Sukta 54
Sukta 6.54
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition
Pūṣan
Gāyatrī/Anuṣṭubh-like short meter (probable; verify metrically)
ಈ ಸೂಕ್ತವು ಪೂಷನನ್ನು ಜ್ಞಾನಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಆವಾಹಿಸುತ್ತದೆ—ಅವನು ಉಪಾಸಕನನ್ನು ನೇರವಾದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವವನು, ಪ್ರಯಾಣಿಕನನ್ನೂ ಯಜಮಾನನನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುವವನು, ಕಳೆದುಹೋದದ್ದನ್ನು ಮರಳಿ ತರುವವನು. ಹತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳಾದ್ಯಂತ ಕವಿ ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಪಯಣ, ಮತ್ತು ಸೋಮಪೀಡನದಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವನಯಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೇವರ ಸಕ್ರಿಯ ಸಂಗಡಿಗತ್ವವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಸೂಕ್ತವು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ರೂಪಕದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯವಸಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ: ಪೂಷನು ತನ್ನ ಬಲಗೈಯಿಂದ ಭಕ್ತನನ್ನು ವಲಯಗೊಳಿಸಿ, ಕಾಣೆಯಾದ ಅಥವಾ ಕದ್ದೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಮರಳಿ ತರುತ್ತಾನೆ.
Mantras
Mantra 1
सं पूषन्विदुषा नय यो अञ्जसानुशासति । य एवेदमिति ब्रवत् ॥
ಹೇ ಪೂಷನ್, ವಿದುಷಾ—ಜ್ಞಾನಮಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದ—ನಮ್ಮನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನಡೆಸು; ಯಾರು ನೇರವಾಗಿ ಸತ್ಯಪಥದಲ್ಲಿ ಅನುಶಾಸನ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಮತ್ತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ‘ಇದೇ ನಿಜವಾಗಿ ಅದು.’
Mantra 2
समु पूष्णा गमेमहि यो गृहाँ अभिशासति । इम एवेति च ब्रवत् ॥
ಪೂಷಣನೊಂದಿಗೆ ನಾವು ಸಮೇತರಾಗಿ ಸಾಗೋಣ—ಅವನು ನಮ್ಮನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಗೃಹದತ್ತ ನಡೆಸುವವನು; ಮತ್ತು ಅವನು ಹೇಳುವನು: ‘ಇವೇ ನಿಜವಾಗಿಯೂ (ಯೋಗ್ಯವಾದವು).’
Mantra 3
पूष्णश्चक्रं न रिष्यति न कोशोऽव पद्यते । नो अस्य व्यथते पविः ॥
ಪೂಷಣನ ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗದು; ಅವನ ಕೋಶ (ಧನಭಂಡಾರ) ಕುಸಿದು ಬೀಳದು; ಅವನ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಪವಿ (ಧಾರ) ಕೂಡ ನಡುಗದು—ಅವನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಶಕ್ತಿ ಅಖಂಡವಾಗಿ, ಅಜೇಯವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.
Mantra 4
यो अस्मै हविषाविधन्न तं पूषापि मृष्यते । प्रथमो विन्दते वसु ॥
ಯಾರು ಅವನಿಗೆ ಹವಿಷಾ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನನ್ನು ಪೂಷಣನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನೇ ಮೊದಲಾಗಿ ವಸು—ಸತ್ಯಸಂಪತ್ತಿನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು—ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಸ್ಥಿರ ಪೂರ್ಣತೆಯ ರೂಪವನ್ನು.
Mantra 5
पूषा गा अन्वेतु नः पूषा रक्षत्वर्वतः । पूषा वाजं सनोतु नः ॥
ಪೂಷನು ನಮ್ಮ ಪ್ರಕಾಶ-ಕಿರಣರೂಪ ಗಾವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಅನುಸರಿಸಲಿ; ಪೂಷನು ನಮ್ಮನ್ನು ಅಪಾಯಕಾರಿ ದಾರಿಯಿಂದ ಕಾಪಾಡಲಿ; ಪೂಷನು ನಮಗೆ ವಾಜ—ಕಾರ್ಯಸಾಧಕ ಶಕ್ತಿಯ ಸಮೃದ್ಧಿ—ಕೊಡಲಿ.
Mantra 6
पूषन्ननु प्र गा इहि यजमानस्य सुन्वतः । अस्माकं स्तुवतामुत ॥
ಹೇ ಪೂಷನ್, ಸೋಮವನ್ನು ಪೀಡಿಸುವ ಯಜಮಾನನಿಗಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶ-ಕಿರಣರೂಪ ಗಾವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಅನುಸರಿಸಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗು; ಮತ್ತು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ನಮಗಾಗಿಯೂ.
Mantra 7
माकिर्नेशन्माकीं रिषन्माकीं सं शारि केवटे । अथारिष्टाभिरा गहि ॥
ಯಾರೂ ಕಳೆದುಹೋಗದಿರಲಿ, ಯಾರಿಗೂ ಹಾನಿಯಾಗದಿರಲಿ, ದಾಟುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಚೂರುಚೂರಾಗದಿರಲಿ; ನಂತರ ಅಕ್ಷತ ಹಾಗೂ ಅಖಂಡ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬಾ.
Mantra 8
शृण्वन्तं पूषणं वयमिर्यमनष्टवेदसम् । ईशानं राय ईमहे ॥
ನಾವು ಕೇಳುವ ಪೂಷಣನನ್ನು—ಪ್ರೇರಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯನ್ನು, ಯಾರ ವೇದ (ಜ್ಞಾನ) ಎಂದಿಗೂ ನಷ್ಟವಾಗದು—ಅಭ್ಯರ್ಥಿಸುತ್ತೇವೆ; ಅಂತರಂಗ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಅವನಿಂದ ನಾವು ರಾಯ (ಧನ)ವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇವೆ.
Mantra 9
पूषन्तव व्रते वयं न रिष्येम कदा चन । स्तोतारस्त इह स्मसि ॥
ಹೇ ಪೂಷಣ, ನಿನ್ನ ವ್ರತದಲ್ಲಿ—ಋತದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ—ನಾವು ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗದಿರಲಿ; ಏಕೆಂದರೆ ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಸ್ತೋತಾರರು, ನಿನ್ನ ಸ್ತುತಿ-ವಾಣಿ ಆಗಿದ್ದೇವೆ.
Mantra 10
परि पूषा परस्ताद्धस्तं दधातु दक्षिणम् । पुनर्नो नष्टमाजतु ॥
ಪೂಷಣನು ಪರದಿಂದಲೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಆವರಿಸಿ ತನ್ನ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಇರಿಸಲಿ; ಮತ್ತು ನಮ್ಮಿಂದ ನಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಮಗೆ ಮರಳಿ ತಂದುಕೊಡಲಿ.
Frequently Asked Questions
Pūṣan is the Vedic deity of paths and right guidance—invoked to lead safely, protect the worshipper, and help recover what has gone missing.
The hymn repeatedly asks for straight, knowing guidance and practical protection—especially safe movement and the return of what is lost.
Traditionally it fits Soma-rite contexts, but it is also suited for departures, journeys, or any time one seeks clear direction and recovery from loss.
Ask anything about Sukta 54 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.