Kaivalya

Verse 1

ॐ अथाश्वलायनो भगवन्तं परमेष्ठिनमुपसमेत्योवाच । अधीहि भगवन् ब्रह्मविद्यां वरिष्ठां सदा सद्भिः सेव्यमानां निगूढाम् । यथाऽचिरात् सर्वपापं व्यपोह्य परात्परं पुरुषं याति विद्वान् ॥१॥

ॐ అప్పుడు ఆశ్వలాయనుడు భగవంతుడైన పరమేష్ఠిని సమీపించి పలికెను—హే భగవన్, నాకు బ్రహ్మవిద్యను ఉపదేశించుము—అది అత్యుత్తమము, సత్పురుషులు నిత్యం సేవించునది, గూఢమైనది; దానివలన జ్ఞాని త్వరగా సమస్త పాపములను తొలగించి పరాత్పర పురుషుని పొందును।

Verse 2

तस्मै स होवाच पितामहश्च श्रद्धाभक्तिध्यानयोगादवैहि ॥२॥

అప్పుడు పితామహుడు (బ్రహ్మా) అతనితో పలికెను—శ్రద్ధ, భక్తి మరియు ధ్యానయోగము ద్వారా దీనిని తెలుసుకొనుము।

Verse 3

न कर्मणा न प्रजया धनेन त्यागेनैके अमृतत्वमानशुः । परेण नाकं निहितं गुहायां विभ्राजते यद्यतयो विशन्ति ॥३॥

కర్మచేత కాదు, సంతానముచేత కాదు, ధనముచేత కాదు—త్యాగముచేతనే కొందరు అమృతత్వమును పొందిరి. స్వర్గమునకన్నా పరముగా, హృదయ-గుహలో నిహితమైన ఆ తత్త్వము ప్రకాశించుచున్నది; అందులో యతులు ప్రవేశించుదురు।

Verse 4

वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः संन्यासयोगाद्यतयः शुद्धसत्त्वाः । ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले परामृताः परिमुच्यन्ति सर्वे ॥४॥

వేదాంతవిజ్ఞానముచే తత్త్వార్థాన్ని నిశ్చయించిన, సన్న్యాసయోగంలో స్థితులైన శుద్ధసత్త్వ యతులు—కాలపు పరమాంతంలో బ్రహ్మలోకాలలో పరమ అమృతత్వాన్ని పొందీ, అందరూ సంపూర్ణంగా విముక్తులగుదురు।

Verse 5

विविक्तदेशे च सुखासनस्थः शुचिः समग्रीवशिरःशरीरः । अन्त्याश्रमस्थः सकलेन्द्रियाणि निरुध्य भक्त्या स्वगुरुं प्रणम्य ॥५॥

వివిక్తదేశంలో సుఖాసనంపై కూర్చొని, శుచిగా ఉండి, గ్రీవ-శిర-శరీరాన్ని సమంగా నిలిపి; అంత్యాశ్రమం (సన్న్యాసం)లో స్థితుడై, సమస్త ఇంద్రియాలను నియమించి, భక్తితో తన గురువుకు ప్రణామం చేయాలి।

Verse 6

हृत्पुण्डरीकं विरजं विशुद्धं विचिन्त्य मध्ये विशदं विशोकम् । अचिन्त्यमव्यक्तमनन्तरूपं शिवं प्रशान्तममृतं ब्रह्मयोनिम् ॥ तमादिमध्यान्तविहीनमेकं विभुं चिदानन्दमरूपमद्भुतम् । उमासहायं परमेश्वरं प्रभुं त्...

