्

లేదా నీవు ఆ స్వర్గాన్ని కోరితే—అక్కడ సుఖమూ, శ్రేష్ఠ సుందరీమణులూ ఉంటారు; అక్కడ ధనరత్నాల సమృద్ధి ఉంది, స్వర్ణ పాత్రలతో అలంకరించబడినది.

Verse 60

यत्र सर्वा दिव्यरूपा भवन्त्यप्सरसः पराः ॥ ददामि ते वरं विप्र यावत्ते चित्तचिन्तितम् ॥ ततो मम वचः श्रुत्वा स च ब्राह्मणपुङ्गवः ॥ शिरसा पतितो भूमौ मामुवाच प्रियं वचः

అక్కడ అన్ని అప్సరసలు దివ్యరూపిణులుగా, శ్రేష్ఠులుగా ఉంటారు—అక్కడ, ఓ విప్రా, నీ మనస్సు ఎంత కోరిందో అంత వరం నేను నీకు ఇస్తాను. నా మాటలు విని ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు శిరస్సుతో భూమిపై పడి నమస్కరించి నాకు ప్రియమైన మాటలు పలికాడు.

Verse 61

अथ नो कुप्यसे देव वरं समनुयाचते ॥ यत्त्वया भाषितं देव मम देयं यदृच्छया

ఇప్పుడు, ఓ దేవా, కోపపడకుము; అతడు వినయంగా వరం కోరుతున్నాడు—“ఓ దేవా, నీవు పలికినదే నీ ఇచ్ఛ ప్రకారం నాకు స్వేచ్ఛగా దయచేయవలసినది.”

Verse 62

न चाहं काञ्चनं गावो न च स्त्रीराज्यमेव च ॥ स्वर्गं वाप्सरसो वापि ऐश्वर्यं न मनोहरम्

నేను బంగారం కోరను, గోవులను కోరను, స్త్రీలతో కూడిన రాజ్యాన్ని కూడా కోరను; స్వర్గాన్ని కాదు, అప్సరసలను కాదు—కేవలం మనోహరమైన ఐశ్వర్యాన్ని కూడా కాదు.

Verse 63

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा समयात् तत्र भाषितः ॥ किं मायया ते विप्रेन्द्र अकार्यं पृच्छसे द्विज ॥

అతని మాటలు విని, ఆ నియత సమయంలో అక్కడ ఆయన పలికాడు—“ఓ విప్రేంద్రా, ఓ ద్విజా, మాయ ప్రభావంతో చేయరాని విషయాన్ని ఎందుకు అడుగుతున్నావు?”

Verse 64

देवा अपि न जानन्ति विष्णुमायाविमोहिताः ॥ ततो मम वचः श्रुत्वा स च ब्राह्मणपुङ्गवः ॥

విష్ణుమాయచే మోహితులైన దేవతలకూడా తెలియదు. ఆపై నా వాక్యము విని ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు…

Verse 65

उवाच मधुरं वाक्यं मायया च प्रचोदितः ॥ यदि तुष्टोऽसि मे देव कर्मणा तपसा अथवा ॥

మాయచే ప్రేరితుడై అతడు మధుర వాక్యమును పలికెను— “హే దేవా! నా కర్మముచేత గాని తపస్సుచేత గాని మీరు తృప్తి చెందినట్లయితే…”

Verse 66

तव देव प्रसादेन ममैवं दीयतां वरः ॥ ततस्तु स मया प्रोक्तस्तपस्वी ब्राह्मणस्तथा ॥

“హే దేవా! మీ ప్రసాదముచేత నాకు ఇలాంటి వరము దయచేయబడుగాక.” అప్పుడు ఆ తపస్వి బ్రాహ్మణునితో నేను అలాగే పలికితిని.

Verse 67

गच्छ कुब्जाम्रके गङ्गास्नातो मायां तु गच्छसि ॥ ममैव वचनं श्रुत्वा कृत्वा चैव प्रदक्षिणम् ॥ कुब्जाम्रके देवि विप्रो मम मायाभिलाषुकः ॥ ततः कुण्डी त्रिदण्डी च मातृभाण्डं च यत्नतः ॥

“కుబ్జామ్రకమునకు వెళ్లు; గంగలో స్నానం చేసిన తరువాత నీవు నిజముగా మాయలో ప్రవేశించెదవు.” నా వచనము విని ప్రదక్షిణ చేసి, ఓ దేవీ, నా మాయను కోరిన ఆ బ్రాహ్మణుడు కుబ్జామ్రకమునకు వెళ్లెను. తరువాత అతడు జాగ్రత్తగా కమండలము, త్రిదండము, భిక్షాపాత్రము/సామగ్రిని ఉంచెను.

Verse 68

स्थापयित्वा यथान्यायं तीर्थमाराधयद्यथा ॥ ततो ह्यवतारद्गङ्गां विधिदृष्टेन कर्मणा ॥

యథాన్యాయంగా (సామగ్రిని) స్థాపించి, విధి ప్రకారం తీర్థమును ఆరాధించెను. అనంతరం విధిసమ్మత కర్మచే గంగలోకి దిగెను.

Verse 69

अवगाह्य ततो गङ्गां सर्वगात्रे च क्लेदिते ॥ तावन्निषादसदने तस्त्रीगर्भे गतोऽभवत् ॥

ఆపై గంగానదిలో అవగాహన చేసి అతని సమస్త అవయవాలు తడిసిన వెంటనే, అదే క్షణంలో అతడు నిషాదుల నివాసంలో ఒక నిషాద స్త్రీ గర్భంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 70

हृदयेऽचिन्तयत्तत्र गर्भक्लेशेन पीडितः ॥ अहो कष्टं मया किंस्वित्कर्म वा दुष्कृतं कृतम् ॥

గర్భక్లేశంతో బాధపడుతూ అతడు అక్కడ హృదయంలో ఆలోచించాడు— “అయ్యో, ఎంత కష్టం! నేను ఏ కర్మను, ఏ దుష్కృతాన్ని చేశాను?”

Verse 71

योऽहं निषादगर्भेऽस्मिन्पीडास्ति मलसङ्कुले ॥ अस्थ्नां त्रिशतसङ्कीर्णे नवद्वाराभिसंवृते ॥

“నేను ఈ నిషాద గర్భంలో ఉన్నవాడిని; మలసంకులమైన ఈ స్థితిలో బాధపడుతున్నాను— మూడు వందల ఎముకలతో నిండిన దేహంలో, తొమ్మిది ద్వారాలతో మూసబడినదానిలో।”

Verse 72

पुरीषमूत्रसङ्कीर्णे मांसशोणितकर्दमे ॥ दुर्गन्धे दुःसहे चैव वातिकश्लेष्मपत्तिके ॥

“ఇది మలం మూత్రాలతో కలిసినది, మాంస రక్తాల మట్టికలుపు వంటిది; దుర్గంధభరితం, అసహ్యం, అలాగే వాత-శ్లేష్మ వికారాలతో బాధితమైనది।”

Verse 73

बहुरोगसमाकीर्णे बहुदुःखतमाकुले ॥ अलं किं तेन शोक्तेन दुःखान्यनुभवामि च

అనేక రోగాలతో నిండిన, తీవ్రమైన దుఃఖంతో కలవరపడిన ఈ స్థితిలో— చాలు; దానిపై శోకించడం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం? నేను మళ్లీ మళ్లీ దుఃఖాలను అనుభవిస్తున్నాను।

Verse 74

कुतो विष्णुः कुतो वाहं कुतो गङ्गाजलानि च ॥ गर्भसंसारनिष्क्रान्तः पश्चादाप्यामि तां क्रियाम्

‘విష్ణువు ఎక్కడ? నేను ఎక్కడ? గంగాజలములు కూడా ఎక్కడ?’ గర్భసంసారచక్రం నుండి బయటపడి కూడా, తరువాత నేను ఆ క్రియను మళ్లీ పొందుతాను.

