Adhyaya 125: The Cycle of Māyā (Illusory Causation and Perceptual Reversal)

Verse 1

अथ मायाचक्रम् ॥ सूत उवाच ॥ श्रुत्वा षडृतुकर्माणि पृथिवी संशितव्रता ॥ ततो नारायणं भूयः प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥

ഇപ്പോൾ മായാചക്രം. സൂതൻ പറഞ്ഞു— ആറു ഋതുക്കളുടെ കർമ്മങ്ങൾ ശ്രവിച്ച്, വ്രതത്തിൽ ദൃഢയായ പൃഥിവി; തുടർന്ന് ആ വസുന്ധര വീണ്ടും നാരായണനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 2

मङ्गल्याश्च पवित्राश्च ये त्वया समुदाहृताः ॥ मम लोकेषु विख्याता मनः प्रह्लादयन्ति ते ॥

നീ ഉപദേശിച്ച വചനങ്ങൾ മംഗളകരവും പവിത്രവും ആകുന്നു; അവ എന്റെ ലോകങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്, അവ മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 3

श्रुत्वा त्वेतानि कर्माणि त्वन्मुखोक्तानि माधव ॥ जातास्मि निर्मला देव शशाङ्क इव शारदः ॥

ഹേ മാധവാ, നിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നു ഉച്ചരിച്ച ഈ കർമ്മങ്ങൾ ശ്രവിച്ച്, ഹേ ദേവാ, ഞാൻ നിർമ്മലയായി—ശരദ്കാലത്തിലെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ.

Verse 4

एतन्मे परमं गुह्यं परं कौतूहलं तथा ॥ मम चैव हितार्थाय त्वं विष्णो वक्तुमर्हसि ॥

ഇത് എന്റെ പരമഗുഹ്യമായ ചോദ്യം, അതുപോലെ പരമകൗതുകവും ആകുന്നു; എന്റെ ഹിതത്തിനായി, ഹേ വിഷ്ണോ, നീ തന്നേ ഇതു പറയേണ്ടവൻ।

Verse 5

यामेनां भाषसे देव मम मायेत्य नित्यशः ॥ का माया कीदृशी विष्णो किं वा मायेत्य चोच्यते ॥

ഹേ ദേവാ, നീ നിരന്തരം ‘എന്റെ മായ’ എന്നു പറയുന്നതു—ആ മായ എന്ത്, എങ്ങനെയുള്ളത്, ഹേ വിഷ്ണോ, പിന്നെ എന്തുകൊണ്ട് അതിനെ ‘മായ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു?

Verse 6

ज्ञातुमिच्छामि मायार्थं रहस्यं परमुत्तमम् ॥ ततस्तस्य वचः श्रुत्वा विष्णुर्मायाकरण्डकः ॥

മായയുടെ അർത്ഥം—ഈ പരമോത്തമ രഹസ്യം—ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; പിന്നെ അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, മായാകരണ്ഡകനായ വിഷ്ണു മറുപടി പറയാൻ ഒരുങ്ങി।

Verse 7

प्रत्युवाच तदा वाक्यं प्रहस्य तु वसुन्धराम् ॥ भूमे मा पृच्छ मायां मे यन्मां पृच्छसि सादरम् ॥

അപ്പോൾ വസുന്ധരയെ നോക്കി പുഞ്ചിരിയോടെ അദ്ദേഹം മറുപടി പറഞ്ഞു: “ഹേ ഭൂമേ, എന്റെ മായയെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കരുത്—നീ ഇത്ര ആദരത്തോടെ എന്നോടു ചോദിക്കുന്ന അതിനെ.”

Verse 8

वृथाक्लेशं किमर्थं त्वं प्राप्स्यते यद्विलोकनात् ॥ अद्यापि मां न जानन्ति रुद्रेन्द्राः सपितामहाः ॥

അതിനെ കാണാൻ ശ്രമിച്ച് നീ എന്തിന് വ്യർത്ഥമായ ക്ലേശം അനുഭവിക്കണം? ഇന്നും പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) സഹിതം രുദ്രന്മാരും ഇന്ദ്രന്മാരും എന്നെ പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നില്ല।

Verse 9

मम मायां विशालाक्षि किं पुनस्त्वं वसुन्धरे ॥ पर्जन्यो वर्षते यत्र तज्जलेन प्रपूर्यते ॥

ഹേ വിശാലാക്ഷി! ഇതെൻ മായയാണ്; പിന്നെ ഹേ വസുന്ധരേ, നിന്റെ കാര്യം എത്രയധികം. എവിടെ മഴമേഘം പെയ്യുന്നുവോ, ആ സ്ഥലം അതിന്റെ ജലത്താൽ നിറയുന്നു.

Verse 10

अमायां न स दृश्येत मायैयं मम तत्त्वतः ॥ हेमन्ते सलिलं कूपे उष्णं भवति सुन्दरी ॥

മായയില്ലാതെ അത് ദൃശ്യമാകില്ല; ഇതു സത്യത്തിൽ എന്റെ മായ തന്നെയാണ്. ഹേ സുന്ദരി! ഹേമന്തകാലത്ത് കിണറ്റിലെ ജലം ഉഷ്ണമാകുന്നു.

Verse 11

भवेच्च शीतलं ग्रीष्मे मायैयं मम तत्त्वतः ॥ पश्चिमां दिशमास्थाय यदस्तं याति भास्करः ॥

ഗ്രിഷ്മത്തിൽ അത് ശീതളമാകുന്നു—ഇതും സത്യത്തിൽ എന്റെ മായ തന്നെയാണ്. അതുപോലെ പടിഞ്ഞാറുദിശയെ ആശ്രയിച്ച് സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നു.

Verse 12

उदेति पूर्वतः प्रातर्मायैयं मम सुन्दरी ॥ शोणितं चैव शुक्रं च उभे च प्राणिसंस्थिते ॥

പ്രഭാതത്തിൽ അത് കിഴക്കിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്നു—ഹേ സുന്ദരി, ഇതെൻ മായ. രക്തവും ശുക്രവും—ഇരണ്ടും ജീവികളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 13

गर्भे च जायते जन्तुर्मायेयं मम सुन्दरी। जीवः प्रविश्य गर्भं तु सुखदुःखे च विन्दति॥

ഗർഭത്തിൽ ജീവി ജനിക്കുന്നു—ഹേ സുന്ദരി, ഇതെൻ മായ. ജീവൻ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് സുഖദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 14

जातश्च विस्मरेत्सर्वमेषा माया ममोत्तमा॥ आत्मकर्माश्रितो जीवो नष्टसंज्ञो गतस्पृहः॥

ജനിച്ചാൽ അവൻ എല്ലാം മറക്കുന്നു—ഇത് എന്റെ പരമമായ മായയാണ്. സ്വന്തം കര്‍മത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന ജീവന്‍ വ്യക്തബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു ആഗ്രഹരഹിതനാകുന്നു।

Verse 15

कर्मणा नीयतेऽन्यत्र मायैषा मम चोत्तमा॥ शुक्रशोणितसंयोगाज्जायते मम जन्तवः॥

കര്‍മം മൂലം ജീവന്‍ മറ്റിടത്തേക്ക് നയിക്കപ്പെടുന്നു—ഇതും എന്റെ പരമമായ മായയാണ്. ശുക്ര-ശോണിത സംയോഗത്തില്‍നിന്ന് എന്റെ ജന്തുക്കള്‍ ജനിക്കുന്നു।

Verse 16

अङ्गुल्यश्चरणौ चैव भुजौ शीर्षं कटिस्तथा॥ पृष्ठं तथोदरं चैव दन्तौष्ठपुटनासिकम्॥

വിരലുകൾ, പാദങ്ങൾ, ഭുജങ്ങൾ; ശിരസും കട്ടിയും; പുറവും ഉദരവും; പല്ല്, അധരം, കവിൾ, നാസിക—

Verse 17

कर्णौ नेत्रे कपालौ च ललाटं जिह्वया सह॥ एतया मायया युक्ता जायन्ते यदि जन्तवः॥

കര്‍ണങ്ങൾ, നേത്രങ്ങൾ, കപാലം, ലലാടം ജിഹ്വയോടുകൂടെ—ഈ മായയാൽ യുക്തരായാൽ ജന്തുക്കൾ ജനിക്കുന്നു।

Verse 18

तस्यैव जीर्यते भुक्तमग्निना पीतमेव च॥ अधश्च स्रवते जन्तुरेषा माया ममोत्तमा॥

അവന്‍ ഭക്ഷിച്ചതെല്ലാം അഗ്നിയാൽ ജീർണ്ണമാകുന്നു, കുടിച്ചതും അതുപോലെ; പിന്നെ ജന്തു താഴോട്ടു മലമൂത്രം ഒഴുക്കുന്നു—ഇത് എന്റെ പരമമായ മായയാണ്.

Verse 19

सर्वर्तुषु निजाकारः स्थावरे जङ्गमे तथा॥ तत्त्वं न ज्ञायते तस्य मायैषा मम सुन्दरी॥

എല്ലാ ഋതുക്കളിലും, സ്ഥിരവും ചലനവുമുള്ള സകല ജീവികളിലും അതേ സ്വരൂപം നിലകൊള്ളുന്നു; എങ്കിലും അതിന്റെ തത്ത്വം അറിയപ്പെടുന്നില്ല—ഹേ സുന്ദരി, ഇതാണ് എന്റെ മായ.

Verse 20

आपो दिव्यास्तथा भौमा आपो येषु प्रतिष्ठिताः॥ नद्यो वृद्धिं प्रयान्त्यत्र मायैषा मम सुन्दरी॥

ജലങ്ങൾ ദിവ്യവുമാണ്, ഭൗമവുമാണ്; എവിടെയെവിടെ ജലം സ്ഥാപിതമോ അവിടെ നദികൾ വർദ്ധിക്കുന്നു—ഹേ സുന്ദരി, ഇതാണ് എന്റെ മായ.

Verse 21

वृष्टौ बहूदकाः सर्वे पल्वलानि सरांसि च॥ ग्रीष्मे सर्वाणि शुष्यन्ति एतन्मायाबलं मम॥

മഴക്കാലത്ത് എല്ലാ കുളങ്ങളും തടാകങ്ങളും ജലസമൃദ്ധമാകുന്നു; വേനലിൽ അവ എല്ലാം വറ്റിപ്പോകുന്നു—ഇത് എന്റെ മായാബലം.

Verse 22

मायामेतामहं कृत्वा तोषयामि दिवौकसः॥ लोकाः सर्वे विजानन्ति देवा नित्यं मखाशिनः॥

ഈ മായയെ ഞാൻ സൃഷ്ടിച്ച് സ്വർഗവാസികളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു; സകല ലോകങ്ങളും അറിയുന്നു—ദേവന്മാർ നിത്യം യാഗഭാഗം സ്വീകരിക്കുന്നു.

Verse 23

हिमवच्छिखरान्मुक्ता नाम्ना मन्दाकिनी नदी ॥ गां गता सा भवेद्गङ्गा मायैषा मम कीर्तिता

ഹിമവത് ശിഖരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒഴുകിയിറങ്ങിയ ‘മന്ദാകിനി’ എന്ന നദി ഭൂമിയിലെത്തുമ്പോൾ ‘ഗംഗ’യായി മാറുന്നു—ഇതാണ് എന്റെ മായയായി പ്രസ്താവിച്ചത്.

Verse 24

मेघा वहन्ति सलिलमुद्धृत्य लवणार्णवात् ॥ वर्षन्ति मधुरं लोके एतन्मायाबलं मम

മേഘങ്ങൾ ലവണസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ജലം ഉയർത്തി കൊണ്ടുപോയി, ലോകത്തിൽ അത് മധുരമായ (തഴുകിയ) ജലമായി മഴയായി പെയ്യിക്കുന്നു—ഇത് എന്റെ മായാബലമാണ്.

