
Sukta 6.54
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition
Pūṣan
Gāyatrī/Anuṣṭubh-like short meter (probable; verify metrically)
ഈ സൂക്തം പൂഷനെ ജ്ഞാനിയായ മാർഗദർശകനായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു—ആരാധകനെ നേരായ പാതയിൽ നയിക്കുന്നവൻ, യാത്രക്കാരനെയും യജമാനനെയും സംരക്ഷിക്കുന്നവൻ, നഷ്ടപ്പെട്ടതു തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്നവൻ. പത്ത് മന്ത്രങ്ങളിലുടനീളം കവി ശരിയായ മാർഗനിർദ്ദേശവും സുരക്ഷിത യാത്രയും, സോമപീഡനത്തിലും ജീവിതയാത്രകളിലും ദേവന്റെ സജീവ സഹവാസവും അപേക്ഷിക്കുന്നു. സൂക്തം ഒരു സംരക്ഷണചിത്രത്തിൽ സമാപിക്കുന്നു: പൂഷൻ തന്റെ വലതുകൈകൊണ്ട് ഭക്തനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി, കാണാതായതോ മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതോ ആയതു തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്നു.
Mantra 1
सं पूषन्विदुषा नय यो अञ्जसानुशासति । य एवेदमिति ब्रवत् ॥
ഹേ പൂഷൻ, വിദുഷാ—ജ്ഞാനമുള്ള മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തോടെ—ഞങ്ങളെ ഒരുമിച്ച് നയിക്കേണമേ; യഥാർത്ഥ പഥത്തിൽ നേരെ അനുശാസിക്കുന്നവൻ, ‘ഇതുതന്നെ സത്യമായി അതാണ്’ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നവൻ.
Mantra 2
समु पूष्णा गमेमहि यो गृहाँ अभिशासति । इम एवेति च ब्रवत् ॥
പൂഷണനോടൊപ്പം നാം ഒരുമിച്ച് പോകട്ടെ—അവൻ നമ്മെ യഥാവിധി ഗൃഹത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നവൻ; കൂടാതെ അവൻ പറയുന്നു: ‘ഇവ തന്നെയാണ് നിശ്ചയമായും (യഥാർത്ഥ/യോഗ്യമായവ).’
Mantra 3
पूष्णश्चक्रं न रिष्यति न कोशोऽव पद्यते । नो अस्य व्यथते पविः ॥
പൂഷണന്റെ ചക്രം ക്ഷതപ്പെടുന്നില്ല; അവന്റെ കോശം (ധനഭണ്ഡാരം) വീണുപോകുന്നില്ല; അവന്റെ തീക്ഷ്ണ പവി (ധാര) പോലും കുലുങ്ങുന്നില്ല—അവന്റെ മാർഗ്ഗദർശകശക്തി അഖണ്ഡവും അജേയവും ആയി നിലനിൽക്കും.
Mantra 4
यो अस्मै हविषाविधन्न तं पूषापि मृष्यते । प्रथमो विन्दते वसु ॥
ആർ അവനു ഹവിഷാ അർപ്പിക്കുന്നുവോ, അവനെ പൂഷണൻ അവഗണിക്കുന്നില്ല; അവൻ തന്നെയാണ് ആദ്യം വസു—സത്യസമ്പത്തിന്റെ സാരം—ലഭിക്കുന്നത്, സ്ഥിരമായ പൂർണ്ണതയുടെ രൂപം.
Mantra 5
पूषा गा अन्वेतु नः पूषा रक्षत्वर्वतः । पूषा वाजं सनोतु नः ॥
പൂഷൻ നമ്മുടെ പ്രകാശകിരണങ്ങളായ ഗാവുകളെ പിന്തുടരട്ടെ; പൂഷൻ നമ്മെ അപകടകരമായ പാതയിൽ നിന്ന് കാക്കട്ടെ; പൂഷൻ നമ്മെക്കായി വാജം—കാര്യസാധക ശക്തിയുടെ സമൃദ്ധി—നേടിക്കൊടുക്കട്ടെ.
Mantra 6
पूषन्ननु प्र गा इहि यजमानस्य सुन्वतः । अस्माकं स्तुवतामुत ॥
ഹേ പൂഷൻ, സോമം പിഴിയുന്ന യജമാനനുവേണ്ടി പ്രകാശകിരണങ്ങളായ ഗാവുകളെ പിന്തുടർന്ന് മുന്നോട്ട് പോകുക; നിനക്കു സ്തുതിവചനം അർപ്പിക്കുന്ന ഞങ്ങള്ക്കുവേണ്ടിയും.
Mantra 7
माकिर्नेशन्माकीं रिषन्माकीं सं शारि केवटे । अथारिष्टाभिरा गहि ॥
ആരും നഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കട്ടെ, ആരും ഹാനിക്കിരയാകാതിരിക്കട്ടെ, കടന്നുപോകലിൽ ആരും തകർന്നുപോകാതിരിക്കട്ടെ; പിന്നെ അക്ഷതവും അഖണ്ഡവുമായ ശക്തികളോടെ ഞങ്ങളിലേക്കു വരിക.
Mantra 8
शृण्वन्तं पूषणं वयमिर्यमनष्टवेदसम् । ईशानं राय ईमहे ॥
ഞങ്ങൾ ശ്രവിക്കുന്ന പൂഷണനെ—പ്രേരക മാർഗ്ഗദർശകനെ, അവന്റെ വേദം (ജ്ഞാനം) ഒരിക്കലും നശിക്കാത്തവനെ—ആഹ്വാനിക്കുന്നു; അന്തർസമൃദ്ധിയുടെ അധിപനായ അവനിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ റായ (ധനം) അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 9
पूषन्तव व्रते वयं न रिष्येम कदा चन । स्तोतारस्त इह स्मसि ॥
ഹേ പൂഷണ, നിന്റെ വ്രതത്തിൽ—ഋതത്തിന്റെ പഥത്തിൽ—ഞങ്ങൾ ഒരിക്കലും, ഏതുകാലത്തും, ഹാനി പ്രാപിക്കാതിരിക്കട്ടെ; കാരണം ഞങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്റെ സ്തോതാക്കളും നിന്റെ സ്തുതി-വാണിയുമാണ്.
Mantra 10
परि पूषा परस्ताद्धस्तं दधातु दक्षिणम् । पुनर्नो नष्टमाजतु ॥
പൂഷൺ പരത്തുനിന്നും ഞങ്ങളെ ചുറ്റി തന്റെ വലങ്കൈ വെക്കട്ടെ; ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് നഷ്ടപ്പെട്ടതിനെ വീണ്ടും ഞങ്ങളിലേക്കു തിരികെ കൊണ്ടുവരട്ടെ.
Pūṣan is the Vedic deity of paths and right guidance—invoked to lead safely, protect the worshipper, and help recover what has gone missing.
The hymn repeatedly asks for straight, knowing guidance and practical protection—especially safe movement and the return of what is lost.
Traditionally it fits Soma-rite contexts, but it is also suited for departures, journeys, or any time one seeks clear direction and recovery from loss.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.