హృదయపద్మాన్ని—రజస్సు లేని, పరమ విశుద్ధమైనదిగా—ధ్యానించి, దాని మధ్యనున్న నిర్మలమైన, శోకరహితమైన తత్త్వాన్ని విచారించాలి; అది అచింత్యము, అవ్యక్తము, అనంతరూపము, శివము, పరమ ప్రశాంతము, అమృతము, బ్రహ్మయోని. ఆది-మధ్య-అంతరహితుడైన ఏకుడు, సర్వవ్యాపి, చిదానందస్వరూపుడు, నిరాకారుడు, అద్భుతుడు; ఉమాసహాయుడైన పరమేశ్వరుడు, ప్రభువు, త్రిలోచనుడు, నీలకంఠుడు, ప్రశాంతుడు—అతనిని ధ్యానించిన ముని భూతయోని, సమస్తసాక్షి, తమస్సుకు పరమైన ఆ తత్త్వాన్ని చేరుకొనును।

Verse 7

हृत्पुण्डरीकं विरजं विशुद्धं विचिन्त्य मध्ये विशदं विशोकम् । अचिन्त्यमव्यक्तमनन्तरूपं शिवं प्रशान्तममृतं ब्रह्मयोनिम् ॥ तमादिमध्यान्तविहीनमेकं विभुं चिदानन्दमरूपमद्भुतम् । उमासहायं परमेश्वरं प्रभुं त्...

హృదయపద్మాన్ని రజస్సు లేని, నిర్మలమైన, పరమ విశుద్ధమైనదిగా విచారించి, దాని మధ్యనున్న స్పష్టమైన, శోకరహిత తత్త్వాన్ని ధ్యానించాలి. అది అచింత్యము, అవ్యక్తము, అనంతరూపము; శివము, పరమశాంతము, అమృతము, బ్రహ్మయోని. ఆ ఏకమే—ఆది, మధ్య, అంతములేని; విభువు; చిదానందస్వరూపుడు; నిరాకారుడు, అద్భుతుడు; ఉమాసహాయుడు పరమేశ్వరుడు, ప్రభువు, త్రిలోచనుడు, నీలకంఠుడు, ప్రశాంతుడు. ఆయనను ధ్యానించిన ముని సమస్తసాక్షి, తమస్సుకు పరమైన, భూతముల మూలకారణమైన పరమస్థానాన్ని పొందును।

Verse 8

स ब्रह्मा स शिवः सेन्द्रः सोऽक्षरः परमः स्वराट् । स एव विष्णुः स प्राणः स कालोऽग्निः स चन्द्रमाः ॥

ఆయనే బ్రహ్మ; ఆయనే శివ; ఆయనే ఇంద్రసహితమైన దేవశక్తి; ఆయనే అక్షరుడు, పరముడు, స్వరాట్—స్వయంప్రభువు. ఆయనే విష్ణువు; ఆయనే ప్రాణము; ఆయనే కాలము; ఆయనే అగ్ని; ఆయనే చంద్రుడు।

Verse 9

स एव सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यं सनातनम् । ज्ञात्वा तं मृत्युमत्येति नान्यः पन्था विमुक्तये ॥

ఆయనే సమస్తము—గతంలో ఉన్నదీ, భవిష్యత్తులో ఉండేదీ—ఆయనే సనాతనుడు. ఆయనను తెలిసినవాడు మరణాన్ని అతిక్రమిస్తాడు; విముక్తికి మరొక మార్గం లేదు।

Verse 10

सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । सम्पश्यन् ब्रह्म परमं याति नान्येन हेतुना ॥१०॥

ఆత్మ సర్వభూతాలలో నివసిస్తున్నదని, సర్వభూతాలు ఆత్మలోనే ఉన్నాయని సమ్యక్‌గా దర్శించువాడు పరబ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు—ఇతర ఏ ఉపాయముచేతనూ కాదు.

Verse 11

आत्मानमरणिं कृत्वा प्रणवं चोत्तरारणिम् । ज्ञाननिर्मथनाभ्यासात् पापं दहति पण्डितः ॥११॥

ఆత్మను అధర-అరణిగా, ప్రణవం (ఓం)ను ఉత్తర-అరణిగా చేసుకొని, జ్ఞాన-నిర్మథనాన్ని పునఃపునః అభ్యసించుటవలన పండితుడు పాపాన్ని దహించును.