Verse 25

रोगार्ता जन्तवः केचिद्भक्षयन्ति महौषधम् ॥ तस्य वीर्यं समाश्रित्य मायां तु विसृजाम्यहम्

രോഗബാധിതരായ ചില ജീവികൾ മഹൗഷധം സേവിക്കുന്നു; അതിന്റെ വീര്യം ആശ്രയിച്ച് ഞാൻ മായയെ നിർണായക ശക്തിയായി പ്രസരിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 26

औषधे दीयमानेऽपि जन्तुः पञ्चत्वमेति यत् ॥ निर्वीर्यमौषधं कृत्वा कालो भूत्वा हराम्यहम्

ഔഷധം നൽകിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും ജീവി മരണത്തെ പ്രാപിക്കാം; ഔഷധത്തെ നിർവീര്യമാക്കി, കാലമായി ഞാൻ ജീവൻ അപഹരിക്കുന്നു.

Verse 27

प्रथमं जायते गर्भः पश्चात्संजायते पुमान् ॥ जायते मध्यमं रूपं ततोऽपि जरया युतः

ആദ്യം ഗർഭം ഉത്ഭവിക്കുന്നു; പിന്നെ മനുഷ്യൻ ജനിക്കുന്നു. ഇടയിൽ രൂപത്തിന്റെ മദ്ധ്യാവസ്ഥ വരുന്നു; തുടർന്ന് വീണ്ടും വാർദ്ധക്യത്തോടു ചേർന്നു പോകുന്നു.

Verse 28

तत इन्द्रियनाशश्च एतन्मायाबलं मम ॥ यद्भूमौ विहितं बीजं तस्मात्तज्जायतेऽङ्कुरम्

പിന്നീട് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ നാശം സംഭവിക്കുന്നു—ഇത് എന്റെ മായാബലമാണ്. ഭൂമിയിൽ നിക്ഷേപിച്ച വിത്തിൽ നിന്നുതന്നെ മുള ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 29

तत्रामृतं विसृजामि मायायोगेन भूरिशः ॥ लोक एवम् विजानाति गरुडो वहतेऽच्युतम्

അവിടെ ഞാൻ മായാ-യോഗാനുഷ്ഠാനത്താൽ സമൃദ്ധമായി അമൃതം പ്രസരിപ്പിക്കുന്നു; അങ്ങനെ ലോകം അറിയുന്നു— ‘ഗരുഡൻ അച്യുതനെ വഹിക്കുന്നു’ എന്ന്.

Verse 30

भूत्वा वेगेन गरुडो वहाम्यात्मानमात्मना ॥ या एता देवताः सर्वा यज्ञभागेन तोषिताः

വേഗത്തോടെ ഗരുഡനായി, ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ എന്നാൽ തന്നേ വഹിക്കുന്നു. യജ്ഞഭാഗംകൊണ്ട് തൃപ്തരാകുന്ന ആ സർവ്വ ദേവതകളും…

Verse 31

मायामेतामहं कृत्वा यक्ष्यामि त्रिदिवौकसः ॥ सर्वोऽपि भजते लोके यष्टारं च बृहस्पतिम्

ഈ മായയെ സൃഷ്ടിച്ച് ഞാൻ ത്രിദിവവാസികൾക്കായി യജ്ഞം അനുഷ്ഠിക്കും; ലോകത്തിൽ എല്ലാവരും യജമാനനെയും ബൃഹസ്പതിയെയും കൂടി ഭജിക്കുന്നു.

Verse 32

मायामाङ्गिरसीं कृत्वा याजयामि दिवौकसः ॥ सर्वे लोका विजानन्ति वरुणः पाति सागरम्

ആംഗിരസപരമ്പരയോട് ബന്ധപ്പെട്ട മായയെ സൃഷ്ടിച്ച് ഞാൻ ദിവൗകസുകളെ യജ്ഞം ചെയ്യിക്കുന്നു; സർവ്വ ലോകങ്ങളും അറിയുന്നു— വരുണൻ സാഗരത്തെ കാക്കുന്നു.

Verse 33

मायां तु वारुणीं कृत्वा रक्षामि च महार्णवम् ॥ सर्वे लोकाः विजानन्ति कुबेरोऽयं धनेश्वरः ॥

വാരുണീ മായയെ ധരിച്ചു ഞാൻ മഹാസമുദ്രത്തെ കാക്കുന്നു; സർവ്വ ലോകങ്ങളും അറിയുന്നു— ‘ഇവൻ കുബേരൻ, ധനേശ്വരൻ’ എന്ന്.

Verse 34

कुबेरमायामादाय अहं रक्षामि तद्धनम् ॥ एवं लोकाः विजानन्ति वृत्रः शक्रेण सूदितः ॥

കുബേരന്റെ മായ സ്വീകരിച്ച് ഞാൻ ആ ധനം സംരക്ഷിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ലോകങ്ങൾ അറിയുന്നു— ‘വൃത്രൻ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) വധിച്ചു.’

Verse 35

शाक्रीं मायां समास्थाय मया वृत्रो निषूदितः ॥ एवं लोकाः विजानन्ति आदित्यश्च ध्रुवो महान् ॥

ശക്രസംബന്ധമായ മായയെ ആശ്രയിച്ച് എന്റെ കൈകളാൽ വൃത്രൻ നിഹതനായി. ഇങ്ങനെ ലോകങ്ങൾ അറിയുന്നു— ‘ആദിത്യൻ (സൂര്യൻ)യും മഹത്തായ ധ്രുവൻ, അചലൻ.’

Verse 36

मेरुं मायामयं कृत्वा वहाम्यादित्यमेव च ॥ एवमाभाषते लोको जलं वा नश्यतेऽखिलम् ॥

മേറുവിനെ മായാമയമാക്കി ഞാൻ ആദിത്യനെ (സൂര്യനെ)യും വഹിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ജനങ്ങൾ പറയുന്നു— ‘അല്ലെങ്കിൽ സർവ്വ ജലവും നശിച്ചുപോകുമായിരുന്നു.’

Verse 37

यदीदं भाषते लोकः कुत्रैतत्तिष्ठते जलम् ॥ देवा अपि न जानन्ति अमृतं कुत्र तिष्ठति ॥

ജനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ പറയുകയാണെങ്കിൽ— ‘ഈ ജലം എവിടെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്?’—ദേവന്മാർക്കും ‘അമൃതം എവിടെയാണ് വസിക്കുന്നത്?’ എന്നത് അറിയില്ല.

Verse 38

मम मायानियोगेन तिष्ठति ह्यौषधं वने ॥ लोको ह्येवं विजानाति राजा पालयते प्रजाः ॥

എന്റെ മായയുടെ നിയോഗത്താൽ വനത്തിൽ ഔഷധി (ഔഷധസസ്യം) നിലനിൽക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ലോകം അറിയുന്നു— ‘രാജാവ് പ്രജകളെ പാലിച്ചു സംരക്ഷിക്കുന്നു.’

Verse 39

राजमायामहं कृत्वा पालयामि वसुन्धराम् ॥ ये तु वै द्वादशादित्या उदेष्यन्ति युगक्षये ॥

ഞാൻ രാജമായയെ ആശ്രയിച്ച് വസുന്ധരയെ പരിപാലിക്കുന്നു. യുഗക്ഷയത്തിൽ ഉദിക്കുന്ന ആ ദ്വാദശ ആദിത്യന്മാർ—

Verse 40

प्रविश्य तानहं भूमे मायां लोके सृजाम्यहम् ॥ सूर्यश्च चांशुना भूमे सदा लोकेषु पच्यते ॥

ഹേ ഭൂമീ, അവരിൽ പ്രവേശിച്ച് ഞാൻ ലോകത്തിൽ മായയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ ലോകങ്ങളിൽ എപ്പോഴും ഭൂമിയെ തപിപ്പിച്ചു പാകപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 41

मायामंशुमयीं कृत्वा पूरयाम्यखिलं जगत् ॥ वर्षन्ते यत्र संवर्त्ता धारैर्मुसलसन्निभैः ॥

മായയെ കിരണമയ രൂപമാക്കി ഞാൻ അഖില ലോകത്തെയും നിറയ്ക്കുന്നു. അവിടെ സംവർ‍ത്തകാല മഴകൾ ഉലക്കപോലെയുള്ള ധാരകളായി പെയ്യുന്നു.

Verse 42

मायां सांवर्त्तकीं गृहीत्वा पूरयाम्यखिलं जगत् ॥ यत्स्वपामि वरारोहे शेषस्योपरि धारिणि ॥

സംവർ‍ത്ത (പ്രളയ) സംബന്ധമായ മായയെ സ്വീകരിച്ച് ഞാൻ അഖില ജഗത്തെയും നിറയ്ക്കുന്നു—ഞാൻ ശേഷന്റെ മേൽ ശയിക്കുമ്പോൾ, ഹേ സുന്ദരനിതംബിനീ, ഹേ ധാരിണീ.

Verse 43

अनन्तमायया चाहं धारयामि स्वपामि च ॥ वराहमायामादाय भूमे जानासि किं न वै ॥

അനന്തമായയാൽ ഞാൻ (ലോകത്തെ) ധരിക്കുകയും ശയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഹേ ഭൂമീ, വരാഹമായയെ സ്വീകരിച്ച്—ഇത് നീ അറിയുന്നില്ലയോ?

Verse 44

देवा यत्र निलीयन्ते सा माया मम कीर्तिता ॥ त्वं चापि वैष्णवीं मायां कृत्वा जानासि किं न तत् ॥

ദേവന്മാർ എവിടെ ലീനമായി മറഞ്ഞുപോകുന്നുവോ അതാണ് എന്റെ മായയായി പ്രസിദ്ധം. നീയും വൈഷ്ണവീ മായ ധരിച്ചു, അതു അറിയാത്തതാണോ?

Verse 45

धारितासि च सुष्रोणि वारान् सप्तदशैव तु ॥ माया तु मम देवीयं कृत्वा ह्येकार्णवां महीम् ॥

ഹേ സുഷ്രോണി! നീ സത്യമായി പതിനേഴു പ്രാവശ്യം ധരിക്കപ്പെട്ടവളാണ്. എന്റെ ഈ ദിവ്യ മായ പ്രളയത്തിൽ ഭൂമിയെ ഒരൊറ്റ മഹാസമുദ്രമാക്കുന്നു…

Verse 46

तेऽपि मायां न जानन्ति मम मायाविमोहिताः ॥ अथो पितृगणाश्चापि य एते सूर्यवर्चसः ॥

അവരും എന്റെ മായയാൽ വിമോഹിതരായി ഈ മായയെ അറിയുന്നില്ല. അതുപോലെ സൂര്യസദൃശമായ തേജസ്സുള്ള പിതൃഗണങ്ങളും (അറിയുന്നില്ല).

Verse 47

मायां पितृमयीं ह्येतां गृह्णामीति च तत्त्वतः ॥ किन्तु त्वयैव सुष्रोणि अन्यच्च शृणु सुन्दरी ॥

‘പിതൃമയമായ ഈ മായയെ ഞാൻ സ്വീകരിക്കുന്നു’—എന്ന് തത്ത്വതഃ പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഹേ സുഷ്രോണി, ഹേ സുന്ദരി! നീ തന്നെ മറ്റൊന്നും കേൾക്കുക.

Verse 48

ऋषिर्मायानुसारेण स्त्रिया योनिं प्रवेशितः ॥ ततो विष्णोर्वचः श्रुत्वा श्रोतुकामा वसुन्धरा ॥

മായാനുസാരമായി ഒരു ഋഷിയെ സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് വിഷ്ണുവിന്റെ വചനം കേട്ട വസുന്ധര (ഭൂമി) കൂടുതൽ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 49

कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा वाक्यमेतत्तदब्रवीत् ॥ किं तेन ऋषिमुख्येन कृतं कर्म सुदुष्करम् ॥

അവൾ ഇരുകൈകളാലും ഭക്തിപൂർവ്വം അഞ്ജലി ചെയ്തു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു— “ആ ഋഷിമുഖ്യൻ ഏതു അതിദുഷ്കരമായ കര്‍മ്മം ചെയ്തു?”