Verse 75

एवं चिन्तयमानस्तु शीघ्रं गर्भाद्विनिःसृतः ॥ भूम्यां तु पततस्तस्य नष्टं यत्पूर्वचिन्तितम्

ఇలా ఆలోచిస్తూ అతడు త్వరగా గర్భం నుండి బయటకు వచ్చాడు; కానీ నేలపై పడగానే, ముందుగా ఆలోచించినది (స్మృతిలోనుండి) నశించింది.

Verse 76

अजायत ततः कन्या निषादस्य गृहे तदा ॥ धनधान्यसमृद्धस्य ब्राह्मणो वर्त्तते स च

అనంతరం ఆ సమయంలో ఒక నిషాదుని ఇంటిలో ఒక కన్య జన్మించింది; అలాగే అక్కడ ధనధాన్యసమృద్ధుడైన ఒక బ్రాహ్మణుడూ నివసించేవాడు.

Verse 77

न च संज्ञायते किञ्चिद्विष्णुमायाविमोहिता ॥ अथ दीर्घस्य कालस्य कृतोद्वाहा यशस्विनी

విష్ణుమాయ చేత మోహితురాలై ఆమె ఏదీ గుర్తించలేదు. తరువాత దీర్ఘకాలానంతరం ఆ యశస్వినికి వివాహం జరిగింది.

Verse 78

पुत्रान्दुहितरश्चैव जनयामास मायया ॥ भक्ष्याभक्ष्यं च खादेत पेयापेयं च तत्पिबेत्

మాయ వశమై ఆమె కుమారులనూ కుమార్తెలనూ ప్రసవించింది; భక్ష్యమూ అభక్ష్యమూ తినేది, పేయమూ అపేయమూ త్రాగేది.

Verse 79

जीवानि चैव सततं घातितानि ततस्ततः ॥ कार्याकार्यं न जानीते वाच्यावाच्यं तथैति च

జీవులు ఎక్కడక్కడో నిరంతరం హతమయ్యారు; ఆమె ఏమి చేయవలసినది, ఏమి చేయకూడదో, అలాగే ఏమి చెప్పవలసినది, ఏమి చెప్పకూడదో తెలియకుండెను।

Verse 80

घटं गृहीत्वा विड्लिप्तवस्त्रक्षालनकारणात् ॥ तीरे निक्षिप्य वस्त्रं स घटं च विनिधाय हि

విష్టలిప్త వస్త్రాన్ని కడగుటకై అతడు ఒక ఘటాన్ని తీసుకొని, తీరమున వస్త్రాన్ని ఉంచి, అక్కడే ఆ ఘటమును కూడా నిలిపెను।

Verse 81

स्नातुं गङ्गाजले स्थित्वा विगाहयति जाह्नवीम् ॥ प्रस्वेदघर्मसन्तप्तः स शिरःस्नानमीहते

స్నానార్థం గంగాజలములో నిలిచి, జాహ్నవీ నదిలో మునుగుచున్నాడు; చెమట మరియు వేడి చేత బాధపడుతూ శిరస్స్నానం చేయదలచెను।

Verse 82

जातस्तपोधनस्तत्र दण्डी कुण्डीधरः पुनः ॥ यत्र पश्यति विप्रोऽसौ मात्रां कुण्डीं त्रिदण्डकम्

అక్కడ మరల తపోధనుడైన ఒక దండీ, కుండీధరుడు దర్శనమిచ్చెను; అక్కడ ఆ బ్రాహ్మణుడు మాతను, కుండీని, త్రిదండమును చూచుచున్నాడు।

Verse 83

वस्त्रादि दर्शितं चैव यत्र संस्थापितं पुरा ॥ तत्तेन सर्वं सन्दृष्टं जाते ज्ञाने तु पूर्ववत् ॥

మునుపు వస్త్రాది చూపి ఉంచిన స్థలమున, ఆ సమస్తమును అతడు గుర్తించి చూచెను; జ్ఞానం కలుగగానే అన్నీ పూర్వవత్తుగా ప్రత్యక్షమయ్యెను।

Verse 84

विप्रेण ज्ञातुकामेन विष्णुमायां यथा पुरा ॥ तत उत्तरतस्तत्र गङ्गायां तु तपोधनः ॥

మునుపటిలాగే విష్ణుమాయను తెలుసుకోవాలని కోరిన బ్రాహ్మణుడు; ఆపై ఉత్తరంగా అక్కడ గంగానదిలో ఆ తపోధనుడు నిలిచెను/చేరెను.

Verse 85

वासो गृह्णाति सव्रीडो योगं च परिचिन्तयन् ॥ उपविश्य च गङ्गायाः पुलिने समबालुके ॥

లజ్జతో అతడు తన వస్త్రాలను తీసుకొని, యోగాన్ని ధ్యానిస్తూ గంగానది ఇసుక తీరంపై కూర్చున్నాడు.

Verse 86

ततो विन्दति चात्मानं तपसा यत्तदा कृतम् ॥ मया किं कर्म पापेन कृतं निन्द्यं सुदुष्करम् ॥

అప్పుడు తాను చేసిన తపస్సు ఫలంగా తన స్థితిని గ్రహించి, ‘పాపవశాత్ నేను ఏ నింద్యమైన, అత్యంత దుష్కరమైన కర్మ చేశాను?’ అని ఆలోచించాడు.

Verse 87

एवं निन्दति चात्मानं धिक्कुर्वन् साधुदूषितम् ॥ आचारो वा परिभ्रष्टो येनाहं प्रापितस्त्विमाम् ॥

ఇలా అతడు తనను తానే నిందించుకొని, సద్ఆచార దూషణాన్ని ధిక్కరిస్తూ, ‘నా ఆచారమే భ్రష్టమైందా, దాని వల్లనే నేను ఈ స్థితికి వచ్చానా?’ అన్నాడు.

Verse 88

निषादस्य कुले जातो भक्ष्याभक्ष्याश्च भक्षिताः ॥ जीवाश्च घातिताः सर्वे जलस्थलदिवौकसः ॥

నిషాద కులంలో పుట్టి నేను భక్ష్యాభక్ష్యాలను అన్నీ భక్షించాను; అలాగే జలంలో, భూమిపై, ఆకాశంలో నివసించే సమస్త జీవులను హతమార్చాను.

Verse 89

वेश्मन्यभोज्यभोज्यं च भुक्तं चैव न संशयः ॥ पुत्रा दुहितरश्चैव निषादाज्जनिता मया ॥

ఇంటిలో భోజ్యముకాని దానిని కూడా, భోజ్యమైనదానిని కూడా తిన్నాము—ఇందులో సందేహం లేదు; అలాగే ఒక నిషాద స్త్రీ ద్వారా నాకు కుమారులు, కుమార్తెలు జన్మించారు.

Verse 90

ततः किंचापराधं वा केन वा तद्विचिन्तये ॥ येनाहं प्रापितो ह्येनां नैषादीमीदृशीं दशाम् ॥

అప్పుడు ఏ అపరాధమో, లేదా ఎవరి వల్లనో—నేను ఏది విచారించాలి? ఏ కారణంతో నేను నిజంగా ఇలాంటి నిషాదసమాన స్థితికి నెట్టబడితిని?

