Sukta 47
Sukta 5.47
Atri (Ātreya tradition) (book 5)
Ambiguous/poetic: a feminine power (often read as Uṣas or a maternal cosmic principle) and the Pitṛs; hymn moves into ancestral/cosmic imagery
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
এই সৰু আত্রি সূক্তত এটা ৰহস্যময় নাৰী-ৰূপী বিশ্বশক্তিক আহ্বান কৰা হৈছে—যাক প্ৰায়ে উষা (প্ৰভাত)ৰ প্ৰতিমা বা এক মহান মাতৃ-তত্ত্বৰূপে বুজা হয়—যি “জাগি উঠে” আৰু পিতৃসকলক (পূৰ্বপুৰুষ/পিতৰ) যজ্ঞত তেওঁলোকৰ আসনত বহিবলৈ আহ্বান কৰে। তাৰ পাছত সূক্তখন সঙ্কুচিত বিশ্বতত্ত্বীয় ধাঁধা-ধৰণৰ বৰ্ণনালৈ সৰি যায় (সংখ্যা আৰু “আলোকৰ গাই” আদি উপমা), যাৰ জৰিয়তে জগতৰ সুশৃঙ্খল গৰ্ভধাৰণ/উৎপত্তিৰ কথা কোৱা হয়; আৰু শেষত মিত্র–বৰুণ, অগ্নি আৰু বিশাল দ্যৌ (মহাকাশ)ৰ অধীনত কল্যাণ, দৃঢ় পদক্ষেপ আৰু নিৰাপদ গমন-পথৰ বাবে প্ৰাৰ্থনাৰে সমাপ্ত হয়।
Mantras
Mantra 1
प्रयुञ्जती दिव एति ब्रुवाणा मही माता दुहितुर्बोधयन्ती । आविवासन्ती युवतिर्मनीषा पितृभ्य आ सदने जोहुवाना ॥
সেয়া নিজে যোক্ত হৈ জ্যোতিৰ দ্যুলোকৰ পৰা আগবাঢ়ে, কথা ক’য়; মহীয়সী মাতৃয়ে কন্যাক জাগ্ৰত কৰে। প্ৰণাম-কৰোঁতা, মনীষাৰে উদ্ভাসিত যুৱতী কন্যাই পিতৃসকলক আসনত আহিবলৈ আহ্বান কৰে—আমাৰ ভিতৰত যজ্ঞ-ঋত স্থাপন কৰিবলৈ পূৰ্বপুৰুষ-শক্তিক মাতি আনে।
Mantra 2
अजिरासस्तदप ईयमाना आतस्थिवांसो अमृतस्य नाभिम् । अनन्तास उरवो विश्वतः सीं परि द्यावापृथिवी यन्ति पन्थाः ॥
দ্ৰুতগামীসকল সেই লক্ষ্যলৈ আগবাঢ়ে; অমৃতৰ নাভিত তেওঁলোকে স্থিতি লয়। অনন্ত আৰু বিস্তৃত পথসমূহ সকলো দিশে গতি কৰে; দ্যাৱা-পৃথিৱীক চাৰিওফালে বেষ্টন কৰি—বিশাল ঋত-ব্যৱস্থাত আত্মাৰ গমন-পথ হৈ থাকে।
Mantra 3
उक्षा समुद्रो अरुषः सुपर्णः पूर्वस्य योनिं पितुरा विवेश । मध्ये दिवो निहितः पृश्निरश्मा वि चक्रमे रजसस्पात्यन्तौ ॥
উক্ষা—সমুদ্ৰ, অৰুণ বৰ্ণৰ সুপৰ্ণ—পূৰ্ব পিতৃৰ যোনিত প্ৰৱেশ কৰে। দ্যুলোকৰ মধ্যত স্থাপিত আছে পৃশ্নি-অশ্মা, ছিটফোঁটা-বৰ্ণৰ শিলা; সেয়া ঘূৰি-ঘূৰি গতি কৰে, ৰজসৰ দুয়ো প্ৰান্ত ৰক্ষা কৰি—বিশ্ব-আকাশৰ সীমা ধৰি ৰাখে যাতে ঋত-সত্য স্থিৰ থাকে।
Mantra 4
चत्वार ईं बिभ्रति क्षेमयन्तो दश गर्भं चरसे धापयन्ते । त्रिधातवः परमा अस्य गावो दिवश्चरन्ति परि सद्यो अन्तान् ॥