Verse 50

स्त्रीत्वं चैव पुनः प्राप्तं स्त्रीयोनिं चैव प्रापितः ॥ एतन्मे सर्वमाख्याहि परं कौतूहलं मम ॥

കൂടാതെ (എങ്ങനെ) വീണ്ടും സ്ത്രീത്വം ലഭിച്ചു, (എങ്ങനെ) അവനെ സ്ത്രീയോണിയിലേക്കു എത്തിക്കപ്പെട്ടു— ഇതെല്ലാം എനിക്ക് പറയുക; എന്റെ കൗതുകം അത്യന്തമാണ്।

Verse 51

तस्य ब्राह्मणमुख्यस्य स्त्रीत्वे यत्कर्म पापकम् ॥ ततो मह्या वचः श्रुत्वा हृष्टतुष्टमना हरिः ॥

ആ ബ്രാഹ്മണമുഖ്യന്റെ സ്ത്രീത്വത്തിൽ ഉണ്ടായ പാപകർമ്മം എന്തായിരുന്നു (അതും പറയുക). പിന്നെ എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹരി ഹർഷിതനും തൃപ്തമനസ്സുമായിത്തീർന്നു।

Verse 52

मधुरं वाक्यमादाय प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि धर्माख्याने च सुन्दरी ॥

മധുരവചനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് അദ്ദേഹം വസുന്ധരയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു— “ദേവീ, തത്ത്വത്തോടെ എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുക; സുന്ദരീ, ധർമ്മവ്യാഖ്യാനവും കേൾക്കുക.”

Verse 53

माया मम विशालाक्षि रोहिणी लोमहर्षिणी ॥ मायाया मम योगेन सोमशर्मा च कर्षितः

ഹേ വിശാലാക്ഷി! എന്റെ മായ—രോഹിണി, രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്നവൾ—എന്റെ ആ മായയുടെ യോഗബലത്താൽ സോമശർമനും ആകർഷിതനായി (വശപ്പെട്ടു) പോയി।

Verse 54

गतो गतिरनेकाश्च उत्तमाधममध्यमाः ॥ ब्राह्मणत्वं पुनः प्राप्तो मम मायाप्रचोदितः

അവൻ ഉത്തമം, അധമം, മധ്യമം എന്നിങ്ങനെ അനേകം ഗതികളിലൂടെ കടന്ന്, എന്റെ മായയുടെ പ്രേരണയാൽ വീണ്ടും ബ്രാഹ്മണത്വം പ്രാപിച്ചു।

Verse 55

ममैवाराधनपरो मम कर्मपरायणः ॥ नित्यं चिन्तयते भूमे मम मूर्तिं मनोरमाम्

അവൻ എന്റെ ആരാധനയിലേകമാത്രം പരനായി, എന്റെ നിമിത്തം കർമങ്ങളിൽ പരായണനായി; ഹേ ഭൂമേ, അവൻ നിത്യം എന്റെ മനോഹര മൂർത്തിയെ ധ്യാനിക്കുന്നു।

Verse 56

अयं दीर्घेण कालेन तस्य तुष्टोऽस्मि सुन्दरी ॥ तपसा कर्मणा भक्त्या अनन्यमनसा स्तुतः

ഓ സുന്ദരീ, ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം ഞാൻ അവനിൽ തൃപ്തനായിരിക്കുന്നു; തപസ്സാൽ, കർമത്താൽ, ഭക്തിയാൽ, അനന്യചിത്തത്തോടെ അവൻ എന്നെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 57

ततस्तस्य मया देवि दत्त्वा दर्शनमुत्तमम् ॥ वरेण छन्दितो विप्र तपस्तुष्टोऽस्मि ते द्विज

അപ്പോൾ, ഓ ദേവീ, ഞാൻ അവനു ഉത്തമ ദർശനം നല്കി വരംകൊണ്ട് പ്രേരിപ്പിച്ചു: ‘ഓ വിപ്രാ, ഓ ദ്വിജാ, നിന്റെ തപസ്സാൽ ഞാൻ തൃപ്തനാണ്.’

Verse 58

वरं वरय भद्रं ते तव यद्धृदि वर्त्तते ॥ रत्नानि काञ्चनं गावस्तथा राज्यमकण्टकम्

വരം ചോദിക്കൂ—നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ—നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ളതെന്തായാലും: രത്നങ്ങൾ, സ്വർണം, പശുക്കൾ, കൂടാതെ തടസ്സമില്ലാത്ത രാജ്യം പോലും।

Verse 59

अथवेच्छसि तं स्वर्गं यत्र सौख्यं वराङ्गनाः ॥ धनरत्नं समृद्धं हि हेमभाण्डविभूषितम्

അല്ലെങ്കിൽ നീ ആ സ്വർഗ്ഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—അവിടെ സുഖവും ശ്രേഷ്ഠ സുന്ദരിമാരും ഉണ്ട്; അവിടെ ധന-രത്നങ്ങളുടെ സമൃദ്ധിയും സ്വർണ്ണപാത്രങ്ങളാൽ അലങ്കാരവും നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 60

यत्र सर्वा दिव्यरूपा भवन्त्यप्सरसः पराः ॥ ददामि ते वरं विप्र यावत्ते चित्तचिन्तितम् ॥ ततो मम वचः श्रुत्वा स च ब्राह्मणपुङ्गवः ॥ शिरसा पतितो भूमौ मामुवाच प्रियं वचः

എവിടെ എല്ലാ അപ്സരസ്സുകളും ദിവ്യരൂപിണികളും ശ്രേഷ്ഠരുമാകുന്നു—അവിടെ, ഹേ വിപ്രാ, നിന്റെ ചിത്തം ആഗ്രഹിച്ചതത്രയും ഞാൻ നിനക്കു വരമായി നൽകുന്നു. എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ തലകുനിച്ച് ഭൂമിയിൽ വീണു വന്ദിച്ച് എനിക്കു പ്രിയമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 61

अथ नो कुप्यसे देव वरं समनुयाचते ॥ यत्त्वया भाषितं देव मम देयं यदृच्छया

ഇപ്പോൾ, ഹേ ദേവാ, കോപിക്കരുതേ; അവൻ വിനയത്തോടെ വരം അപേക്ഷിക്കുന്നു—“ദേവാ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് നിങ്ങളുടെ ഇച്ഛപ്രകാരം എനിക്ക് സ്വതന്ത്രമായി ദാനമായി ലഭിക്കേണ്ടതാണ്.”

Verse 62

न चाहं काञ्चनं गावो न च स्त्रीराज्यमेव च ॥ स्वर्गं वाप्सरसो वापि ऐश्वर्यं न मनोहरम्

എനിക്ക് സ്വർണ്ണവും വേണ്ട, പശുക്കളും വേണ്ട, സ്ത്രീകളോടുകൂടിയ രാജ്യവും വേണ്ട; സ്വർഗ്ഗവും വേണ്ട, അപ്സരസ്സുകളും വേണ്ട—മാത്രം മനോഹരമായ ഐശ്വര്യവും വേണ്ട.

Verse 63

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा समयात् तत्र भाषितः ॥ किं मायया ते विप्रेन्द्र अकार्यं पृच्छसे द्विज ॥

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, പിന്നെ നിശ്ചിത സമയത്ത് അവിടെ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു—“ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ഹേ ദ്വിജാ, മായയുടെ വശത്തിൽപ്പെട്ടു നീ ചെയ്യരുതാത്ത കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് എന്തിന് ചോദിക്കുന്നു?”

Verse 64

देवा अपि न जानन्ति विष्णुमायाविमोहिताः ॥ ततो मम वचः श्रुत्वा स च ब्राह्मणपुङ्गवः ॥

വിഷ്ണുവിന്റെ മായയിൽ മോഹിതരായ ദേവന്മാരും അറിയുന്നില്ല. തുടർന്ന് എന്റെ വചനം കേട്ട് ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ…

Verse 65

उवाच मधुरं वाक्यं मायया च प्रचोदितः ॥ यदि तुष्टोऽसि मे देव कर्मणा तपसा अथवा ॥

മായയാൽ പ്രചോദിതനായി അവൻ മധുരവാക്യം പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവാ! എന്റെ കർമത്താലോ തപസ്സാലോ നിങ്ങൾ പ്രസന്നനായാൽ, എന്നാൽ…”

Verse 66

तव देव प्रसादेन ममैवं दीयतां वरः ॥ ततस्तु स मया प्रोक्तस्तपस्वी ब्राह्मणस्तथा ॥

“ഹേ ദേവാ! നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ എനിക്ക് ഇത്തരമൊരു വരം ലഭിക്കട്ടെ.” തുടർന്ന് ആ തപസ്വി ബ്രാഹ്മണനോട് ഞാൻ അതുപോലെ പറഞ്ഞു.

Verse 67

गच्छ कुब्जाम्रके गङ्गास्नातो मायां तु गच्छसि ॥ ममैव वचनं श्रुत्वा कृत्वा चैव प्रदक्षिणम् ॥ कुब्जाम्रके देवि विप्रो मम मायाभिलाषुकः ॥ ततः कुण्डी त्रिदण्डी च मातृभाण्डं च यत्नतः ॥

“കുബ്ജാമ്രകത്തിലേക്ക് പോകുക; ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ നീ തീർച്ചയായും മായയിൽ പ്രവേശിക്കും.” എന്റെ വചനം കേട്ട് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ദേവീ, എന്റെ മായയെ ആഗ്രഹിച്ച ആ വിപ്രൻ കുബ്ജാമ്രകത്തിലേക്ക് പോയി. തുടർന്ന് അവൻ സൂക്ഷ്മമായി കമണ്ഡലു, ത്രിദണ്ഡം, ഭിക്ഷാപാത്രം/ഉപകരണങ്ങൾ വെച്ചു.

Verse 68

स्थापयित्वा यथान्यायं तीर्थमाराधयद्यथा ॥ ततो ह्यवतारद्गङ्गां विधिदृष्टेन कर्मणा ॥

ശാസ്ത്രീയനിയമപ്രകാരം (ഉപകരണങ്ങൾ) സ്ഥാപിച്ച്, വിധിപ്രകാരം തീർത്ഥത്തെ ആരാധിച്ചു. തുടർന്ന് വിധിസമ്മത കർമം ചെയ്ത് അവൻ ഗംഗയിൽ ഇറങ്ങി.

Verse 69

अवगाह्य ततो गङ्गां सर्वगात्रे च क्लेदिते ॥ तावन्निषादसदने तस्त्रीगर्भे गतोऽभवत् ॥

അതിനുശേഷം ഗംഗയിൽ അവഗാഹനം ചെയ്ത് അവന്റെ സർവ്വാംഗങ്ങളും നനഞ്ഞ ഉടനെ, അതേ ക്ഷണത്തിൽ അവൻ നിഷാദരുടെ വാസസ്ഥാനത്തിലെ ഒരു നിഷാദസ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 70

हृदयेऽचिन्तयत्तत्र गर्भक्लेशेन पीडितः ॥ अहो कष्टं मया किंस्वित्कर्म वा दुष्कृतं कृतम् ॥

ഗർഭക്ലേശം മൂലം പീഡിതനായ അവൻ അവിടെ ഹൃദയത്തിൽ ചിന്തിച്ചു— “അയ്യോ, എത്ര കഷ്ടം! ഞാൻ ഏത് കർമ്മം, ഏത് ദുഷ്കൃത്യം ചെയ്തിരിക്കുന്നു?”