Verse 91

एतस्मिन्नन्तरे भूमे निषादः क्रोधमूर्च्छितः ॥ पुत्रैः परिवृतस्तत्र मायातीर्थमुपागतः ॥

ఇంతలో, ఓ భూమీ, కోపంతో మూర్ఛితుడైన ఒక నిషాదుడు తన కుమారులతో చుట్టుముట్టబడి అక్కడ మాయాతీర్థానికి వచ్చాడు.

Verse 92

ततो मृगयते भार्यां भक्तियुक्तां शुभेक्षणाम् ॥ परिपृच्छति चैकेकं तप्यमानं तपोधनम् ॥

అప్పుడు అతడు భక్తియుతమైన, శుభదర్శనమైన తన భార్యను వెదకసాగాడు; అలాగే తపస్సులో నిమగ్నుడైన ఆ తపోధన మునిని ఒక్కొక్కరిని అడుగుతూ విచారించాడు.

Verse 93

क्व गतासि प्रियेऽस्माकं त्यक्त्वा पुत्रान् गृहे च माम् ॥ बाला दुहिता रोदिति क्षुधार्त्ता स्तनपायिनी ॥

“ప్రియమా, మా కుమారులను, ఇంటిని, నన్ను వదిలి నీవు ఎక్కడికి వెళ్లావు? మా చిన్న కుమార్తె ఏడుస్తోంది—ఆకలితో బాధపడుతూ, ఇంకా పాలుతాగే శిశువే.”

Verse 94

किं नु पश्यथ भार्यां मे गङ्गातीरमुपागता ॥ घटमादाय हस्तेन आगता जलकारणात् ॥

గంగాతీరానికి వెళ్లిన నా భార్యను మీరు చూశారా? ఆమె నీరు తెచ్చుటకై చేతిలో కుండ పట్టుకొని వెళ్లింది.

Verse 95

तत्रैव च नराः सर्वे मायातीर्थमुपागताः ॥ पश्यन्तेऽत्र परिव्राजं कुम्भं चैव यथास्थितम् ॥

అక్కడే అందరు జనులు మాయాతీర్థానికి వచ్చారు. అక్కడ వారు ఆ పరివ్రాజకుని మరియు అలాగే ఉంచబడిన కుండను చూశారు.

Verse 96

ततो दुःखेन संतप्तः अपश्यंश्च स्वकां प्रियाम् ॥ दृष्ट्वा पटं च कुम्भं च करुणं पर्यवेदयेत् ॥ इदं वासश्च कुम्भश्च नदीकूले च तिष्ठति ॥ न चापि दृश्यते भार्या मम गङ्गामुपागता ॥

అప్పుడు అతడు దుఃఖంతో దగ్ధుడై తన ప్రియను చూడలేకపోయాడు. ఆమె వస్త్రమును, కుండను చూసి కరుణగా విలపించాడు—‘ఈ వస్త్రము, ఈ కుండ నదీ తీరంలో ఉన్నాయి; కానీ గంగకు వెళ్లిన నా భార్య కనబడుటలేదు.’

Verse 97

न चाप्रियं मया अस्युक्ता कदाचिदपि वाचकम् ॥ स्वप्नेऽपि नोक्तपूर्वासि कदाचिदपि चाप्रियम् ॥

నేను ఆమెతో ఎప్పుడూ అప్రీయమైన మాట పలకలేదు; నీవు కూడా ఎప్పుడూ—స్వప్నంలోనైనా—అప్రీయమైనది పలికినదే లేదు.

Verse 98

अथवापि पिशाचेन भक्षिताऽऽ भूतराक्षसैः ॥ आकृष्टा किं नु रोगेण गङ्गातीरं समाश्रिता ॥

లేదా ఆమెను పిశాచుడు గాని భూత-రాక్షసులు గాని భక్షించారా? లేక గంగాతీరాన్ని ఆశ్రయించిన ఆమెను ఏదైనా రోగం లాగుకుపోయిందా?

Verse 99

किं कृतं दुष्कृतं पूर्वं मया कर्म सुसङ्कटम् ॥ येन मत्पुरतो भार्याप्यदृष्टा विगतिं गता ॥

నేను గతంలో ఏ ఘోర దుష్కర్మ, ఏ ప్రమాదకర కర్మ చేశాను? దాని వల్ల నా భార్య నా ముందే ఉండి కూడా కనబడకుండా నాశనానికి వెళ్లిపోయింది.

Verse 100

एहि मे सुभगे कान्ते मम चित्तानुवर्त्तिनि ॥ पश्यैतान् बालकान् भीतान् क्लिश्यमानानितस्ततः ॥

ఓ సుభగే, ప్రియతమా, నా మనసును అనుసరించేదానా—నా దగ్గరకు రా. ఇక్కడ అక్కడ తిరుగుతూ బాధపడుతున్న ఈ భయపడిన చిన్న పిల్లలను చూడు.

Verse 101

मां पश्य त्वं वरारोहे त्रिपुत्रानतिबालकान् ॥ चतस्रो दुहितॄः पश्य सर्वाश्च मम मानदे ॥

ఓ వరారోహే, నన్ను చూడు; ఈ మూడు కుమారులను చూడు—ఇంకా చాలా చిన్నవారు. అలాగే నాలుగు కుమార్తెలను కూడా చూడు; ఓ నాకు గౌరవం ఇచ్చేదానా, వీరందరూ నా సంతానం.

Verse 102

मम पुत्रा रुदन्त्येते बालकास्तव लालसा ॥ नित्यं च दारिका रक्ष मम दुष्कृतकारिणः ॥

ఈ పిల్లలు—నా కుమారులు—నీ కోసం తపించి ఏడుస్తున్నారు. అలాగే ఆ చిన్న కుమార్తెను ఎల్లప్పుడూ కాపాడు; ఎందుకంటే నేను దుష్కర్మం చేసినవాడిని.

Verse 103

कामं मां क्षुधितं चैव ज्ञास्यसे त्वं पिपासितम् ॥ एवमुक्ता च कल्याणि मम मुक्त्या व्यवस्थिताः ॥

నీవు నన్ను ఆకలితో ఉన్నవాడిగా కూడా, దాహంతో ఉన్నవాడిగా కూడా తెలుసుకుంటావు. ఇలా చెప్పబడిన తరువాత, ఓ కల్యాణీ, ఆమె నా విముక్తి కోసం దృఢంగా నిలిచింది.

Verse 104

एवं विलपमानस्य निषादस्य त्वितस्ततः ॥ सव्रीडं भाषते विप्रो निषादं गच्छ नास्ति सा ॥

ఈ విధంగా విలపిస్తున్న నిషాదుని చూసి, అక్కడే బ్రాహ్మణుడు లజ్జతో పలికాడు—“నిషాదా, వెళ్లిపో; ఆమె ఇక్కడ లేదు.”

Verse 105

सुखं योगं च ते नीत्वा सा गता ह्यनिवृत्तये ॥ तं रुदन्तं तथा दृष्ट्वा कारुण्येन परिप्लुतः ॥

“నిన్ను సుఖానికి, యోగసాధనకు చేర్చి ఆమె వెళ్లిపోయింది—నిజంగా తిరిగి రాని స్థితికి. అతడు అలా ఏడుస్తుండగా చూసి, అతను కరుణతో మునిగిపోయాడు.”

