Rig Veda 6.54.8: Mandala 6, Sukta 54, Mantra 8

Sukta 6.54

Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition

Devata: Pūṣan

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

शृण्वन्तं पूषणं वयमिर्यमनष्टवेदसम् । ईशानं राय ईमहे ॥

Transliteration

śṛṇvántaṃ pūṣáṇaṃ vayám íryam ánaṣṭa-vedasam | ī́śānaṃ rāyá īmahe ||

Translation

వినే పూషణుని—ప్రేరేపించే మార్గదర్శిని, అతని వేదన (జ్ఞానం) నశించనివానిని—మేము ప్రార్థిస్తున్నాము. రయి (సంపద/పూర్ణత) యొక్క ఈశానుని మేము కోరుతున్నాము.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• शृण्वन्तम्: hearing, listening
• शृण्वन्तम्: कर्म (स्तुत्य/आह्वेय-देवता के रूप में ‘पूषणम्’ का विशेषण)
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: श्रु (धातु) → शृण्वत् (वर्तमान कृदन्त)

• पूषणम्: Pūṣan
• पूषणम्: कर्म (ईमहे का—जिसे हम याचते/प्रार्थयामहे)
• Type: Noun (deity name)
• Root: पूषन् (प्रातिपदिक)

• वयम्: we
• वयम्: कर्तृ (ईमहे का)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इर्यम्: active, moving, eager (to go/act)
• इर्यम्: कर्म (पूषणम् का विशेषण)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: ईर्/इर् (धातु) → इर्य (कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक)

• अनष्टवेदसम्: whose wisdom/knowledge is not lost; unfailing in insight
• अनष्टवेदसम्: कर्म (पूषणम् का विशेषण)
• Type: Adjective (compound epithet)
• Root: अनष्ट (न-नष्ट; √नश् ‘नाश’) + वेदस् (√विद् ‘जान’) → बहुव्रीहि-समास

• ईशानम्: ruling, lord of
• ईशानम्: कर्म (पूषणम् का विशेषण)
• Type: Adjective/Participle (lordly, ruling)
• Root: ईश् (धातु) → ईशान (कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक)

• रायः: of wealth, of riches
• रायः: सम्बन्ध (ईशानम् के साथ: ‘wealth’s lord’)
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि (प्रातिपदिक ‘धन’)

• ईमहे: we beseech, we seek (for ourselves)
• ईमहे: क्रिया (मुख्य क्रियापद: ‘we beseech/seek’)
• Type: Verb
• Root: ईम्/ई (धातु; वैदिक ‘याच्/प्रार्थ्’ अर्थ) → ईमहे