Verse 71

योऽहं निषादगर्भेऽस्मिन्पीडास्ति मलसङ्कुले ॥ अस्थ्नां त्रिशतसङ्कीर्णे नवद्वाराभिसंवृते ॥

“ഞാൻ ഈ നിഷാദഗർഭത്തിൽ ഉള്ളവൻ; മലസങ്കുലമായ ഈ അവസ്ഥയിൽ പീഡിതനാണ്— മൂന്നു നൂറ് അസ്ഥികളാൽ നിറഞ്ഞ ദേഹത്തിൽ, ഒൻപത് ദ്വാരങ്ങളാൽ ആവൃതമായതിൽ।”

Verse 72

पुरीषमूत्रसङ्कीर्णे मांसशोणितकर्दमे ॥ दुर्गन्धे दुःसहे चैव वातिकश्लेष्मपत्तिके ॥

“ഇത് പുരീഷമൂത്രം കലർന്നതും, മാംസ-ശോണമിശ്രിത കാദവം പോലെയും; ദുർഗന്ധമുള്ളതും, ദുസ്സഹവും, വാത-ശ്ലേഷ്മവികാരങ്ങളാൽ പീഡിതവുമാണ്।”

Verse 73

बहुरोगसमाकीर्णे बहुदुःखतमाकुले ॥ अलं किं तेन शोक्तेन दुःखान्यनुभवामि च

അനേകം രോഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞും അതിതീവ്ര ദുഃഖത്തിൽ കലങ്ങിയും ഉള്ള ഈ അവസ്ഥയിൽ— മതി; അതിനെക്കുറിച്ച് ശോകിച്ചതാൽ എന്ത് പ്രയോജനം? ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 74

कुतो विष्णुः कुतो वाहं कुतो गङ्गाजलानि च ॥ गर्भसंसारनिष्क्रान्तः पश्चादाप्यामि तां क्रियाम्

‘വിഷ്ണു എവിടെ? ഞാൻ എവിടെ? ഗംഗാജലവും എവിടെ?’ ഗർഭബന്ധിതമായ സംസാരചക്രത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നിട്ടും, പിന്നീടും ഞാൻ ആ ക്രിയയെ വീണ്ടും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 75

एवं चिन्तयमानस्तु शीघ्रं गर्भाद्विनिःसृतः ॥ भूम्यां तु पततस्तस्य नष्टं यत्पूर्वचिन्तितम्

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവൻ വേഗത്തിൽ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു; എന്നാൽ ഭൂമിയിൽ വീണ ഉടനെ, മുമ്പ് ചിന്തിച്ചതെല്ലാം (സ്മൃതിയിൽ നിന്ന്) നഷ്ടപ്പെട്ടു.

Verse 76

अजायत ततः कन्या निषादस्य गृहे तदा ॥ धनधान्यसमृद्धस्य ब्राह्मणो वर्त्तते स च

അതിനുശേഷം അന്നേരം ഒരു നിഷാദന്റെ വീട്ടിൽ ഒരു പെൺകുട്ടി ജനിച്ചു; അവിടെയേ ധനധാന്യസമൃദ്ധനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനും താമസിച്ചിരുന്നു.

Verse 77

न च संज्ञायते किञ्चिद्विष्णुमायाविमोहिता ॥ अथ दीर्घस्य कालस्य कृतोद्वाहा यशस्विनी

വിഷ്ണുവിന്റെ മായയിൽ വിമോഹിതയായി അവൾ ഒന്നും തിരിച്ചറിയാനായില്ല. പിന്നെ ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം ആ യശസ്വിനിക്ക് വിവാഹം നടന്നു.

Verse 78

पुत्रान्दुहितरश्चैव जनयामास मायया ॥ भक्ष्याभक्ष्यं च खादेत पेयापेयं च तत्पिबेत्

മായയുടെ വശത്താൽ അവൾ പുത്രന്മാരെയും പുത്രിമാരെയും പ്രസവിച്ചു; ഭക്ഷ്യ-അഭക്ഷ്യം തിന്നുകയും, പേയ-അപേയം കുടിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 79

जीवानि चैव सततं घातितानि ततस्ततः ॥ कार्याकार्यं न जानीते वाच्यावाच्यं तथैति च

ജീവികൾ നിരന്തരം ഇവിടെ അവിടെ വധിക്കപ്പെട്ടു; എന്ത് ചെയ്യേണ്ടത്, എന്ത് ചെയ്യരുത്, അതുപോലെ എന്ത് പറയേണ്ടത്, എന്ത് പറയരുത് എന്നതും അവൾ അറിഞ്ഞില്ല।

Verse 80

घटं गृहीत्वा विड्लिप्तवस्त्रक्षालनकारणात् ॥ तीरे निक्षिप्य वस्त्रं स घटं च विनिधाय हि

മലലിപ്തമായ വസ്ത്രം കഴുകുന്നതിനായി അവൻ ഒരു ഘടം എടുത്തു; തീരത്ത് വസ്ത്രം വെച്ച്, അവിടെയേയ്ക്ക് ആ ഘടവും വെച്ചു।

Verse 81

स्नातुं गङ्गाजले स्थित्वा विगाहयति जाह्नवीम् ॥ प्रस्वेदघर्मसन्तप्तः स शिरःस्नानमीहते

സ്നാനത്തിനായി ഗംഗാജലത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അവൻ ജാഹ്നവിയിൽ മുങ്ങുന്നു; വിയർപ്പും ചൂടും കൊണ്ട് പീഡിതനായി തലസ്നാനം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 82

जातस्तपोधनस्तत्र दण्डी कुण्डीधरः पुनः ॥ यत्र पश्यति विप्रोऽसौ मात्रां कुण्डीं त्रिदण्डकम्

അവിടെ വീണ്ടും തപോധനനായ ഒരു ദണ്ഡിയും കുണ്ഡീധരനും ആയ തപസ്വി ദൃശ്യമാകുന്നു; അവിടെ ആ ബ്രാഹ്മണൻ മാതാവിനെയും കുണ്ഡിയെയും ത്രിദണ്ഡത്തെയും കാണുന്നു।

Verse 83

वस्त्रादि दर्शितं चैव यत्र संस्थापितं पुरा ॥ तत्तेन सर्वं सन्दृष्टं जाते ज्ञाने तु पूर्ववत् ॥

മുന്‍പ് വസ്ത്രാദി കാണിച്ച് വെച്ചിരുന്നിടത്ത് ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാം അവൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു കണ്ടു; ജ്ഞാനം ഉദിച്ചപ്പോൾ എല്ലാം മുൻപുപോലെ തന്നെ പ്രത്യക്ഷമായി।

Verse 84

विप्रेण ज्ञातुकामेन विष्णुमायां यथा पुरा ॥ तत उत्तरतस्तत्र गङ्गायां तु तपोधनः ॥

മുന്പുപോലെ വിഷ്ണുവിന്റെ മായ അറിയുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച ബ്രാഹ്മണൻ; തുടർന്ന് വടക്കോട്ടു അവിടെ ഗംഗാതീരത്ത് ആ തപോധനൻ നിലകൊണ്ടു.

Verse 85

वासो गृह्णाति सव्रीडो योगं च परिचिन्तयन् ॥ उपविश्य च गङ्गायाः पुलिने समबालुके ॥

ലജ്ജയോടെ അവൻ തന്റെ വസ്ത്രം എടുത്തു, യോഗത്തെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് ഗംഗയുടെ മണൽത്തീരത്ത് ഇരുന്നുവു.

Verse 86

ततो विन्दति चात्मानं तपसा यत्तदा कृतम् ॥ मया किं कर्म पापेन कृतं निन्द्यं सुदुष्करम् ॥

അപ്പോൾ അവൻ അന്നത്തെ തപസ്സിന്റെ ഫലമായി സ്വയം തിരിച്ചറിഞ്ഞു; ‘പാപവശാൽ ഞാൻ ഏതു നിന്ദ്യവും അത്യന്തം ദുഷ്കരവുമായ കര്‍മ്മം ചെയ്തു?’ എന്നു ചിന്തിച്ചു.

Verse 87

एवं निन्दति चात्मानं धिक्कुर्वन् साधुदूषितम् ॥ आचारो वा परिभ्रष्टो येनाहं प्रापितस्त्विमाम् ॥

ഇങ്ങനെ അവൻ സ്വയം നിന്ദിച്ചു, സദാചാരത്തിന്റെ മലിനതയെ ധിക്കരിച്ച് പറഞ്ഞു: ‘എന്റെ ആചാരമോ വഴിതെറ്റി, അതുകൊണ്ടാണോ ഞാൻ ഈ ദശയിലെത്തിയത്?’

Verse 88

निषादस्य कुले जातो भक्ष्याभक्ष्याश्च भक्षिताः ॥ जीवाश्च घातिताः सर्वे जलस्थलदिवौकसः ॥

നിഷാദകുലത്തിൽ ജനിച്ച് ഞാൻ ഭക്ഷ്യവും അഭക്ഷ്യവും എല്ലാം ഭുജിച്ചു; ജലത്തിലും നിലത്തും ആകാശത്തും വസിക്കുന്ന എല്ലാ ജീവികളെയും ഞാൻ വധിച്ചു.

Verse 89

वेश्मन्यभोज्यभोज्यं च भुक्तं चैव न संशयः ॥ पुत्रा दुहितरश्चैव निषादाज्जनिता मया ॥

ഗൃഹത്തിൽ അഭോജ്യവും ഭോജ്യവും രണ്ടും തന്നെ ഭുക്തമായി—ഇതിൽ സംശയമില്ല; കൂടാതെ ഒരു നിഷാദസ്ത്രീയിൽ നിന്നു എനിക്ക് പുത്രന്മാരും പുത്രിമാരും ജനിച്ചു.

Verse 90

ततः किंचापराधं वा केन वा तद्विचिन्तये ॥ येनाहं प्रापितो ह्येनां नैषादीमीदृशीं दशाम् ॥

അപ്പോൾ ഏത് അപരാധം, അല്ലെങ്കിൽ ആരാൽ—ഞാൻ എന്തിനെ വിചാരിക്കണം? ഏതു കാരണത്താൽ ഞാൻ സത്യമായി ഇങ്ങനെ നിഷാദസദൃശമായ ദശയിൽ എത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു?

Verse 91

एतस्मिन्नन्तरे भूमे निषादः क्रोधमूर्च्छितः ॥ पुत्रैः परिवृतस्तत्र मायातीर्थमुपागतः ॥

ഇതിനിടയിൽ, ഹേ ഭൂമേ, ക്രോധത്തിൽ മൂർച്ച്ഛിതനായ ഒരു നിഷാദൻ തന്റെ പുത്രന്മാർ ചുറ്റിനിന്നുകൊണ്ട് അവിടെ മായാതീർത്ഥത്തിൽ എത്തി.

Verse 92

ततो मृगयते भार्यां भक्तियुक्तां शुभेक्षणाम् ॥ परिपृच्छति चैकेकं तप्यमानं तपोधनम् ॥

പിന്നീട് അവൻ ഭക്തിയുക്തയും ശുഭദർശനയുമായ തന്റെ ഭാര്യയെ തേടിത്തുടങ്ങി; കൂടാതെ തപസ്സിൽ ലീനനായ ആ ‘തപോധന’ മുനിയെ ഒരൊരുത്തനായി ചോദ്യം ചെയ്തു.

Verse 93

क्व गतासि प्रियेऽस्माकं त्यक्त्वा पुत्रान् गृहे च माम् ॥ बाला दुहिता रोदिति क्षुधार्त्ता स्तनपायिनी ॥

“പ്രിയേ, നമ്മുടെ പുത്രന്മാരെയും ഗൃഹത്തെയും എന്നെയും വിട്ട് നീ എവിടെ പോയി? നമ്മുടെ ചെറുപുത്രി കരയുന്നു—ക്ഷുധയാൽ പീഡിതയായി, ഇനിയും മുലകുടിക്കുന്നവൾ.”