Verse 12

स एव मायापरिमोहितात्मा शरीरमास्थाय करोति सर्वम् । स्त्र्यन्नपानादिविचित्रभोगैः स एव जाग्रत्परितृप्तिमेति ॥१२॥

అదే ఆత్మ మాయచేత పరిమోహితమై శరీరాన్ని ఆశ్రయించి సమస్త కార్యములను చేస్తుంది; స్త్రీ, అన్నం, పానం మొదలైన విచిత్ర భోగాల ద్వారా అదే జాగ్రతావస్థలో తృప్తిని పొందుతుంది.

Verse 13

स्वप्ने स जीवः सुखदुःखभोक्ता स्वमायया कल्पितजीवलोके । सुषुप्तिकाले सकले विलीने तमोऽभिभूतः सुखरूपमेति ॥१३॥

స్వప్నంలో ఆ జీవుడు తన స్వమాయతో కల్పితమైన జీవలోకంలో సుఖదుఃఖాలను అనుభవించే భోక్తగా ఉంటాడు. సుషుప్తికాలంలో సమస్తం లీనమైనప్పుడు, తమస్సు చేత ఆవరించబడి, అతడు సుఖస్వరూప స్థితిని పొందుతాడు।

Verse 14

पुनश्च जन्मान्तरकर्मयोगात् स एव जीवः स्वपिति प्रबुद्धः । पुरत्रये क्रीडति यश्च जीवस् ततस्तु जातं सकलं विचित्रम् । आधारमानन्दमखण्डबोधं यस्मिँल्लयं याति पुरत्रयं च ॥ एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रि...

మళ్లీ, జన్మాంతర కర్మసంయోగం వల్ల అదే జీవుడు కొన్నిసార్లు నిద్రిస్తాడు, కొన్నిసార్లు జాగ్రత్తగా ఉంటాడు. త్రిపురాలలో క్రీడించే ఆ జీవుని నుంచే ఈ సమస్త విచిత్ర జగత్తు జన్మిస్తుంది. అదే ఆధారం, ఆనందం, అఖండబోధ; అందులో త్రిపురమూ లయమవుతుంది।

Verse 15

एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च । खं वायुर्ज्योतिरापश्च पृथ्वी विश्वस्य धारिणी ॥१५॥

ఇదినుంచే ప్రాణం, మనస్సు, సమస్త ఇంద్రియాలు ఉద్భవిస్తాయి; అలాగే ఆకాశం, వాయువు, తేజస్సు (అగ్ని), జలము, మరియు విశ్వాన్ని ధారించే భూమి కూడా ఇదినుంచే ప్రదర్శితమవుతాయి।

Verse 16

यत्परं ब्रह्म सर्वात्मा विश्वस्यायतनं महत् । सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं नित्यं तत्त्वमेव त्वमेव तत् ॥१६॥

యే పరబ్రహ్మము—సర్వాత్మ, విశ్వానికి మహా ఆధారం, సూక్ష్మాతిసూక్ష్మము, నిత్యము—అదే తత్త్వము; నీవే అదే।

Verse 17

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादिप्रपञ्चं यत्प्रकाशते । तद्ब्रह्माहमिति ज्ञात्वा सर्वबन्धैः प्रमुच्यते ॥१७॥

ఏ ప్రకాశముచేత జాగ్రత్, స్వప్న, సుషుప్తి మొదలైన ప్రపంచము ప్రకాశించునో—‘నేనే ఆ బ్రహ్మము’ అని తెలిసికొని సమస్త బంధములనుండి విముక్తుడగును।

Verse 18

त्रिषु धामसु यद्भोग्यं भोक्ता भोगश्च यद्भवेत् । तेभ्यो विलक्षणः साक्षी चिन्मात्रोऽहं सदाशिवः ॥ मय्येव सकलं जातं मयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । मयि सर्वं लयं याति तद्ब्रह्माद्वयमस्म्यहम् ॥१८-१९॥