চাৰি জনে তাক ধৰি ৰাখে, ক্ষেম-কল্যাণ আনিবলৈ; দহ জনে চলমান জীৱনৰ বাবে গৰ্ভক পোষে। তাৰ ত্ৰিধাতু স্বৰূপ পৰম গাভীসম—জ্যোতিৰ গাভী—স্বৰ্গত বিচৰণ কৰে; সিহঁতে তৎক্ষণাৎ সীমান্তসমূহ ঘূৰি-ফুৰি আৱৰি লয়।
Mantra 5
इदं वपुर्निवचनं जनासश्चरन्ति यन्नद्यस्तस्थुरापः । द्वे यदीं बिभृतो मातुरन्ये इहेह जाते यम्या सबन्धू ॥
এই ৰূপ, এই গভীৰ ঘোষণা—ইয়াৰ ভিতৰত জনসমূহ চলি থাকে; নদীসমূহ জলৰূপে থিয় হৈ আছে। যেতিয়া দুজনী মাতৃৰ পৰা তাক ধৰি আনে, তেতিয়া আনসকল ইয়াত-ইয়াত জন্মে—যম্য, সহবন্ধু। এইদৰে এক সত্য গতিৰ মাজত বিভক্ত যেন দেখা যায়, তথাপি উৎসৰ অন্তৰঙ্গ আত্মীয়তাৰে বাঁধ খাই থাকে।
Mantra 6
वि तन्वते धियो अस्मा अपांसि वस्त्रा पुत्राय मातरो वयन्ति । उपप्रक्षे वृषणो मोदमाना दिवस्पथा वध्वो यन्त्यच्छ ॥
তাঁৰ বাবে ধীসমূহ বিস্তাৰিত হয়, কৰ্মসমূহ বোনা হয়; মাতৃসমূহ পুত্ৰৰ বাবে বস্ত্ৰ বয়। বৃষণৰ ওচৰত আনন্দিত হৈ, দিৱ্য পথেদি বধূসমূহ তেওঁৰ ওচৰলৈ যায়—গঠনশক্তিসমূহ, ভিতৰত বাঢ়ি উঠা দেৱজন্মক আৱৰণ দিবলৈ।
Mantra 7
तदस्तु मित्रावरुणा तदग्ने शं योरस्मभ्यमिदमस्तु शस्तम् । अशीमहि गाधमुत प्रतिष्ठां नमो दिवे बृहते सादनाय ॥
সেয়াই হওক, হে মিত্র-বৰুণ; সেয়াই হওক, হে অগ্নি। এইটো আমাৰ বাবে শম (শান্তি) আৰু যোৰ (কল্যাণ-আনন্দ) হওক—সঁচাকৈ প্ৰশংসনীয়। আমি গাধম্ (দৃঢ় আশ্ৰয়/পথ) আৰু প্ৰতিষ্ঠা (দৃঢ় স্থিতি) কামনা কৰোঁ। সত্যৰ মহান আসনস্বৰূপ বিস্তৃত দ্যৌ (দিব)লৈ নমস্কাৰ।
Frequently Asked Questions
The hymn is intentionally poetic: it centers on a feminine awakening power (often interpreted as Uṣas/Dawn or a great Mother principle) and explicitly invokes the Pitṛs (ancestors). It ends by addressing Mitra–Varuṇa and Agni, with homage to the Vast Heaven.
Calling the Pitṛs to the “sadana” means inviting ancestral support and continuity into the ritual space—linking the living sacrificer to lineage, protection, and inherited order (ṛta).
They are symbolic cosmology. The verse compresses creation into measured powers: supporters and nurturers of an ‘embryo’ of becoming, and luminous ‘cows’ (rays/knowledges) moving through heaven to complete and protect the world’s formation.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.