Sukta 66
Sukta 5.66
Atri (Ātreya)
Mitra–Varuṇa with emphasis on Varuṇa as ṛta-peśas
Triṣṭubh (probable; needs verification)
ଅତ୍ରିଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କୁ ‘ଋତ-ପେଶସ’—ଅର୍ଥାତ୍ ଯାହାଙ୍କର ରୂପ/ବସ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)—ରୂପେ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଛି। ଏହା ମର୍ତ୍ୟ ଉପାସକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦୂରଦର୍ଶୀ ନେତୃତ୍ୱ ପ୍ରତି ଜାଗ୍ରତ ହେବାକୁ, ଯଥାବିଧି ଯଜ୍ଞାର୍ପଣ କରିବାକୁ, ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା, ସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସ୍ୱାଧୀନତା (ସ୍ୱରାଜ୍ୟ) ଦିଗକୁ ଗତି ପାଇବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ପଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ଯୁଗଳକୁ କବି-ସଦୃଶ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେମାନେ ନିଜ ‘କେତୁ’ (ଦୀପ୍ତ ଚିହ୍ନ) ଦ୍ୱାରା ଜନମାନସକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିରେ ଦକ୍ଷ ଓ ଋତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
आ चिकितान सुक्रतू देवौ मर्त रिशादसा । वरुणाय ऋतपेशसे दधीत प्रयसे महे ॥
ହେ ସୁକ୍ରତୂ (ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପବାନ) ଦେବମାନେ—ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ—ହାନିନାଶକମାନେ, ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଗ୍ରତ ହୁଅ। ହେ ମର୍ତ୍ୟ, ଋତପେଶସ (ଋତ-ରୂପ) ବରୁଣଙ୍କ ପାଇଁ ମହାନ ପ୍ରୟସ (ଅର୍ପଣ) ସ୍ଥାପନ କର—ମହାନ ଅଗ୍ରଗାମୀ ପ୍ରେରଣା ପାଇଁ।
Mantra 2
ता हि क्षत्रमविह्रुतं सम्यगसुर्यमाशाते । अध व्रतेव मानुषं स्वर्ण धायि दर्शतम् ॥
କାରଣ ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଅବିହ୍ରୁତ (ଅଦ୍ରୋହୀ) କ୍ଷତ୍ର—ଅଖଣ୍ଡ ଅଧିପତ୍ୟ—କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସେମାନେ ଆସୁର୍ୟ ଶକ୍ତି (ପ୍ରଭୁତ୍ୱ) ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ତାପରେ, ବ୍ରତ ସମ ଅଚଳ ନିୟମରେ, ମାନବର ଅନ୍ତରେ ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ—ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକାଶ—ଧରାଯାଏ।
Mantra 3
ता वामेषे रथानामुर्वीं गव्यूतिमेषाम् । रातहव्यस्य सुष्टुतिं दधृक्स्तोमैर्मनामहे ॥
ହେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ, ରଥମାନଙ୍କର ଏହି ବେଗ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ କିରଣମାନଙ୍କର ବିଶାଳ ଗବ୍ୟୂତି (ଚରାଗାହ/ବିସ୍ତାର) ତୁମମାନଙ୍କର ଅଟେ। ହବ୍ୟ ଦାତା (ରାତହବ୍ୟ) ପାଇଁ ଆମେ ସୁଷ୍ଟୁତି—ଶୁଭ ସ୍ତୁତି—ଗଢ଼ୁଛୁ; ସ୍ତୋମ (ହିମ୍ନ) ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ମନରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରୁଛୁ।
Mantra 4
अधा हि काव्या युवं दक्षस्य पूर्भिरद्भुता । नि केतुना जनानां चिकेथे पूतदक्षसा ॥
ତାପରେ ନିଶ୍ଚୟ, ହେ ଅଦ୍ଭୁତକର୍ମୀ କାବ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଦକ୍ଷର ପୂର୍ଭିଃ (ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗ/ଆଧାର) ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଢ଼ୁଛ। ତୁମ କେତୁ—ପ୍ରକାଶମୟ ଚିହ୍ନ—ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଜନମାନଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନରେ ଜାଗ୍ରତ କର, ହେ ପୂତଦକ୍ଷସା—ଶୁଦ୍ଧ ବିବେକଶକ୍ତିଧାରୀ।
Mantra 5
तदृतं पृथिवि बृहच्छ्रवएष ऋषीणाम् । ज्रयसानावरं पृथ्वति क्षरन्ति यामभिः ॥
ହେ ପୃଥିବୀ, ସେଇ ହେଉଛି ଋତ—ଋଷିମାନେ ଯାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ସେଇ ବିଶାଳ ଯଶ ଓ ବାଣୀ। ନିଜ ଦ୍ରୁତ ପଥରେ ଗତି କରି ସେମାନେ ତାହାକୁ ସର୍ବତ୍ର ବିସ୍ତାରରେ ଝରାନ୍ତି; ନିଜ ଗମନଦ୍ୱାରା ବିଶାଳ ଅବକାଶକୁ ଛଲକାଇ ଦିଅନ୍ତି।
Mantra 6
आ यद्वामीयचक्षसा मित्र वयं च सूरयः । व्यचिष्ठे बहुपाय्ये यतेमहि स्वराज्ये ॥
ତୁମ ଦୂରଦର୍ଶୀ ଦୃଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା, ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଓ ପ୍ରକାଶମୟ ସୂରୟମାନେ ସମୀପକୁ ଆସୁ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ବିଶାଳ ଓ ବହୁ-ରକ୍ଷକ ଶକ୍ତିରେ ଆମେ ସ୍ୱରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରୁ।
Frequently Asked Questions
The hymn addresses Mitra–Varuṇa together, but it especially highlights Varuṇa as ṛta-peśas—Varuṇa whose very form is ṛta (cosmic and moral order).
It means “having ṛta as one’s form/raiment.” The idea is that Varuṇa embodies the structure of truth and right order, so offering to him is a way of aligning life with ṛta.
The hymn ends by seeking protection and guidance that lead toward svarājya—self-rule or inner sovereignty—where one’s mind and actions are governed by truth and clear discernment.
Ask anything about Sukta 66 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
