Sukta 47
Sukta 5.47
Atri (Ātreya tradition) (book 5)
Ambiguous/poetic: a feminine power (often read as Uṣas or a maternal cosmic principle) and the Pitṛs; hymn moves into ancestral/cosmic imagery
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆତ୍ରି ସୂକ୍ତରେ ଏକ ରହସ୍ୟମୟ ନାରୀମୟ ବିଶ୍ୱଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟ ଉଷା (ପ୍ରଭାତ)ର ଛବି କିମ୍ବା ମହାମାତୃ-ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ପଢ଼ାଯାଏ—ସେ “ଜାଗ୍ରତ” ହୋଇ ପିତୃମାନଙ୍କୁ (ପୂର୍ବଜ/ପିତର) ଯଜ୍ଞରେ ତାଙ୍କ ଆସନକୁ ଡାକନ୍ତି। ପରେ ସୂକ୍ତଟି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ପ୍ରହେଳିକା (ସଂଖ୍ୟା ଓ “ଆଲୋକର ଗାଈ” ଭଳି ଉପମା) ଦିଗକୁ ଘୁରି, ଜଗତର ସୁସଂଗଠିତ ଗର୍ଭଧାରଣ/ବିକାଶକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ; ଏବଂ ଶେଷରେ ମିତ୍ର–ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି ଓ ବିଶାଳ ଦ୍ୟୌ (ମହାକାଶ)ଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ କୁଶଳ, ଦୃଢ଼ ପଦସ୍ଥାପନ ଓ ନିରାପଦ ଗତିପଥ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଉପସଂହାର କରେ।
Mantras
Mantra 1
प्रयुञ्जती दिव एति ब्रुवाणा मही माता दुहितुर्बोधयन्ती । आविवासन्ती युवतिर्मनीषा पितृभ्य आ सदने जोहुवाना ॥
ସେ ନିଜକୁ ଯୋଗେ ଯୋଜି ପ୍ରକାଶମୟ ଦିବରୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ, କଥା କହୁଥିବା; ମହାମାତା ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି। ପ୍ରେରିତ ମନୀଷାର ଯୁବତୀ, ବନ୍ଦନା କରି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସଦନକୁ ଆସିବାକୁ ଡାକେ—ଆମ ଭିତରେ ଯଜ୍ଞବିଧି ସ୍ଥାପିତ ହେଉ ଭାବେ ପୂର୍ବଜ-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ।
Mantra 2
अजिरासस्तदप ईयमाना आतस्थिवांसो अमृतस्य नाभिम् । अनन्तास उरवो विश्वतः सीं परि द्यावापृथिवी यन्ति पन्थाः ॥
ଦ୍ରୁତଗତିଶୀଳ ସେମାନେ ସେହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦିଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ସେମାନେ ଅମୃତର ନାଭିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଅନନ୍ତ ଓ ବିଶାଳ ପଥଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବତ୍ର ଗତି କରେ, ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀକୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ କରି—ବିଶାଳ ଋତକ୍ରମରେ ଆତ୍ମା ଯେ ପଥେ ଯାତ୍ରା କରେ ସେହି ଧାରାମାନ।
Mantra 3
उक्षा समुद्रो अरुषः सुपर्णः पूर्वस्य योनिं पितुरा विवेश । मध्ये दिवो निहितः पृश्निरश्मा वि चक्रमे रजसस्पात्यन्तौ ॥
ବୃଷଭ—ସମୁଦ୍ରସ୍ୱରୂପ, ଅରୁଣ, ସୁପର୍ଣ—ପୂର୍ବ ପିତାଙ୍କ ଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ମଧ୍ୟ ଦିବରେ ପୃଶ୍ନି ଅଶ୍ମ ନିହିତ; ସେ ଚକ୍ରବତ୍ ଘୂରି ଗତି କରି, ରଜସର ଦୁଇ ଅନ୍ତକୁ ରକ୍ଷା କରେ—ଯେପରି ଋତଧର୍ମ ଦୃଢ଼ ରହେ।
Mantra 4
चत्वार ईं बिभ्रति क्षेमयन्तो दश गर्भं चरसे धापयन्ते । त्रिधातवः परमा अस्य गावो दिवश्चरन्ति परि सद्यो अन्तान् ॥
ଚାରି (ଶକ୍ତି) ଏହାକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, କ୍ଷେମ ଆଣୁଥିବା; ଦଶ (ଶକ୍ତି) ଚଳନଶୀଳ ଜୀବନ ପାଇଁ ଗର୍ଭକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଏହାର ପରମ ଗାଈମାନେ—ତ୍ରିଧାତୁ ପ୍ରକାଶସ୍ୱରୂପ—ସ୍ୱର୍ଗରେ ସଞ୍ଚରଣ କରନ୍ତି; ଶୀଘ୍ରେ ସୀମାମାନଙ୍କୁ ଘେରି ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।