Verse 106

एते न त्यजनीया स्ते कदाचिदपि पुत्रकाः ॥ परिव्राजवचः श्रुत्वा निषादस्तस्य सन्निधौ ॥

“ప్రియ పిల్లలారా, వీరిని మీరు ఎప్పటికీ విడిచిపెట్టకూడదు.” పరివ్రాజకుని మాటలు విని నిషాదుడు అతని సన్నిధిలో నిలిచాడు.

Verse 107

उवाच मधुरं वाक्यं दुःखशोकपरिप्लुतः ॥ अहो मुनिवरश्रेष्ठ अहो धर्मभृतां वर ॥

దుఃఖశోకంతో నిండిపోయి అతడు మధురంగా పలికాడు—“అహో! మునివరశ్రేష్ఠా! అహో! ధర్మధారులలో వరా!”

Verse 108

सान्त्वितोऽस्मि त्वया विप्र वचनैर्मधुराक्षरैः ॥

“ఓ బ్రాహ్మణా, నీ మధురాక్షర వచనాలతో నేను సాంత్వన పొందాను.”

Verse 109

निषादस्य वचः श्रुत्वा स मुनिः संशितव्रतः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं दुःखशोकपरिप्लुतः ॥

నిషాదుని మాటలు విని, దృఢవ్రతుడైన ఆ ముని దుఃఖశోకాలతో మునిగిపోయి మధురమైన వాక్యాలు పలికెను.

Verse 110

मा रोदीर्वच्मि भद्रं ते तवाहं सा प्रियाऽभवत् ॥ गङ्गातीरे समासाद्य मुनिर्जातोऽस्महं तथा ॥

“ఏడవకుము,” అని నేను చెప్పుచున్నాను; నీకు మంగళం కలుగుగాక. “నేను నీకు ఆ ప్రియురాలినయ్యాను; గంగాతీరానికి చేరి నేనూ మునినయ్యాను.”

Verse 111

देशो निर्जलतां याति एषा माया मम प्रिये । सोमो यत्क्षीयते पक्षे पक्षे वापि च वर्द्धते ॥

“ప్రియమా, దేశం నీరులేకుండా మారడం నా మాయ. చంద్రుడు పక్షంలో క్షీణించి, మళ్లీ పక్షం పక్షంగా వృద్ధి చెందునట్లు.”

Verse 112

पेया-पेयं च मे पीतं विक्रीताश्चाप्यविक्रेयाः ॥ अगम्यागमनं चैव वाच्यावाच्यं न रक्षितम् ॥

“తాగవలసినదీ, తాగకూడనిదీ రెండింటినీ నేను తాగితిని; అమ్మకూడనిదాన్నీ అమ్మితిని. చేరకూడని చోటుకు చేరితిని; చెప్పవలసినది-చెప్పకూడనిదీ అనే హద్దును కాపాడలేదు.”

Verse 113

अथ केनापि ग्राहेण स्नायमाना तपस्विनी ॥ गृहीता तोयमध्ये तु जिह्वालोडेन चाबला ॥

అప్పుడు స్నానం చేస్తున్న ఆ తపస్వినిని ఏదో గ్రాహము పట్టుకుంది; నీటిమధ్యలో ఆ అబల ఆమె దాని నాలుక మథనపు లాగుడుతో లాగబడసాగింది.

Verse 114

निषादं भाषते तत्र गच्छ किं परिक्लिश्यसे ॥ बालांस्तान्परिरक्षस्व आहारैर्विविधैरपि ॥

అక్కడ ఆమె నిషాదునితో పలికింది—“వెళ్ళు; నీవెందుకు నీకు కష్టం తెచ్చుకుంటున్నావు? ఆ పిల్లలను కూడా వివిధ ఆహారాలతో రక్షించు.”

Verse 115

स तेन चोदितो ह्येवं निषादो नावगच्छति ॥ मधुरं स्वरमादाय प्रत्युवाच द्विजोत्तमम् ॥

ఇలా అతని/ఆమె ప్రేరణతోనూ నిషాదుడు గ్రహించలేదు; అప్పుడు మధుర స్వరం తీసుకొని ద్విజోత్తమునికి ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.

Verse 116

अहं मायाप्रलोभेन गङ्गातीरमुपागतः ॥ दण्डं कुण्डीं च वस्त्रं च तीरे संस्थाप्य यत्ननः ॥ ततः स्नानविधानेन निमग्नस्तज्जलेऽमले ॥

నేను మాయా ప్రలోభంతో గంగాతీరానికి వచ్చాను. దండం, కుండీ, వస్త్రం తీరంలో జాగ్రత్తగా ఉంచి, తరువాత స్నానవిధాన ప్రకారం ఆ నిర్మల జలంలో మునిగాను.

Verse 117

ततो विप्रवचः श्रुत्वा तूष्णीमासीन् मुनिस्तदा ॥ ब्राह्मणानुगतं स्थानमात्मनात्मानुसंस्थितः ॥

అనంతరం బ్రాహ్మణుని వాక్యాలు విని ముని మౌనంగా కూర్చున్నాడు. బ్రాహ్మణులు అనుసరించే స్థలంలో, తనలో తాను స్థితుడై నిలిచాడు.

Verse 118

किं मया विकृतं कर्म सेवमानेन माधव ॥ तपश्च तप्यमानेन किं मया विकृतं कृतम् ॥

“ఓ మాధవా! సేవలో నిమగ్నుడై ఉన్నప్పుడు నేను ఏ వికృత/అధర్మ కర్మ చేశాను? అలాగే తపస్సు చేస్తూ నేను ఏ అనుచిత కార్యం చేశాను?”

Verse 119

त्वया न तत्कृतं किंचिच्छुभं वाशुभमेव वा ॥ सर्वं मायामयं तत्र विस्मयात्परितप्यसे ॥

అక్కడ నీచేత నిజంగా శుభమో అశుభమో ఏదీ చేయబడలేదు; ఆ స్థితి అంతా మాయామయం, అయినా నీవు ఆశ్చర్యంతో దుఃఖిస్తున్నావు।

Verse 120

धन्वी तूणी शरी खड्गी मायाबलपराक्रमः ॥ मां च पश्यति वै नित्यं मायाबलसुसंस्थितम् ॥

ధనుస్సు, తూణీరం, బాణాలు, ఖడ్గం ధరించి మాయాబలంతో పరాక్రమవంతుడైన వాడు, మాయాబలంలో స్థిరుడై నన్ను కూడా నిత్యం చూస్తాడు।

Verse 121

शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः ॥ अन्नात्प्रवर्तते जन्तुरेषा माया मम प्रिया ॥

శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రసం, ఐదవది గంధం—అన్నం నుంచే జీవి ప్రవర్తిస్తాడు; ఇదే నా ప్రియమైన మాయ।

Verse 122

पुनश्च पत्रादियुतमेतन्मायाबलं मम ॥ एकबीजात्प्रकीर्णाद्वै जायन्ते तानि भूरिशः ॥

మళ్లీ, ఆకులు మొదలైనవాటితో కూడిన నా ఈ మాయాబలం విస్తరిస్తుంది; ఒక్క విత్తనం చల్లబడితే అవి అనేకంగా పుడతాయి।

Verse 123

वडवामुखमास्थाय पिबामि तदहं जलम् ॥ वायुं मायामयं कृत्वा मेघेषु विसृजाम्यहम्

వడవాముఖ రూపాన్ని ఆశ్రయించి నేను ఆ జలాన్ని త్రాగుతాను; వాయువును మాయామయంగా చేసి మేఘాలలోకి నేను విడిచిపెడతాను।

Verse 124

मम मायाबलं ह्येतद्येन तिष्ठाम्यहं जले ॥ प्रजापतिं च रुद्रं च सृजामि च वहामि च

ఇదే నా మాయాబలం; దీనివల్లనే నేను జలములో నిలిచియుంటాను. ప్రజాపతిని, రుద్రుని నేను సృష్టించుదును, ధారించుదును కూడా.

