Jaabaal Upanishad: Verse 1
ॐ बृहस्पतिरुवाच—याज्ञवल्क्यं यदनु कुरुक्षेत्रं देवानां देवयजनं सर्वेषां भूतानां ब्रह्मसदनम्। अविमुक्तं वै कुरुक्षेत्रं देवानां देवयजनं सर्वेषां भूतानां ब्रह्मसदनम्। तस्माद्यत्र क्वचन गच्छति तदेव मन्येत तदविमुक्तमेव। इदं वै कुरुक्षेत्रं देवानां देवयजनं सर्वेषां भूतानां ब्रह्मसदनम्। अत्र हि जन्तोः प्राणेषूत्क्रममाणेषु रुद्रस्तारकं ब्रह्म व्याचष्टे येनासावमृती भूत्वा मोक्षी भवति। तस्मादविमुक्तमेव निषेवेत, अविमुक्तं न विमुञ्चेद्—एवमेवैतद्याज्ञवल्क्यः॥१॥
ॐ । बृहस्पतिः उवाच । याज्ञवल्क्यम् । यत् अनु । कुरुक्षेत्रम् । देवानाम् । देव-यजनम् । सर्वेषाम् । भूतानाम् । ब्रह्म-सदनम् । अविमुक्तम् । वै । कुरुक्षेत्रम् । देवानाम् । देव-यजनम् । सर्वेषाम् । भूतानाम् । ब्रह्म-सदनम् । तस्मात् । यत्र । क्वचन । गच्छति । तत् एव । मन्येत । तत् । अविमुक्तम् एव । इदम् । वै । कुरुक्षेत्रम् । देवानाम् । देव-यजनम् । सर्वेषाम् । भूतानाम् । ब्रह्म-सदनम् । अत्र । हि । जन्तोः । प्राणेषु । उत्क्रममाणेषु । रुद्रः । तारकम् । ब्रह्म । व्याचष्टे । येन । असौ । अमृती । भूत्वा । मोक्षी । भवति । तस्मात् । अविमुक्तम् एव । निषेवेत । अविमुक्तम् । न । विमुञ्चेत् । एवम् एव । एतत् । याज्ञवल्क्यः ॥ १ ॥
oṃ bṛhaspatir uvāca—yājñavalkyaṃ yad anu kurukṣetraṃ devānāṃ devayajanaṃ sarveṣāṃ bhūtānāṃ brahmasadanam | avimuktaṃ vai kurukṣetraṃ devānāṃ devayajanaṃ sarveṣāṃ bhūtānāṃ brahmasadanam | tasmād yatra kvacana gacchati tad eva manyeta tad avimuktam eva | idaṃ vai kurukṣetraṃ devānāṃ devayajanaṃ sarveṣāṃ bhūtānāṃ brahmasadanam | atra hi jantoḥ prāṇeṣūtkramamāṇeṣu rudras tārakaṃ brahma vyācaṣṭe yena asau amṛtī bhūtvā mokṣī bhavati | tasmād avimuktam eva niṣeveta, avimuktaṃ na vimuñced—evam evaitad yājñavalkyaḥ ||1||
ॐ బృహస్పతి పలికెను—యాజ్ఞవల్క్యా! కురుక్షేత్రమని ప్రసిద్ధమైనది దేవతల యజ్ఞస్థానం, సమస్త భూతాలకు బ్రహ్మసదనం. అవిముక్తమే కురుక్షేత్రం—దేవయజనం, సర్వజీవులకు బ్రహ్మనివాసం. కాబట్టి ఎవడు ఎక్కడికి వెళ్లినా ఆ స్థలాన్నే అవిముక్తమని భావించాలి; అదే నిజమైన అవిముక్తం. ఇదే కురుక్షేత్రం—దేవయజనం, బ్రహ్మధామం. ఇక్కడ ప్రాణి ప్రాణాలు నిష్క్రమించునప్పుడు రుద్రుడు ‘తారక’ బ్రహ్మను ఉపదేశించును; దానివల్ల అతడు అమరుడై మోక్షాన్ని పొందును. అందుచేత అవిముక్తాన్నే ఆశ్రయించాలి; అవిముక్తాన్ని విడువకూడదు—ఇదే యాజ్ఞవల్క్య వచనం।
Bṛhaspati said: ‘Yājñavalkya, that which follows (i.e., is known as) Kurukṣetra is the gods’ place of sacrifice and the abode of Brahman for all beings. Indeed, Avimukta is Kurukṣetra—the gods’ place of sacrifice and the abode of Brahman for all beings. Therefore, wherever one may go, one should regard that very place as Avimukta; that is Avimukta indeed. This, verily, is Kurukṣetra—the gods’ place of sacrifice and the abode of Brahman for all beings. For here, when the vital breaths of a creature are departing, Rudra expounds the ‘tāraka’ Brahman, by which that one becomes immortal and becomes liberated. Therefore one should resort to Avimukta alone; one should not abandon Avimukta—thus indeed (said) Yājñavalkya.’
- bṛhaspatir uvāca = bṛhaspatiḥ + uvāca (visarga→r before vowel)
- prāṇeṣūtkramamāṇeṣu = prāṇeṣu + utkramamāṇeṣu (u-sandhi)
- rudras tārakam = rudraḥ + tārakam (visarga deletion before t)
- yena asau = yena + asau
- amṛtī bhūtvā = amṛtī + bhūtvā
- evam evaitat = evam + eva + etat
- vimuñced = vimuñcet (before d in saṃhitā)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