Verse 94

किं नु पश्यथ भार्यां मे गङ्गातीरमुपागता ॥ घटमादाय हस्तेन आगता जलकारणात् ॥

ഗംഗാതീരത്തേക്ക് പോയ എന്റെ ഭാര്യയെ നിങ്ങൾ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ? അവൾ വെള്ളം കൊണ്ടുവരാൻ കൈയിൽ കുടം എടുത്ത് പോയിരുന്നു.

Verse 95

तत्रैव च नराः सर्वे मायातीर्थमुपागताः ॥ पश्यन्तेऽत्र परिव्राजं कुम्भं चैव यथास्थितम् ॥

അവിടെയേ എല്ലാ ആളുകളും മായാതീർത്ഥത്തിലേക്ക് എത്തി. അവിടെ അവർ സഞ്ചാരസന്ന്യാസിയെയും, അവസ്ഥയ 그대로 ഉണ്ടായിരുന്ന കുടവും കണ്ടു.

Verse 96

ततो दुःखेन संतप्तः अपश्यंश्च स्वकां प्रियाम् ॥ दृष्ट्वा पटं च कुम्भं च करुणं पर्यवेदयेत् ॥ इदं वासश्च कुम्भश्च नदीकूले च तिष्ठति ॥ न चापि दृश्यते भार्या मम गङ्गामुपागता ॥

അപ്പോൾ അവൻ ദുഃഖത്തിൽ ദഹിച്ച് തന്റെ പ്രിയയെ കാണാനായില്ല. അവളുടെ വസ്ത്രവും കുടവും കണ്ടപ്പോൾ കരുണയായി വിലപിച്ചു—‘ഈ വസ്ത്രവും ഈ കുടവും നദീതീരത്ത് നില്ക്കുന്നു; എന്നാൽ ഗംഗയിലേക്കുപോയ എന്റെ ഭാര്യയെ കാണുന്നില്ല.’

Verse 97

न चाप्रियं मया अस्युक्ता कदाचिदपि वाचकम् ॥ स्वप्नेऽपि नोक्तपूर्वासि कदाचिदपि चाप्रियम् ॥

ഞാൻ അവളോട് ഒരിക്കലും അപ്രിയമായ വാക്ക് പറഞ്ഞിട്ടില്ല; നീയും ഒരിക്കലും—സ്വപ്നത്തിലുപോലും—മുമ്പ് അപ്രിയമായത് പറഞ്ഞിട്ടില്ല.

Verse 98

अथवापि पिशाचेन भक्षिताऽऽ भूतराक्षसैः ॥ आकृष्टा किं नु रोगेण गङ्गातीरं समाश्रिता ॥

അല്ലെങ്കിൽ അവൾ പിശാചോ ഭൂത-രാക്ഷസന്മാരോ തിന്നുകളഞ്ഞോ? അല്ലെങ്കിൽ ഗംഗാതീരം ആശ്രയിച്ച അവളെ ഏതെങ്കിലും രോഗം വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയോ?

Verse 99

किं कृतं दुष्कृतं पूर्वं मया कर्म सुसङ्कटम् ॥ येन मत्पुरतो भार्याप्यदृष्टा विगतिं गता ॥

ഞാൻ മുമ്പ് ഏതു ഭീകര ദുഷ്കൃത്യം, ഏതു അപകടകരമായ കര്‍മ്മം ചെയ്തു? അതിനാൽ എന്റെ ഭാര്യ എന്റെ കണ്ണുമുന്നിലിരിക്കെ പോലും കാണാതെയായി നാശത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 100

एहि मे सुभगे कान्ते मम चित्तानुवर्त्तिनि ॥ पश्यैतान् बालकान् भीतान् क्लिश्यमानानितस्ततः ॥

ഹേ സुभഗേ പ്രിയേ, എന്റെ ചിത്തത്തെ അനുഗമിക്കുന്നവളേ—എന്റെ അടുക്കൽ വരിക. ഇവിടെ അവിടെ അലഞ്ഞ് കഷ്ടപ്പെടുന്ന ഈ ഭീതിയിലായ കുഞ്ഞുങ്ങളെ നോക്കുക.

Verse 101

मां पश्य त्वं वरारोहे त्रिपुत्रानतिबालकान् ॥ चतस्रो दुहितॄः पश्य सर्वाश्च मम मानदे ॥

ഹേ മനോഹരനിതംബിനീ, എന്നെ നോക്കുക; ഈ മൂന്നു പുത്രന്മാരെ നോക്കുക—ഇവർ അത്യന്തം ചെറുപ്പക്കാർ. കൂടാതെ നാലു പുത്രിമാരെയും നോക്കുക; ഹേ എനിക്ക് മാനമരുളുന്നവളേ, ഇവർ എല്ലാവരും എന്റെ മക്കളാണ്.

Verse 102

मम पुत्रा रुदन्त्येते बालकास्तव लालसा ॥ नित्यं च दारिका रक्ष मम दुष्कृतकारिणः ॥

ഈ കുഞ്ഞുങ്ങൾ—എന്റെ പുത്രന്മാർ—നിനക്കായി ആകുലമായി കരയുന്നു. കൂടാതെ ആ ചെറിയ പെൺകുട്ടിയെ എപ്പോഴും കാത്തുരക്ഷിക്കണം; കാരണം ഞാൻ ദുഷ്കൃത്യം ചെയ്തവൻ ആകുന്നു.

Verse 103

कामं मां क्षुधितं चैव ज्ञास्यसे त्वं पिपासितम् ॥ एवमुक्ता च कल्याणि मम मुक्त्या व्यवस्थिताः ॥

നീ എന്നെ വിശപ്പുള്ളവനായി പോലും, ദാഹമുള്ളവനായി പോലും അറിയും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ കല്യാണി, അവൾ എന്റെ മോചനത്തിനായി ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 104

एवं विलपमानस्य निषादस्य त्वितस्ततः ॥ सव्रीडं भाषते विप्रो निषादं गच्छ नास्ति सा ॥

ഇങ്ങനെ വിലപിക്കുന്ന നിഷാദനെ കണ്ടപ്പോൾ, അവിടെ തന്നേ ബ്രാഹ്മണൻ ലജ്ജയോടെ പറഞ്ഞു—“നിഷാദാ, പോകുക; അവൾ ഇവിടെ ഇല്ല.”

Verse 105

सुखं योगं च ते नीत्वा सा गता ह्यनिवृत्तये ॥ तं रुदन्तं तथा दृष्ट्वा कारुण्येन परिप्लुतः ॥

“നിനക്കു സുഖവും യോഗശാസനയും കൈപിടിച്ച് കാണിച്ച് അവൾ പോയി—തിരിച്ചു വരാത്ത അവസ്ഥയിലേക്കു തന്നെ. അവനെ ഇങ്ങനെ കരയുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം കരുണയിൽ മുങ്ങി.”

Verse 106

एते न त्यजनीया स्ते कदाचिदपि पुत्रकाः ॥ परिव्राजवचः श्रुत्वा निषादस्तस्य सन्निधौ ॥

“പ്രിയ പുത്രകരേ, ഇവരെ നിങ്ങൾ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്.” പരിവ്രാജകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് നിഷാദൻ അവന്റെ സന്നിധിയിൽ നിന്നു.

Verse 107

उवाच मधुरं वाक्यं दुःखशोकपरिप्लुतः ॥ अहो मुनिवरश्रेष्ठ अहो धर्मभृतां वर ॥

ദുഃഖവും ശോകവും നിറഞ്ഞ് അവൻ മധുരവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു—“അഹോ! മുനിവരശ്രേഷ്ഠാ! അഹോ! ധർമ്മഭൃതന്മാരിൽ വരാ!”

Verse 108

सान्त्वितोऽस्मि त्वया विप्र वचनैर्मधुराक्षरैः ॥

“ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, മധുരാക്ഷരങ്ങളുള്ള നിന്റെ വചനങ്ങളാൽ ഞാൻ സാന്ത്വനം പ്രാപിച്ചു.”

Verse 109

निषादस्य वचः श्रुत्वा स मुनिः संशितव्रतः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं दुःखशोकपरिप्लुतः ॥

നിഷാദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ദൃഢവ്രതനായ ആ മുനി ദുഃഖവും ശോകവും നിറഞ്ഞ് മധുരവചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 110

मा रोदीर्वच्मि भद्रं ते तवाहं सा प्रियाऽभवत् ॥ गङ्गातीरे समासाद्य मुनिर्जातोऽस्महं तथा ॥

“കരയരുത്,” എന്നു ഞാൻ പറയുന്നു; നിനക്കു മംഗളം. “ഞാൻ നിന്റെ ആ പ്രിയയായി മാറി; ഗംഗാതീരത്തെത്തിയപ്പോൾ ഞാനും മുനിയായി.”

Verse 111

देशो निर्जलतां याति एषा माया मम प्रिये । सोमो यत्क्षीयते पक्षे पक्षे वापि च वर्द्धते ॥

“പ്രിയേ, ദേശം ജലശൂന്യമാകുന്നത് എന്റെ മായയാണ്. ചന്ദ്രൻ പക്ഷത്തിൽ ക്ഷയിച്ച് പിന്നെ പക്ഷംപക്ഷമായി വർധിക്കുന്നതുപോലെ.”

Verse 112

पेया-पेयं च मे पीतं विक्रीताश्चाप्यविक्रेयाः ॥ अगम्यागमनं चैव वाच्यावाच्यं न रक्षितम् ॥

“കുടിക്കേണ്ടതും കുടിക്കരുതാത്തതും ഞാൻ കുടിച്ചു; വിൽക്കരുതാത്തതും വിൽപ്പന ചെയ്തു. സമീപിക്കരുതാത്തിടത്ത് സമീപിച്ചു; പറയേണ്ടത്-പറയരുതാത്തത് എന്ന അതിരും കാത്തില്ല.”

Verse 113

अथ केनापि ग्राहेण स्नायमाना तपस्विनी ॥ गृहीता तोयमध्ये तु जिह्वालोडेन चाबला ॥

അപ്പോൾ കുളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ തപസ്വിനിയെ ഏതോ ഒരു ഗ്രാഹം പിടിച്ചു; ജലത്തിന്റെ നടുവിൽ ആ നിർബ്ബല അവൾ അതിന്റെ നാവിന്റെ ചുഴലിക്കൊള്ളുന്ന വലിച്ചിഴുപ്പിൽ വലിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 114

निषादं भाषते तत्र गच्छ किं परिक्लिश्यसे ॥ बालांस्तान्परिरक्षस्व आहारैर्विविधैरपि ॥

അവിടെ അവൾ നിഷാദനോടു പറഞ്ഞു—“പോകുക; നീ എന്തിന് നിന്നെ തന്നെ ക്ലേശിപ്പിക്കുന്നു? വിവിധ ആഹാരങ്ങളാലും ആ കുട്ടികളെ സംരക്ഷിക്ക.”

Verse 115

स तेन चोदितो ह्येवं निषादो नावगच्छति ॥ मधुरं स्वरमादाय प्रत्युवाच द्विजोत्तमम् ॥

ഇങ്ങനെ അവൻ/അവൾ പ്രേരിപ്പിച്ചിട്ടും നിഷാദൻ ഗ്രഹിച്ചില്ല; പിന്നെ മധുരസ്വരം എടുത്ത് ദ്വിജോത്തമനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 116

अहं मायाप्रलोभेन गङ्गातीरमुपागतः ॥ दण्डं कुण्डीं च वस्त्रं च तीरे संस्थाप्य यत्ननः ॥ ततः स्नानविधानेन निमग्नस्तज्जलेऽमले ॥

ഞാൻ മായയുടെ പ്രലോഭനത്താൽ ഗംഗാതീരത്തെത്തി. ദണ്ഡം, കുണ്ഡി, വസ്ത്രം എന്നിവ തീരത്ത് ശ്രദ്ധയോടെ വെച്ച്, പിന്നെ സ്നാനവിധിപ്രകാരം ആ നിർമലജലത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 117

ततो विप्रवचः श्रुत्वा तूष्णीमासीन् मुनिस्तदा ॥ ब्राह्मणानुगतं स्थानमात्मनात्मानुसंस्थितः ॥

പിന്നീട് ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മുനി അപ്പോൾ മൗനമായി ഇരുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ അനുഗമിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്, സ്വയം സ്വയത്തിൽ നിലകൊണ്ട് അദ്ദേഹം പാർത്തു.