Verse 125

यथा ब्राह्मणमुख्येन प्राप्ता स्त्रियोनिरेव च ॥ न तस्य विकृतं कर्म अपराधो न विद्यते

ఎలాగైతే ఒక ప్రధాన బ్రాహ్మణునికైనా స్త్రీయోని ప్రాప్తి కలగవచ్చునో, అలాగే అతని కర్మ వికృతమని భావింపబడదు; ఏ అపరాధమూ ఉండదు.

Verse 126

तथा स्वर्गसहस्राणामेकं चापि न रोचते ॥ ज्ञातुमिच्छामि ते मायां यया क्रीडसि माधव

అలాగే వేల స్వర్గాలలో ఒక్కటైనా నాకు రుచించదు. ఓ మాధవా, నీవు ఏ మాయతో క్రీడించుచున్నావో, ఆ మాయను నేను తెలుసుకొనదలచితిని.

Verse 127

योऽहं निषादगर्भेऽस्मिन्वसामि नरकेषु च ॥ धिक् तपो धिक् च मे कर्म धिक् फलं धिक् च जीवितम्

నేను—ఈ నిషాద గర్భములోను, నరకములలోను నివసించువాడను—ధిక్కు తపస్సు, ధిక్కు నా కర్మ; ధిక్కు దాని ఫలం, ధిక్కు ఈ జీవితం.

Verse 128

गम्यागम्यं न जानाति मायाजालेन मोहितः ॥ पञ्चाशद्वर्षके काले मया ख्यातः स ब्राह्मणः

మాయాజాలముచే మోహితుడై, ఏది గమ్యమో ఏది అగమ్యమో అతడు తెలియకుండును. యాభై సంవత్సరాల కాలములో ఆ బ్రాహ్మణుడు నాకు (అట్లుగా) ఖ్యాతుడయ్యెను.

Verse 129

परिव्राजवचः श्रुत्वा निषादो विगतज्वरः ॥ श्लक्ष्णं वचनमादाय प्रत्युवाच द्विजोत्तमम्

పరివ్రాజకుని వాక్యాలు విని నిషాదుడు కలతలేని వాడయ్యాడు. మృదువాక్యాన్ని స్వీకరించి ఉత్తమ ద్విజునికి ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.

Verse 130

किमिदं भाषसे विप्र अव्यक्तं यत्कदाचन ॥ न भावं वा यद्धटितं स्त्रियः पुंस्त्वं सदैव हि

హే విప్రా! నీవు ఏమి పలుకుచున్నావు—కొన్నిసార్లు అస్పష్టంగా? లేక స్థిరమైన స్థితి ఏదీ లేదునా, ఎందుకంటే స్త్రీలు మళ్లీ మళ్లీ పురుషత్వాన్ని పొందుతారా?

Verse 131

निषादस्य वचः श्रुत्वा ब्राह्मणो दुःखमूर्च्छितः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं गङ्गातीरे च धीवरम्

నిషాదుని మాటలు విని బ్రాహ్మణుడు దుఃఖంతో మూర్ఛితుడైనట్లయ్యాడు. గంగాతీరంలో ఆ ధీవరునితో మధుర వాక్యాలు పలికాడు.

Verse 132

शीघ्रं गच्छ स्वकं देशमेतान् गृह्य स्वबालकान् ॥ सर्वेषां च यथासंख्यं स्नेहः कर्त्तव्य एव च

త్వరగా నీ దేశానికి వెళ్ళి, ఈ నీ పిల్లలను తీసుకెళ్ళు. మరియు అందరిపట్ల క్రమానుసారం స్నేహం, సంరక్షణ తప్పక చేయవలెను.

Verse 133

किं त्वया दुष्कृतं कर्म कृतं पूर्वं पुरातनम् ॥ मम यद्भाषसे चैव स्त्रीत्वं प्राप्तोऽसि तत्कथम्

నీవు పూర్వకాలంలో ఏ పురాతన దుష్కర్మం చేసితివి? నీవు నాతో పలుకుచున్నావు—నీవు స్త్రీత్వాన్ని ఎలా పొందితివి?

Verse 134

केन दोषेण प्राप्तस्त्वं स्त्रीत्वं भूत्वा पुमान् पुनः ॥ पुंस्त्वं चैव कथं प्राप्त एतदाचक्ष्व पृच्छतः

ఏ దోషం వల్ల నీవు స్త్రీత్వాన్ని పొందావు, తరువాత మళ్లీ పురుషుడవయ్యావు? అలాగే పురుషత్వం నీవు ఎలా తిరిగి పొందావు? అడుగుతున్న నాకు చెప్పుము।

Verse 135

एवं तस्य वचः श्रुत्वा स ऋषिः संहितव्रतः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं मायातीर्थजलेचरम्

అతని మాటలు విని, వ్రతాచరణలో నియమబద్ధుడైన ఆ ఋషి మాయాతీర్థ జలంలో సంచరించువానితో మధురంగా పలికెను।

Verse 136

निषाद शृणु तत्त्वेन मत्कथां च प्रजल्पतः ॥ न मया दुष्कृतं किंचित्कृतं कुत्रापि तत्त्वतः

ఓ నిషాదా, నేను చెప్పుచున్న నా కథను తత్త్వంగా వినుము; నిజంగా నేను ఎక్కడా ఏ దుష్కర్మమూ చేయలేదు।

Verse 137

एकभक्तं मयाचारें अभक्ष्यं चैव वर्जितम् ॥ स मयाराधितो देवो लोकनाथो जनार्दनः ॥ कर्मभिर्बहुभिश्चैव मया दर्शनकाङ्क्षिणा

నేను ఆచరణలో ఏకభక్తం (రోజుకు ఒకసారి భోజనం) పాటించి, అభక్ష్యాన్ని వర్జించాను. దర్శనాకాంక్షతో అనేక కర్మల ద్వారా లోకనాథుడైన దేవుడు జనార్దనుని ఆరాధించాను।

Verse 138

अथ दीर्घेण कालेन मया दृष्टो जनार्द्दनः ॥ वरेण छन्दयामास बहुधा मायया ततः

తరువాత దీర్ఘకాలానంతరం నేను జనార్దనుని దర్శించాను. ఆపై ఆయన మాయ ద్వారా అనేక విధాలుగా వరం చూపి నన్ను ప్రలోభపెట్ట ప్రయత్నించాడు।

Verse 139

मया नाभीप्सितस्तस्माद्दीयमानो वरस्ततः ॥ मायां मे दर्शय विभो विष्णो प्रणतवत्सल

అందుచేత నాకు ఇవ్వబడుతున్న వరం నేను కోరలేదు. ఓ విభో విష్ణూ, శరణాగతవత్సలుడా, నాకు నీ మాయను చూపుము।

Verse 140

ततो मां भाषते विष्णुर्मायां दृष्ट्वा ह्यलं द्विज ॥ मया पुनः पुनश्चोक्तो मम प्रीत्या प्रदर्शय

అప్పుడు విష్ణువు నాతో పలికెను— “ఓ ద్విజా, మాయను చూశావు; చాలు.” కానీ నేను మళ్లీ మళ్లీ అన్నాను— “నా మీద ప్రేమతో దానిని చూపుము.”