మూడు స్థితులలో భోగ్యము, భోక్త, భోగము అని ఏది కనిపించునో—వాటన్నిటికన్నా భిన్నుడను నేను సాక్షి, చిన్మాత్ర స్వరూపుడను; నేను సదాశివుడను. నాలోనే సమస్తము జన్మించింది, నాలోనే సమస్తము స్థితిచెందింది, నాలోనే సమస్తము లయమగును—నేనే ఆ అద్వైత బ్రహ్మము।

Verse 19

त्रिषु धामसु यद्भोग्यं भोक्ता भोगश्च यद्भवेत् । तेभ्यो विलक्षणः साक्षी चिन्मात्रोऽहं सदाशिवः ॥ मय्येव सकलं जातं मयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । मयि सर्वं लयं याति तद्ब्रह्माद्वयमस्म्यहम् ॥

మూడు స్థితులలో భోగ్యము, భోక్త, భోగము ఏవైతే ఉన్నవో—వాటన్నిటికీ నేను భిన్నుడను; నేను సాక్షి, శుద్ధ చైతన్యము; నేను సదాశివుడను. నాలోనే సమస్తము జన్మిస్తుంది, నాలోనే సమస్తము స్థితి పొందుతుంది, నాలోనే సమస్తము లయమవుతుంది. నేనే ఆ అద్వైత బ్రహ్మము.

Verse 20

अणोरणीयानहमेव तद्वन्महानहं विश्वमहं विचित्रम् । पुरातनोऽहं पुरुषोऽहमीशो हिरण्मयोऽहं शिवरूपमस्मि ॥

నేను అణువుకన్నా అణువను; అలాగే మహత్తుకన్నా మహానను. నేనే విశ్వము; నేనే ఈ విచిత్రమైన బహురూపము. నేనే పురాతనుడు; నేనే పురుషుడు; నేనే ఈశ్వరుడు. నేనే హిరణ్మయ తేజస్సు; నేనే శివస్వరూపము.

Verse 21

अपाणिपादोऽहमचिन्त्यशक्तिः पश्याम्यचक्षुः स शृणोम्यकर्णः । अहं विजानामि विविक्तरूपो न चास्ति वेत्ता मम चित्सदाऽहम् ॥ वेदैरनेकैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥

నేను చేతులు-కాళ్లు లేనివాడను, అచింత్య శక్తి గలవాడను; కళ్లులేకుండానే చూస్తాను, చెవులేకుండానే వింటాను. నేను వివిక్త స్వరూపుడై తెలుసుకొంటాను; నన్ను తెలిసినవాడు ఎవరూ లేరు—నేను సదా చైతన్యము. అనేక వేదములచే నేనే జ్ఞేయుడను; నేనే వేదాంతకర్తను, నేనే వేదవిదుడను.

Verse 22

अपाणिपादोऽहमचिन्त्यशक्तिः पश्याम्यचक्षुः स शृणोम्यकर्णः । अहं विजानामि विविक्तरूपो न चास्ति वेत्ता मम चित्सदाऽहम् ॥ वेदैरनेकैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥२१–२२॥

నేను చేతులు‑కాళ్లు లేని వాడను, అచింత్య శక్తిస్వరూపుడను; కళ్లులేకనే చూస్తాను, చెవులేకనే వింటాను. నేను వివిక్తమైన పరాతీత స్వరూపుడై అన్నిటిని తెలుసుకొంటాను; నన్ను తెలిసినవాడు ఎవరూ లేరు—నేను నిత్య చిత్‑సత్ స్వరూపుడను. అనేక వేదములచే నేనే జ్ఞేయుడను; వేదాంతకర్తను, వేదవిదుడను కూడా నేనే।

Verse 23

न पुण्यपापे मम नास्ति नाशो न जन्म देहेन्द्रियबुद्धिरस्ति । न भूमिरापो न च वह्निरस्ति न चानिलो मेऽस्ति न चाम्बरं च ॥२३॥

నాకు పుణ్యమూ పాపమూ లేవు; నాశమూ లేదు, జన్మమూ లేదు. దేహం, ఇంద్రియాలు, బుద్ధి కూడా లేవు. భూమి లేదు, జలం లేదు, అగ్ని లేదు; నాకు వాయువు లేదు, ఆకాశమూ లేదు।

Verse 24

एवं विदित्वा परमात्मरूपं गुहाशयं निष्कलमद्वितीयम् । समस्तसाक्षिं सदसद्विहीनं प्रयाति शुद्धं परमात्मरूपम् । यः शतरुद्रियमधीते सोऽग्निपूतो भवति सुरापानात्पूतो भवति स ब्रह्महत्यायाः पूतो भवति स सुवर्णस्त...

