Rig Veda 5.47.2: Mandala 5, Sukta 47, Mantra 2

Sukta 5.47

Rishi: Atri (Ātreya tradition)

Devata: Poetic/cosmic: the ‘paths’ and the immortal center (amṛtasya nābhi) as focal reality; indirectly Dyāvā-Pṛthivī

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

अजिरासस्तदप ईयमाना आतस्थिवांसो अमृतस्य नाभिम् । अनन्तास उरवो विश्वतः सीं परि द्यावापृथिवी यन्ति पन्थाः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 5.47.2

Transliteration

ajirā́sas tád apa ī́yamānā ātásthivāṃso amṛ́tasya nā́bhim | anantā́sa urávo viśvátas sīm pári dyā́vā-pṛthivī́ yanti pánthāḥ ||

Translation

వారు అతి వేగంగా, ఆ లక్ష్యాన్ని చేరువవుతూ సాగుతారు; అమృతస్య నాభి-స్థానంలో తమ స్థితిని పొందారు. అంతులేని, విశాలమైన పంథాలు అన్ని దిశలలో ప్రవహిస్తాయి—ద్యావా-పృథివిని చుట్టుముట్టి; అవే విస్తార ఋత-వ్యవస్థలో గమనించే మార్గాలు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अजिरासः: the swift ones
• अजिरासः: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अजिर (प्रातिपदिक) < PIE *h₂eǵ- ‘drive, lead’ (semantic: swift)

• तत्: that
• तत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अपः: waters
• अपः: कर्म (तत्-विशेषण/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• ईयमानाः: going, moving
• ईयमानाः: कर्तृ (अजिरासः का विशेषण)
• Type: Verb-participle
• Root: ईय्/इ (धातु: इ ‘to go’)

• आतस्थिवांसः: having taken their stand, having reached
• आतस्थिवांसः: कर्तृ (अजिरासः का विशेषण)
• Type: Verb-participle
• Root: स्था (धातु: स्था ‘to stand’) + आ- (उपसर्ग)

• अमृतस्य: of immortality / of the immortal (nectar)
• अमृतस्य: सम्बन्ध (नाभिम् के साथ)
• Type: Noun
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)

• नाभिम्: navel; hub; central point
• नाभिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: नाभि (प्रातिपदिक)

• अनन्तासः: endless, unbounded (ones)
• अनन्तासः: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक)

• उरवः: broad, wide (ones)
• उरवः: कर्तृ (अनन्तासः का विशेषण/समन्वय)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: उरु (प्रातिपदिक)

• विश्वतः: from all sides, on every side
• विश्वतः: अधिकरण (दिशा/परिसर)
• Type: Indeclinable
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + -तस् (तसिल्-अव्यय)

• सीम्: them/it (enclitic), indeed
• सीम्: कर्म/सम्बन्ध (अनुवृत्त-सर्वनाम; ‘it/them’)
• Type: Particle/Pronoun-like indeclinable
• Root: सीम् (निपात/अव्यय; एन्क्लिटिक)

• परि: around
• परि: अधिकरण (परिवेष्टन-अर्थे)
• Type: Preverb/Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• द्यावापृथिवी: Heaven and Earth
• द्यावापृथिवी: कर्म (परि के साथ: ‘around heaven-and-earth’)
• Type: Noun (compound)
• Root: द्यावापृथिवी (द्वन्द्व-समास: द्यौ/दिव् + पृथिवी)

• यन्ति: they go
• यन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: या (धातु: या ‘to go’)

• पन्थाः: paths, ways
• पन्थाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पथ्/पन्था (प्रातिपदिक)