Verse 141

ततोऽहं तेन चाप्युक्तस्तर्हि द्रक्षत्यलं भवान् ॥ गच्छ कुब्जाम्रके गङ्गां स्नात्वेत्यन्तर्हितोऽभवत्

అప్పుడు ఆయన నాతో అన్నాడు— “అయితే నీవు చాలినంత చూస్తావు. కుబ్జామ్రకలోని గంగ వద్దకు వెళ్లు; అక్కడ స్నానం చేసి…” అని చెప్పి ఆయన అంతర్హితుడయ్యాడు।

Verse 142

न तत्र किंचिज्जानामि किमिदं किं प्रवर्त्तते ॥ निषादीगर्भसम्भूतस्तव पत्न्यभवं ततः

అక్కడ నేను ఏమీ గ్రహించలేకపోయాను—ఇది ఏమిటి, ఏమి జరుగుతోంది? తరువాత నిషాదీ స్త్రీ గర్భమున జన్మించి నేను నీ భార్యనయ్యాను।

Verse 143

केनचित्कारणेणात्र प्रविष्टो जाह्नवीजले ॥ स्नात्वाऽपश्यं पूर्ववच्छ तावज्जातो ऋषिस्त्वहम् ॥

ఏదో కారణముచేత నేను ఇక్కడ జాహ్నవీ (గంగ) జలములో ప్రవేశించాను. స్నానం చేసి నేను మునుపటివలెనే నన్ను చూచితిని; అంతలోనే నేను ఋషిగా మారిపోయాను।

Verse 144

निषाद पश्य कुण्डीं च मात्रां वस्त्रं यथा पुरा ॥ पञ्चाशद्वर्षदेशीयो जातोऽस्मि त्वद्गृहे वसन् ॥ दण्डवस्त्रादि यत्किञ्चिन्न जीर्णं गङ्गया हृतम् ॥

ఓ నిషాదా, చూడు—కుండీ, మాపు పాత్ర, వస్త్రము పూర్వంలాగానే ఉన్నాయి. నీ ఇంట నివసిస్తూ నాకు యాభై సంవత్సరాలు గడిచినట్లయ్యింది. దండము, వస్త్రము మొదలైన వాటిలో జీర్ణం కానివన్నీ గంగ తీసుకుపోయింది.

Verse 145

एवं तेन ततश्चोक्ता निषादोऽदृश्यतां गतः ॥ ये च ते बालकास्तत्र तेषां कश्चिन्न दृश्यते ॥

ఇలా చెప్పి ఆ నిషాదుడు తరువాత అదృశ్యమయ్యాడు. అక్కడ ఉన్న బాలకులలో ఎవ్వరూ ఇక కనిపించలేదు.

Verse 146

स ततो ब्राह्मणो देवि तपस्तपति निश्चितम् ॥ ऊर्ध्वश्वासोर्ध्वबाहुश्च वायुभक्षपरायणः ॥

అప్పుడు, ఓ దేవీ, ఆ బ్రాహ్మణుడు దృఢనిశ్చయంతో తపస్సు ప్రారంభించాడు—ఊర్ధ్వశ్వాసంతో, చేతులను పైకెత్తి, వాయుభక్షణమే ఆధారంగా చేసుకొని.

Verse 147

तस्य प्रतिष्ठमानस्य अपराह्णं तु जायते ॥ ततः प्रमुच्यते तोयं देवि कृत्वा यथोचितम् ॥

అతడు స్థిరంగా నిలిచియుండగా అపరాహ్ణ సమయం వచ్చింది. తరువాత, ఓ దేవీ, యథోచితంగా కర్మ చేసి నీటిని విడుదల చేశారు.

Verse 148

कर्मण्यानि च पुष्पाणि आहृत्य श्रद्धयान्वितः ॥ अर्चयित्वा यथान्यायं वीरासनमुपागतः ॥

శ్రద్ధతో కర్మోపయోగమైన పుష్పాలను తెచ్చి, యథాన్యాయంగా అర్చన చేసి, తరువాత వీరాసనంలో కూర్చున్నాడు.

Verse 149

वृतस्तु ब्राह्मणैर्मुख्यैर्गङ्गास्नानेषु वै द्विजः ॥ ऊचुस्ततो द्विजास्तत्र तपस्विनमनिन्दितम् ॥

గంగాస్నాన తీర్థస్థలాలలో ప్రధాన బ్రాహ్మణులతో చుట్టుముట్టబడి ఆ ద్విజుడు ఉన్నాడు. అప్పుడు అక్కడి బ్రాహ్మణులు నిందలేని తపస్విని ఉద్దేశించి పలికారు.

Verse 150

पूर्वाह्णे स्थापयित्वात्र मात्रां कुण्डीं त्रिदण्डकम् ॥ इतो गतोऽसि ब्रह्मेन्द्र स्थापयित्वा तु धीवरान् ॥ विस्मृतं किं त्वया स्थानं कथं शीघ्रं न चागतः ॥

పూర్వాహ్నంలో నీవు ఇక్కడ మాత్ర, కుండీ (జలపాత్రం), త్రిదండాన్ని ఉంచావు. తరువాత మత్స్యకారులను వారి పనులలో/స్థానాలలో నియమించి, ఓ బ్రహ్మేంద్రా, ఇక్కడి నుండి వెళ్లిపోయావు. స్థలాన్ని మరచిపోయావా? ఎందుకు త్వరగా తిరిగి రాలేదు?

Verse 151

एतस्मिन्नन्तरे देवि स च ब्राह्मणपुङ्गवः ॥ अद्य पञ्चाशद्वर्षाणि अमावास्याद्य चैव हि ॥

ఇంతలో, ఓ దేవీ, ఆ బ్రాహ్మణపుంగవుడు ఇలా అన్నాడు—‘ఈ రోజు యాభై సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాయి; ఈ రోజే అమావాస్య కూడా.’

Verse 152

कथमेवतावतङ्कालं मामूचुर्ब्राह्मणाश्च किम् ॥ पूर्वाह्ने स्थापयित्वा त्वं स्वां मात्रां चापराह्णिके ॥ कथं कालेऽनुसम्प्राप्तः किमेतदिति भाषते ॥

‘బ్రాహ్మణులు నాకు ఎలా చెప్పారు—ఇంత కాలం గడిచిందని? పూర్వాహ్నంలో నా మాత్రను ఉంచి, అపరాహ్నంలో (తిరిగి వచ్చి) నేను సమయానికి ఎలా చేరాను? ఇది ఏమిటి?’—అని అతడు పలికాడు.

Verse 153

एतस्मिन्नन्तरे देवि ब्राह्मणाय ततो मया ॥ दर्शयित्वा निजं रूपं तमवोचमिदं धरे

ఇంతలో, ఓ దేవీ, నేను ఆ బ్రాహ్మణునికి నా స్వరూపాన్ని చూపించి, ఓ ధరా (భూమి), అతనితో ఈ మాటలు పలికాను.