ఇలా పరమాత్మ స్వరూపాన్ని తెలుసుకొని—హృదయగుహలో నివసించేవాడు, నిష్కలుడు, అద్వితీయుడు, సమస్తానికి సాక్షి, సత్‑అసత్‌లకు అతీతుడు—సాధకుడు శుద్ధ పరమాత్మ స్వరూపాన్ని పొందుతాడు. శతరుద్రీయాన్ని అధ్యయనం చేసే వాడు అగ్నిచే పవిత్రుడవుతాడు; సురాపాన దోషం నుండి పవిత్రుడవుతాడు; బ్రహ్మహత్య పాపం నుండి పవిత్రుడవుతాడు; స్వర్ణస్తేయం నుండి పవిత్రుడవుతాడు; నిషిద్ధ కర్మలు మరియు కర్తవ్యలొపాల పాపం నుండి కూడా పవిత్రుడవుతాడు. అందువల్ల అతడు అవిముక్తాన్ని ఆశ్రయిస్తాడు; సాధారణ ఆశ్రమ పరిమితులను దాటి నిలుస్తాడు; ఎల్లప్పుడూ, ఒక్కసారి చేసినా, దానిని జపించాలి।

Verse 25

एवं विदित्वा परमात्मरूपं गुहाशयं निष्कलमद्वितीयम् । समस्तसाक्षिं सदसद्विहीनं प्रयाति शुद्धं परमात्मरूपम् । यः शतरुद्रियमधीते सोऽग्निपूतो भवति सुरापानात्पूतो भवति स ब्रह्महत्यायाः पूतो भवति स सुवर्णस्त...

ఇలా హృదయ-గుహలో నివసించే, నిష్కలమైన, అద్వితీయమైన, సమస్తానికి సాక్షి, సత్-అసత్ భేదరహితమైన పరమాత్మ స్వరూపాన్ని తెలిసికొని సాధకుడు శుద్ధ పరమాత్మ స్వరూపాన్నే పొందుతాడు. శతరుద్రీయాన్ని అధ్యయనం చేసే వాడు అగ్నిచే పవిత్రుడవుతాడు; మద్యపాన దోషం నుండి శుద్ధుడవుతాడు; బ్రాహ్మణహత్య పాపం నుండి శుద్ధుడవుతాడు; స్వర్ణచౌర్యం నుండి శుద్ధుడవుతాడు; నిషిద్ధ కర్మలు మరియు చేయవలసినదాన్ని చేయకపోవడం వంటి దోషాల నుండి కూడా శుద్ధుడవుతాడు. అందువల్ల అవిముక్తాన్ని ఆశ్రయించి, సాధారణ ఆశ్రమధర్మాలను అతిక్రమించి, దీనిని ఎల్లప్పుడూ లేదా కనీసం ఒక్కసారి అయినా జపించాలి.

Verse 26

अनेन ज्ञानमाप्नोति संसारार्णवनाशनम् । तस्मादेवं विदित्वैनं कैवल्यं पदमश्नुते । कैवल्यं पदमश्नुत इति ॥२६॥

ఈ (ఉపదేశం/సాధన) ద్వారా సంసారమనే మహాసముద్రాన్ని నశింపజేసే జ్ఞానం లభిస్తుంది. అందువల్ల దీనిని ఇలా తెలిసికొని సాధకుడు కైవల్య పదాన్ని పొందుతాడు—కైవల్య పదాన్నే పొందుతాడు అని చెప్పబడింది.