Verse 118

किं मया विकृतं कर्म सेवमानेन माधव ॥ तपश्च तप्यमानेन किं मया विकृतं कृतम् ॥

“ഹേ മാധവാ! സേവയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കെ ഞാൻ ഏതു വികൃത/അധർമ്മ കർമ്മം ചെയ്തു? തപസ്സു ചെയ്യുമ്പോൾ ഞാൻ ഏതു അനുചിത പ്രവൃത്തി ചെയ്തു?”

Verse 119

त्वया न तत्कृतं किंचिच्छुभं वाशुभमेव वा ॥ सर्वं मायामयं तत्र विस्मयात्परितप्यसे ॥

അവിടെ നിനക്കാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ നന്മയോ തിന്മയോ ഒന്നും ചെയ്തിട്ടില്ല; അവസ്ഥ മുഴുവനും മായാമയം, എന്നിട്ടും നീ വിസ്മയത്താൽ ദുഃഖിക്കുന്നു।

Verse 120

धन्वी तूणी शरी खड्गी मायाबलपराक्रमः ॥ मां च पश्यति वै नित्यं मायाबलसुसंस्थितम् ॥

വില്ലും തൂണിയും അമ്പുകളും വാളും ധരിച്ച്, മായാബലത്താൽ പരാക്രമിയായ അവൻ, മായാബലത്തിൽ സ്ഥിരനായി എന്നെയും നിത്യമായി കാണുന്നു।

Verse 121

शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः ॥ अन्नात्प्रवर्तते जन्तुरेषा माया मम प्रिया ॥

ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, അഞ്ചാമത് ഗന്ധം—അന്നത്തിൽ നിന്നാണ് ജീവിയുടെ പ്രവൃത്തി; ഇതാണ് എനിക്ക് പ്രിയമായ മായ.

Verse 122

पुनश्च पत्रादियुतमेतन्मायाबलं मम ॥ एकबीजात्प्रकीर्णाद्वै जायन्ते तानि भूरिशः ॥

വീണ്ടും, ഇല മുതലായവയോടുകൂടിയ എന്റെ ഈ മായാബലം വ്യാപിക്കുന്നു; ഒരൊറ്റ വിത്ത് ചിതറുമ്പോൾ അവ പലവിധമായി ധാരാളം ജനിക്കുന്നു।

Verse 123

वडवामुखमास्थाय पिबामि तदहं जलम् ॥ वायुं मायामयं कृत्वा मेघेषु विसृजाम्यहम्

വഡവാമുഖ രൂപം സ്വീകരിച്ച് ഞാൻ ആ ജലം പാനം ചെയ്യുന്നു; പിന്നെ വായുവിനെ മായാമയമാക്കി മേഘങ്ങളിൽ ഞാൻ അത് വിടുന്നു।

Verse 124

मम मायाबलं ह्येतद्येन तिष्ठाम्यहं जले ॥ प्रजापतिं च रुद्रं च सृजामि च वहामि च

ഇതുതന്നെ എന്റെ മായാബലമാണ്; അതിനാൽ ഞാൻ ജലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. പ്രജാപതിയെയും രുദ്രനെയും ഞാൻ സൃഷ്ടിക്കുകയും ധരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 125

यथा ब्राह्मणमुख्येन प्राप्ता स्त्रियोनिरेव च ॥ न तस्य विकृतं कर्म अपराधो न विद्यते

ഒരു പ്രമുഖ ബ്രാഹ്മണനേക്കൂടി സ്ത്രീയോനി ലഭിക്കാം; അതുപോലെ അവന്റെ കര്‍മ്മം വികൃതമെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നില്ല, കുറ്റവും ഇല്ല.

Verse 126

तथा स्वर्गसहस्राणामेकं चापि न रोचते ॥ ज्ञातुमिच्छामि ते मायां यया क्रीडसि माधव

അതുപോലെ ആയിരം സ്വർഗങ്ങളിൽ ഒന്നും എനിക്ക് രുചിക്കുന്നില്ല. ഹേ മാധവാ, നീ ഏത് മായയാൽ ക്രീഡിക്കുന്നുവോ, ആ നിന്റെ മായയെ ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 127

योऽहं निषादगर्भेऽस्मिन्वसामि नरकेषु च ॥ धिक् तपो धिक् च मे कर्म धिक् फलं धिक् च जीवितम्

ഞാൻ—ഈ നിഷാദഗർഭത്തിലും നരകങ്ങളിലും വസിക്കുന്നവൻ—ധിക് തപസ്സിന്, ധിക് എന്റെ കര്‍മ്മത്തിന്; ധിക് ഫലത്തിന്, ധിക് ഈ ജീവിതത്തിന്.

Verse 128

गम्यागम्यं न जानाति मायाजालेन मोहितः ॥ पञ्चाशद्वर्षके काले मया ख्यातः स ब्राह्मणः

മായാജാലത്തിൽ മോഹിതനായതിനാൽ എന്ത് സമീപിക്കേണ്ടതും എന്ത് സമീപിക്കരുതാത്തതുമെന്നു അവൻ അറിയുന്നില്ല. അമ്പത് വർഷങ്ങളുടെ കാലയളവിൽ ആ ബ്രാഹ്മണൻ എനിക്കു (അങ്ങനെ) പരിചിതനായി.

Verse 129

परिव्राजवचः श्रुत्वा निषादो विगतज्वरः ॥ श्लक्ष्णं वचनमादाय प्रत्युवाच द्विजोत्तमम्

പരിവ്രാജകന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ട് നിഷാദൻ കലക്കം വിട്ടു. മൃദുവചനം സ്വീകരിച്ച് ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജനോട് പ്രത്യുത്തരം പറഞ്ഞു.

Verse 130

किमिदं भाषसे विप्र अव्यक्तं यत्कदाचन ॥ न भावं वा यद्धटितं स्त्रियः पुंस्त्वं सदैव हि

ഹേ വിപ്രാ! നീ എന്താണ് പറയുന്നത്—ചിലപ്പോൾ അസ്പഷ്ടമായി? അല്ലെങ്കിൽ സ്ഥിരമായ അവസ്ഥയൊന്നുമില്ലയോ, കാരണം സ്ത്രീകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും പുരുഷത്വം പ്രാപിക്കുന്നുവോ?

Verse 131

निषादस्य वचः श्रुत्वा ब्राह्मणो दुःखमूर्च्छितः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं गङ्गातीरे च धीवरम्

നിഷാദന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ട് ബ്രാഹ്മണൻ ദുഃഖത്തിൽ മൂർച്ചിതനായി. ഗംഗാതീരത്തിലെ ആ ധീവരനോട് അദ്ദേഹം മധുരവചനം പറഞ്ഞു.

Verse 132

शीघ्रं गच्छ स्वकं देशमेतान् गृह्य स्वबालकान् ॥ सर्वेषां च यथासंख्यं स्नेहः कर्त्तव्य एव च

വേഗം നിന്റെ ദേശത്തേക്ക് പോകുക; ഈ നിന്റെ കുട്ടികളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുക. എല്ലാവരോടും ക്രമാനുസാരം സ്നേഹവും പരിപാലനവും നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം.

Verse 133

किं त्वया दुष्कृतं कर्म कृतं पूर्वं पुरातनम् ॥ मम यद्भाषसे चैव स्त्रीत्वं प्राप्तोऽसि तत्कथम्

നീ പൂർവകാലത്ത് ഏതു പുരാതന ദുഷ്കൃത്യം ചെയ്തു? നീ എന്നോട് പറയുന്നതുപോലെ—നീ എങ്ങനെ സ്ത്രീത്വം പ്രാപിച്ചു?

Verse 134

केन दोषेण प्राप्तस्त्वं स्त्रीत्वं भूत्वा पुमान् पुनः ॥ पुंस्त्वं चैव कथं प्राप्त एतदाचक्ष्व पृच्छतः

ഏതു ദോഷം മൂലം നീ സ്ത്രീത്വം പ്രാപിച്ചു, പിന്നെ വീണ്ടും പുരുഷനായി? പുരുഷത്വം നീ എങ്ങനെ വീണ്ടെടുത്തു? ചോദിക്കുന്ന എനിക്കിത് പറയുക।

Verse 135

एवं तस्य वचः श्रुत्वा स ऋषिः संहितव्रतः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं मायातीर्थजलेचरम्

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, വ്രതാചരണത്തിൽ സംയമനായ ആ ഋഷി മായാതീർത്ഥജലത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനോട് മധുരവാക്യം പറഞ്ഞു।

Verse 136

निषाद शृणु तत्त्वेन मत्कथां च प्रजल्पतः ॥ न मया दुष्कृतं किंचित्कृतं कुत्रापि तत्त्वतः

ഹേ നിഷാദാ, ഞാൻ പറയുന്ന എന്റെ കഥ സത്യമായി കേൾക്കുക; യഥാർത്ഥത്തിൽ ഞാൻ എവിടെയും ഒരു ദുഷ്കൃത്യവും ചെയ്തിട്ടില്ല।

Verse 137

एकभक्तं मयाचारें अभक्ष्यं चैव वर्जितम् ॥ स मयाराधितो देवो लोकनाथो जनार्दनः ॥ कर्मभिर्बहुभिश्चैव मया दर्शनकाङ्क्षिणा

ഞാൻ ആചരണത്തിൽ ഏകഭക്തം (ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭോജനം) പാലിക്കുകയും അഭക്ഷ്യം വർജിക്കുകയും ചെയ്തു. ദർശനാകാംക്ഷയോടെ അനേകം കർമങ്ങളാൽ ലോകനാഥനായ ദേവൻ ജനാർദനനെ ഞാൻ ആരാധിച്ചു।

Verse 138

अथ दीर्घेण कालेन मया दृष्टो जनार्द्दनः ॥ वरेण छन्दयामास बहुधा मायया ततः

പിന്നീട് ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം ഞാൻ ജനാർദനനെ ദർശിച്ചു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം മായയാൽ പലവിധത്തിൽ വരം വാഗ്ദാനം ചെയ്ത് എന്നെ പ്രലോഭിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു।

Verse 139

मया नाभीप्सितस्तस्माद्दीयमानो वरस्ततः ॥ मायां मे दर्शय विभो विष्णो प्रणतवत्सल

അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് നൽകപ്പെടുന്ന വരം ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല. ഹേ വിഭോ വിഷ്ണോ, പ്രണതവത്സലനേ, എനിക്ക് നിന്റെ മായ കാണിച്ചുതരണമേ।

Verse 140

ततो मां भाषते विष्णुर्मायां दृष्ट्वा ह्यलं द्विज ॥ मया पुनः पुनश्चोक्तो मम प्रीत्या प्रदर्शय

അപ്പോൾ വിഷ്ണു എന്നോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ദ്വിജാ, മായ കണ്ടു; അത്ര മതി.” എന്നാൽ ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു— “എന്നോടുള്ള പ്രീതിയാൽ അത് കാണിച്ചുതരണമേ।”

Verse 141

ततोऽहं तेन चाप्युक्तस्तर्हि द्रक्षत्यलं भवान् ॥ गच्छ कुब्जाम्रके गङ्गां स्नात्वेत्यन्तर्हितोऽभवत्

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം എന്നോട് പറഞ്ഞു— “അങ്ങനെയെങ്കിൽ നീ മതിയാകുന്നതോളം കാണും. കുബ്ജാമ്രകയിലെ ഗംഗയിലേക്കു പോകുക; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്…” എന്നു പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം അപ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 142