Verse 154

किमिदं भ्रान्तरूपोऽसि किं वा त्वं दृष्टवानसि ॥ पश्यामि त्वां व्यग्रमिव सावधानो भव स्वयम्

ఇది ఏమిటి—నీవు భ్రమలో ఉన్నావా? లేక ఏదైనా చూశావా? నిన్ను నేను కలతగా చూస్తున్నాను; నీవే జాగ్రత్తగా, సమాధానంగా ఉండు।

Verse 155

एवमुक्तः स तु मया भूमौ कृत्वा शिरः स्वकम् ॥ उवाच दुःखितो दीनो निःश्वस्य च मुहुर्मुहुः

నేను అలా చెప్పగానే అతడు తన తల నేలపై పెట్టి, దుఃఖంతో దీనుడై, మళ్లీ మళ్లీ నిట్టూర్చుతూ పలికాడు।

Verse 156

अहो देव द्विजा एते मां वदन्ति जगद्गुरो ॥ पूर्वाह्ने स्थापयित्वा त्वं वस्त्रं दण्डकमण्डलू ॥ आगतोऽस्यपराह्ने किं स्थलṃ विस्मृतवानसि

అయ్యో దేవా! ఈ ద్విజులు నన్ను ‘జగద్గురు’ అని పిలుస్తున్నారు. పూర్వాహ్నంలో నీవు వస్త్రం, దండం, కమండలువును ఉంచి, ఇప్పుడు అపరాహ్నంలో తిరిగి వచ్చావు; ఆ స్థలాన్ని మరిచిపోయావా?

Verse 157

अहं व्याधस्य वै भूत्वा भार्या च व्याधयोनिजा ॥ पञ्चाशद्वर्षपर्यन्तं तत्र स्थित्वा ततः किल

నేను వ్యాధుడిగా (వేటగాడిగా) మారి, వ్యాధ వంశంలో పుట్టిన భార్యను కూడా స్వీకరించాను; అక్కడ యాభై సంవత్సరాలు ఉండి, ఆపై నిజంగా…

Verse 158

तस्माच्चैव त्रयः पुत्रास्तिस्रश्चापि च कन्यकाः ॥ जातान्येवमपत्यानि दुष्टकर्मकृतस्तथा

ఆ సంయోగం నుండి మూడు కుమారులు, మూడు కుమార్తెలు పుట్టారు; దుష్కర్మం చేసినవాడికి తగినట్లే అలాంటి సంతానం జన్మించింది।

Verse 159

स्नातुं कदाचिद्गङ्गायां गतोऽहं तीरभूमिगः ॥ स्थापयित्वाद्य स्वं वस्त्रं मग्नः स्नास्यन् जलेऽमले ॥ उन्मज्य स्वयं पुनश्चैव प्राप्तो रूपं मुनिस्तुतम्

ఒకసారి స్నానం చేయాలని గంగానదీ తీరానికి వెళ్లాను. నా వస్త్రాన్ని ఉంచి నిర్మల జలంలో మునిగి స్నానం చేశాను; తరువాత నేనే పైకి వచ్చి మునులు స్తుతించిన రూపాన్ని మళ్లీ పొందాను.

Verse 160

भक्षितं किमकर्मण्यं सेवमानेन चाच्युत ॥ व्यभिचारश्च मे तत्र को जातस्तव अर्चने

హే అచ్యుతా! సేవలో నిమగ్నుడై ఉన్నప్పుడు నేను ఏ అనుచితమైనదాన్ని భక్షించాను? అలాగే నీ అర్చనలో అక్కడ నాకు ఏ విధమైన విపథనం జరిగింది?

Verse 161

एतदाचक्ष तत्त्वेन येनाहं नरकं गतः ॥ एतच्चिन्ताव्याकुलोऽहं निबोध भगवन्मम

నేను నరకానికి వెళ్లడానికి కారణమైనదాన్ని సత్యంగా చెప్పండి. ఈ చింతతో నేను వ్యాకులుడను; ఓ భగవాన్, నా స్థితిని గ్రహించండి.

Verse 162

मायालुब्धेन हि मया पूर्वं विज्ञापितो ह्यसि ॥ नान्यत्स्मरामि पापं च नरके येन पातितः

మునుపు మాయకు లోబడి నేను నీకు వినతిపెట్టాను. దీనికన్నా వేరే పాపం నాకు గుర్తు లేదు; దాని వల్లనే నేను నరకంలో పడిపోయాను.

Verse 163

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा कारुण्यपरिदेवितम् ॥ उक्तवानस्मि तं विप्रं दुःखसंतप्तमानसम्

అతని కరుణార్ద్ర విలాపభరితమైన మాటలు విని, దుఃఖంతో తప్తమైన మనస్సు గల ఆ బ్రాహ్మణునితో నేను అప్పుడు ఇలా చెప్పాను.

Verse 164

मा दुःखं कुरु विप्रेन्द्र आत्मदोषसमुद्भवम् ॥ विकर्म न कृतं किञ्चिदपि मे विप्र पूजने ॥ येन दुःखमनुप्राप्तं तिर्यग्योनिं च वै गतः

హే విప్రేంద్రా, దుఃఖించకు; ఈ దుఃఖం స్వదోషం వల్లనే పుట్టింది. హే బ్రాహ్మణా, నా పూజలో నీవు ఏ వికర్మమూ చేయలేదు; దాని వల్ల నీకు కష్టం వచ్చి నీవు నిజంగా తిర్యగ్యోనికి వెళ్లేవాడివి కాదు.

Verse 165

उक्तमेव मया पूर्वं शृणु ब्राह्मणपुङ्गव ॥ वरान् वरय भो ब्रह्मन् त्वं मायां वृतवानसि

నేను ఇదే ముందే చెప్పాను—విను, హే బ్రాహ్మణపుంగవా. హే బ్రహ్మన్, వరాలను కోరుకో; నీవు మాయను దర్శించడాన్నే ఎంచుకున్నావు.

Verse 166

ददामि दिव्यभोगान्वै भौमान्वापि तवेप्सितम् ॥ तांस्तु नेच्छसि मायाया दर्शनं वृतवानसि

నేను నీకు దివ్యభోగాలను గానీ, నీకు ఇష్టమైన భౌమభోగాలను గానీ ఇస్తాను. కానీ నీవు వాటిని కోరలేదు; నీవు మాయాదర్శనాన్నే ఎంచుకున్నావు.

Verse 167

दृष्टा तु वैष्णवी माया या त्वया ब्राह्मणेप्सिता ॥ न गतो दिवसश्रेष्ठ नापराह्णेऽपि कुत्रचित् ॥ वर्षाणि चैव पञ्चाशान्निषादस्य गृहेऽपि न

హే బ్రాహ్మణా, నీవు కోరిన వైష్ణవీ మాయ నిజంగా దర్శించబడింది. హే దినశ్రేష్ఠా, నీవు ఎక్కడికీ వెళ్లలేదు—అపరాహ్ణంలో కూడా కాదు; నిషాదుని ఇంటిలో కూడా యాభై సంవత్సరాలు గడవలేదు.

Verse 168

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व द्विजोत्तम ॥ या एषा वैष्णवी माया त्वया ब्राह्मण ईप्सिता

ఇంకా ఒక విషయం నీకు చెబుతాను—విను, హే ద్విజోత్తమా. హే బ్రాహ్మణా, నీవు కోరిన ఈ వైష్ణవీ మాయ—

Verse 169

यत्त्वया दुष्कृतं कर्म व्यभिचारश्च तत्र वै ॥ अर्च्चनं च न ते भ्रष्टं तपश्चैव न नाशितम्

ఆ విషయంలో నీవు కొంత దుష్కర్మమూ ఆచారభ్రంశమూ చేసినప్పటికీ, నీ అర్చన భ్రష్టపడలేదు; నీ తపస్సు కూడా నశించలేదు।

Verse 170

भवान्तरे कृतं यच्च येनेदं प्राप्तवान्महत् ॥ दुःखं तच्च तवाख्यास्ये शृणु ब्राह्मणसत्तम

మునుపటి జన్మలో చేసిన కర్మ వల్ల నీవు పొందిన ఈ మహా దుఃఖాన్ని నేను నీకు వివరించెదను—విను, ఓ బ్రాహ్మణసత్తమా।