Mantra 5
इदं वपुर्निवचनं जनासश्चरन्ति यन्नद्यस्तस्थुरापः । द्वे यदीं बिभृतो मातुरन्ये इहेह जाते यम्या सबन्धू ॥
ଏହି ରୂପ—ଏହି ଗୁଢ଼ ନିବଚନ—ଏହାର ଭିତରେ ଲୋକମାନେ ଚଳନ କରନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ନଦୀମାନେ ଜଳରୂପେ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଦୁଇ ଜଣ ଏହାକୁ ମାତାଠାରୁ ଧାରଣ କରି ଆଣନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଏଠି ଏଠି ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି—ୟମ୍ୟା, ଯୁଗଳ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ବନ୍ଧୁ। ଏକେ ତତ୍ତ୍ୱ ଗତିରେ ବିଭକ୍ତ ଦିଶେ, ତଥାପି ଉତ୍ପତ୍ତିର ଆନ୍ତରିକ ବନ୍ଧୁତ୍ୱରେ ବନ୍ଧା ରହେ।
Mantra 6
वि तन्वते धियो अस्मा अपांसि वस्त्रा पुत्राय मातरो वयन्ति । उपप्रक्षे वृषणो मोदमाना दिवस्पथा वध्वो यन्त्यच्छ ॥
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଧିୟଃ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, କର୍ମମାନେ ବୁଣାଯାଏ; ମାତୃମାନେ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ବସ୍ତ୍ର ବୁଣନ୍ତି। ବୃଷଣଙ୍କ ସମୀପରେ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି; ଦିବ୍ୟ ପଥରେ ବଧୂମାନେ ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଯାଆନ୍ତି—ରୂପଗଠନ-ଶକ୍ତିମାନେ, ଆମ ଭିତରେ ବଢ଼ୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଜନ୍ମକୁ ଆବରଣ ଦେବା ପାଇଁ।
Mantra 7
तदस्तु मित्रावरुणा तदग्ने शं योरस्मभ्यमिदमस्तु शस्तम् । अशीमहि गाधमुत प्रतिष्ठां नमो दिवे बृहते सादनाय ॥
ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ତାହା ସିଦ୍ଧ ହେଉ; ହେ ଅଗ୍ନି, ତାହା ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଉ। ଏହି ଶସ୍ତ (ସ୍ତୁତି) ଆମ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଓ କଲ୍ୟାଣରୂପ, ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ହେଉ। ଆମେ ଦୃଢ଼ ଆଧାର ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ପାରାବାର/ଗତି (ଗାଧ) ଆକାଂକ୍ଷା କରୁ; ସତ୍ୟର ମହାସନ ସମାନ ବିଶାଳ ଦିବକୁ ନମସ୍କାର।
Frequently Asked Questions
The hymn is intentionally poetic: it centers on a feminine awakening power (often interpreted as Uṣas/Dawn or a great Mother principle) and explicitly invokes the Pitṛs (ancestors). It ends by addressing Mitra–Varuṇa and Agni, with homage to the Vast Heaven.
Calling the Pitṛs to the “sadana” means inviting ancestral support and continuity into the ritual space—linking the living sacrificer to lineage, protection, and inherited order (ṛta).
They are symbolic cosmology. The verse compresses creation into measured powers: supporters and nurturers of an ‘embryo’ of becoming, and luminous ‘cows’ (rays/knowledges) moving through heaven to complete and protect the world’s formation.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.