न तत्र किंचिज्जानामि किमिदं किं प्रवर्त्तते ॥ निषादीगर्भसम्भूतस्तव पत्न्यभवं ततः

അവിടെ ഞാൻ ഒന്നും മനസ്സിലാക്കിയില്ല—ഇത് എന്ത്, എന്താണ് നടക്കുന്നത്? പിന്നെ ഒരു നിഷാദി സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച് ഞാൻ നിന്റെ ഭാര്യയായി।

Verse 143

केनचित्कारणेणात्र प्रविष्टो जाह्नवीजले ॥ स्नात्वाऽपश्यं पूर्ववच्छ तावज्जातो ऋषिस्त्वहम् ॥

ഏതോ കാരണത്താൽ ഞാൻ ഇവിടെ ജാഹ്നവീ (ഗംഗ) ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. സ്നാനം ചെയ്തപ്പോൾ ഞാൻ മുൻപുപോലെ തന്നെ എന്നെ കണ്ടു; അത്ര ചെറു ഇടവേളയിൽ തന്നെ ഞാൻ ഋഷിയായി മാറിയിരുന്നു।

Verse 144

निषाद पश्य कुण्डीं च मात्रां वस्त्रं यथा पुरा ॥ पञ्चाशद्वर्षदेशीयो जातोऽस्मि त्वद्गृहे वसन् ॥ दण्डवस्त्रादि यत्किञ्चिन्न जीर्णं गङ्गया हृतम् ॥

ഹേ നിഷാദാ, നോക്കുക—കുണ്ടിയും അളവുപാത്രവും വസ്ത്രവും മുമ്പുപോലെ തന്നെയുണ്ട്. നിന്റെ വീട്ടിൽ വസിച്ചിരിക്കെ എനിക്ക് അമ്പതു വർഷം കഴിഞ്ഞു. ദണ്ഡം, വസ്ത്രം മുതലായവയിൽ ജീർണ്ണമല്ലാത്തതെല്ലാം ഗംഗ ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടുപോയി.

Verse 145

एवं तेन ततश्चोक्ता निषादोऽदृश्यतां गतः ॥ ये च ते बालकास्तत्र तेषां कश्चिन्न दृश्यते ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ നിഷാദൻ അദൃശ്യനായി. അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ബാലകരിൽ ഒരാളെയും ഇനി കാണുന്നില്ല.

Verse 146

स ततो ब्राह्मणो देवि तपस्तपति निश्चितम् ॥ ऊर्ध्वश्वासोर्ध्वबाहुश्च वायुभक्षपरायणः ॥

അപ്പോൾ, ഹേ ദേവീ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു—ഊർധ്വശ്വാസത്തോടെ, കൈകൾ ഉയർത്തി, വായുവിനെ മാത്രം ആഹാരമാക്കി പരായണനായി.

Verse 147

तस्य प्रतिष्ठमानस्य अपराह्णं तु जायते ॥ ततः प्रमुच्यते तोयं देवि कृत्वा यथोचितम् ॥

അവൻ സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടിരിക്കെ അപരാഹ്നം എത്തി. തുടർന്ന്, ഹേ ദേവീ, യഥോചിത കർമം നിർവഹിച്ചു വെള്ളം ഒഴുക്കിവിട്ടു.

Verse 148

कर्मण्यानि च पुष्पाणि आहृत्य श्रद्धयान्वितः ॥ अर्चयित्वा यथान्यायं वीरासनमुपागतः ॥

ശ്രദ്ധയോടെ കർമത്തിന് യോജ്യമായ പുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന്, യഥാന്യായം അർച്ചന നടത്തി, തുടർന്ന് വീരാസനത്തിൽ ഇരുന്നു.

Verse 149

वृतस्तु ब्राह्मणैर्मुख्यैर्गङ्गास्नानेषु वै द्विजः ॥ ऊचुस्ततो द्विजास्तत्र तपस्विनमनिन्दितम् ॥

ഗംഗാസ്നാന തീർത്ഥങ്ങളിൽ പ്രമുഖ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ചുറ്റിനിന്ന ആ ദ്വിജൻ. തുടർന്ന് അവിടെ ബ്രാഹ്മണർ കുറ്റമറ്റ തപസ്വിയോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 150

पूर्वाह्णे स्थापयित्वात्र मात्रां कुण्डीं त्रिदण्डकम् ॥ इतो गतोऽसि ब्रह्मेन्द्र स्थापयित्वा तु धीवरान् ॥ विस्मृतं किं त्वया स्थानं कथं शीघ्रं न चागतः ॥

പൂർവാഹ്നത്തിൽ നീ ഇവിടെ അളവുപാത്രവും കുണ്ഡിയും (ജലപാത്രം) ത്രിദണ്ഡവും വെച്ചു. പിന്നെ ധീവരന്മാരെ അവരുടെ ജോലി/സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിയോഗിച്ച്, ഹേ ബ്രഹ്മേന്ദ്ര, നീ ഇവിടെ നിന്ന് പോയി. സ്ഥലം മറന്നോ? എന്തുകൊണ്ട് വേഗം തിരികെ വന്നില്ല?

Verse 151

एतस्मिन्नन्तरे देवि स च ब्राह्मणपुङ्गवः ॥ अद्य पञ्चाशद्वर्षाणि अमावास्याद्य चैव हि ॥

ഇതിനിടയിൽ, ഹേ ദേവി, ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—‘ഇന്ന് അമ്പത് വർഷം പൂർത്തിയായി; ഇന്നുതന്നെ അമാവാസ്യയും ആകുന്നു.’

Verse 152

कथमेवतावतङ्कालं मामूचुर्ब्राह्मणाश्च किम् ॥ पूर्वाह्ने स्थापयित्वा त्वं स्वां मात्रां चापराह्णिके ॥ कथं कालेऽनुसम्प्राप्तः किमेतदिति भाषते ॥

‘ബ്രാഹ്മണർ എങ്ങനെ എന്നോട് പറഞ്ഞു—ഇത്ര സമയം കഴിഞ്ഞുവെന്ന്? പൂർവാഹ്നത്തിൽ എന്റെ അളവുപാത്രം വെച്ച്, അപരാഹ്നത്തിൽ (തിരികെ വന്ന്) ഞാൻ എങ്ങനെ സമയത്ത് എത്തി? ഇതെന്ത്?’—എന്ന് അവൻ പറഞ്ഞു.

Verse 153

एतस्मिन्नन्तरे देवि ब्राह्मणाय ततो मया ॥ दर्शयित्वा निजं रूपं तमवोचमिदं धरे

ഇതിനിടയിൽ, ഹേ ദേവി, ഞാൻ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് എന്റെ സ്വന്തം രൂപം വെളിപ്പെടുത്തി, ഹേ ധരാ (ഭൂമി), അവനോട് ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 154

किमिदं भ्रान्तरूपोऽसि किं वा त्वं दृष्टवानसि ॥ पश्यामि त्वां व्यग्रमिव सावधानो भव स्वयम्

ഇത് എന്താണ്—നീ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാണോ? അല്ലെങ്കിൽ നീ എന്തെങ്കിലും കണ്ടോ? നിന്നെ ഞാൻ കലങ്ങിയവനായി കാണുന്നു; നീ തന്നെ ജാഗ്രതയോടെ സമാധാനത്തോടെ ഇരിക്കു।

Verse 155

एवमुक्तः स तु मया भूमौ कृत्वा शिरः स्वकम् ॥ उवाच दुःखितो दीनो निःश्वस्य च मुहुर्मुहुः

ഞാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ തന്റെ തല നിലത്തു വെച്ചു; ദുഃഖിതനും ദീനനും ആയി, വീണ്ടും വീണ്ടും നെടുവീർപ്പിട്ട് അവൻ പറഞ്ഞു।

Verse 156

अहो देव द्विजा एते मां वदन्ति जगद्गुरो ॥ पूर्वाह्ने स्थापयित्वा त्वं वस्त्रं दण्डकमण्डलू ॥ आगतोऽस्यपराह्ने किं स्थलṃ विस्मृतवानसि

അയ്യോ ദേവാ! ഈ ദ്വിജന്മാർ എന്നെ ‘ജഗദ്ഗുരു’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. മുൻപകൽ നീ വസ്ത്രം, ദണ്ഡം, കമണ്ഡലു എന്നിവ വെച്ചിട്ട്, വൈകുന്നേരം മാത്രമാണ് മടങ്ങി വന്നത്; ആ സ്ഥലം മറന്നോ?

Verse 157

अहं व्याधस्य वै भूत्वा भार्या च व्याधयोनिजा ॥ पञ्चाशद्वर्षपर्यन्तं तत्र स्थित्वा ततः किल

ഞാൻ വ്യാധനായി (വേട്ടക്കാരനായി) മാറി, വ്യാധവംശത്തിൽ ജനിച്ച ഭാര്യയെയും സ്വീകരിച്ചു; അവിടെ അമ്പത് വർഷം താമസിച്ച്, പിന്നെ സത്യമായും…

Verse 158

तस्माच्चैव त्रयः पुत्रास्तिस्रश्चापि च कन्यकाः ॥ जातान्येवमपत्यानि दुष्टकर्मकृतस्तथा

ആ ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് പുത്രന്മാരും മൂന്ന് പുത്രിമാരും ജനിച്ചു; ദുഷ്കർമ്മം ചെയ്തവനോട് അനുയോജ്യമായ വിധത്തിൽ അത്തരം സന്തതി ജനിച്ചു।

Verse 159

स्नातुं कदाचिद्गङ्गायां गतोऽहं तीरभूमिगः ॥ स्थापयित्वाद्य स्वं वस्त्रं मग्नः स्नास्यन् जलेऽमले ॥ उन्मज्य स्वयं पुनश्चैव प्राप्तो रूपं मुनिस्तुतम्

ഒരിക്കൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ഞാൻ ഗംഗയുടെ തീരത്തേക്ക് പോയി. എന്റെ വസ്ത്രം വെച്ച് നിർമ്മലജലത്തിൽ മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്തു; പിന്നെ ഞാൻ തന്നെ ഉയർന്ന് വീണ്ടും മുനികൾ പ്രശംസിച്ച രൂപം പ്രാപിച്ചു.

Verse 160

भक्षितं किमकर्मण्यं सेवमानेन चाच्युत ॥ व्यभिचारश्च मे तत्र को जातस्तव अर्चने

ഹേ അച്യുതാ! സേവയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കെ ഞാൻ എന്ത് അനുചിതമായത് ഭക്ഷിച്ചു? കൂടാതെ നിന്റെ അർച്ചനയിൽ അവിടെ എനിക്ക് ഏതു വഴുതൽ സംഭവിച്ചു?

Verse 161

एतदाचक्ष तत्त्वेन येनाहं नरकं गतः ॥ एतच्चिन्ताव्याकुलोऽहं निबोध भगवन्मम

ഞാൻ നരകത്തിലേക്ക് പോയതിന് കാരണമായത് സത്യമായി എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരുക. ഈ ചിന്തയിൽ ഞാൻ വ്യാകുലനാണ്; ഹേ ഭഗവൻ, എന്റെ അവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കുക.

Verse 162

मायालुब्धेन हि मया पूर्वं विज्ञापितो ह्यसि ॥ नान्यत्स्मरामि पापं च नरके येन पातितः

മുമ്പ് മായയിൽ ലുബ്ധനായി ഞാൻ നിന്നോട് അപേക്ഷിച്ചിരുന്നു. ഇതൊഴികെ, എന്നെ നരകത്തിലേക്ക് തള്ളിയ മറ്റേതൊരു പാപവും എനിക്ക് ഓർമ്മയില്ല.

Verse 163

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा कारुण्यपरिदेवितम् ॥ उक्तवानस्मि तं विप्रं दुःखसंतप्तमानसम्

അവന്റെ കരുണാഭരിതമായ വിലാപവചനങ്ങൾ കേട്ട്, ദുഃഖത്തിൽ കത്തുന്ന മനസ്സുള്ള ആ ബ്രാഹ്മണനോട് ഞാൻ അപ്പോൾ പറഞ്ഞു.