Verse 171

मम भक्ताः द्विजाः शुद्धा यत्त्वया नाभिवादिताः ॥ तत्पापादीदृशो भोगस्तव जातो हि दुःखदः

నా శుద్ధ ద్విజ భక్తులకు నీవు అభివాదం చేయనందున, ఆ పాపం వల్లనే నీకు ఈ దుఃఖదాయకమైన భోగం కలిగింది।

Verse 172

ये च भागवताः शुद्धास्ते नूनं मम मूर्त्तयः ॥ तान्विप्रान्ये नमस्यन्ति ते मामेव नमस्यते ॥ विदितोऽस्मीह विप्रेन्द्र तैरहं नात्र संशयः

శుద్ధ భాగవతులు నిశ్చయంగా నా మూర్తులే. ఆ విప్రులకు నమస్కరించేవారు నాకే నమస్కరిస్తారు. ఓ విప్రేంద్రా, నేను ఇక్కడ వారిచేతనే తెలిసిపోతున్నాను—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 173

मम दर्शनकामाः ये ते मे भक्ताः द्विजास्तथा ॥ शुद्धा भागवताः पूज्या द्रष्टव्याः सर्वदा नृभिः ॥

నన్ను దర్శించాలనుకునేవారు—అటువంటి ద్విజులు నా భక్తులు. శుద్ధ భాగవతులు పూజ్యులు; ప్రజలు వారిని ఎల్లప్పుడూ దర్శించి కలుసుకోవాలి।

Verse 174

विशेषेण कलौ ब्रह्मन् द्विजरूपो ह्यवस्थितः ॥ तस्माद् ब्राह्मणभक्ता ये ते मद्भक्ता न संशयः ॥

హే బ్రాహ్మణా! ప్రత్యేకంగా కలియుగంలో భగవాన్ ద్విజరూపంగా స్థితుడై ఉన్నాడు. అందువల్ల బ్రాహ్మణభక్తులు నా భక్తులే—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 175

यो मां प्राप्तमिहेच्छेत यस्यावाच्यं न विद्यते ॥ अनन्यमानसो भूत्वा मद्भक्तेषु नियोजयेत् ॥

ఇక్కడ నన్ను పొందాలని కోరువాడు, వాక్యంలో అనుచితమేమీ లేనివాడు, ఏకాగ్రమనస్సుతో నా భక్తుల సేవలో తనను నియోగించుకోవాలి.

Verse 176

गच्छ ब्राह्मण सिद्धोऽसि यदा प्राणान् विमोक्ष्यसि ॥ तदा आगन्तासि मत्स्थानं श्वेतद्वीपं न संशयः ॥

వెళ్ళు, ఓ బ్రాహ్మణా! నీవు సిద్ధుడవు. నీవు ప్రాణాలను విడిచినప్పుడు నా ధామమైన శ్వేతద్వీపానికి వస్తావు—సందేహం లేదు.

Verse 177

एवमुक्त्वा वरारोहे तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ सोऽपि द्विजस्तनुं त्यक्त्वा मायातीर्थे यशस्विनि ॥ कृत्वा सुदुष्करं कर्म श्वेतद्वीपमुपागतः ॥

హే వరారోహిణీ! ఇలా చెప్పి నేను అక్కడే అంతర్హితుడనయ్యాను. ఆ ద్విజుడు కూడా, హే యశస్వినీ, మాయాతీర్థంలో దేహాన్ని విడిచి, అత్యంత దుష్కరమైన కర్మ చేసి శ్వేతద్వీపాన్ని చేరాడు.

Verse 178

मायया किं तव धरे न मायां ज्ञातुमर्हसि ॥ मम मायां न जानन्ति देवदानवराक्षसाः ॥

హే ధరాధారిణీ! నీకు మాయతో ఏమి పని? నీవు మాయను తెలుసుకొనుటకు అర్హురాలు కాదు. నా మాయను దేవులు, దానవులు, రాక్షసులు కూడా తెలియరు.

Verse 179

एतत्ते कथितं भूमे मायाख्यानं महौजसम् ॥ मायाचक्रमिति ख्यातं सर्वपुण्यसुखावहम् ॥

హే భూమీ! నీకు ఈ మహౌజస్వి మాయాఖ్యానం చెప్పబడింది. ఇది ‘మాయాచక్రం’ అని ప్రసిద్ధి, సమస్త పుణ్యసుఖాలను ప్రసాదించేది అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 180

आख्यानानां महाख्यानं तपसां च परन्तपः ॥ पुण्यानां परमं पुण्यं गतीनां च परा गतिः ॥

ఆఖ్యానాలలో ఇది మహాఖ్యానం; తపస్సుల్లో ఇది పరంతపం—పాపాన్ని దహించేది. పుణ్యాలలో ఇది పరమ పుణ్యం; గతులలో ఇది పరమ గతి.

Verse 181

नित्यं पठेद्यो भक्तेषु अभक्तेषु न कीर्तयेत् ॥ मा पठेन्नीचमध्येषु मा पठेच्छास्त्रदूषके ॥

ఇదిని భక్తుల మధ్య నిత్యం పఠించాలి; అభక్తుల మధ్య ప్రకటించకూడదు. నీచుల మధ్య పఠించకూడదు; శాస్త్రాలను దూషించేవారికి పఠించకూడదు.

Verse 182

अग्रतः पृच्छता शूद्रमद्भक्तेषु तथाग्रतः ॥ पठते शोभते विप्रो न तु ये शास्त्रदूषकाः ॥

ముందు ప్రశ్నించే శూద్రుడు ఉన్నా, అలాగే నా భక్తులు ముందున్నా—పఠించే బ్రాహ్మణుడు శోభిస్తాడు; కానీ శాస్త్రదూషకులు కాదు.

Verse 183

कल्यमुत्थाय यो भूमे पठते च दृढव्रतः ॥ तेन द्वादश वर्षाणि ममाग्रे पठितं भवेत् ॥

హే భూమీ! ఎవడు దృఢవ్రతంతో ఉదయాన్నే లేచి దీనిని పఠిస్తాడో, అతడు చేసినద్వారా నా సమక్షంలో పన్నెండు సంవత్సరాలు పఠించినట్లే అవుతుంది.

Verse 184

अथ पूर्णेन कालेन पुमान् पञ्चत्वमागतः ॥ मद्भक्तो जायते देवि वियोनिं न च गच्छति ॥

తర్వాత కాలం పూర్తయ్యాక ఆ పురుషుడు మరణాన్ని పొందినప్పుడు, ఓ దేవీ, అతడు నా భక్తుడిగా జన్మించి అశుభ యోనికి వెళ్లడు.

Verse 185

य एवँ शृणुयान्नित्यं महाख्यानं वसुन्धरे ॥ न स जायेत मन्दात्मा वियोनिं नैव गच्छति ॥

ఓ వసుంధరా, ఎవడు ఈ విధంగా నిత్యం ఈ మహాఖ్యానాన్ని శ్రవణం చేస్తాడో, అతడు మందాత్మగా జన్మించడు; అశుభ యోనికీ వెళ్లడు.

Verse 186

एतत्ते कथितं भद्रे त्वया यत्पूर्वमीप्सितम् ॥ मुच्यमाना वरारोहे किमन्यत्परिपृच्छसि ॥

ఓ భద్రే, నీవు ముందుగా కోరినది నీకు చెప్పబడింది. ఓ వరారోహే, నీవు విముక్తమవుతున్నప్పుడు ఇంకేమి ప్రశ్నిస్తున్నావు?