Sukta 66
Sukta 5.66
Atri (Ātreya)
Mitra–Varuṇa with emphasis on Varuṇa as ṛta-peśas
Triṣṭubh (probable; needs verification)
अत्रेः संक्षिप्तोऽयं सूक्तो मित्रावरुणौ आह्वयति, यत्र विशेषेण वरुणः ‘ऋतपेशस्’—यस्य रूपं वासो वा ऋतम् (विश्वव्यवस्था) इति—प्रशस्यते। मर्त्योपासकं तयोर्दूरदर्शि-नेतृत्वे प्रबोधयति, यथाविधि यजनं कर्तुं प्रेरयति, तथा रक्षणं, प्रसादं/प्रकाशं, च अन्तःस्वराज्यस्य (स्वराज्यस्य) अभिमुखीं गतिं प्रापयितुं याचते। सर्वेषु मन्त्रेषु तौ कविवत् द्रष्टारौ स्तूयेताम्—यौ स्वकेतेन (दीप्तचिह्नेन) जनान् प्रकाशयतः, अद्भुतैः शक्तिभिः दक्षं च ऋतं च धारयतः।
Mantras
Mantra 1
आ चिकितान सुक्रतू देवौ मर्त रिशादसा । वरुणाय ऋतपेशसे दधीत प्रयसे महे ॥
आ चिकितान सुक्रतू देवौ—मित्रावरुणौ—रिशादसौ। हे मर्त्य, ऋतपे॑शसे वरुणाय दधीत प्रयसे महे।
Mantra 2
ता हि क्षत्रमविह्रुतं सम्यगसुर्यमाशाते । अध व्रतेव मानुषं स्वर्ण धायि दर्शतम् ॥
ते हि क्षत्रम् अविह्रुतं सम्यग् असुर्यं तेजः प्रभुत्वं चाशाते। अथ व्रतेव मानुषे स्वर्णं दर्शतं दिव्यं ज्योतिः अन्तः स्थाप्यते।
Mantra 3
ता वामेषे रथानामुर्वीं गव्यूतिमेषाम् । रातहव्यस्य सुष्टुतिं दधृक्स्तोमैर्मनामहे ॥
युवयोरेव एषा रथानाम् एषा गव्यूतिर् उर्वी रश्मीनाम्। रातहव्यस्य कृते वयं सुष्टुतिं रचयामः; स्तोमैर्मनसि दृढं धारयामः।
Mantra 4
अधा हि काव्या युवं दक्षस्य पूर्भिरद्भुता । नि केतुना जनानां चिकेथे पूतदक्षसा ॥
अथ हि काव्यौ युवां दक्षस्य पूर्भिरद्भुतं कर्म निर्माथः। केतुना दीप्तेन जनानां चेतांसि चिकीथः, पूतदक्षसौ।
Mantra 5
तदृतं पृथिवि बृहच्छ्रवएष ऋषीणाम् । ज्रयसानावरं पृथ्वति क्षरन्ति यामभिः ॥
हे पृथिवि, तद् ऋतं—ऋषीणां बृहच्छ्रवः (महद् यशः) महद् च वचनम्, यद् अन्वेषन्ते। ते स्वैः शीघ्रयामभिः सञ्चरन्तः तद् विस्तरेण क्षरन्ति, पृथ्वीं विस्तीर्णां देशान् च गमनैः पूरयन्ति।
Mantra 6
आ यद्वामीयचक्षसा मित्र वयं च सूरयः । व्यचिष्ठे बहुपाय्ये यतेमहि स्वराज्ये ॥
हे मित्रावरुणौ, यदा वाम् दीर्घचक्षसा दर्शनena वयं च सूरयः (प्रकाशवन्तः) समीपम् आगच्छामः, तदा वाम् व्यचिष्ठे बहुपाय्ये बले स्वराज्ये यतामहे।
Frequently Asked Questions
The hymn addresses Mitra–Varuṇa together, but it especially highlights Varuṇa as ṛta-peśas—Varuṇa whose very form is ṛta (cosmic and moral order).
It means “having ṛta as one’s form/raiment.” The idea is that Varuṇa embodies the structure of truth and right order, so offering to him is a way of aligning life with ṛta.
The hymn ends by seeking protection and guidance that lead toward svarājya—self-rule or inner sovereignty—where one’s mind and actions are governed by truth and clear discernment.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.