Verse 164

मा दुःखं कुरु विप्रेन्द्र आत्मदोषसमुद्भवम् ॥ विकर्म न कृतं किञ्चिदपि मे विप्र पूजने ॥ येन दुःखमनुप्राप्तं तिर्यग्योनिं च वै गतः

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ദുഃഖിക്കരുത്; ഈ ദുഃഖം സ്വദോഷത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, എന്റെ പൂജയിൽ നീ യാതൊരു വികർമവും ചെയ്തിട്ടില്ല; അതിനാൽ നിനക്ക് കഷ്ടം വന്ന് നീ സത്യമായി തിര്യക്-യോണിയിലേക്കു പോകേണ്ടതില്ലായിരുന്നു.

Verse 165

उक्तमेव मया पूर्वं शृणु ब्राह्मणपुङ्गव ॥ वरान् वरय भो ब्रह्मन् त्वं मायां वृतवानसि

ഞാൻ ഇത് മുമ്പേ പറഞ്ഞതാണ്—കേൾക്കുക, ഹേ ബ്രാഹ്മണപുംഗവ. ഹേ ബ്രഹ്മൻ, വരങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുക; നീ മായാദർശനത്തെയാണു തിരഞ്ഞെടുത്തത്.

Verse 166

ददामि दिव्यभोगान्वै भौमान्वापि तवेप्सितम् ॥ तांस्तु नेच्छसि मायाया दर्शनं वृतवानसि

ഞാൻ നിനക്കു ദിവ്യഭോഗങ്ങളോ, അല്ലെങ്കിൽ നിനക്കിഷ്ടമായ ഭൗമഭോഗങ്ങളോ നൽകുന്നു. എന്നാൽ നീ അവയെ ആഗ്രഹിച്ചില്ല; നീ മായാദർശനത്തെയാണു തിരഞ്ഞെടുത്തത്.

Verse 167

दृष्टा तु वैष्णवी माया या त्वया ब्राह्मणेप्सिता ॥ न गतो दिवसश्रेष्ठ नापराह्णेऽपि कुत्रचित् ॥ वर्षाणि चैव पञ्चाशान्निषादस्य गृहेऽपि न

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, നീ ആഗ്രഹിച്ച വൈഷ്ണവീ മായ സത്യമായും ദർശിക്കപ്പെട്ടു. ഹേ ദിനശ്രേഷ്ഠാ, നീ എവിടെയും പോയിട്ടില്ല—അപരാഹ്നത്തിലും അല്ല; നിഷാദന്റെ വീട്ടിലും അമ്പത് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.

Verse 168

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व द्विजोत्तम ॥ या एषा वैष्णवी माया त्वया ब्राह्मण ईप्सिता

നിനക്കു മറ്റൊന്നും ഞാൻ പറയും—കേൾക്കുക, ഹേ ദ്വിജോത്തമ. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, നീ ആഗ്രഹിച്ച ഈ വൈഷ്ണവീ മായ—

Verse 169

यत्त्वया दुष्कृतं कर्म व्यभिचारश्च तत्र वै ॥ अर्च्चनं च न ते भ्रष्टं तपश्चैव न नाशितम्

ആ വിഷയത്തിൽ നീ ചില ദുഷ്കൃത്യവും ആചാരഭ്രംശവും ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, നിന്റെ അർച്ചനം ഭ്രഷ്ടമായില്ല; നിന്റെ തപസ്സും നശിച്ചില്ല।

Verse 170

भवान्तरे कृतं यच्च येनेदं प्राप्तवान्महत् ॥ दुःखं तच्च तवाख्यास्ये शृणु ब्राह्मणसत्तम

മുൻജന്മത്തിൽ ചെയ്ത കര്‍മം മൂലം നീ പ്രാപിച്ച ഈ മഹാദുഃഖം ഞാൻ നിന്നോട് വിശദീകരിക്കാം—കേൾക്കുക, ഹേ ബ്രാഹ്മണസത്തമാ।

Verse 171

मम भक्ताः द्विजाः शुद्धा यत्त्वया नाभिवादिताः ॥ तत्पापादीदृशो भोगस्तव जातो हि दुःखदः

എന്റെ ശുദ്ധരായ ദ്വിജഭക്തന്മാരെ നീ അഭിവാദ്യം ചെയ്തില്ല; ആ പാപം മൂലമാണ് നിനക്ക് ഈ ദുഃഖകരമായ ഭോഗം ഉണ്ടായത്।

Verse 172

ये च भागवताः शुद्धास्ते नूनं मम मूर्त्तयः ॥ तान्विप्रान्ये नमस्यन्ति ते मामेव नमस्यते ॥ विदितोऽस्मीह विप्रेन्द्र तैरहं नात्र संशयः

ശുദ്ധരായ ഭാഗവതന്മാർ നിശ്ചയമായും എന്റെ മൂർത്തികളാണ്. ആ വിപ്രന്മാർക്ക് നമസ്കരിക്കുന്നവർ എനിക്കുതന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു. ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ഞാൻ ഇവിടെ അവരാൽ അറിയപ്പെടുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 173

मम दर्शनकामाः ये ते मे भक्ताः द्विजास्तथा ॥ शुद्धा भागवताः पूज्या द्रष्टव्याः सर्वदा नृभिः ॥

എന്നെ ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ—അത്തരം ദ്വിജന്മാർ എന്റെ ഭക്തരാണ്. ശുദ്ധ ഭാഗവതന്മാർ പൂജ്യരാണ്; മനുഷ്യർ അവരെ എപ്പോഴും തേടി കണ്ടുമുട്ടി ദർശിക്കണം।

Verse 174

विशेषेण कलौ ब्रह्मन् द्विजरूपो ह्यवस्थितः ॥ तस्माद् ब्राह्मणभक्ता ये ते मद्भक्ता न संशयः ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! പ്രത്യേകിച്ച് കലിയുഗത്തിൽ ഭഗവാൻ ദ്വിജരൂപത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു. അതിനാൽ ബ്രാഹ്മണഭക്തർ എന്റെ ഭക്തരാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 175

यो मां प्राप्तमिहेच्छेत यस्यावाच्यं न विद्यते ॥ अनन्यमानसो भूत्वा मद्भक्तेषु नियोजयेत् ॥

ഇവിടെ എന്നെ പ്രാപിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, വാക്കിൽ അനുചിതം ഒന്നുമില്ലാത്തവൻ, ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ എന്റെ ഭക്തരുടെ സേവയിൽ തന്നെ നിയോഗിക്കട്ടെ.

Verse 176

गच्छ ब्राह्मण सिद्धोऽसि यदा प्राणान् विमोक्ष्यसि ॥ तदा आगन्तासि मत्स्थानं श्वेतद्वीपं न संशयः ॥

പോകുക, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! നീ സിദ്ധനാണ്. നീ പ്രാണങ്ങളെ വിട്ടൊഴിയുമ്പോൾ എന്റെ ധാമമായ ശ്വേതദ്വീപത്തിലേക്ക് വരും—സംശയമില്ല.

Verse 177

एवमुक्त्वा वरारोहे तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ सोऽपि द्विजस्तनुं त्यक्त्वा मायातीर्थे यशस्विनि ॥ कृत्वा सुदुष्करं कर्म श्वेतद्वीपमुपागतः ॥

ഹേ വരാരോഹിണീ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഞാൻ അവിടെയേ അപ്രത്യക്ഷനായി. ആ ദ്വിജനും, ഹേ യശസ്വിനീ, മായാതീർത്ഥത്തിൽ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കർമ്മം നിർവഹിച്ചു ശ്വേതദ്വീപത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 178

मायया किं तव धरे न मायां ज्ञातुमर्हसि ॥ मम मायां न जानन्ति देवदानवराक्षसाः ॥

ഹേ ധരാധാരിണീ! നിനക്ക് മായയുമായി എന്ത് കാര്യം? മായയെ അറിയാൻ നീ അർഹയല്ല. എന്റെ മായയെ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും പോലും അറിയുന്നില്ല.

Verse 179

एतत्ते कथितं भूमे मायाख्यानं महौजसम् ॥ मायाचक्रमिति ख्यातं सर्वपुण्यसुखावहम् ॥

ഹേ ഭൂമീ! മഹൗജസ്സായ മായയുടെ ഈ ആഖ്യാനം നിനക്കു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇത് ‘മായാചക്രം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; സർവ്വപുണ്യസുഖാവഹം എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 180

आख्यानानां महाख्यानं तपसां च परन्तपः ॥ पुण्यानां परमं पुण्यं गतीनां च परा गतिः ॥

ആഖ്യാനങ്ങളിൽ ഇത് മഹാഖ്യാനം; തപസ്സുകളിൽ ഇത് പരന്തപം—പാപദാഹകം. പുണ്യങ്ങളിൽ ഇത് പരമപുണ്യം; ഗതികളിൽ ഇത് പരാഗതി.

Verse 181

नित्यं पठेद्यो भक्तेषु अभक्तेषु न कीर्तयेत् ॥ मा पठेन्नीचमध्येषु मा पठेच्छास्त्रदूषके ॥

ഭക്തരുടെ ഇടയിൽ ഇത് നിത്യം പാരായണം ചെയ്യണം; അഭക്തരുടെ ഇടയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കരുത്. നീചരുടെ മദ്ധ്യേ പാരായണം ചെയ്യരുത്; ശാസ്ത്രദൂഷകനോട് പാരായണം ചെയ്യരുത്.

Verse 182

अग्रतः पृच्छता शूद्रमद्भक्तेषु तथाग्रतः ॥ पठते शोभते विप्रो न तु ये शास्त्रदूषकाः ॥

മുന്നിൽ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ശൂദ്രൻ ഉണ്ടായാലും, അതുപോലെ എന്റെ ഭക്തർ മുന്നിൽ ഉണ്ടായാലും—പാരായണം ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ശോഭിക്കുന്നു; എന്നാൽ ശാസ്ത്രദൂഷകർ അല്ല.

Verse 183

कल्यमुत्थाय यो भूमे पठते च दृढव्रतः ॥ तेन द्वादश वर्षाणि ममाग्रे पठितं भवेत् ॥

ഹേ ഭൂമീ! ദൃഢവ്രതനായവൻ പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ഇത് പാരായണം ചെയ്താൽ, അതിലൂടെ എന്റെ സന്നിധിയിൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷം പാരായണം ചെയ്തതുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 184

अथ पूर्णेन कालेन पुमान् पञ्चत्वमागतः ॥ मद्भक्तो जायते देवि वियोनिं न च गच्छति ॥

പിന്നെ കാലം പൂർണ്ണമായപ്പോൾ ആ പുരുഷൻ മരണം പ്രാപിച്ചാലും, ഹേ ദേവി, അവൻ എന്റെ ഭക്തനായി ജന്മിച്ച് അശുഭ യോനിയിൽ പോകുകയില്ല.

Verse 185

य एवँ शृणुयान्नित्यं महाख्यानं वसुन्धरे ॥ न स जायेत मन्दात्मा वियोनिं नैव गच्छति ॥

ഹേ വസുന്ധരേ, ഇപ്രകാരം നിത്യം ഈ മഹാഖ്യാനം ശ്രവിക്കുന്നവൻ മന്ദാത്മാവായി ജനിക്കുകയില്ല; അശുഭ യോനിയിലേക്കും പോകുകയില്ല.

Verse 186

एतत्ते कथितं भद्रे त्वया यत्पूर्वमीप्सितम् ॥ मुच्यमाना वरारोहे किमन्यत्परिपृच्छसि ॥

ഹേ ഭദ്രേ, നീ മുമ്പ് ആഗ്രഹിച്ചതെല്ലാം നിനക്കു പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. ഹേ വരാരോഹേ, നീ മോചിതയാകുമ്പോൾ ഇനി എന്താണ് ചോദിക്കുന്നത്?