Sukta 66
Sukta 5.66
Atri (Ātreya)
Mitra–Varuṇa with emphasis on Varuṇa as ṛta-peśas
Triṣṭubh (probable; needs verification)
অত্ৰিৰ এই সৰু সূক্তত মিত্ৰ–বৰুণক আহ্বান কৰা হৈছে, য’ত বিশেষকৈ বৰুণক ‘ঋত-পেশস’—অৰ্থাৎ যাঁৰ ৰূপ/বস্ত্ৰ ঋত (ব্ৰহ্মাণ্ডীয় নিয়ম)—ৰূপে জোৰ দি কোৱা হৈছে। ই মৰ্ত্য উপাসকক তেওঁলোকৰ দূৰদৰ্শী পথপ্ৰদৰ্শনৰ প্ৰতি জাগ্ৰত হ’বলৈ, যথাযথভাৱে অৰ্পণ কৰিবলৈ, আৰু সুৰক্ষা, স্পষ্টতা তথা অন্তৰ্নিহিত স্বাধিপত্য (স্বৰাজ্য) দিশে আগবাঢ়িবলৈ উৎসাহিত কৰে। পদ্যসমূহত এই যুগলক কবি-সদৃশ দ্ৰষ্টা হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁলোকে নিজৰ ‘কেতু’ (দীপ্ত চিহ্ন) দ্বাৰা জনসমূহক আলোকিত কৰে আৰু আশ্চৰ্য শক্তিৰে দক্ষ আৰু ঋতক স্থাপন/ধৰি ৰাখে।
Mantras
Mantra 1
आ चिकितान सुक्रतू देवौ मर्त रिशादसा । वरुणाय ऋतपेशसे दधीत प्रयसे महे ॥
হে সু-ক্ৰতু দেৱদ্বয়—মিত্র আৰু বৰুণ—জ্ঞানলৈ জাগি উঠা; হে ক্ষতিকাৰক নাশকগণ। হে মৰ্ত্য, ঋত-পেশস বৰুণৰ বাবে তোমাৰ আহুতি স্থাপন কৰা—মহৎ প্ৰযস, সেই মহান অগ্ৰগামী প্ৰেৰণাৰ বাবে।
Mantra 2
ता हि क्षत्रमविह्रुतं सम्यगसुर्यमाशाते । अध व्रतेव मानुषं स्वर्ण धायि दर्शतम् ॥
সেই দুজনেই অবিহ্ৰুত ক্ষত্ৰ (অখণ্ড ৰাজশক্তি) ধৰি ৰাখে; সম্যকভাৱে অসুৰ্য শক্তি—প্ৰভুত্ব—লাভ কৰে। তাৰ পাছত, যেন দৃঢ় ব্ৰতৰ দৰে, মানুহৰ ভিতৰত স্বৰ্গৰ সুন্দৰ জ্যোতি স্থাপন কৰা হয়।
Mantra 3
ता वामेषे रथानामुर्वीं गव्यूतिमेषाम् । रातहव्यस्य सुष्टुतिं दधृक्स्तोमैर्मनामहे ॥
তোমালোক দুজনাৰেই এই ৰথসমূহৰ দৌৰ, আৰু সিহঁতৰ ৰশ্মিৰ বিস্তৃত চৰণভূমি। হৱি দানকাৰীৰ বাবে আমি সু-স্তুতি গঢ়োঁ; স্তোমসমূহে মনত দৃঢ়কৈ ধৰি ৰাখি।
Mantra 4
अधा हि काव्या युवं दक्षस्य पूर्भिरद्भुता । नि केतुना जनानां चिकेथे पूतदक्षसा ॥
তেতিয়াই, হে আশ্চৰ্য-কর্মী কাব্য ঋষিদ্বয়, তোমালোক দুজনাই দক্ষৰ পূৰসমূহৰ দ্বাৰা সেই অদ্ভুত কাৰ্য গঢ়ি তোলে। তোমালোকৰ দীপ্ত কেতুৰে জনসমূহক জ্ঞানলৈ জাগ্ৰত কৰাঁ, হে শুদ্ধ-বিবেচনাশক্তিসম্পন্ন।
Mantra 5
तदृतं पृथिवि बृहच्छ्रवएष ऋषीणाम् । ज्रयसानावरं पृथ्वति क्षरन्ति यामभिः ॥
হে পৃথিৱী, সেই ঋত—ঋষিসকলে যাক বিস্তৃত যশ আৰু মহৎ উচ্চাৰণ বুলি অনুসৰণ কৰে। তেওঁলোকে নিজৰ তীব্ৰ গতি-পথেৰে চলি, তাক বহলকৈ উজাৰি দিয়ে; নিজৰ গমন-যাত্ৰাৰে বিস্তীৰ্ণ স্থানসমূহ উপচাই তোলে।
Mantra 6
आ यद्वामीयचक्षसा मित्र वयं च सूरयः । व्यचिष्ठे बहुपाय्ये यतेमहि स्वराज्ये ॥
হে মিত্র-বৰুণ, যেতিয়া আপোনালোকৰ দূৰদৰ্শী দৃষ্টিৰে আমি আৰু সূৰ্যসম (আলোকিত) জনসকল ওচৰলৈ আহোঁ, তেতিয়া আপোনালোকৰ বিস্তৃত আৰু বহু-ৰক্ষাকাৰী শক্তিত আমি স্বৰাজ্যৰ দিশে প্ৰয়াস কৰোঁ।
Frequently Asked Questions
The hymn addresses Mitra–Varuṇa together, but it especially highlights Varuṇa as ṛta-peśas—Varuṇa whose very form is ṛta (cosmic and moral order).
It means “having ṛta as one’s form/raiment.” The idea is that Varuṇa embodies the structure of truth and right order, so offering to him is a way of aligning life with ṛta.
The hymn ends by seeking protection and guidance that lead toward svarājya—self-rule or inner sovereignty—where one’s mind and actions are governed by truth and clear discernment.
Ask anything about Sukta 66 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.